«Το μεσημέρι (της Παρασκευής 3/3/2023) ενημερώθηκα από τον κ. Ξιφαρά ότι το κατεστραμμένο τροχαίο υλικό πρέπει να απομακρυνθεί το συντομότερο δυνατό», γράφει το στέλεχος, τα στοιχεία του οποίου βρίσκονται στην διάθεση των Data Journalists. Και συνεχίζει εξηγώντας ότι η εντολή ήταν μέχρι το Σαββατοκύριακο, δηλαδή τέσσερις ημέρες μετά το τραγικό δυστύχημα, να έχουν απομακρυνθεί όλα τα συντρίμμια των τρένων ώστε τουλάχιστον μία από τις δύο τροχιές να παραδοθεί την Δευτέρα το πρωί για να ξεκινήσει εργασίες ο ΟΣΕ, λες και τα δρομολόγια θα ξεκινούσαν αμέσως ενώ πέρασε ένας ολόκληρος μήνας μέχρι να συμβεί αυτό.

Η περιγραφή της απομάκρυνσης κάθε αποδεικτικού στοιχείου από το πεδίο της τραγωδίας που κάνει το στέλεχος της Hellenic Train, δεν έχει καμία σχέση με τα αυστηρά πρωτόκολλα της διερεύνησης που τηρούνται διεθνώς. Ο τρόπος με τον οποίο τα συντρίμμια σκορπίζονται μετά από μια μετωπική σύγκρουση δύο τρένων, είναι υλικό απολύτως απαραίτητο για εκείνους που θα αναλάβουν να διερευνήσουν τα αίτια του δυστυχήματος προκειμένου να μην επαναληφθεί.

Αναλυτικά το ρεπορτάζ των Data Journalists:

Ξημερώματα Τετάρτης 1ης Μαρτίου 2023

Το στέλεχος αναφέρει ότι μαθαίνει για το δυστύχημα με την Ιντερσίτι 62 στις 23:43, δηλαδή 25 λεπτά από την στιγμή της μετωπικής σύγκρουσης. Παραθέτει ένας πλήθος τηλεφωνημάτων με άλλα στελέχη της Hellenic Train από την Αθήνα, την Βόρεια Ελλάδα και την Λάρισα. Λέει επίσης ότι μέσα στη νύχτα συνεννοείται για να φθάσουν στα Τέμπη γερανοί της εταιρείας και φορτηγά που εδρεύουν στον Πειραιά. Οι πρώτες του διαπιστώσεις, πάντως, αφορούν όχι στην επιβατική αλλά στην εμπορική αμαξοστοιχία:

«Από τον πρώτο έλεγχο διαπιστώσαμε ότι τα τελευταία οκτώ βαγόνια της εμπορευματικής αμαξοστοιχίας δεν είχαν εκτροχιαστεί και θα μπορούσαν να απομακρυνθούν σιδηροδρομικώς από το σημείο. Για το λόγο αυτό δόθηκε εντολή σε σωστική ομάδα από τη Θεσσαλονίκη να φέρει και δύο MLW (δηζελάμαξες καναδικής κατασκευής που χρησιμοποιούνται για να ρυμουλκούν φορτία) για τη μεταφορά των βαγονιών με το φορτίο τους στη Θεσσαλονίκη».

Αφού η απομάκρυνση των φορτίων έχει δρομολογηθεί, η περιγραφή στρέφεται στα συντρίμμια και πάλι του εμπορικού τρένου: «Οι δύο ηλεκτρομηχανές της εμπορικής (με αριθμούς 120022 και 120012) είχαν καταστραφεί ενώ σοβαρές καταστροφές εμφάνιζαν τα βαγόνια με τα μεταλλικά ελάσματα. Τα κομμάτια του κατεστραμμένου τροχαίου υλικού και των φορτίων, είχαν διασκορπιστεί στην περιοχή».

