«Η Ευρώπη και η Ελλάδα οφείλουν να διατυπώνουν ξεκάθαρα την υπεράσπιση των αρχών του Διεθνούς Δικαίου και να ξεκαθαρίζουν ότι σε αυτές τις στιγμές δεν υπάρχει κανένα περιθώριο διαπραγμάτευσης και υποχώρησης» τόνισε ο Σωκράτης Φάμελλος, με αφορμή τις δημόσιες απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία, επισημαίνοντας παράλληλα την ανάγκη να ενισχυθεί ο ρόλος του διεθνών οργανισμών.

Ο Σωκράτης Φάμελλος σημείωσε επίσης, ότι η Ευρώπη οφείλει να διατυπώνει ισχυρό λόγο και πρωτοβουλίες για τα θέματα ειρήνης και ασφάλειας και να προωθήσει την πολιτική ενοποίηση και τη διατύπωση ενιαίας εξωτερικής πολιτικής, που να αναδεικνύει την υπεράσπιση των αρχών του Διεθνούς Δικαίου.

Στη συνάντηση συμμετείχε επίσης η βουλεύτρια Δυτικού Τομέα Β’ Αθηνών και τομέαρχισσα Εξωτερικής πολιτικής της ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ Ρένα Δούρου και η υπεύθυνη στην ΠΓ για τον τομέα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Ράνια Σβίγκου.

«Ο λαός της Βενεζουέλας έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να αποφασίσει για το μέλλον του, με πλήρη σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα και στις αρχές της δημοκρατίας», υπογράμμισε ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας, τονίζοντας ότι η Ελλάδα παραμένει σταθερά προσηλωμένη στη διεθνή έννομη τάξη.

Όπως ανέφερε, στην έκτακτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, που πραγματοποιείται στη Νέα Υόρκη, η Ελλάδα θα στηρίξει με συνέπεια την καθολική εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου, επισημαίνοντας ότι τα κράτη-μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας φέρουν ιδιαίτερη ευθύνη για τη διαφύλαξη των αρχών που επί οκτώ δεκαετίες στηρίζουν την παγκόσμια ειρήνη και σταθερότητα.

Κατά τη συνάντηση, Ελλάδα και Μπαχρέιν επιβεβαίωσαν τη βούλησή τους να ενισχύσουν περαιτέρω τη διμερή συνεργασία, με έμφαση σε τομείς όπως το εμπόριο, οι επενδύσεις και ο τουρισμός. Ο κ. Γεραπετρίτης σημείωσε ότι οι δύο χώρες μοιράζονται κοινή αντίληψη για τη σημασία της συνδεσιμότητας, είτε αυτή αφορά την ενέργεια, τις μεταφορές, τα ψηφιακά δίκτυα ή την ανθρώπινη κινητικότητα, στοιχεία που αποτελούν –όπως είπε– τη βάση της διαπεριφερειακής συνεργασίας και της συλλογικής ασφάλειας.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, με τον Έλληνα ΥΠΕΞ να εκφράζει την προσδοκία για εδραίωση της εκεχειρίας στη Γάζα και μετάβαση στην επόμενη φάση του ειρηνευτικού σχεδίου, που θα περιλαμβάνει ανάκαμψη, ανοικοδόμηση και μια περιεκτική πολιτική διαδικασία προς τη λύση των δύο κρατών.

Όπως τόνισε, η Ελλάδα μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο, αξιοποιώντας τις στρατηγικές της σχέσεις με τον αραβικό κόσμο, τη στήριξη προς την Παλαιστινιακή Αρχή, αλλά και τους σταθερούς διαύλους επικοινωνίας με το Ισραήλ.

Στο τραπέζι των συνομιλιών βρέθηκε και η εύθραυστη κατάσταση στην Υεμένη, τη Σομαλία και την Ερυθρά Θάλασσα, περιοχή στην οποία η Ελλάδα έχει ενεργό ρόλο, αναλαμβάνοντας την καθοδήγηση της ναυτικής επιχείρησης ASPIDES για την προστασία της ναυσιπλοΐας.

«Είναι κρίσιμη ανάγκη να αποφευχθεί ένας νέος κύκλος κρίσεων και αντιπαραθέσεων σε μια τόσο ευαίσθητη γεωγραφική ζώνη», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Ο κ. Γεραπετρίτης χαρακτήρισε το Μπαχρέιν γεωπολιτικό παράγοντα με επιρροή μεγαλύτερη από το γεωγραφικό του μέγεθος, υπογραμμίζοντας τον ρόλο του Κόλπου στη διεθνή διπλωματία. Παράλληλα, ευχαρίστησε τον Μπαχρεϊνό ομόλογό του για τη στήριξη της Ελλάδας στα διεθνή φόρα και χαιρέτισε την είσοδο του Μπαχρέιν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ από την 1η Ιανουαρίου 2026.

Τέλος, υπογράμμισε ότι οι δύο χώρες συμφώνησαν να αναλάβουν κοινές πρωτοβουλίες, με προτεραιότητα τη θαλάσσια ασφάλεια βάσει του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας, τονίζοντας πως για την Ελλάδα –ως ιστορικά ναυτικό έθνος με τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο παγκοσμίως– η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και η προστασία των θαλάσσιων εμπορικών οδών αποτελούν στρατηγικό πυλώνα εξωτερικής πολιτικής.

Μάλιστα συνόδευσε τα λόγια του Πομπηιου του Μέγα με το σχόλιο: «Μερικά ιστορικά διδάγματα από την Ρωμαϊκή παράδοση που θυμήθηκα τώρα με την έκδοση του βιβλίου μου για την «Ρώμη»….ή μελετώντας την σύγχρονη «Ρώμη» την “E pluribus unum”»

Η ανάρτησή του Άδωνι Γεωργιάδη έχει ήδη «σηκώσει» αρκετή κουβέντα. Άλλωστε, ο υπουργός Υγείας πήρε εξ αρχής ξεκάθαρη θέση υπέρ της απόφασης Τραμπ να επιτεθεί στη Βενεζουέλα και να επιβάλει τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο.

“Nolite leges loqui — gladios gerimus.”

«Σταματήστε να μας μιλάτε για νόμους — κουβαλούμε σπαθιά.»
Πομπήιος ο Μέγας
Gnaeus Pompeius Magnus

Μερικά ιστορικά διδάγματα από την Ρωμαϊκή παράδοση που θυμήθηκα τώρα με… pic.twitter.com/lWD6jWWdew

— Άδωνις Γεωργιάδης (@AdonisGeorgiadi) January 4, 2026

   «Οι πρόσφατες δηλώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, με αφορμή τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα, εκθέτουν διεθνώς την Ελλάδα και αποκαλύπτουν τη βαριά πολιτική του ευθύνη για τη στρατηγική γύμνια της χώρας στο νέο παγκόσμιο γεωπολιτικό περιβάλλον που ήδη διαμορφώνεται.

   Ο κ. Μητσοτάκης, εν μία νυκτί, φαίνεται να εγκαταλείπει τη διεθνή νομιμότητα, στο όνομα της οποίας ευθυγραμμίστηκε άκριτα με επιλογές που οδήγησαν σε μετωπική σύγκρουση με τη Ρωσία, επιβάλλοντας στον ελληνικό λαό δυσβάσταχτες οικονομικές και κοινωνικές θυσίες. Η επιλεκτική επίκληση του Διεθνούς Δικαίου, ανάλογα με τις εκάστοτε πολιτικές σκοπιμότητες, συνιστά κραυγαλέα αντίφαση και αποκαλύπτει έλλειψη στρατηγικής συνέπειας», αναφέρει στην ανακοίνωσή της η Νίκη και καταλήγει:

   «Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι οι δηλώσεις αυτές προσφέρουν επιχειρήματα στη διπλωματική φαρέτρα της Τουρκίας, υπονομεύοντας ευθέως τα εθνικά μας δίκαια και τη θέση της Ελλάδας σε κρίσιμα διεθνή φόρα. Τέτοιες τοποθετήσεις δεν είναι απλώς άστοχες· είναι επικίνδυνες.

   Η εξωτερική πολιτική της χώρας δεν μπορεί να ασκείται με λογική υποτέλειας, επικοινωνιακού εντυπωσιασμού και άκριτης ευθυγράμμισης με ξένες επιταγές. Απαιτείται σοβαρότητα, συνέπεια, προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο και, πάνω απ’ όλα, υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.

   Η Νίκη καταγγέλλει τη στάση της κυβέρνησης και καλεί τον πρωθυπουργό να αναλάβει την πολιτική ευθύνη για τις δηλώσεις και τις επιλογές του, οι οποίες οδηγούν τη χώρα σε διεθνή απαξίωση και στρατηγική αποδυνάμωση.

