Ρούλα Μαντή

Η απομάκρυνσή τους από τη θάλασσα θεωρείται μια δύσκολη αλλά αναγκαία διαδικασία.

Ωστόσο, μέχρι πρόσφατα, ένα βασικό ερώτημα παρέμενε αναπάντητο: τι γίνεται με αυτά τα δίχτυα όταν ανασυρθούν; Στην Ιταλία, μια ομάδα επιστημόνων επιχειρεί να δώσει μια απάντηση που συνδυάζει την περιβαλλοντική προστασία με την ενεργειακή καινοτομία, μετατρέποντας τα θαλάσσια πλαστικά απορρίμματα σε πηγή ενέργειας.

Ένα πείραμα που ανοίγει νέους δρόμους

Το πείραμα που άνοιξε αυτή τη συζήτηση πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 από ερευνητές του Marche Polytechnic University στην πόλη Ancona. Οι επιστήμονες κατάφεραν να μετατρέψουν περίπου 200 κιλά διχτυών που είχαν ανακτηθεί από τον βυθό της θάλασσας σε ενέργεια αρκετή ώστε να φορτίσει ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο για περίπου 3.000 χιλιόμετρα.

Το αποτέλεσμα δεν ήταν απλώς ένα επιτυχημένο πείραμα, αλλά η πρώτη εφαρμογή μιας νέας τεχνολογίας που ονομάζεται Green Plasma.

Πρόκειται για ένα σύστημα που έχει σχεδιαστεί ώστε να μετατρέπει πλαστικά θαλάσσια απορρίμματα σε αέριο καύσιμο, το οποίο μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Πώς λειτουργεί η τεχνολογία Green Plasma

Η τεχνολογία βασίζεται σε μια διαδικασία γνωστή ως πλασματική αεριοποίηση. Τα πλαστικά απορρίμματα τεμαχίζονται και εισάγονται σε έναν αντιδραστήρα υψηλής θερμοκρασίας, όπου θερμαίνονται σε συνθήκες που ξεπερνούν τους950 έως 1.000 βαθμούς Κελσίου.

Σε αυτές τις θερμοκρασίες το υλικό δεν καίγεται με τον συμβατικό τρόπο, αλλά αποδομείται στα βασικά χημικά του συστατικά και μετατρέπεται σε ένακαύσιμο αέριο, το λεγόμενο syngas ή αέριο σύνθεσης.

Το αέριο αυτό είναι πλούσιο σε υδρογόνο και μονοξείδιο του άνθρακα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την τροφοδοσία ηλεκτρικών γεννητριών, την παραγωγή θερμότητας ή ακόμη και για τη φόρτιση μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων. Το σύστημα που ανέπτυξαν οι Ιταλοί ερευνητές είναι σχεδιασμένο να επεξεργάζεται έως και100 κιλά μη ανακυκλώσιμου θαλάσσιου πλαστικού την ημέρα.

Μια κινητή μονάδα παραγωγής ενέργειας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η μονάδα επεξεργασίας δεν είναι σταθερή εγκατάσταση, αλλά ένα κινητό σύστημα τοποθετημένο σε φορτηγό. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να μεταφερθεί εύκολα σε λιμάνια, παράκτιες περιοχές ή νησιά, εκεί δηλαδή όπου συγκεντρώνεται μεγάλος όγκος θαλάσσιων απορριμμάτων. Από την άνοιξη του 2025, η κινητή μονάδα Green Plasma λειτουργεί πιλοτικά στις εγκαταστάσεις του πανεπιστημίου στην Ανκόνα και θεωρείται το πρώτο κινητό πειραματικό σύστημα στον κόσμο που έχει σχεδιαστεί ειδικά για την επεξεργασία θαλάσσιων πλαστικών αποβλήτων.

Η πραγματική διάσταση της πλαστικής ρύπανσης

Η ανάγκη για τέτοιες λύσεις γίνεται όλο και πιο επιτακτική. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο περίπου 12 εκατομμύρια τόνοι πλαστικών καταλήγουν στους ωκεανούς. Οι επιστήμονες συχνά περιγράφουν αυτή την ποσότητα με μια εντυπωσιακή εικόνα: είναι σαν να αδειάζει ένα απορριμματοφόρο γεμάτο πλαστικά στη θάλασσα κάθε λεπτό. Ένα σημαντικό μέρος αυτών των απορριμμάτων προέρχεται από τον αλιευτικό εξοπλισμό. Σύμφωνα με στοιχεία του Italian Institute for Environmental Protection and Research, περίπου το 86,5% των θαλάσσιων αποβλήτων στη Μεσόγειο συνδέεται με αλιευτικές δραστηριότητες και περιλαμβάνει δίχτυα, παραγάδια, σχοινιά και παγίδες.