Αίσθηση προκαλεί ότι δεν γίνεται καμία περιγραφή σχετικά με τη φωτιά που καίει για αρκετές ώρες, τις αναθυμιάσεις και τα εγκαύματα που έχουμε διαβάσει σε άλλες μαρτυρίες διασωθέντων επιβατών και διασωστών. Η καταγραφή της κατάστασης συνεχίζεται τώρα για το επιβατικό τρένο:

«Στην επιβατική IC62, βρέθηκε ότι τα δύο τελευταία βαγόνια (με αριθμούς 6-2096563 και 7-2096507) παρέμεναν στις ράγες, το τεταρτο και το πέμπτο (με αριθμούς 2096569 και 2096567) είχαν εκτροχιαστεί δίπλα στις γραμμές, το τρίτο (2096503) ήταν σε κάθετη θέση και τα υπόλοιπα, η ηλεκτρομηχανή (120023), η πρώτη θέση (8496019), το εστιατόριο (8896734) είχαν μετατραπεί όλα μαζί σε μία μάζα».

Κάπου εδώ αρχίζουν οι μετακινήσεις με μια πρώτη αναφορά στους αγνοούμενους: «Στην πλευρά του επιβατικού τρένου, ξεκίνησε η μετακίνηση του κατεστραμμένου τροχαίου υλικού από τον εργολάβο γερανών που είχε καλέσει η Περιφέρεια, στον βαθμό που γνωρίζω. Η δουλειά έγινε σε συνεννόηση με την Πυροσβεστική και την ΕΜΑΚ, οι οποίες ήταν υπεύθυνες για τον εντοπισμό και την διαχείριση των αγνοουμένων ατόμων». Το απόγευμα της 1ης Μαρτίου, φτάνουν οι γερανοί της Hellenic Train και ξεκινούν «εργασία στην πλευρά του εμπορικού τρένου για την απομάκρυνση των συντριμμιών από τις δύο ηλεκτρομηχανές».

Πέμπτη 2 Μαρτίου 2023

Μια ημέρα και δύο νύχτες έχουν περάσει από την ώρα της μετωπικής και το πρωί της Πέμπτης εντοπίζονται οι νεκροί μηχανοδηγοί της εμπορικής:

«Το πρωί ξεκίνησε η μετακίνηση κομματιών από το τροχαίο υλικό στην πλευρά του επιβατικού τρένου, σε συνεργασία με την Πυροσβεστική για τον εντοπισμό αγνοουμένων από το πλήρωμα. Ο γερανός της εταιρείας ξεκίνησε την διαδικασία μετακίνησης της πρώτης ηλεκτρομηχανής (120022) της εμπορικής. Στο ξεκίνημα των εργασιών, εντοπίστηκαν ίχνη ανθρωπίνου σώματος και η Πυροσβεστική ανέλαβε να ελέγξει ολόκληρο τον θάλαμο».

Οι εργασίες συνεχίζονται χωρίς να γίνεται καμία αναφορά σε διερευνητές που συλλέγουν στοιχεία και θα μπορούσαν για τον λόγο αυτό να διαταράξουν την διακοπή της απομάκρυνσης των συντριμμιών.

«Στις 14:17 αναχώρησαν τα οκτώ βαγόνια της εμπορικής για Θεσσαλονίκη, αφού δόθηκε η άδεια από την Πυροσβεστική και την Αστυνομία. Συνοδεύονταν από δύο τεχνικούς για να ελέγχουν την σύνθεση καθ’ οδόν».

Παρασκευή 3 Μαρτίου 2023

Η περιγραφή της τρίτης ημέρας ξεκινά με ένα πλήθος εργαζομένων της Hellenic Train που έχουν φτάσει στα Τέμπη από Λάρισα, Θεσσαλονίκη, Βόλο, Πειραιά και Ρέντη. Γίνεται και η πρώτη δειλή αναφορά για περιορισμούς στη μετακίνηση συντριμμιών:

«Ενημερώθηκα από τον κ. Βλαχογιάννη, αρμόδιο της αστυνομίας για την προανάκριση ότι με εντολή Εισαγγελέα δεν πρέπει να απομακρυνθούν όλα τα επιβατικά οχήματα από τη Λάρισα και να μεταφερθούν σε ένα σημείο μέχρι το τέλος της έρευνας».