   Η Ελλάδα δεν αντέχει άλλη εξωτερική πολιτική χωρίς πυξίδα και επιλογές που ζημιώνουν τα εθνικά μας συμφέροντα».

Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας μιλά ανοιχτά και για το θέμα του συμφώνου μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης ενώ αναφέρεται και στη στάση των ΗΠΑ επί Τραμπ. Σημειώνει ότι από τη Διεθνή Κοινότητα υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά αφού αλλιώς αντιδρούν στο θέμα της Ουκρανίας κι αλλιώς στο κυπριακό ζήτημα ενώ αναφέρεται και σε θέματα υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.

Αναλυτικά το άρθρο έχει ως εξής:  

Ι. Γέννηση και εξέλιξη του Διεθνούς Δικαίου: Μια πορεία ανόδου και παρακμής

Η πορεία της Διεθνούς Κοινότητας και η συνακόλουθη εξέλιξη των Διεθνών Σχέσεων, ιδίως στους ταραγμένους καιρούς μας, μας φέρνουν αντιμέτωπους με μια σκληρή αλήθεια, την οποία οφείλουμε και να συνειδητοποιήσουμε και να αναλύσουμε σε βάθος, αν θέλουμε να υπερασπισθούμε την διεθνή νομιμότητα και την  αποστολή της. Αν, λοιπόν, δούμε την αλήθεια κατάματα, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι το Διεθνές Δίκαιο αμφισβητείται.  

Θα μπορούσε μάλιστα κανείς να πει ότι, ακόμη περισσότερο, βάλλεται.  Μετά από μια περίοδο που αρχίζει από την γέννηση του Διεθνούς Δικαίου -ιδίως με την σύναψη της Συνθήκης της Βεστφαλίας, το 1648, η οποία σήμανε το τέλος του Τριαντακονταετούς Πολέμου (1618-1648) -και φθάνει, περίπου, έως τις αρχές του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου και η οποία σηματοδότησε την σταδιακή και, κατά κανόνα, αδιάλειπτη άνοδο του θεσμικού και πολιτικού κύρους του Διεθνούς Δικαίου, ήλθε η αρχή της πτώσης, αν όχι η αρχή ενός είδους διαβρωτικής παρακμής.  Σε γενικές γραμμές τρεις είναι οι σταθμοί της παρακμιακής αυτής διαδρομής: Αρχικώς, η σταδιακή υποβάθμιση -ή, μάλλον, υπονόμευση- του Διεθνούς Δικαίου από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής προ και μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ιδίως και δε κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου από την ναζιστική Γερμανία και την φασιστική Ιταλία. 

Ύστερα, μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, ο Ψυχρός Πόλεμος, του οποίου το τέλος δεν επήλθε, τουλάχιστον σε όλη του την έκταση, με την πτώση του τείχους του Βερολίνου.  Και, μετέπειτα, ιδίως δε μετά την διάλυση της τότε Σοβιετικής Ένωσης, η Οικονομική Παγκοσμιοποίηση, δυστυχώς υπό όρους ανεξέλεγκτης δράσης των πάσης μορφής «Αγορών», όπως κοινώς αποκαλούνται ορισμένοι ιδιωτικού δικαίου παράγοντες εμπλοκής στις πλήρως παγκοσμιοποιημένες οικονομικές σχέσεις, των οποίων η ισχύς διαρκώς πολλαπλασιάζεται.

ΙΙ. Οι αιτίες της παρακμιακής πορείας του Διεθνούς Δικαίου

 Επισήμανα ήδη ότι ιδίως σήμερα το Διεθνές Δίκαιο αμφισβητείται ή και βάλλεται.  Ειδικότερα δε είτε αμφισβητείται, ως προς την δυνατότητά του να ρυθμίσει επαρκώς τις Διεθνείς Σχέσεις, κατ’ εξοχήν προς την κατεύθυνση της εμπέδωσης της Διεθνούς Ειρήνης.  Είτε, ακόμη χειρότερα, βάλλεται, πολλές φορές ευθέως και απροκαλύπτως, κατά κύριο λόγο από οπαδούς του ακραίου νεοφιλελευθερισμού.  Οι οποίοι θεωρούν ότι το Διεθνές Δίκαιο, πρωτίστως ως προς το οικονομικό του σκέλος, παρεμποδίζει την πλήρη εξέλιξη της Οικονομικής Παγκοσμιοποίησης υπό όρους επίσης πλήρους ελευθερίας της Οικονομίας της Αγοράς, επειδή, δήθεν, θέτει «ανώφελους» και «γραφειοκρατικούς» φραγμούς στο διεθνές οικονομικό γίγνεσθαι.

Βεβαίως, η πορεία εξέλιξης του Διεθνούς Δικαίου κάθε άλλο παρά δικαίωσε τις προσδοκίες για την δημιουργία ενός θεσμικού και πολιτικού μέσου αποτελεσματικής υπεράσπισης της Ειρήνης και της ειρηνικής συνύπαρξης  μεταξύ Κρατών και Λαών.  

Συγκεκριμένα, και παρά το ευοίωνο ξεκίνημα που προοιωνίσθηκε η προμνημονευόμενη Συνθήκη της Βεστφαλίας του 1648 για την δημιουργία ενός σύγχρονου και δυναμικού διακυβερνητικού -διακρατικού συστήματος Διεθνών Σχέσεων, η συνέχεια δεν υπήρξε η αναμενόμενη.  Κατά την περίοδο προ και μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο -ακριβώς λόγω τη πικρής εμπειρίας του Πολέμου αυτού- παρατηρήθηκε το εξής, αντιφατικό κατά βάθος, φαινόμενο. Ναι μεν οι φωνές υπεράσπισης του Διεθνούς Δικαίου και της διεθνούς συνεργασίας πολλαπλασιάσθηκαν και στηρίχθηκε η ιδέα της δημιουργίας κατάλληλων Διεθνών Οργανισμών.  

Πλην όμως κυρίως οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής κατ’ αποτέλεσμα αντιτάχθηκαν στην κανονιστική καταξίωση του Διεθνούς Δικαίου, μη ανεχόμενες την προοπτική η πολιτική τους να τεθεί υπό την θεσμική και πολιτική εποπτεία του Διεθνούς Δικαίου.  Το παράδειγμα της Κοινωνίας των Εθνών, και η έναντι αυτής στάση ορισμένων από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, παρέχει το πιο πρόσφορο αποδεικτικό στοιχείο της ως άνω μεγάλης αντίφασης εις βάρος του Διεθνούς Δικαίου. Τα πράγματα επιδεινώθηκαν κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου, όταν ιδίως η ναζιστική Γερμανία και η φασιστική Ιταλία όχι μόνο δυναμίτισαν, στην κυριολεξία, με την πολιτική τους τον ίδιο τον πυρήνα του Διεθνούς Δικαίου.  

Αλλά και στήριξαν, αποκαλύπτως, την επαναφορά στο προ της δημιουργίας του Διεθνούς Δικαίου καθεστώς της επιβολής του δικαίου του ισχυρού έναντι τις ισχύος του Δικαίου. Την επαύριο του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, ύστερα από όσα άφησε πίσω το εφιαλτικό πέρασμά του, το Διεθνές Δίκαιο παρουσίασε μια εντυπωσιακή δυναμική, σε επάλληλα επίπεδα.  Αναφέρονται, ενδεικτικώς, η κατοχύρωση των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η θέσπιση Διεθνών Συμφωνιών για τον περιορισμό των όπλων μαζικής καταστροφής, η ίδρυση Διεθνών Οργανισμών πολυμερούς εμπορικής συνεργασίας, όπως π.χ. η Gatt και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, αλλά και Διεθνών Οργανισμών νομισματικής συνεργασίας και οικονομικής βοήθειας, όπως π.χ. το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα. 

Όμως, η πρόοδος αυτή του Διεθνούς Δικαίου αποδείχθηκε, και μάλιστα πολύ σύντομα, άκρως επιφανειακή, δοθέντος ότι ουδόλως βελτιώθηκε ο βαθμός της αποτελεσματικής εφαρμογής του στην πράξη.  Πολλώ μάλλον όταν η «αχίλλειος πτέρνα» του, ήτοι η έλλειψη επαρκών κυρωτικών μηχανισμών σε περίπτωση παραβίασης των θεσμοθετημένων κανόνων του, άρχισε να μετατρέπεται σε πραγματική «χαίνουσα πληγή», θεσμικώς και πολιτικώς.