Τα «δίχτυα-φαντάσματα» και η αόρατη αλιεία

Τα δίχτυα-φαντάσματα αποτελούν ιδιαίτερα επικίνδυνη μορφή ρύπανσης. Καθώς είναι κατασκευασμένα από ανθεκτικά συνθετικά υλικά, όπως νάιλον και πολυαιθυλένιο, μπορούν να παραμείνουν στο θαλάσσιο περιβάλλον για δεκαετίες. Στο διάστημα αυτό συνεχίζουν να παγιδεύουν οργανισμούς, δημιουργώντας το φαινόμενο που οι επιστήμονες αποκαλούν «ghost fishing» ή «αλιεία-φάντασμα». Με τον χρόνο τα υλικά αυτά διασπώνται σε μικροπλαστικά, τα οποία εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα και επηρεάζουν τόσο τη θαλάσσια ζωή όσο και την ανθρώπινη υγεία.

Η δύσκολη αποστολή στον βυθό

Η ανάκτηση αυτών των διχτυών από τον βυθό δεν είναι εύκολη διαδικασία. Πριν από κάθε επιχείρηση πραγματοποιούνται γεωφυσικές έρευνες με τη χρήση σόναρ και άλλων τεχνολογιών χαρτογράφησης, ώστε να εντοπιστούν τα απορρίμματα και να αξιολογηθεί η κατάσταση του βυθού. Στη συνέχεια επαγγελματίες δύτες προχωρούν στην απομάκρυνσή τους με ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να αποφευχθεί η καταστροφή ευαίσθητων οικοσυστημάτων, όπως τα λιβάδια ποσειδωνίας ή οι κοραλλιογενείς σχηματισμοί. Στις επιχειρήσεις αυτές συμμετέχει και η περιβαλλοντική οργάνωση Marevivo, η οποία συνεργάζεται με τους επιστήμονες για τον εντοπισμό και την ανάκτηση των διχτυών.

Γιατί τα δίχτυα δεν ανακυκλώνονται εύκολα

Ένα ακόμη πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ερευνητές είναι ότι τα περισσότερα από τα ανακτημένα δίχτυα δεν μπορούν να ανακυκλωθούν. Μετά από χρόνια στο θαλάσσιο περιβάλλον έχουν υποστεί χημική φθορά, έχουν καλυφθεί από οργανικά υπολείμματα και συχνά αποτελούνται από διαφορετικούς τύπους πλαστικών που είναι δύσκολο να διαχωριστούν. Για τον λόγο αυτό, μεγάλο μέρος τους καταλήγει τελικά σε αποτεφρωτήρες ή σε χώρους υγειονομικής ταφής. Η τεχνολογία Green Plasma προσπαθεί να αξιοποιήσει ακριβώς αυτή την κατηγορία αποβλήτων, μετατρέποντας υλικά που θεωρούνται ουσιαστικά άχρηστα σε πηγή ενέργειας.

Από περιβαλλοντικό πρόβλημα σε ενεργειακό πόρο

Μέχρι σήμερα η ερευνητική ομάδα έχει πραγματοποιήσει πολλές αποστολές καθαρισμού στα ύδατα της νότιας Ιταλίας, ενώ σχεδιάζει να επεκτείνει τις επιχειρήσεις και σε άλλες περιοχές της χώρας. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι το σύστημα θα μπορούσε στο μέλλον να χρησιμοποιηθεί σε τακτική βάση για τη διαχείριση των πλαστικών αποβλήτων που συλλέγονται στα λιμάνια ή στις παράκτιες περιοχές. Παράλληλα, εξετάζεται η πιθανότητα αξιοποίησης της ίδιας τεχνολογίας και για άλλα είδη πλαστικών, όπως τα γεωργικά δίχτυα που χρησιμοποιούνται σε θερμοκήπια και αγροτικές καλλιέργειες.

Η σημασία του εγχειρήματος δεν περιορίζεται μόνο στην παραγωγή ενέργειας. Αγγίζει μια ευρύτερη αλλαγή στη φιλοσοφία διαχείρισης των αποβλήτων, όπου τα πλαστικά δεν αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως πρόβλημα, αλλά και ως πιθανός ενεργειακός πόρος. Αν τεχνολογίες όπως το Green Plasma εξελιχθούν και εφαρμοστούν σε μεγαλύτερη κλίμακα, τα δίχτυα που σήμερα αποτελούν μια από τις πιο επικίνδυνες μορφές θαλάσσιας ρύπανσης θα μπορούσαν στο μέλλον να μετατραπούν σε κίνητρο για τον καθαρισμό των θαλασσών και ταυτόχρονα σε πηγή ενέργειας.

*Οι φωτογραφίες είναι από μεγάλη επιχείρηση υποθαλάσσιου καθαρισμού στη νήσο Σαπιέντζα, στις Μεσσηνιακές Οινούσσες.Η δράση πραγματοποιήθηκε από την Aegean Rebreath στο πλαίσιο του προγράμματος «Καθαρή Μεσσηνία», μια πρωτοβουλία του Ιδρύματος Καπετάν Βασίλη και Κάρμεν Κωνσταντακόπουλου και της Costa Navarino .