Εκτός από τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της απόκτησης μιας εθνικής ιστορικής κουλτούρας επιβάλλεται και ως ανάγκη να αμβλυνθούν οι φορτίσεις του Εμφυλίου που εξακολουθούν να διχάζουν- ο βανδαλισμός της μαρμάρινης επιγραφής με τα ονόματα των εκτελεσθέντων πατριωτών στην Καισαριανή από φασιστοειδή την επιβεβαιώνουν.

Ογδόντα δύο χρόνια μετά την Πρωτομαγιά του ’44, πενήντα δύο χρόνια από τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ (νομοθετικό διάταγμα 59/1974) από την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Κωνσταντίνου Καραμανλή και σαράντα τέσσερα από την αναγνώριση της Εθνικής Αντιστασης (ΠΑΣΟΚ-Ανδρέας Παπανδρέου), η χώρα δεν έχει ανοίξει ακόμα τα Αρχεία της Κατοχής και δεν διαθέτει κεντρικό (εθνικό) μουσείο Αντίστασης. Υπάρχουν μικρά τέτοια μουσεία διάσπαρτα, από τους Κορυσχάδες και την Ηλιούπολη μέχρι τη Λάρισα, τη Νίκαια και το Ηράκλειο, όχι, όμως, ένα επισκέψιμο σημείο μνήμης στην Αθήνα όπου θα είναι συγκεντρωμένο όλο το σχετικό υλικό.

Ιστορικό παράδοξο: Ακόμα και η Γερμανία διαθέτει Μουσείο Αντίστασης ( Gedenkstätte Deutscher Widerstand) που στεγάζεται στο κτίριο των γραφείων Bendlerblock, όπου γερμανοί ανώτεροι αξιωματικοί συνωμότησαν να δολοφονήσουν τον Χίτλερ, τον Ιούλιο του 1944!

Τέτοια μουσεία υπάρχουν σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες (Πολωνία, Ολλανδία, Δανία, Λουξεμβούργο, Ιταλία, Γαλλία, Βέλγιο), ακόμα και σε χώρες που δεν “φημίζονται” για οργανωμένη αντίδραση στην γερμανική κατοχή- κάποιες, μάλιστα, υποδέχτηκαν αμαχητί και συνεργάστηκαν με τους Ναζί.

Η Γαλλία, μάλιστα, έχει δώσει στη δημοσιότητα, από το 2015, όλα τα αρχεία της δοσιλογικής κυβέρνησης του Βισί, η οποία συνεργάστηκε με τη ναζιστική Γερμανία. Πρόκειται για πάνω από 200.000 αστυνομικά, δικαστικά και υπουργικά έγγραφα της περιόδου 1940-1944.
Τα οποία αποκαλύπτουν λεπτομέρειες για τον μηχανισμό δίωξης και εκτοπισμού 76.000 Εβραίων από τη Γαλλία προς τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, καθώς και για την καταστολή της Γαλλικής Αντίστασης από τις δυνάμεις του καθεστώτος του Πετέν.

Οι ελληνικές κυβερνήσεις “αντιστάθηκαν” στην ιστορική μνήμη (παρά κάποιες επί μέρους προσπάθειες) και απέφυγαν να την ψηλαφήσουν, κυρίως για να μην πλήξουν “υπολήψεις” και ονόματα που επί δεκαετίες μετά τη ναζιστική κατοχή κυριαρχούσαν στο δημόσιο βίο (χρήσιμο προς μελέτη σχετικά το βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη “Οι δωσίλογοι”) και, φυσικά, για να μην θίξουν τα διχαστικά στερεότυπα συγκεκριμένων εκλογικών ακροατηρίων.

Ο βανδαλισμός στην Καισαριανή είναι μόνο το πιό πρόσφατο δείγμα αυτών των αντιλήψεων. Είχαν προηγηθεί η στήριξη ή η ανοχή στην “Χρυσή Αυγή”, η ανέλιξη προσώπων και κομμάτων που εμφορούνται από αντιλήψεις-κατάλοιπα του εμφυλιοπολεμικού διχασμού, ακόμα και η σημερινή ακραία τοξικότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με αφορμή τα φωτογραφικά ντοκουμέντα.