ΙΙΙ. Η «αχίλλειος πτέρνα» του Διεθνούς Δικαίου

Η Νομική Επιστήμη έχει σαφώς επισημάνει, σε διεθνή κλίμακα, τα τρωτά σημεία της δομής του κανόνα δικαίου, ως θεσμικής «μονάδας μέτρησης»  του Διεθνούς Δικαίου και του τρόπου εφαρμογής του. Σημεία, τα οποία υψώνουν σχεδόν ανυπέρβλητα εμπόδια ως προς την επίτευξη της κατά τ’ ανωτέρω θεσμικής και πολιτικής του αποστολής στο πεδίο της Διεθνούς Κοινότητας και του διεθνούς γίγνεσθαι.

Το σπουδαιότερο από τα τρωτά αυτά σημεία, πραγματική «αχίλλειος πτέρνα» του Διεθνούς Δικαίου, ελλοχεύει στην χρόνια -ουσιαστικά από καταβολών του Διεθνούς Δικαίου- μειωμένη κανονιστική εμβέλεια και επάρκεια των κανόνων του, ανεξάρτητα από την μορφή που φέρει το κείμενο -π.χ. συμφωνία, συνθήκη κλπ.-εντός του οποίου αυτοί περιλαμβάνονται.  Και η ως άνω μειωμένη κανονιστική εμβέλεια και επάρκεια των διεθνών κανόνων δικαίου έχει την πιο διαβρωτική ρίζα της στην, επίσης χρόνια, έλλειψη επαρκών κυρωτικών μηχανισμών, ικανών να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου στην πράξη, και μάλιστα έναντι πάντων.

Υπό το φως των δεδομένων αυτών το Διεθνές Δίκαιο βρίσκεται, από πλευράς θεσμικής και κανονιστικής «ευρωστίας», σε σαφώς πιο μειονεκτική θέση έναντι του Εθνικού Δικαίου -ήτοι του δικαίου κάθε Κράτους, όπως τούτο οργανώνει την Έννομη Τάξη του- αλλά ακόμη και έναντι του Ευρωπαϊκού Δικαίου, όπως σαφώς καταδεικνύει η σχετικώς καλά οργανωμένη θεσμική δομή και λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Έννομης Τάξης.

IV. Η ανεπάρκεια της Διεθνούς Δικαιοσύνης

Αυτή την «αχίλλειο πτέρνα» του Διεθνούς Δικαίου δεν έχει, καθ’ όλη την ιστορική διαδρομή του,  θεραπεύσει -και, δυστυχώς, τίποτα δεν δείχνει ότι η επικίνδυνη αυτή κατάσταση θ’ αλλάξει στο μέλλον, άμεσο ή και απώτερο- η παρέμβαση του Διεθνούς Δικαστή, οιαδήποτε μορφή και αν έχει το όργανο του συστήματος Διεθνούς Δικαιοσύνης, το οποίο επιλαμβάνεται για την εφαρμογή του οικείου κανόνα δικαίου και, επέκεινα, για την επίλυση της κάθε δικαστικής διαφοράς.  Για την ακρίβεια, κανένα δικαιοδοτικό όργανο στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου, είτε πρόκειται για δικαστήριο είτε για διαιτητικό όργανο, δεν έχει συμβάλει αποδοτικά σε μιαν άξια λόγου μεταστροφή αυτής της τάσης κανονιστικής απομείωσης του Διεθνούς Δικαίου. 

Και σε αυτό συνέτεινε το ότι τα κατά τ’ ανωτέρω δικαιοδοτικά όργανα δεν θωρακίζονται, με βάση τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου που καθορίζουν την οργάνωση και την λειτουργία τους, με την δικαιοδοτική εκείνη «πανοπλία», η οποία θα μπορούσε αφενός να υποχρεώσει τα αντιδικούντα στο διεθνές γίγνεσθαι μέρη να προστρέξουν υποχρεωτικώς σε αυτά.  Και, αφετέρου, να θωρακίσει τις αποφάσεις τους με πραγματική δύναμη δεδικασμένου και, άρα, εκτελεστότητας.  Τούτο ισχύει ακόμη και ως προς τα κορυφαία όργανα του δικαιοδοτικού συστήματος του Διεθνούς Δικαίου, όπως είναι π.χ. το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. 

V. Το Διεθνές Δίκαιο μπροστά στο φαινόμενο της επικυριαρχίας του «οικονομικού» επί του «θεσμικού»

Επανέρχομαι στο μείζον πρόβλημα της κανονιστικής ανεπάρκειας των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου και των αιτίων της, κάνοντας αναφορά σε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα.  Το οποίο αναδεικνύει το πώς το πρόβλημα αυτό όχι μόνο δεν περιορίζεται αλλά, όλως αντιθέτως, εντείνεται σταδιακώς, φέρνοντας, ταυτόχρονα, στο φως νέα σημάδια επικίνδυνης υποχώρησης του όλου θεσμικού και πολιτικού κύρους του Διεθνούς Δικαίου κατά τον προορισμό του.  Το ως άνω παράδειγμα – στο οποίο ήδη αναφέρθηκα ακροθιγώς- αφορά τις επιπτώσεις της Οικονομικής Παγκοσμιοποίησης, υπό την καταλυτική επιρροή ακραίων νεοφιλελεύθερων αντιλήψεων.

Αντιλήψεων που υπερασπιζόμενες, δήθεν, τους κανόνες της ελεύθερης Οικονομίας της Αγοράς αρνούνται κατηγορηματικά κάθε παρέμβαση στο πεδίο αυτό κανόνων δικαίου κρατικής προέλευσης, είτε πρόκειται για κανόνες του Εθνικού Νομοθέτη είτε πρόκειται για κανόνες του Διεθνούς Νομοθέτη, άρα του Διεθνούς Δικαίου.  Και κάπως έτσι εμφανίζεται, και στο πεδίο του Διεθνούς Δικαίου και της Διεθνούς Νομιμότητας, ένα είδος άκρως επικίνδυνης -ιδίως εξαιτίας του ότι δρα υποδορίως και υπό την «λεοντή» μιας επιστημονικοφανούς  οικονομικής ορθότητας- επικυριαρχίας του «οικονομικού» επί του «θεσμικού». 

Με την έννοια της επικυριαρχίας άγνωστης και μη δημοκρατικής προέλευσης οικονομικών κανόνων ακόμη και επί των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου.  Αυτό το ζούμε σε μεγακλίμακα σήμερα, ιδίως μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του Ντ. Τραμπ στις ΗΠΑ: Όλες οι μεγάλες αποφάσεις του, ακόμη και ως προς τα πιο κρίσιμα ζητήματα για τον Πλανήτη, έχουν ως βάση όχι το Διεθνές Δίκαιο αλλά αποκλειστικώς το οικονομικό συμφέρον των ΗΠΑ. Και τούτο προκειμένου να διασφαλίσουν την πλανητική παντοδυναμία τους ως η μόνη, οικονομική και όχι μόνο βεβαίως, εξίσου πλανητική Υπερδύναμη.

Αυτή την στυγνή πραγματικότητα την ζήσαμε και με τους χειρισμούς του Ντ. Τραμπ για τον πόλεμο στην Ουκρανία: Θέλει μεν την ειρήνευση, αλλά προφανώς υπό όρους που δεν θα έχει κανένα πρόσθετο οικονομικό κόστος για τις ΗΠΑ. Αντιθέτως, μάλιστα, θα έχει μεγάλο όφελος.  Αφήνει δε την Ευρωπαϊκή Ένωση -την οποία δυστυχώς προδήλως περιφρονεί, πλην όμως ως προς τούτο έχουν ευθύνη κυρίως οι ηγεσίες της- να επωμισθεί κάθε οικονομικό κόστος, ιδίως για την εξοπλιστική ενίσχυση της Ουκρανίας με όπλα που θα αγοράζει από τις ΗΠΑ! 

Πρόσθετη παρατήρηση: Και όταν ο Ντ. Τραμπ συζητάει με τον Β. Πούτιν για την Ουκρανία, αυτό που τον ενδιαφέρει περισσότερο είναι ποιές άλλες εμπορικές συμφωνίες μπορεί να κάνει και πως μπορεί να προσεταιρισθεί  οικονομικώς πλήρως την Ρωσία.  Διότι, σε τελική ανάλυση, ο απώτερος στόχος του Ντ. Τραμπ είναι η οριστική υπερίσχυση έναντι της Κίνας, την οποία θεωρεί ως την μόνη σοβαρή αντίπαλο των ΗΠΑ σε πλανητικό επίπεδο.

