Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με αναλύσεις που επικαλούνται διεθνή μέσα, όπως η Deutsche Welle, οι απειλές από την Τεχεράνη περί πλήγματος σε «τεχνολογικές υποδομές εχθρικών κρατών» έχουν εντείνει τους φόβους για επιθέσεις σε καλώδια που διέρχονται από τον Περσικό Κόλπο. Αν και πολλές από τις σχετικές πληροφορίες παραμένουν στο επίπεδο των φημών, η ίδια η συζήτηση αποκαλύπτει τη στρατηγική σημασία αυτών των δικτύων.

• Στην περιοχή του Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ διέρχονται τουλάχιστον επτά βασικά υποθαλάσσια καλώδια, μεταξύ των οποίων τα Falcon, SeaMeWe-6, Asia–Africa–Europe-1 και άλλα σύνθετα δίκτυα που συνδέουν τη Μέση Ανατολή με την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Συνολικά, ευρύτερα δίκτυα που εκτείνονται έως και την Ερυθρά Θάλασσα και το στενό του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ μεταφέρουν έως και το 80% της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε διαταραχή, ακόμη και τοπική, μπορεί να έχει παγκόσμιες επιπτώσεις.

Η λειτουργία αυτών των καλωδίων δεν περιορίζεται στην απλή μεταφορά δεδομένων μεταξύ δύο σημείων. Πρόκειται για πολύπλοκα δίκτυα που συνδέουν κέντρα δεδομένων, πλατφόρμες και υπηρεσίες σε πολλαπλές ηπείρους. Ένα καλώδιο όπως το SeaMeWe-6, με τεράστια χωρητικότητα που ξεπερνά τα 100 terabits ανά δευτερόλεπτο, υποστηρίζει κρίσιμες λειτουργίες του παγκόσμιου ψηφιακού οικοσυστήματος. Αν διακοπεί, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται σε μία περιοχή, αλλά επηρεάζουν αλυσιδωτά υπηρεσίες, από τραπεζικά συστήματα έως πλατφόρμες επικοινωνίας και cloud.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο αν ληφθεί υπόψη ότι πολλές δυτικές και διεθνείς εταιρείες βασίζονται πλέον σε data centers στον Κόλπο. Η αυξανόμενη επένδυση σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης στην περιοχή — είτε στο Άμπου Ντάμπι είτε στη Σαουδική Αραβία — ενισχύει ακόμη περισσότερο τη σημασία της. Εταιρείες όπως η OpenAI συνεργάζονται σε projects με τοπικούς εταίρους, ενώ η Meta έχει επενδύσει σε υποθαλάσσια καλώδια και σχετικές υποδομές, αν και ορισμένα έργα έχουν «παγώσει» λόγω της αστάθειας. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ένα πλήγμα σε καλώδια ή data centers θα μπορούσε να προκαλέσει όχι μόνο διακοπή υπηρεσιών, αλλά και σοβαρές επιπτώσεις στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

• Το ενδεχόμενο αυτό δεν είναι θεωρητικό. Το 2024, περιστατικά διακοπών καλωδίων στην Ερυθρά Θάλασσα προκάλεσαν αισθητές επιβραδύνσεις στο διαδίκτυο σε διάφορες περιοχές του κόσμου. Αυτά τα γεγονότα λειτουργούν ως προειδοποίηση για το τι θα μπορούσε να συμβεί σε μεγαλύτερη κλίμακα, εάν προκύψει μια συντονισμένη ή εκτεταμένη επίθεση.

Παράλληλα, η ίδια η γεωγραφία των καλωδίων δημιουργεί ένα στρατηγικό παράδοξο. Παρότι αρκετά από αυτά περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, άλλα βρίσκονται εκτός της άμεσης εμβέλειας του Ιράν. Ωστόσο, η πιθανή εμπλοκή δρώντων όπως οι Χούθι στην Υεμένη θα μπορούσε να επεκτείνει τον κίνδυνο και σε άλλα κρίσιμα περάσματα, όπως το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, δημιουργώντας ένα ευρύτερο δίκτυο απειλής.

Σημαντικό είναι επίσης ότι η καταστροφή αυτών των καλωδίων δεν συνιστά μια «καθαρή» στρατηγική επιλογή. Το ίδιο το Ιράν εξαρτάται από αυτά για τη δική του διαδικτυακή συνδεσιμότητα. Μια εκτεταμένη επίθεση θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυτο-υπονόμευση, απομονώνοντας τη χώρα ψηφιακά. Αυτό περιορίζει, χωρίς όμως να αποκλείει, ένα τέτοιο σενάριο.