Κάπου εδώ εμφανίζονται και οι πραγματογνώμονες της Τροχαίας που προσφάτως αποφάνθηκαν και για τα βίντεο της εταιρείας με τις κάμερες:

«Επίσης παρουσιάστηκαν οι πραγματογνώμονες που ορίστηκαν από την Εισαγγελία κ. Μπαρτζόπουλος Σταύρος και Βασιλάκος Απόστολος, οι οποίοι ζητούσαν ενημέρωση για οποιαδήποτε πληροφορία ή εξέλιξη σχετικά με τα ευρήματα των τρένων». Δηλαδή, οι διερευνητές ζητούσαν ενημέρωση (που θα έπρεπε εκείνοι πρώτοι να έχουν) από τα στελέχη της εταιρείας που ελέγχεται για τις ευθύνες της στο δυστύχημα…

Εμφάνιση Ξιφαρά

Εδώ όμως εμφανίζεται στο προσκήνιο ο Γενικός Γραμματέας του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών Γιάννης Ξιφαράς:

«Το μεσημέρι ενημερώθηκα από τον κ. Ξιφαρά ότι το κατεστραμμένο τροχαίο υλικό πρέπει να απομακρυνθεί το συντομότερο δυνατό», γράφει το στέλεχος της Hellenic Train. Σαν να ήταν εκείνος επικεφαλής της διερεύνησης ή Εισαγγελέα,ς δίνει εντολή άμεσης απομάκρυνσης, ώστε μέσα στο Σαββατοκύριακο να έχει ελευθερωθεί τουλάχιστον μία από τις δύο γραμμές του τρένου.

Το στέλεχος της Hellenic Train δεν κάνει εδω καμία αναφορά στον υφυπουργό παρά τω πρωθυπουργώ Χρήστο Τριαντόπουλο ή τον Περιφερειάρχη Θεσσαλίας Κώστα Αγοραστό. Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με καταθέσεις και πλήθος δημοσιευμάτων, την ίδια εκείνη ημέρα πραγματοποιήθηκε η επιτόπια σύσκεψη στην οποία συμμετείχαν Τριαντόπουλος, Ξιφαράς και Αγοραστός και εκεί λήφθηκε η απόφαση για το «μπάζωμα», όπως ονομάστηκε η απομάκρυνση εκατοντάδων κυβικών χώματος από την περιοχή.

Ενώ, όμως, εις βάρος του κ. Αγοραστού έχουν ήδη ασκηθεί διώξεις και ο κ.Τριαντόπουλος μοιάζει να ετοιμάζεται ως «Ιφιγένεια» προκειμένου να διασωθεί κάθε άλλος κυβερνητικός υπεύθυνος, ο κ. Ξιφαράς έχει ως τώρα προστατευθεί με μεγάλη επιμέλεια. Είναι ένα από τα πρόσωπα που δεν κλήθηκαν να καταθέσουν στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής για τα Τέμπη, παρά το γεγονός ότι ήταν εκείνος που διαχειριζόταν τα θέματα του σιδηροδρόμου τόσο επί Κ. Αχ. Καραμανλή όσο και επί Γ. Γεραπετρίτη. Ήταν το ίδιο πρόσωπο που πριν έρθει ως Γενικός Γραμματέας στο υπουργείο το 2021, ήταν από το 2019 σύμβουλος στην διοίκηση της ΕΡΓΟΣΕ και αρμόδιος ακριβώς για έργα όπως εκείνα της σύμβασης 717 (σηματοδότηση-τηλεδιοίκηση-ETCS) που δεν ολοκληρώθηκαν αλλά θα μπορούσαν να αποτρέψουν την καταστροφή στα Τέμπη. Όμως η εξεταστική-παρωδία, προτίμησε να καλέσει υπουργούς και στελέχη από την δεκαετία του ‘90, όπως τον Τάσο Μαντέλη… Για τον ρόλο του Γιάννη Ξιφαρά θα μιλήσουμε όμως και παρακάτω.

Η αστυνομική φύλαξη και ο αγωγός φυσικού αερίου

Παράλληλα με την επιχείρηση ταχείας εκκαθάρισης του χώρου, το απόγευμα της Παρασκευής αρχίζουν να εμφανίζονται και κάποιοι φόβοι για αλλοίωση στοιχείων, έστω και καθυστερημένα:

«Το απόγευμα, κατά την επιτόπια επίσκεψη του Περιφερειάρχη, ενημερώθηκα ότι στην περιοχή Ζάχαρη-Κουλούρι όπου μεταφέρονται τα τεμάχια χρειάζεται περίφραξη για τη φύλαξή τους αφού αποτελούν προανακριτικό υλικό και για μελλοντική χρήση από τυχόν πραγματογνώμονες». Μόνον τότε, «ο χώρος άρχισε να φυλάσσεται και από την Αστυνομία».