VI. Ορισμένα χαρακτηριστικά σύγχρονα παραδείγματα ωμής παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου

Θα απαντήσω απαριθμώντας ορισμένα πρόσφατα «τρανταχτά» παραδείγματα παραβίασης το Διεθνούς Δικαίου, για συγκεκριμένα ζητήματα που αφορούν την Ελλάδα και την Κύπρο.  Πρώτο παράδειγμα είναι εκείνο της τουρκικής εισβολής και κατοχής στην Κύπρο, που διαρκεί πάνω από 50 χρόνια.  Η Τουρκία αγνοεί, καθ’ όλο αυτό το χρονικό διάστημα, προκλητικώς δεκάδες αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και κυρίως του Συμβουλίου Ασφαλείας, οι οποίες την καλούν να τερματίσει την στάση της αυτή για να αποκατασταθεί η ενότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. 

Η Τουρκία «κωφεύει», αλλά το χειρότερο είναι ότι ο ΟΗΕ και η Διεθνής Κοινότητα ουδεμία κύρωση της επιβάλλουν.  Και όχι μόνον αυτό, αλλά προσφάτως ο Ταγιπ Ερντογάν μίλησε ευθέως για «δύο κράτη» στην Κύπρο μέσα στην Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και παρόντος του Γενικού Γραμματέα του, δίχως να υπάρξει η παραμικρή αντίδραση.  Ένα δεύτερο παράδειγμα -και πάλι εν πολλοίς με «δράστη» την Τουρκία- είναι η παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας (Σύμβαση του Montego Bay του 1982). 

Πολλές μεγάλες χώρες, με πρώτη τις ΗΠΑ, δεν έχουν προσχωρήσει σε αυτή την σύμβαση.  Το αυτό ισχύει και για την Τουρκία.  Όμως κατά την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης η Σύμβαση αυτή ισχύει έναντι πάντων, διότι αφού έχει προσχωρήσει στο θεσμικό της πλαίσιο η μεγάλη πλειοψηφία των Κρατών διεθνώς παράγει  δεσμευτικούς «γενικώς παραδεδεγμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου».  Παρά ταύτα η Τουρκία, το 2019, συνήψε με την Λιβύη το λεγόμενο «τουρκολιβυκό μνημόνιο».  Το οποίο και είχε συναφθεί προφανώς παρανόμως από μια μεταβατική κυβέρνηση της Λιβύης, αλλά και παραβιάζει απροκαλύπτως το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Αφού ως προς τον καθορισμό των Θαλάσσιων Ζωνών -π.χ. Υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ- αγνοεί μεγάλους Ελληνικούς γεωγραφικούς όγκους, όπως είναι π.χ. εκείνοι της Κρήτης, της Ρόδου κ.λπ.  Και πάλι ουδεμία κύρωση έχει επιβληθεί στην Τουρκία, η δε ανοχή του ΟΗΕ εν προκειμένω είναι από απαράδεκτη έως εξοργιστική.  Ένα τρίτο παράδειγμα ωμής παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου, αυτή τη φορά με πολύ ευρύτερες και μεγαλύτερες διεθνείς επιπτώσεις, είναι εκείνο του Διεθνούς Δικαίου για την Κλιματική Κρίση.  Το σπουδαιότερο κείμενο Διεθνούς Δικαίου εν προκειμένω είναι εκείνο της «Συμφωνίας των Παρισίων» του 2016. 

Συγκεκριμένα πρόκειται για το πιο σημαντικό κείμενο Διεθνούς Δικαίου αναφορικά με την προστασία του Περιβάλλοντος σε ό,τι αφορά την  Κλιματική Κρίση, δοθέντος μάλιστα ότι έγινε αποδεκτό από 196 ηγέτες Κρατών-Μελών της Διεθνούς Κοινότητας.  Το κεκτημένο του «Συμφώνου των Παρισίων» του 2016  έγκειται στο ότι είναι σήμερα το μόνο νομικώς δεσμευτικό σύνολο διατάξεων του Διεθνούς Δικαίου. Σε γενικές γραμμές το «Σύμφωνο των Παρισίων» συνιστά ένα παγκόσμιας εμβέλειας σχέδιο δράσης για τον περιορισμό  της υπερθέρμανσης του Πλανήτη, άρα αποτελεσματικής αντιμετώπισης του «Φαινομένου του Θερμοκηπίου». Επιπλέον, αποτελεί μέρος της Σύμβασης του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή που στοχεύει στην, σε μακροπρόθεσμη βάση, σταθεροποίηση της ανόδου της θερμοκρασίας του Πλανήτη σε επίπεδα κάτω των δύο βαθμών Κελσίου. Πρέπει να επισημανθεί ότι το «Σύμφωνο των Παρισίων»  του 2016, παρά την κανονιστική πρόοδο που επέφερε, αμφισβητήθηκε σχεδόν αμέσως μετά την ολοκλήρωσή του.  Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εκείνο των ΗΠΑ, επί της πρώτης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ.  Για την ακρίβεια οι ΗΠΑ κατέθεσαν,  στις 4.8.2017,  ειδοποίηση «αποχώρησης»  από το «Σύμφωνο των Παρισίων»,  ενώ στις 4.11.2019 άρχισε η διαδικασία αποχώρησης και ένα χρόνο αργότερα οριστικοποιήθηκε.  Αμέσως μόλις ορκίσθηκε ως Πρόεδρος των ΗΠΑ ο Τζο Μπάϊντεν υπέγραψε, στις 20.1.2021, διάταγμα  επανένταξης, η οποία ολοκληρώθηκε στις 19.2.2021. Μόλις ανέλαβε και πάλι, για δεύτερη θητεία, την προεδρία των ΗΠΑ ο Ντ. Τραμπ το 2024, δρομολόγησε εκ νέου την αποχώρησή τους από το «Σύμφωνο των Παρισίων»!

VIΙ. Τι οφείλει να πράξει η Διεθνής Κοινότητα

Η ευόδωση της αποστολής του Διεθνούς Δικαίου συνιστά μέγεθος οριακό. Με την έννοια ότι η τελική διαμόρφωση μιας Διεθνούς Κοινότητας η οποία λειτουργεί και δρα υπό συνθήκες σταθερής Ειρήνης και πλήρους σεβασμού της Διεθνούς Νομιμότητας φαίνεται, τουλάχιστον με τα δεδομένα της εποχής μας, εξαιρετικά δυσχερής. Κατά την γνώμη δε πολλών έως και ουτοπική.  Και όμως, ακριβώς μέσα σε αυτό το δυσοίωνο τοπίο, πρέπει να υπερασπισθούμε το Διεθνές Δίκαιο, όταν μάλιστα έχει να αντιμετωπίσει τεράστιας σημασίας νέες προκλήσεις για το σύνολο της Ανθρωπότητας.  Όπως είναι π.χ. οι προκλήσεις της κλιματικής κρίσης, της τρομοκρατίας και της προσφυγικής κρίσης, η διαχείριση της οποίας αποκτά υπαρξιακές, κυριολεκτικώς, διαστάσεις για τον Άνθρωπο και τα Θεμελιώδη Δικαιώματά του.  

Η υποχρέωσή μας αυτή απορρέει ιδίως εκ του ότι  το Διεθνές Δίκαιο, με όλες τις ελλείψεις που προαναφέρθηκαν, συνιστά τον πιο πρόσφορο -αν όχι τον μοναδικό- θεσμικό και πολιτικό δίαυλο, μέσω του οποίου μπορεί να επιδιωχθεί και, βεβαίως ως ένα σημείο, μπορεί και να επιτευχθεί η ειρηνική συνύπαρξη Κρατών και Λαών και η δια των θεσμοθετημένων διαδικασιών επίλυση των κάθε είδους διαφορών μεταξύ τους.  Επέκεινα, το Διεθνές Δίκαιο συνιστά επίσης το πιο πρόσφορο -αν όχι το μοναδικό- θεσμικό και πολιτικό μέσο αποτελεσματικής άμυνας απέναντι στην αυθαιρεσία της ισχύος στο πεδίο των Διεθνών Σχέσεων.  Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι το Διεθνές Δίκαιο επινοήθηκε και θεσμοθετήθηκε για να αντικαταστήσει το, προηγουμένως επικρατούν, δίκαιο του ισχυρού με την ισχύ του Δικαίου και της Νομιμότητας στο διεθνές πεδίο.  Αυτή δε ακριβώς η υπεράσπιση του Διεθνούς Δικαίου σημαίνει, κατά βάση και κατ’ ουσία, πρωτίστως ενεργό και πολύπλευρη στήριξη του Διεθνούς Νομοθέτη και του Διεθνούς Δικαστή.  Έτσι ώστε οι κανόνες του Διεθνούς Δικαίου να αποκτήσουν την απαραίτητη εκείνη κανονιστική δυναμική η οποία θα τους οδηγήσει, κατά το δυνατόν, στην αποκατάσταση  της ισχύος του Διεθνούς Δικαίου και, κατά συνέπεια, αυτού τούτου του κύρους του.