Η άμεση ανταπόκριση της κυβέρνησης και της Βουλής στο αίτημα για την ανάκτηση των ντοκουμέντων από την Ελλάδα είναι θετική εξέλιξη και μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τα επόενα βήματα, από την δημοσιοποίηση των Αρχείων της Κατοχής έως την ίδρυση ενός κεντρικού Μουσείου Εθνικής Αντίστασης. Το γεγονός, δε, ότι την σχετική πρωτοβουλία μπορεί να αναλάβει η Ν.Δ, με την ιστορική σχέση που έχει κληρονομήσει από την προδικτατορική δεξιά, θα μπορούσε να αποτελέσει βατήρα ώστε να αμβλυνθούν ακόμα περισσότερο μίση και πάθη του παρελθόντος.

Σε κάθε περίπτωση η χώρα πρέπει να πιάσει το νήμα της ιστορικής της μνήμης και να επιχειρήσει να επουλώσει τις χαίνουσες πληγές της.

Δέκα χρόνια μετά από εκείνο το καλοκαίρι των capital controls και της συντριπτικής ετυμηγορίας υπέρ του “όχι” που άνοιξε τον πολιτικό διάδρομο για μία αναγκαστική διαπραγμάτευση για ένα ακόμα πρόγραμμα διάσωσης, το πολιτικό σύστημα συγκρούεται με εκδοχές και αφηγήματα. Καμία νηφάλια και συναινετική αποτίμηση των μεγάλων λαθών δεν έγινε.

Οι πολίτες, δε, χωρίζονται σε στρατόπεδα σχετικά με το τι και ποιοί έφταιξαν για την πτώχευση του 2009-10, γιατί η διάσωση δεν ολοκληρώθηκε το 2012, όπως διατείνονταν εκείνοι που εφάρμοσαν το πρώτο μνημόνιο, εάν όντως η συγκυβέρνηση Ν.Δ- ΠΑΣΟΚ παρέδωσε τη χώρα στην έξοδο προς την κανονικότητα, πόσο καταστροφικό ήταν εκείνο το περιπετειώδες καλοκαίρι, και εάν οι επιλογές της κυβέρνησης Τσίπρα ήταν αναγκαίες και, εν τέλει, λυτρωτικές, ή επέφεραν το χάος και την παράταση της κρίσης.

Από την κυβέρνηση του Κ. Καραμανλή που έχασε τις εκλογές του 2009 και όσες ακολούθησαν, έως τις μέρες μας, ακούσαμε συγκρουόμενα μεταξύ τους αφηγήματα, με ταυτόχρονη επίρριψη των ευθυνών της κρίσης από τον έναν στον άλλον. Έτσι, η κρίση που διέλυσε την κοινωνική συνοχή και βύθισε σε εμφύλια διαμάχη το πολιτικό σύστημα παραμένει μία “τρύπα” στη σύγχρονη ιστορία μας και μία ιστορική εκκρεμότητα.

Από όλα αυτά πηγάζουν αρκετά από τα δεινά που κατατρέχουν ακόμα την λειτουργία του πολιτικού συστήματος και των θεσμών, πρόσωπα και κόμματα κλείνονται στις δικές τους εκδοχές ανάγνωσης της ιστορίας, οι κοινωνικοί διαχωρισμοί (από το μνημόνιο- αντιμνημόνιο μέχρι το παλαιό σύστημα- αντισυστημικοί) παραμένουν ενεργοί, οι νεότερες γενιές δεν αντιλαμβάνονται το “επίδικο” και τείνουν προς την αποστασιοποίηση και την αποχή, και το “βαθύ κράτος”, που ήταν εκ των βασικών λόγων αυτής της κρίσης, παραμένει ενεργό. Το πολύκροτο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, για παράδειγμα, είναι μία βίαιη σημερινή απεικόνιση των διεφθαρμένων μηχανισμών και της κουλτούρας των δεκαετιών πριν την κρίση: “πελάτες”-ψηφοφόροι και ημέτεροι που θέλουν να διαφθαρούν και πολιτικοί που προσφέρονται να τους διαφθείρουν με εκλογικό αντίτιμο.