Το στέλεχος της Hellenic Train δίνει και μια δική του εκδοχή για το μπάζωμα της περιοχής αλλά και την μεταγενέστερη προσπάθεια της κυβέρνησης να το δικαιολογήσει μέσω της ύπαρξης αγωγού φυσικού αερίου που περνά δίπλα από τις γραμμές του τρένου:

«Μετά την απομάκρυνση της ηλεκτράμαξας 120012, προκειμένου να συνεχιστούν το βράδυ οι εργασίες για την απομάκρυνση των βαγονιών, των μεταλλικών πλακών και όλων των εξαρτημάτων, συμφωνήθηκε η μεταφορά του γερανού του κ. Μπίντα. Στο μεταξύ, διαμορφώθηκε χώρος στην πλευρά του επιβατικού τρένου, ώστε να μπορούν να στηθούν και οι δύο μεγάλοι γερανοί για την απομάκρυνση των βαγονιών. Να σημειωθεί ότι στην περιοχή δίπλα από τη γραμμή διέρχεται ο κεντρικός αγωγός φυσικού αερίου. Για τον λόγο αυτό σημειώθηκε η πορεία του και περιορίστηκε ο χώρος όπου μπορούσαν να στηθούν τα πόδια του γερανού».

Υπενθυμίζεται ότι η κυβέρνηση έχει ισχυριστεί ότι απομακρύνθηκαν χώματα (που θα μπορούσαν να περιέχουν κρίσιμες αποδείξεις αλλά και ανθρώπινα υπολείμματα) για να στερεωθεί το έδαφος και να μην κινδυνεύσει ο αγωγός που περνά από κάτω. Όμως, η αναφορά λέει σαφώς ότι σημάνθηκε ο χώρος που περνά ο αγωγός και οι γερανοί πάτησαν μακριά από αυτόν.

Σάββατο θυμήθηκαν τα «μαύρα κουτιά»

Χρειάστηκε να φτάσει η τέταρτη ημέρα από την τραγωδία, για να αποφασίσουν Σάββατο (4/3/23) οι διερευνητές να αναζητήσουν τα καταγραφικά ταχύτητας και πορείας, δηλαδή τα «μαύρα κουτιά» που υπάρχουν σε κάθε μηχανή τρένου. Προφανώς, η εκκαθάριση του χώρου ήταν πιο…σημαντική:

«Η απομάκρυνση των συντριμμιών από τη γραμμή ανόδου και των κοντέινερ συνεχίστηκε για την απελευθέρωση της γραμμής, προκειμένου να ξεκινήσουν οι εργασίες από τον ΟΣΕ. Το ένα κοντέινερ που ήταν στο κατεστραμμένο βαγόνι θα μεταφερόταν οδικώς και το άλλο με τρένο.

Παράλληλα, μετά από συνεννόηση με τους ειδικούς, τεχνικοί επισκέφτηκαν τον χώρο στο Κουλούρι για να ελέγξουν τις μηχανές 120022 και το 12012 σε μια προσπάθεια να βρουν τα καταγραφικά ταχύτητας. Βρέθηκαν τα σημεία όπου τοποθετήθηκαν και συμφωνήθηκε την επόμενη ημέρα με τα κατάλληλα εργαλεία να πάνε να τα αφαιρέσουν και να τα παραδώσουν σε ειδικούς». Τα καταγραφικά εντοπίστηκαν την Κυριακή ενώ συνεχιζόταν η μεταφορά με φορτηγά των υπόλοιπων συντριμμιών για αποθήκευση.

Κυριακή με στουπιά και πανιά

Η γραμμή ανόδου ήταν καθαρή από το απόγευμα του Σαββάτου και ο ΟΣΕ μπορούσε να ξεκινήσει τις εργασίες αποκατάστασης. Δίπλα της, η γραμμή καθόδου στην οποία έτρεχαν ταυτόχρονα και με αντίθετη κατεύθυνση οι δύο αμαξοστοιχίες πριν συγκρουστούν μετωπικά, κρατούσε πάνω της τα σημάδια των τεράστιων δυνάμεων που της ασκήθηκαν.