VIII. H θέση της Ελλάδας ως προς τα Εθνικά της Θέματα μπροστά στις παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου που την αφορούν ευθέως

 Επειδή, όπως είναι προφανές, ζούμε σε έναν κυνικό και αδίστακτο κόσμο διεθνώς η Ελλάδα, σε στενή συνεργασία με την Κύπρο, πρέπει να βρίσκονται πάντα σε εγρήγορση και να απαντούν εμπράκτως, με όλα τα νόμιμα μέσα που διαθέτουν, στις παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου οι οποίες πλήττουν τα Εθνικά μας Θέματα και το Κυπριακό Ζήτημα.  Κυρίως δε στις παραβιάσεις εκ μέρους της Τουρκίας.  Πολλώ μάλλον όταν τέτοιες παραβιάσεις γίνονται, δυστυχώς ολοένα και πιο συχνά, ανεκτές από τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης -π.χ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή- και από ηγέτες των Κρατών-Μελών.  Χαρακτηριστικό, θλιβερό, πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι εκείνο του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν ως προς την συμμετοχή, με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Άμυνα.  Τα τονίζω αυτά διότι στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ελλάδα και Κύπρος διαθέτουν πολλά και σημαντικά μέσα για να εξαναγκάσουν την ίδια και τα Κράτη-Μέλη να σεβασθούν την Ευρωπαϊκή και την Διεθνή Νομιμότητα, ιδίως σε ό,τι αφορά τα Εθνικά μας Θέματα και το Κυπριακό Ζήτημα.  Ένα από τα μέσα αυτά είναι -και είναι το σπουδαιότερο – βεβαίως το veto. Για παράδειγμα, στο άμεσο μέλλον όταν Ελλάδα και Κύπρος καλούνται, κατ’ εξοχήν στο πλαίσιο της κρίσης του Πολέμου στην Ουκρανία, να εγκρίνουν κυρώσεις, η απάντησή τους πρέπει να είναι σαφής και αδιαπραγμάτευτη: Κυρώσεις ναι αλλά μόνον εφόσον επιβάλλονται κυρώσεις και εις βάρος της Τουρκίας όταν παραβιάζει εξίσου το Διεθνές Δίκαιο. Π.χ. όταν επί πενήντα και πλέον χρόνια κατέχει το ένα τρίτο του εδάφους της Κύπρου. 

Δεν μπορεί να υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά.  Με την έννοια ότι βάρβαρη εισβολή και κατοχή είναι εκείνη της Ρωσίας στην Ουκρανία.  Αλλά και βάρβαρη εισβολή και κατοχή, και μάλιστα για μισό και πλέον αιώνα, είναι και εκείνη της Τουρκίας στην Κύπρο.  Άρα αν τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιμένουν να αγνοούν αυτή την αυτονόητη αλήθεια, τότε Ελλάδα και Κύπρος είναι υποχρεωμένες, εκ των πραγμάτων, να κάνουν χρήση του veto. Εν πάση δε περιπτώσει το veto Ελλάδας και Κύπρου πρέπει να θεωρείται δεδομένο για κάθε είδους συμμετοχή της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Άμυνα. Μόνο μια τέτοια στάση μπορεί να θωρακίσει όχι μόνο τα συμφέροντα αλλά και το διεθνές και ευρωπαϊκό κύρος τόσο της Ελλάδας τόσο και της Κύπρου.  Να θυμόμαστε καλά ότι η «πρόθυμη» και «άνευ όρων» συμφωνία μας σε ό,τι αφορά τις αποφάσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ούτε εκτιμάται ούτε και μας θέτει αυτομάτως στην «σωστή πλευρά της ιστορίας».

Και επειδή το ζήτημα των αλιευτικών δικαιωμάτων δεν είναι ζήτημα μόνο των χωρών, είναι κυρίως ευρωπαϊκό ζήτημα, θεώρησα ότι έχουμε υποχρέωση να ενημερώσουμε την ΕΕ για μια πρακτική, η οποία δημιουργεί προβλήματα στην Ελλάδα, αλλά βλάπτει συνολικά και το ευρωπαϊκό περιβάλλον και προσβάλλει το ευρωπαϊκό κεκτημένο» αναφέρει συγκεκριμένα ο Νίκος Δένδιας.

Επίσης, αναδεικνύοντας τη σημασία της επιστολής, υπογραμμίζει πως μπορεί να λειτουργήσει προς την πλευρά της Τουρκίας, σαν ένα σημάδι ότι η ανοχή ορισμένων πραγμάτων προσεγγίζει το τέλος της.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, στην επιστολή του, ο υπουργός Εξωτερικών αναφερόταν στο επεισόδιο που έλαβε χώρα στις 5 Ιανουαρίου, «κατά το οποίο περιπολικό σκάφος του Λιμενικού Σώματος, ενώ εκτελούσε διατεταγμένη υπηρεσία προς αναγνώριση τριών τουρκικών αλιευτικών σκαφών που αλίευαν στη θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά του Φαρμακονησίου, εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, δέχθηκε παρενόχληση από τουρκική ακταιωρό».

«H εν λόγω επαναλαμβανόμενη τουρκική πρακτική δημιουργεί επικίνδυνο περιβάλλον ασφαλείας και αυξάνει την πιθανότητα ‘ατυχήματος’, το οποίο θα μπορούσε να εργαλειοποιηθεί από την ‘Αγκυρα προκειμένου να κλιμακωθεί η ένταση ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία», ανέφερε ο κ. Δένδιας σύμφωνα με τις ίδιες πηγές. Επιπλέον, στην επιστολή καταγραφόταν «η αποφυγή συνεργασίας και η συχνά επιθετική στάση από πλευράς Τούρκων αλιέων, όχι μόνον εναντίον σκαφών του Λιμενικού Σώματος, αλλά και εναντίον ελληνικών αλιευτικών σκαφών, στάση που στρέφεται κατά των νόμιμων αλιευτικών δραστηριοτήτων Ελλήνων αλιέων».

«Είναι εύκολα αντιληπτό» σημείωνε ο κ. Δένδιας «ποιες θα είναι οι συνέπειες μια τέτοιας εξέλιξης για την ευρύτερη περιοχή, αλλά και για τις ευρωτουρκικές σχέσεις». Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, αναφερόταν στη συνέχεια, στην επιθετική ρητορική Τούρκων αξιωματούχων «οι οποίοι σε σχεδόν καθημερινή βάση εκτοξεύουν, απρόκλητα, απειλές κατά της Ελλάδας».

«Σε συνδυασμό με τα περιστατικά αμφισβήτησης της εθνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, είναι πασιφανές ότι η Τουρκία, με την Παράνομη Λαθραία και ‘Αναρχη (ΠΛΑ) αλιεία, προσθέτει ένα ακόμη μέσο για την υλοποίηση της αναθεωρητικής της πολιτικής και την αμφισβήτηση του status quo της περιοχής» αναφερόταν στην επιστολή. Με αφορμή και το εν λόγω επεισόδιο, σύμφωνα με την ίδια ενημέρωση, ο κ. Δένδιας τόνισε την ανάγκη, «η ΕΕ, εφόσον η Τουρκία συνεχίσει την ανωτέρω πρακτική, να λάβει μέτρα τα οποία θα επιβάλλουν οικονομικό κόστος στην Τουρκία και ζητάει την εφαρμογή του Κανονισμού (1005/2008) για την καταπολέμηση της ΠΛΑ αλιείας, ο οποίος προβλέπει ότι εάν δεν συμμορφώνεται μια τρίτη χώρα, χαρακτηρίζεται ως ‘μη συνεργαζόμενη’ και μπορούν να απαγορευθούν τα προϊόντα αλιείας στην αγορά της ΕΕ».

Μια τέτοια αντίδραση από πλευράς ΕΕ, κατά τον κ. Δένδια, «θα αποστείλει ηχηρό μήνυμα στην ‘Αγκυρα και θα αποδείξει εμπράκτως την αλληλεγγύη της ΕΕ προς ένα κράτος-μέλος της, το οποίο σε σχεδόν καθημερινή βάση αντιμετωπίζει αμφισβήτηση της κυριαρχίας του και απειλές πολέμου».

Σημειώνεται πως ο Νίκος Δένδιας απέστειλε χθες την επιστολή προς τον ύπατο εκπρόσωπο της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, και την κοινοποίησε προς τον αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μαργαρίτη Σχοινά, καθώς και στον επίτροπο για το Περιβάλλον, τους Ωκεανούς και την Αλιεία, Βιργκίνιους Σινκεβίτσιους.