Η χώρα ευημερεί και πιθανώς θα συνεχίσει να ευημερεί στους αριθμούς, ανέκτησε μέρος της αξιοπιστίας της, αντιμετωπίζεται ωσάν να μην είναι πιά “μαύρο πρόβατο”, όμως οι πολιτικοί και κοινωνικοί λογαριασμοί παραμένουν ανοικτοί. Οι μεν ενοχοποιούν μόνο τους δε, και οι δεύτεροι μόνο τους πρώτους, κι αυτό δρα αποτρεπτικά στην αναγκαία σύμπηξη πολιτικών μετώπων και, οπου χρειάζεται, εθνικής συνεννόησης. Η επίδραση του δηλητηρίου δεν έχει παρέλθει και η τοξικότητα επιστρέφει όταν δίνονται αφορμές.

Ακόμα κι όταν, ωστόσο, η κοινωνία θέλει να ξεπεράσει αυτό το σκοτάδι, τα πολιτικά υποκείμενα δεν την ακούνε (σαφή τα δείγματα στις δημοσκοπήσεις περί συνεργασιών, όσο και απόδοσης ευθυνών σε σοβαρά προβλήματα), παραμένουν αγκιστρωμένα στα στερεότυπα και στις διχαστικές αντιλήψεις. Κι αυτά επηρεάζουν την κοινωνική και οικονομική ζωή, τη λειτουργία των θεσμών, και, ως φαίνεται, ακόμα και τα εθνικά μας θέματα.

Ωστόσο, η συμφωνία που υπέγραψαν σήμερα τα ξημερώματα οι αντιπροσωπείες του Ισραήλ και της Χαμάς στην Ντόχα έχει προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις, τόσο στις τάξεις της συμπολίτευσης και της αντιπολίτευσης, όσο και μεταξύ των συγγενών των ισραηλινών ομήρων – είτε όσων πρόκειται να απελευθερωθούν σταδιακά κατά τις επόμενες έξι εβδομάδες είτε όσων θα πρέπει να περιμένουν να τεθεί σε εφαρμογή η δεύτερη φάση της εκεχειρίας.

Οι οικογένειες των ομήρων θα πληροφορούνται για την επικείμενη απελευθέρωση των συγγενών τους 24 ώρες πριν

Πάντως, εάν κάτι προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον, είναι η πρωθύστερη ακολουθία των εξελίξεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ήδη από σήμερα το πρωί, τα ονόματα που περιέχονται στον κατάλογο των 33 ομήρων που πρόκειται να απελευθερωθούν κατά την πρώτη φάση της εκεχειρίας, είχαν γνωστοποιηθεί στις οικογένειές τους, παρότι το περιορισμένης σύνθεσης Υπουργικό Συμβούλιο, αρμόδιο για θέματα ασφάλειας και άμυνας (ισραηλινό ΚΥΣΕΑ), δεν είχε συνεδριάσει ακόμη.

Σύμφωνα με το ρωσικό ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Sputnik, οι οικογένειες θα πληροφορούνται για την επικείμενη απελευθέρωση των συγγενών τους 24 ώρες πριν την πραγματοποίησή της – πληροφορία που αναμεταδόθηκε ασχολίαστη από τα ισραηλινά ΜΜΕ.

Επίσης, η έγκυρη εφημερίδα ευρείας κυκλοφορίας Israel Hayom δημοσίευσε στην ιστοσελίδα της, επικαλούμενη κυβερνητική πηγή που συμμετέχει στις διαπραγματευτικές επαφές, την αποκλειστική πληροφορία ότι τόσο ο Μπάιντεν, όσο και ο Τραμπ έχουν διαβεβαιώσει τους Ισραηλινούς πως σε περίπτωση κατά την οποία η Χαμάς παραβεί έστω και τον παραμικρό όρο της συμφωνίας εκεχειρίας σε οποιοδήποτε στάδιο κι αν αυτή βρίσκεται, τότε οι ΗΠΑ θα δώσουν το «πράσινο φως» για συνέχιση των ισραηλινών χερσαίων επιχειρήσεων στη Γάζα.

Η πληροφορία αυτή αφέθηκε να γίνει γνωστή, ενώ στο εσωτερικό του κυβερνητικού συνασπισμού εντείνονται οι αντιρρήσεις ως προς το κατά πόσον η συγκεκριμένη συμφωνία θα πρέπει να επικυρωθεί από την κυβέρνηση ή όχι.