Όμως υπήρχε ένα τελευταίο εμπόδιο για να αποδοθεί ο χώρος «πεντακάθαρος», τα έλαια που είχαν χυθεί από τις μηχανές του εμπορικού τρένου. Ισως τα ίδια «έλαια σιλικόνης» που θεωρήθηκαν αρχικά υπεύθυνα για την πυρόσφαιρα, εκείνα που ταλαιπωρούν εδώ και σχεδόν ένα χρόνο τον καθηγητή του ΕΜΠ από τον οποίο ο εφέτης ανακριτής ζήτησε ειδική πραγματογνωμοσύνη. Η περιγραφή που κάνει στο στέλεχος της Hellenic Train είναι πολύ μακριά από τέτοια βάσανα, καθώς τα υπολείμματα των ελαίων μαζεύονται με στουπιά και υφάσματα και πετιούνται στα σκουπίδια:

«Με την απομάκρυνση όλων των λαμαρινών από την πλευρά της εμπορικής αμαξοστοιχίας, βρέθηκαν πετρελαϊκά υπολείμματα του τροχαίου υλικού στο κανάλι απορροής και ζητήθηκε από την Πυροσβεστική να τα περισυλλέξει για να μην φύγουν στο ρέμα. Έγινε προσπάθεια απορροής με αντλία αλλά λόγω παρουσίας άμμου και πολύ χαμηλής στάθμης η αντλία δεν μπορούσε να λειτουργήσει. Επίσης λόγω της ημέρας (Σάββατο απόγευμα και Κυριακή) δεν βρισκόταν εταιρεία που θα ερχόταν αμέσως. Για το λόγο αυτό, καθαρίστηκαν με στουπιά και υφάσματα και το κανάλι παραδόθηκε καθαρό τη Δευτέρα. Τα πανιά που χρησιμοποιήθηκαν τοποθετήθηκαν σε δοχεία για να αντιμετωπιστούν ως σκουπίδια».

Ο ρόλος του Γ. Ξιφαρά πριν από τα Τέμπη

Μπορεί έως τώρα, ο Γιάννης Ξιφαράς να έχει κρατηθεί μακριά από τους προβολείς για το έγκλημα των Τεμπών, είναι όμως εκείνος που είχε την μεγαλύτερη εμπλοκή από πλευράς κυβέρνησης με τον σιδηρόδρομο, τουλάχιστον σε σύγκριση με Τριαντόπουλο και Αγοραστό.

Είναι μηχανικός και ισχυρό συνδικαλιστικό στέλεχος της Νέας Δημοκρατίας στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) που πήγε στο υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, τον Μάρτιο του 2021, με υπουργό τον Κ. Αχ. Καραμανλή. Εως τότε, όμως, αμειβόταν ως στέλεχος της διοίκησης της ΕΡΓΟΣΕ υπό τον τότε πρόεδρό της Χρ. Βίνη. Ο κ. Βίνης όπως και ο διάδοχος του στην ΕΡΓΟΣΕ Χρ. Παληός είναι επίσης στελέχη της ίδιας παράταξης στο ΤΕΕ.

Ο κ. Ξιφαράς ήταν ο βασικός δίαυλος των κυβερνητικών εντολών προς τους Ιταλούς της Hellenic Train και γνώριζε πολύ καλά την κατάσταση του ελληνικού σιδηροδρόμου. Στην πανηγυρική εκδήλωση που έγινε λίγους μήνες πριν τα Τέμπη, τον Ιούλιο του 2022, για την μετονομασία της ΤΡΑΙΝΟΣΕ σε Hellenic Train, παρέστησαν μεν ο αρμόδιος υπουργός Καραμανλής και ο νυν υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρήστος Σταϊκούρας (ως τότε επί των Οικονομικών), αλλά η εταιρεία έστειλε φωτογραφίες με τον Γ. Ξιφαρά να φωτογραφίζεται δίπλα στον τότε διευθύνοντα σύμβουλο Maurizio Capotorto και τον διευθύνοντα σύμβουλο της μητρικής TRENITALIA, Luigi Corradi.