Ο υπουργός κάνει λόγο για πρωτοφανή κλιμάκωση του αναθεωρητισμού και της εθνικιστικής ρητορικής από την Τουρκία, καθώς και για συστηματική παραβατική συμπεριφορά, ενώ διαμηνύει πως ο εποικοδομητικός διάλογος είναι πάντα ευκταίος, αλλά μπορεί να επιτευχθεί υπό έναν απαράβατο όρο, τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου, υπογραμμίζοντας την ανάγκη διατήρησης ανοικτών διαύλων επικοινωνίας με την τουρκική πλευρά. Επισημαίνει πως ο ίδιος διατηρεί κοινωνικές επαφές με τον Τούρκο ομόλογό του, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, και εφόσον παραστεί ανάγκη, υπάρχει πάντα η δυνατότητα επικοινωνίας. «Αλλά αυτό δεν είναι επαρκές για έναν νοήμονα και αποτελεσματικό διάλογο. Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι η τουρκική πλευρά, με δική της υπαιτιότητα, έχει σταματήσει όλες τις θεσμοθετημένες επαφές, σε όλα τα επίπεδα», τονίζει.

Απαντώντας σε ερώτηση εάν ανησυχεί για ένα θερμό επεισόδιο ή μια προβοκάτσια από την Τουρκία, ο υπουργός Εξωτερικών αναφέρει ότι σε αυτό το πλαίσιο είναι εύλογο το ερώτημα και ο προβληματισμός για το ενδεχόμενο ενός «θερμού» επεισοδίου, μίας εσκεμμένης πρόκλησης ή και ενός «ατυχήματος», που υπό συνθήκες έντασης θα μπορούσε να λάβει απρόβλεπτες διαστάσεις. Πολλώ δε μάλλον, σημειώνει, «όταν δεν αναμένουμε ότι η ακραία αυτή ρητορική θα κοπάσει, καθ’ οδόν προς τις εκλογές στην Τουρκία». Αντιθέτως, εκτιμά ότι μπορεί να κλιμακωθεί. Υπό αυτό το πρίσμα, επαναλαμβάνοντας το μήνυμα που είχε στείλει κατά την επίσκεψη της Γαλλίδας υπουργού Εξωτερικών στην Αθήνα, υπογραμμίζει πως «νταηλίκια και απειλές δεν μας φοβίζουν».

Ερωτηθείς για το εάν σε ενδεχόμενο ενός επεισοδίου θα είμαστε μόνοι μας, ο κ. Δένδιας αναφέρει πως η «απάντηση είναι σαφώς αρνητική», σημειώνοντας παράλληλα ότι μία χώρα πρέπει και να μπορεί να αντεπεξέλθει με τις δικές της δυνάμεις, με την κατάλληλη προετοιμασία σε όλα τα επίπεδα, σε κάθε περίσταση. Συγκεκριμένα, παρατηρεί ότι όπως έδειξε περίτρανα η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ο αναθεωρητισμός και η προσπάθεια αλλαγής συνόρων διά της βίας είναι διεθνώς καταδικαστέα, αντιβαίνουν θεμελιώδεις κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, που αποτελεί το «ευαγγέλιο» της εξωτερικής πολιτικής μας.

Μάλιστα, τονίζει πως ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους μετέβη στο Κίεβο εν μέσω βομβαρδισμών ήταν ακριβώς για να επισημάνει τις ομοιότητες μεταξύ της ρωσικής πολιτικής έναντι της Ουκρανίας που κατέληξε στην εισβολή και της Τουρκίας έναντι ημών και να υπογραμμίσει ότι η τουρκική απειλή είναι υπαρκτή και δεν πρέπει να υποτιμάται από τους δυτικούς εταίρους μας. Ωστόσο, διακρίνει μία σημαντική διαφορά μεταξύ της Ελλάδας και της Ουκρανίας: «Η Ελλάδα είναι ισχυρή και επιπλέον καλύπτεται από τρεις συμφωνίες αμοιβαίας συνδρομής, στην περίπτωση που δεχθεί επίθεση». Όπως διευκρινίζει, η παλαιότερη προβλέπεται στη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αποτελεί υποχρέωση όλων των κρατών-μελών να βοηθήσουν μία χώρα που είναι θύμα επίθεσης και οι άλλες δύο προβλέπονται σε διμερείς συμφωνίες που υπέγραψε με τους ομολόγους του της Γαλλίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. «Καλυπτόμαστε και από μία τέταρτη συμφωνία, την παλαιότερη όλων, τη συνθήκη του ΝΑΤΟ. Βεβαίως, δεν μας καλύπτει από το ενδεχόμενο επίθεσης από την Τουρκία, αλλά είναι ξεκάθαρο ότι οι λοιποί σύμμαχοι, αρχής γενομένης από τον στρατηγικό μας εταίρο, τις ΗΠΑ, θα κάνουν ό,τι είναι δυνατόν προκειμένου να μη διαρραγεί η συνοχή του ΝΑΤΟ», προσθέτει.

Επιπροσθέτως, ο υπουργός Εξωτερικών διακρίνει, μέσω της διαρκούς προσπάθειας και της συνεχούς ανάπτυξης των ελληνικών θέσεων, καθώς και της ανάδειξης των προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε, επαναδιαμόρφωση στάσης των εταίρων. Ενδεικτικά, αναφέρει πως με τη Γερμανίδα ομόλογό του, Αναλένα Μπέρμποκ, έχει συναντηθεί τους τελευταίους πέντε μήνες τρεις φορές και διακρίνει πλέον μία κατανόηση της γερμανικής πλευράς όσον αφορά το τι αντιμετωπίζει η Ελλάδα στην Ανατολική Μεσόγειο. «Η αλλαγή αυτή δεν ήρθε από μόνη της. Είναι το αποτέλεσμα διαρκών επαφών που έχουμε αναπτύξει τα τελευταία χρόνια, ήδη και προ των γερμανικών εκλογών. Η πολιτική αυτή αποδίδει καρπούς», σημειώνει.

Επίσης, αναδεικνύει τις εγγενείς αντιφάσεις που έφερε ο πόλεμος στην Ουκρανία στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας, όπως ότι μία χώρα που ανήκει στο ΝΑΤΟ δεν εφαρμόζει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και ταυτόχρονα εξοπλίζεται με ρωσικά συστήματα και απαιτεί από τις ΗΠΑ να της επιτραπεί ο εκσυγχρονισμός των αμερικανικών αεροσκαφών της, των F-16.

Ερωτηθείς για το πότε πρέπει να γίνει η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως της Κρήτης, ο κ. Δένδιας απαντά ότι το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, όπως ορίζεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), συνιστά ένα μονομερές, μη διαπραγματεύσιμο, αναφαίρετο δικαίωμα της χώρας μας, το οποίο υπάρχει και θα υπάρχει εσαεί, διότι έτσι ορίζει το Διεθνές Δίκαιο και ότι η εκάστοτε κυβέρνηση θα κρίνει πότε, πού και πώς θα το ασκήσει, έχοντας ως αποκλειστικό γνώμονα τη βέλτιστη προστασία και την απόλυτη προάσπιση του εθνικού συμφέροντος. Επίσης, δηλώνει βέβαιος ότι οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας αυτό το κατανοούν απόλυτα και θα επιδείξουν την απαραίτητη ωριμότητα, ούτως ώστε το συγκεκριμένο ζήτημα μείζονος εθνικής σημασίας να μην υποβιβαστεί σε αντικείμενο αντιπαραθέσεων εν μέσω του προεκλογικού κλίματος που αρχίζει ήδη να διαμορφώνεται. «Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει αυτά τα ζητήματα να αποτελούν αντικείμενο πολιτικής και μικροκομματικής αντιπαράθεσης», τονίζει.

Σε ό,τι αφορά στην αναβάθμιση των F-16 που ζητά η Τουρκία, επισημαίνει ότι -όπως τόνισε και ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, στην ομιλία του στο Κογκρέσο- είναι σκόπιμο να συνυπολογίζεται ο κίνδυνος αστάθειας στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, όταν λαμβάνονται αποφάσεις για την προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού στην περιοχή, τη στιγμή, μάλιστα, που απαιτείται ενότητα στη Συμμαχία έναντι της Ρωσίας. «Έχουμε σοβαρές προκλήσεις και πρωτοφανείς απειλές κατά της κυριαρχίας της Ελλάδας και ειδικά κατά των νησιών μας. Και το ίδιο ισχύει σε σχέση με την Κύπρο. Ο αναθεωρητισμός αποτελεί κίνδυνο για την περιφερειακή σταθερότητα. Αυτή ήταν και αυτή παραμένει η θέση μας», διαμηνύει.