• Είναι γεγονός ότι, τα τελευταία εικοσιτετράωρα, η κυβέρνηση Νετανιάχου φαίνεται πιο διχασμένη από ποτέ. Σε χθεσινοβραδινή δραματική ανακοίνωσή του, ο υπουργός Εθνικής Ασφαλείας και ηγέτης του κόμματος της εθνοθρησκευτικής ακροδεξιάς «Εβραϊκή Ισχύς», Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, ξεκαθάρισε ότι εάν η συμφωνία επικυρωθεί σήμερα, θα αποχωρήσει από την κυβέρνηση. Την ίδια θέση επανέλαβε και σήμερα το πρωί.

Παράλληλα, και μετά την απόφαση που έλαβε χθες η κοινοβουλευτική ομάδα του δεύτερου εθνοθρησκευτικού ακροδεξιού κόμματος «Θρησκευτικός Σιωνισμός», ο ηγέτης του, υπουργός Οικονομικών, Μπετσαλέλ Σμότριτς, επιμένει ότι εάν το Ισραήλ δεν συνεχίσει τις χερσαίες επιχειρήσεις στη Γάζα αμέσως μετά την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης της εκεχειρίας, το κόμμα του θα αποχωρήσει και εκείνο από την κυβέρνηση.

Παρ’ όλα αυτά, κοινή θέση των δύο «ακραίων φωνών» της κυβέρνησης είναι ότι – ακόμα και σε περίπτωση αποχώρησής τους από το Υπουργικό Συμβούλιο – δεν πρόκειται να «ρίξουν» την κυβέρνηση, προκειμένου «να μην πραγματοποιήσουν το όνειρο της Αριστεράς», όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο Μπεν Γκβιρ.

Έτσι, παρότι απειλείται η καθαυτή συνοχή της κυβέρνησης Νετανιάχου, η πιθανότητα να καταρρεύσει μειώνεται στο ελάχιστο.

Τέλος, εκφράζονται έντονες επικρίσεις από μέλη της κυβέρνησης, που είναι αντίθετα στην αποχώρηση του ισραηλινού στρατού από τον Άξονα Φιλαδέλφειας (σύνορα Γάζας-Αιγύπτου) – μια κίνηση που η συμφωνία προβλέπει να πραγματοποιηθεί το αργότερο την 50ή ημέρα της εκεχειρίας. Από την άλλη, όμως, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το «κοινοβουλευτικό σωσίβιο» που προσφέρει ο ηγέτης της κεντροαριστερής αξιωματικής αντιπολίτευσης, Γιαΐρ Λαπίντ, εφόσον ο Νετανιάχου δεν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις αντιρρήσεις των δεξιότερων κυβερνητικών του εταίρων.

Διχασμός και μεταξύ των συγγενών των ομήρων

Τέλος, εξίσου διχασμένοι είναι και οι συγγενείς των ισραηλινών ομήρων. Τα δύο σωματεία των συγγενών των ομήρων, που ταυτίζονται με τις δεξιότερες φωνές της κυβέρνησης, πραγματοποιούν επί τρεις συνεχόμενες ημέρες ογκώδεις διαδηλώσεις στο κέντρο της Ιερουσαλήμ, απαιτώντας από τον Νετανιάχου να μην αποδεχθεί τη συγκεκριμένη συμφωνία, καλώντας τον να επιμείνει στη μαζική απελευθέρωση όλων ανεξαιρέτως των ομήρων και να συνεχίσει ο στρατός τις επιχειρήσεις του στη Γάζα μέχρι την ολοσχερή κατάρρευση της Χαμάς, ή, έστω, την εξορία των στελεχών της από τον παλαιστινιακό θύλακα.

Αντιθέτως, τα σωματεία των συγγενών των ομήρων που τάσσονται υπέρ της συγκεκριμένης συμφωνίας εκεχειρίας διαδήλωσαν ακόμα μια φορά σήμερα το μεσημέρι στο κέντρο του Τελ Αβίβ, εκφράζοντας αφ’ ενός την ελπίδα τους να απελευθερωθούν σε αρχικό, τουλάχιστον, στάδιο οι 33 όμηροι κατά την πρώτη φάση της εκεχειρίας, και αφ’ ετέρου προβάλλοντας το αίτημά τους η κυβέρνηση να θέσει σε ύψιστη προτεραιότητα τη γρήγορη απελευθέρωση όλων των υπολοίπων ομήρων, χωρίς να τίθεται στην εξίσωση η διατήρηση ή μη της παρουσίας της Χαμάς στη Γάζα.