Ο Maurizio Capotorto κλήθηκε να καταθέσει στην Εξεταστική και βρέθηκε να κατηγορείται για ψευδορκία αλλά ο κ. Ξιφαράς έλαμψε δια της απουσίας του και ποτέ δεν κλήθηκε παρά τα συνεχή αιτήματα βουλευτών της Αντιπολίτευσης. Πάντως, για τον ρόλο του κ. Ξιφαρά μίλησαν άλλα πρόσωπα που κατέθεσαν στην ίδια Εξεταστική. Για παράδειγμα, η πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ) ανέφερε πως όλα αυτά τα χρόνια δεν είχε ποτέ συναντήσει τον υπουργό Καραμανλή αλλά είχε στενή συνεργασία με τον Γ. Ξιφαρά.

Επίσης, ήταν ο Γ. Ξιφαράς που είχε υπογράψει για την σύσταση της «επιτροπής Γεραπετρίτη» η οποία εκπόνησε ένα ταχύρυθμο πόρισμα για τα Τέμπη πριν τις εκλογές του 2023, δηλώνοντας ότι δεν ασχολήθηκε με την πυρκαγιά μετά την μετωπική σύγκρουση. Υπενθυμίζεται ότι αρχικά στην σύνθεση αυτής της επιτροπής συμμετείχε ο Αθανάσιος Ζηλιασκόπουλος ο οποίος σήμερα είναι πρόεδρος της Hellenic Train.

Ο Γιάννης Ξιφαράς ήταν ένας από τους Γενικούς Γραμματείς που παρέμειναν στην ίδια θέση μετά τις εκλογές του 2023 και συνέχισε να ασχολείται με τα θέματα του σιδηροδρόμου. Απομακρύνθηκε αθορύβως και χωρίς αιτιολογία τον Σεπτέμβριο του 2024 και λίγο αργότερα εμφανίστηκε στα κοινωνικά δίκτυα να φωτογραφίζεται στην γέφυρα του Μπρούκλιν…

Δυστυχώς, στην περίπτωση των Τεμπών, όπως υποστηρίζει το datajournalists.co.uk, «η κυβέρνηση λειτούργησε σαν να μην είχε συμβεί σιδηροδρομικό δυστύχημα αλλά κάποιο οργιώδες πάρτι και οι υπεύθυνοι έπρεπε να εξαφανίσουν τα στοιχεία πριν επιστρέψει το…αφεντικό».

Το στέλεχος της Hellenic Train, που έχει δώσει κατάθεση και στον ανακριτή, ξεκινά την περιγραφή από τις πρώτες ώρες που εκείνος έφτασε στα Τεμπη, πριν ακόμη ξημερώσει.

Μιλά για ένα πλήθος υπαλλήλων της Hellenic Train, αλλά και άλλων φορέων που μπήκαν ανάμεσα στις διαλυμένες λαμαρίνες και άρχισαν να τις μετακινούν χωρίς να εξετάζουν αν είχε προηγουμένως αποτυπωθεί η κατάστασή τους από κάποιον ερευνητή. Ολες οι συνεννοήσεις γίνονται με την Πυροσβεστική και την Αστυνομία τις πρώτες δύο ημέρες (1-2 Μαρτίου 2023) ενώ μόνο την Παρασκευή αρχίζει και γίνεται λόγος για τις εντολές του ανακριτή και τους πραγματογνώμονες που είχαν ορισθεί από εκείνον, δηλαδή εκείνους που αποφάνθηκαν ότι για την πυρκαγιά ευθύνονται τα έλαια σιλικόνης.