Περαιτέρω, ο κ. Δένδιας καθιστά σαφές πως η συμφωνία οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ της Ελλάδας και της Αιγύπτου διασφαλίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα των δύο χωρών και πως είναι σε πλήρη συμμόρφωση με τις επιταγές του Διεθνούς Δικαίου και ιδιαίτερα του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, κάτι που, όπως υπογραμμίζει, δεν ισχύει για το τουρκολιβυκό «μνημόνιο», που είναι παράνομο, άκυρο, νομικά ανυπόστατο, αλλά και συνιστά γεωγραφική παραδοξολογία.

Τέλος, όσον αφορά τη Λιβύη, τονίζει ότι υπάρχει πλήρης συναντίληψη με την Αίγυπτο, αλλά και πολλές άλλες χώρες και προσδιορίζει πως κοινός στρατηγικός στόχος μας είναι μία σταθερή, ευημερούσα και ειρηνική χώρα, που μπορεί να συμβάλει στην εμπέδωση της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. «Και όχι να υποδαυλίζουμε την ένταση στο εσωτερικό της Λιβύης, με περαιτέρω “συμφωνίες”, από μία κυβέρνηση που δεν έχει λαϊκή εξουσιοδότηση. “Συμφωνίες” που είναι προδήλως προϊόν εκβιασμού της Τουρκίας επί μίας κυβέρνησης που έχει χάσει τη νομιμοποίηση της», διαμηνύει και επισημαίνει ότι σε άμεσο συντονισμό με την Αίγυπτο οι δύο χώρες κατήγγειλαν την πρόσφατη υπογραφή «μνημονίου συνεργασίας» μεταξύ της κυβέρνησης της Τρίπολης και της Τουρκίας. Συναφώς, προσθέτει, άμεσα καταγγέλθηκε και από την ΕΕ, τις ΗΠΑ, την Κύπρο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και πολλές άλλες χώρες.

Όπως μετέδωσε ο ανταποκριτής της «Καθημερινής» και του ΣΚΑΪ στην Κωνσταντινούπολη, Μανώλης Κωστίδης, οι εν λόγω φωτογραφίες που δημοσιεύονται στο πρακτορείο Anadolu και άλλα τουρκικά ΜΜΕ, φέρονται να δείχνουν σύμφωνα με την Άγκυρα ελληνικά αρματαγωγά να αποβιβάζουν σε Λέσβο και Σάμο τεθωρακισμένα οχήματα που παραχώρησαν οι ΗΠΑ στην Ελλάδα. Οι Τούρκοι ισχυρίζονται ότι 23 τεθωρακισμένα οχήματα αποβιβάστηκαν στη Λέσβο και 18 στη Σάμο.

Υπενθυμίζεται ότι χθες, Σάββατο, ο υπουργός Άμυνας της Τουρκίας, Χουλουσί Ακάρ, δήλωσε στην Hurriyet ότι η στρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών καθιστά αμφισβητούμενη την κυριαρχία τους και δίνει στην Τουρκία το δικαίωμα αυτοάμυνας.

Ακολουθούν αποσπάσματα του σχετικού δημοσιεύματος της εφημερίδας Hurriyet, η οποία κάνει λόγο για μεγάλη πρόκληση από την πλευρά της Ελλάδας:

«Αποκαλύφθηκε πως η Ελλάδα παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και έστειλε τεθωρακισμένα οχήματα στα νησιά που έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς. Μη επανδρωμένα αεροσκάφη των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων διαπίστωσαν πως η Αθήνα έστειλε στη Λέσβο 23 και στη Σάμο 18 τεθωρακισμένα οχήματα».

«Πηγές του Υπ. Άμυνας αναφέρουν πως μεταξύ 18 και 21 Σεπτεμβρίου καταγράφηκαν αυτές οι εικόνες και δείχνουν πως η Ελλάδα συνεχίζει να στρατιωτικοποιεί τα νησιά που βρίσκονται κοντά στην Τουρκία και να παραβιάζει το αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς των νησιών».

«Τονίζουν πως η Ελλάδα εξακολουθεί να παραβιάζει το καθεστώς αυτό, εδώ και πολλά χρόνια, εγκαθιστά οπλικά συστήματα και στις τελευταίες ενέργειες μεταφέρθηκαν τα τροχοφόρα τεθωρακισμένα οχήματα που παραχώρησαν οι ΗΠΑ στην Ελλάδα για να αντικαταστήσουν κάποια άλλα».

«Η Ελλάδα παρά τις προσκλήσεις δεν συμμετέχει σε καμία από τις συναντήσεις και τέτοιες προβοκάτσιες δείχνουν ποιος αυξάνει την ένταση, ποιος είναι ο επιθετικός και ποιος κάνει παράνομες ενέργειες. Όλα αυτά αποδεικνύουν αυτό».

Σε μια διαφορετική συνέντευξη γύρω από την προσωπική ζωή του, με στόχο να «συναντήσει τον άνδρα πίσω από το βαρύ γραφείο», ο Νίκος Δένδιας αναφέρει σε προσωπικό τόνο ότι θα ήταν πραγματικά ευτυχισμένος αν ερχόταν η στιγμή της επίλυσης των ελληνοτουρκικών διαφορών. «Μία επίλυση, η οποία θα ήταν απολύτως δυνατό να επιτευχθεί, εάν η Τουρκία αποδεχόταν το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και τη σχετική Συνθήκη (UNCLOS)», διαμηνύει. 

Παράλληλα, ερωτηθείς πώς και πού φαντάζεται εαυτόν σε είκοσι χρόνια από σήμερα, ο Νίκος Δένδιας απαντα σε έναν καλύτερο κόσμο και υπογραμμίζει ότι αυτό που τροφοδοτεί ακατάπαυστα τα σχέδια, το πείσμα, την ενέργεια είναι η ελπίδα του να γίνει η πατρίδα μας ισχυρότερη, με διερυμένες συμμαχίες και αναβαθμισμένο ρόλο, και τόσο η ευρύτερη περιοχή μας όσο και ο κόσμος ολόκληρος να γίνουν ένα πραγματικά ασφαλές μέρος.

Ανατρέχοντας στις πιο σημαντικές στιγμές από την ενασχόλησή του με την πολιτική, έχοντας διατελέσει υπουργός σε 5 διαφορετικά υπουργεία, δηλώνει ιδιαίτερα υπερήφανος για τη θητεία του στο υπουργείο Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη και την εξάρθρωση της Χρυσής Αυγής, ως απάντηση στην πρόκληση που η δράση της συνιστούσε για το κράτος δικαίου. Όπως επίσης για την αποκατάσταση της εικόνας της Αθήνας, ως πρωτεύουσας συντεταγμένου κράτους στην οποία τηρούνται οι νόμοι της Ελληνικής Δημοκρατίας, εν μέσω της κρίσης, το 2012.

Σε ό,τι αφορά στο τρέχον χαρτοφυλάκιο του υπουργού Εξωτερικών, ξεχωρίζει τις δύο συμφωνίες οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) με την Ιταλία και την Αίγυπτο, στις  οποίες, υπενθυμίζει, «αδυνατούσαμε να καταλήξουμε επί 50 χρόνια σερί». Όπως εκτιμά, ήταν όντως το σπάσιμο μιας γυάλινης οροφής. «Σιγανά όμως, χωρίς κρότο. Δεν χρειάζεται ποτέ πολύς θόρυβος» συμπληρώνει.

Τέλος, ο Νίκος Δένδιας εκυμστηρεύεται πως το σημαντικότερο μάθημα που διδάχτηκε από την πολιτική ήταν αναμφισβήτητα η αυτοταπείνωση.

Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών στηλίτευσε την προσπάθεια δυνάμεων του αναθεωρητισμού, καταπατώντας τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου.

Σκιαγραφώντας το ομιχλώδες διεθνές πλαίσιο μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, είπε πως η χώρα μας αντιμετωπίζει τη βασική πρόκληση του εξ ανατολών γείτονά μας, της Τουρκίας. Μάλιστα, διέκρινε ότι αυτό που συνιστά μια διαφορετική πραγματικότητα με άλλες περιόδους είναι η διαρκής και μακροχρόνια όξυνση. «Καμία κρίση δεν είχε αυτή την τεράστια χρονική διάρκεια που προσεγγίζουμε ήδη, αν δεν υπερβαίνουμε ήδη 3 χρόνια» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ειδική αναφορά έκανε στον χάρτη Μπαχτσελί, λέγοντας πως η πρόσφατη γραφική, αλλά όχι γι’ αυτό λιγότερο επικίνδυνη, αμφισβήτηση του μισού Αιγαίου και της Κρήτης αποτελεί την τελευταία ψηφίδα μιας σειράς εξωφρενικών ισχυρισμών.