• Απέναντι σε αυτούς τους κινδύνους, προτείνονται εναλλακτικές λύσεις, όπως η ενίσχυση των δορυφορικών δικτύων. Το σύστημα Starlink της SpaceX εμφανίζεται ως μία από τις ταχύτερες επιλογές, καθώς δεν εξαρτάται από υποθαλάσσια υποδομή. Ωστόσο, η λύση αυτή εγείρει σοβαρά ζητήματα κυριαρχίας δεδομένων και ασφάλειας, καθώς τα δεδομένα διακινούνται μέσω ιδιωτικών εταιρειών, κυρίως αμερικανικών.

Τελικά, ο κίνδυνος ενός blackout δεδομένων δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ζήτημα. Πρόκειται για ένα νέο πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, όπου η ενέργεια, η οικονομία και η ψηφιακή υποδομή συνδέονται άρρηκτα. Ο πόλεμος στο Ιράν ανέδειξε ότι, πέρα από τα πεδία μάχης, η σύγκρουση μπορεί να μεταφερθεί και στο επίπεδο των δικτύων που στηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο. Και σε αυτό το πεδίο, οι επιπτώσεις ενδέχεται να αποδειχθούν εξίσου — αν όχι περισσότερο — καταλυτικές.

Κατά την ενημέρωση των δημοσιογράφων, ο εκπρόσωπος της Κομισιόν, Τομάς Ρενιέ, ανέφερε ότι οι αμυντικοί μηχανισμοί της Επιτροπής «εντόπισαν άμεσα τις κακόβουλες δραστηριότητες» και πως ξεκίνησε αμέσως εσωτερική έρευνα, γεγονός που, όπως είπε, επέτρεψε στις υπηρεσίες να περιορίσουν γρήγορα το περιστατικό.

«Οι αμυντικοί μας μηχανισμοί εντόπισαν αμέσως τις κακόβουλες δραστηριότητες και οι ομάδες μας ξεκίνησαν άμεση έρευνα. Αυτό μας επέτρεψε να περιορίσουμε το περιστατικό. Οι υπηρεσίες μας εφάρμοσαν μέτρα μετριασμού του κινδύνου για την προστασία των υπηρεσιών και των δεδομένων μας, χωρίς να διαταράξουν τη διαθεσιμότητα των ιστοσελίδων μας στο Europa. Τώρα η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη», δήλωσε ο Τ. Ρενιέ.

Ο ίδιος εκπρόσωπος αναγνώρισε ότι «οι πρώτες ενδείξεις πράγματι δείχνουν ότι ορισμένα δεδομένα ελήφθησαν» κατά την κυβερνοεπίθεση, αλλά απέφυγε να διευκρινίσει ποιά ακριβώς είναι τα δεδομένα αυτά, επισημαίνοντας ότι «η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη». Επίσης, ο Τ. Ρενιέ εμφανίστηκε καθησυχαστικός, λέγοντας πως «η εσωτερική υποδομή της Επιτροπής δεν έχει επηρεαστεί καθόλου». Όπως είπε, το περιστατικό αφορά την πλατφόρμα των δημόσιων ιστοσελίδων και ενδεχομένως δεδομένα «που μπορεί ήδη να βρίσκονται στο δημόσιο πεδίο».

Ο Τ. Ρενιέ απέφυγε να δώσει περισσότερες τεχνικές ή επιχειρησιακές λεπτομέρειες, επικαλούμενος τη συνεχιζόμενη διερεύνηση της υπόθεσης. Επιβεβαίωσε, ωστόσο, ότι η Επιτροπή βρίσκεται σε επαφή με την Amazon, λόγω του περιβάλλοντος φιλοξενίας της πλατφόρμας, ενώ σημείωσε πως δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής επικοινωνία με τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων (EDPS).

Παράλληλα, η Επιτροπή απέρριψε οποιαδήποτε υπόνοια περί ελλιπούς ετοιμότητας στον τομέα της κυβερνοασφάλειας, με τον εκπρόσωπό της να υπογραμμίζει ότι υπάρχουν «ισχυρές πολιτικές» και σαφείς εσωτερικές οδηγίες προς το προσωπικό της. Όπως τόνισε ο εκπρόσωπος, η συχνότητα τέτοιων επιθέσεων αυξάνεται συνολικά σε δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς και πρόσθεσε ότι η ταχύτητα εντοπισμού και η αντίδραση της Επιτροπής αποδεικνύει πως οι μηχανισμοί προστασίας της λειτούργησαν.