Υπενθυμίζεται ότι στο δυστύχημα των Τεμπών, όπως αναφέρουν οι Data Journalists, «η κυβέρνηση παραβίασε τον νόμο 5014 που η ίδια είχε ψηφίσει τον Ιανουάριο του 2023. Βάσει αυτού του νόμου, η διερεύνηση ενός σιδηροδρομικού ατυχήματος γίνεται υποχρεωτικά από ειδικό φορέα, τον Εθνικό Οργανισμό Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών (ΕΟΔΑΣΑΑΜ). Ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ είναι εκείνος που δεσμεύει και αποδεσμεύει τον χώρο του δυστυχήματος αφού συγκεντρώσει το απαραίτητο υλικό. Ο ίδιος νόμος ορίζει ότι εάν δεν έχει συσταθεί ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ, το έργο του αναλαμβάνει η Επιτροπή Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Πτήσεων (ΕΔΑΑΠ) που προϋπήρχε. Η κυβέρνηση δεν είχε συστήσει τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ ούτε έστειλε την ΕΔΑΑΠ με αποτέλεσμα την διερεύνηση να αναλάβουν πραγματογνώμονες της Τροχαίας, που δεν κατάφεραν να αποτρέψουν το μπάζωμα και την απώλεια αποδεικτικών στοιχείων».

Αν και βρισκόμαστε στο τέλος της πανδημίας, με το υπουργείο Υγείας του κ. Πλεύρη να αποφασίζει σταδιακά την άρση όλων των μέτρων για τον κορονοϊό, τα ελληνικά νοσοκομεία βρίσκονται το τελευταίο διάστημα σε έναν οργασμό εγκαταστάσεων προϊόντων χαλκού με αναθέσεις, συνήθως απευθείας, που προτάσσουν ως αιτιολογία τον COVID.

Η αντισηπτική και αντιμικροβιακή δράση του χαλκού είναι γνωστή από την αρχαιότητα και δεν αμφισβητείται. Ωστόσο, στις σχετικές υπογραφές συμβάσεων με τα νοσοκομεία δεν προβλέπονται συγκεκριμένες πιστοποιήσεις, γεγονός που προκάλεσε ακόμη και σχετικό ερώτημα προς τον υπουργό Υγείας τον Ιανουάριο, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Η έρευνα των Data Journalists εντόπισε 11 απευθείας αναθέσεις από νοσοκομεία διάφορων περιφερειών που υπάγονται στο υπουργείο Υγείας από τις 27 Δεκεμβρίου 2021 μέχρι και τις 7 Μαρτίου 2023. Μια 12η σύμβαση προέκυψε μετά από διαγωνισμό. Το συνολικό ύψος που έλαβε μόλις μια και συγκεκριμένη εταιρεία, η ΙΚΕ Ελληνικός Χαλκός, σε αυτό το διάστημα, ξεπερνάει τις 580.000 ευρώ. Στον ισολογισμό της νεοσύστατης οικογενειακής εταιρείας, ο καθαρός κύκλος εργασιών της για το 2021 ήταν της τάξης των 145.635 ευρώ, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία.

Στη συγκεκριμένη αγορά προϊόντων χαλκού με αντιμικροβιακή δράση, δραστηριοποιούνται στη χώρα μας αρκετές εταιρείες με μεγαλύτερη εμπειρία. Για ποιο λόγο όλες οι δουλειές δόθηκαν με απευθείας αναθέσεις στην Ελληνικός Χαλκός, είναι ένα ερώτημα που χρήζει απάντησης. Μάλιστα, η εν λόγω εταιρεία στη διάρκεια του 2022 κατάφερε να πολλαπλασιάσει το μέγεθός της με τις αναθέσεις από τα ελληνικά νοσοκομεία που υπάγονται στο υπουργείο Υγείας.

Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι οι διαγωνισμοί κυμαίνονται στις 30.000 – 37.000 ευρώ με ΦΠΑ, ώστε να είναι σκοπίμως κάτω από το όριο που επιτρέπει κατεπείγουσες διαδικασίες απευθείας αναθέσεων λόγω του COVID.

Όλες οι αναθέσεις Νοσοκομείων από 27.12.21 – 7.3.2023:

ΚΑΤΕΡΙΝΗ: Στις 27 Δεκεμβρίου 2021, το Γενικό Νοσοκομείο Κατερίνης που υπάγεται στην 3η Υγειονομική Περιφέρεια του υπουργείου Υγείας, δαπανά 37.051 ευρώ, με αποδέκτη την Ελληνικός Χαλκός ΙΚΕ.