Επίσης, αναφερόμενος στις μετρήσεις στο εσωτερικό της Τουρκίας, διαπίστωσε ότι η κλιμάκωση της ρητορικής εμπεδώνει έναν ανθελληνισμό στην τουρκική κοινωνία. «Αν βλέπατε μια μέτρηση της τουρκικής κοινωνίας εδώ και τέσσερα χρόνια, η Ελλάδα δεν θα κατατασσόταν στις απειλές, όπως ο Τούρκος πολίτης προσελάμβανε την πραγματικότητα. Σήμερα κατατάσσεται, και αρκετά ψηλά, στον δείκτη» σημείωσε. Τείνει να δημιουργηθεί, όπως προσέθεσε, ένα ρεύμα και δυνάμει πλειοψηφικό ρεύμα ανθελληνισμού μέσα στην τουρκική κοινωνία.

Στον αντίποδα, ο Νίκος Δένδιας αντέταξε πως η Ελλάδα αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, χτίζει ή ενισχύει τις γέφυρες συνεργασίας, χωρίς να πέσει στην παγίδα να ασκήσει μια αποκλειστικά τουρκο-κεντρική πολιτική, αντιδρώντας σε ό,τι ο γείτων κάνει, ισχυρίζεται ή εφευρίσκει. Όπως αποτύπωσε τον ευρύτερο στόχο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, είπε πως είναι η εμπέδωση της ειρήνης, της ασφάλειας και της σταθερότητας στην ευρύτερη γειτονιά μας, αλλά και πέρα απ’ αυτήν.

Σε αυτό το πλαίσιο, επανέλαβε την παρομοίωση της εξωτερικής πολιτικής με τους παλιούς κύκλους του σήματος της Ολυμπιακής Αεροπορίας, έξι αλληλοτεμνόμενους κύκλους. «Στον πρώτο, ενδυναμώνουμε τις διμερείς μας σχέσεις με τους Ευρωπαίους εταίρους μας. Σχέσεις που είχαν σχετικά παραμεληθεί. Το διμερές επίπεδο είναι εξίσου σημαντικό και απαραίτητο και επίσης χρειάζεται η διμερής εξήγηση για να βρεθεί η απαραίτητη κατανόηση των θέσεων μας και στις χώρες που μετέχουν στην ΕΕ. Βεβαίως, οι σχέσεις αυτές με ορισμένες και ιδιαίτερα με την πιο ισχυρή στρατιωτικά χώρα-μέλος της ΕΕ, τη Γαλλία, έχει αποκτήσει στρατηγικό χαρακτήρα και έχει περιβληθεί και τη γνωστή αμυντική συμφωνία» ανέφερε.

Δεύτερον, προέταξε τις σχέσεις με τις ΗΠΑ. «Έχουμε αναγάγει την ενίσχυση των σχέσεων μας με τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια απόλυτη προτεραιότητα. Η ελληνική κοινωνία διακρίνει τους καρπούς, είτε όσον αφορά τη στήριξη των θέσεων μας επί ζητημάτων θεμελιώδους σημασίας, και από την εκτελεστική εξουσία στις ΗΠΑ, ανεξαρτήτως κόμματος, και από τη νομοθετική εξουσία, ανεξαρτήτως κόμματος». Εξίσου, υπογράμμισε πως «δεν υπάρχει μέτρο σύγκρισης των σχέσεων με τις ΗΠΑ σε σχέση με το παρελθόν, όταν, από την πλευρά της υπερδύναμης, η τήρηση ισορροπιών ήταν το βασικό της μέλημα». Υπενθύμισε την αγωνιώδη προσπάθεια της χώρας μας να διατηρηθεί η αναλογία 7:10 τα πρώτα χρόνια μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και προέτρεψε για τη σύγκριση με τη σημερινή εποχή, «κατά την οποία η Ελλάδα έχει πρόσβαση σε οποιαδήποτε σύστημα των ΗΠΑ, και το F35, η δε Τουρκία προσπαθεί να πετύχει την αναβάθμιση των παλαιών F16».

Ο τρίτος κύκλος αφορά μια ζώνη ασφάλειας και σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, του Κόλπου και της Βορείου Αφρικής. Ειδική αναφορά έκανε στις σχέσεις με την Αίγυπτο, «τις πιο στενές σχέσεις που είχαμε αναπτύξει ποτέ» επισήμανε και στάθηκε ακόμα στις σχέσεις με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ισραήλ, τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Ομάν κα τις περισσότερες χώρες της περιοχής. Συγχρόνως, τόνισε, «είμαστε πλέον παρόντες στις εξελίξεις στη Λιβύη, αλλά και στη Συρία» και ανέδειξε τα πολυμερή σχήματα περιφερειακής συνεργασίας μαζί με την Κύπρο, διακρίνοντας ως κορυφαίο το σχήμα συνεργασίας 3+1 μεταξύ της Ελλάδας, της Κύπρου, του Ισραήλ με τις ΗΠΑ. «Σε όλα προτάσσουμε την ειρηνική επίλυση των διαφορών στην βάση του Διεθνούς Δικαίου» διαμήνυσε.

Ο τέταρτος κύκλος παρομοιάζεται με τα Βαλκάνια, ιδίως τα Δυτικά Βαλκάνια. «Μονόδρομος για την επίτευξη της σταθεροποίησης της περιοχής είναι η ευρωπαϊκή τους προοπτική» κατέστησε σαφές και συμπλήρωσε πως η Ελλάδα καταβάλει κάθε προσπάθεια, σε πολιτικό και σε τεχνικό επίπεδο, για να το επιτύχει αυτό.

Ο πέμπτος κύκλος αντιστοιχεί στις σχέσεις της χώρας μας με ανερχόμενες δυνάμεις που έχουν παρόμοιες ή συμπαθείς τοποθετήσεις με την Ελλάδα, όπως με την Ιαπωνία και την Ινδία, αλλά και το Βιετνάμ, την Αυστραλία και την Ινδονησία. Ανακοίνωσε πως οι τρεις τελευταίες χώρες βρίσκονται στο πρόγραμμά των επισκέψεων του τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο.

Τέλος, ο έκτος κύκλος αναφέρεται στην Αφρική, την ήπειρο με τη μεγαλύτερη οικονομική και πληθυσμιακή ανάπτυξη στον πλανήτη, όπως είπε. Θύμισε ότι τους τελευταίους επτά μήνες έχει επισκεφτεί επτά χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής και ότι αν δεν είχε μεσολαβήσει ο πόλεμος στην Ουκρανία, θα είχε κλείσει τον κύκλο των 14 χωρών-στόχων του.

Πέραν αυτών, σημείωσε ότι η Ελλάδα διεξάγει τρεις εκστρατείες στο πλαίσιο του ΟΗΕ. Η πρώτη αφορά την εκλογή στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για την περίοδο 2024-2025. «Έχουμε ήδη 106 γραπτές στηρίξεις», είπε και θεώρησε την εκλογή σχεδόν βεβαία. Η δεύτερη εκστρατεία είναι για το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, εκφράζοντας την αισιοδοξία του γι’ αυτήν την υποψηφιότητα. Τρίτη είναι η εκστρατεία για την εκλογή της Ελλάδας στην Προεδρία της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ το 2035.

Στο σημείο αυτό, σταχυολόγησε πως κύριο στοιχείο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είναι να αναδείξει το Διεθνές Δίκαιο, την καλή γειτονία, τον σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα ως κύριο στοιχείο της παρουσίας μιας σύγχρονης χώρας στο διεθνές γίγνεσθαι.

Περαιτέρω, έκανε εκτενή αναφορά στις διεθνείς προκλήσεις που τίθενται λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, αναφερόμενος στην απειλή της επισιτιστικής κρίσης, «που έρχεται να προστεθεί στην ενεργειακή, η οποία ήδη απειλεί τις οικονομίες και τις κοινωνίες». Κατά τον Νίκο Δένδια, η επισιτιστική κρίση και η κρίση στην εξαγωγή των λιπασμάτων μπορούν να έχουν καταστροφικές συνέπειες για τις κοινωνίες, να προκαλέσουν κοινωνικές εκρήξεις, μεταναστευτικές ροές.

Αναφερθείς στη χθεσινή του επίσκεψη στην Οδησσό, ο υπουργός Εξωτερικών επισήμανε πως συναντήθηκε με μέλη της ελληνικής κοινότητας εκεί αλλά και Έλληνες της Μαριούπολης που έχουν καταφύγει στην Οδησσό για να αποφύγουν τις τραγικές συνέπειες της ρωσικής εισβολής.

Τέλος, σε ό,τι αφορά την αυριανή επίσκεψή του στη Χάγη, προκειμένου να συμμετάσχει σε ειδική εκδήλωση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες για τα εγκλήματα πολέμου κατά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τόνισε ότι το ανθρωπιστικό δίκαιο είναι στοιχείο της διαρκούς πολιτικής μας κατεύθυνσης.