ΙΩΑΝΝΙΝΑ: Στις 21 Ιουλίου 2022, ο διοικητής του Γενικού Νοσοκομείου Ιωαννίνων «Γ. Χατζηκώστα» αποφασίζει «την ανάθεση της προμήθειας «ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΩΝ ΦΥΛΛΩΝ ΚΑΘΑΡΟΥ ΧΑΛΚΟΥ» στην εταιρεία ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΑΛΚΟΣ ΙΚΕ με δαπάνη 6.183 ευρώ.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Στις 15 Σεπτεμβρίου 2022 το Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Θεαγένειο» που υπάγεται στην 4η Υγειονομική Περιφέρεια του υπουργείου Υγείας ανακοινώνει απευθείας ανάθεση «για τη λήψη μέτρων αποφυγής της διάδοσης του COVID καθώς και όλων των ιών που παρουσιάζουν διασπορά στις επιφάνειες με τη συχνότερη χρήση», δίνοντας 37.187 ευρώ στην Ελληνικός Χαλκός.

ΖΑΚΥΝΘΟΣ: Στις 17 Οκτωβρίου 2022 το Γενικό Νοσοκομείου Ζακύνθου, που ανήκει στην 6η Υγειονομική Περιφέρεια του υπουργείου Υγείας, δημοσιεύθηκε σύμβαση για ανάθεση έργου «αντιμικροβιακής θωράκισης», με χαλκό, φίλτρα αέρα, γεννήτριες κι εξοπλισμό απολύμανσης, ύψους 258.510 ευρώ. Ανάδοχος είναι η Ελληνικός Χαλκός. Η διαδικασία έγινε με ηλεκτρονικό δημόσιο διαγωνισμό.

Σύμφωνα με τη σύμβαση η ανάδοχος θα πρέπει να κάνει επένδυση κοινόχρηστων επιφανειών αφής με χαλκό, εφαρμογή φίλτρων αέρα με ιόντα χαλκών στις μονάδες κλιματισμού «καθώς έχει διαπιστωθεί από πρόσφατες μελέτες και πιστοποιητικά αξιολόγησης αποτελεσματικότητας, ότι μειώνει το μικροβιακό φορτίο στην επιφάνειά τους σε ποσοστό άνω του 99% εναντίον των ιών COVID και H1N1», προμήθεια γεννήτριας παραγωγής υποχλωριούδους οξέως με επίκληση πάλι τον COVID κ.α., προμήθεια πύλης απολύμανσης ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού του Νοσοκομείου, ξανά με αναφορά στον κορονοϊό.

Όπως αναφέρεται στους όρους μεταξύ άλλων υπάρχει τεχνική προσφορά, πιστοποίηση από το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής ότι οι χώρες παραγωγής των συγκεκριμένων προϊόντων είναι η Ελλάδα και η Ν. Κορέα και ποιες είναι οι εταιρείες από τις οποίες προέρχονται οι επιχειρηματικές μονάδες:

«Η εταιρεία σε συνέχεια ολοκλήρωσης των εργασιών, παρέχει πιστοποιητικό εργασιών επιχάλκωσης με αντιμικροβιακά προϊόντα καθαρού χαλκού 99,9% για την αντιμικροβιακή θωράκιση του Νοσοκομείου. Δείγμα του πιστοποιητικού έχει κατατεθεί στην τεχνική προσφορά στο ηλεκτρονικό αρχείο».

ΑΡΓΟΣ: Στις 18 Οκτωβρίου 2022 δημοσιεύεται σύμβαση από το Γενικό Νοσοκομείο Αργολίδας για την προμήθεια και τοποθέτηση αντιμοκροβιακού χαλκού στις κοινόχρηστες επιφάνειες αφής και με αντιμικροβιακά προϊόντα καθαρού χαλκού.

Η σύμβαση είναι και πάλι κοντά στα 30.000 ευρώ, συγκεκριμένα στις 37.076 ευρώ, ποσό που καλύπτει τις απευθείας αναθέσεις λόγω πανδημίας. Ανάδοχος ορίστηκε η Ελληνικός Χαλκός.

Στη σύμβαση αναφέρονται μόνο τα εξής σχετικά με τις πιστοποιήσεις: «Τα αντιμικροβιακά προϊόντα καθαρού χαλκού (αντιμικροβιακά φύλλα καθαρού χαλκού, αντιμικροβιακά διάφανα φιλμ χαλκού & αντιμικροβιακά θερμοσυστελλόμενα tube χαλκού φιλμ) θα πρέπει να φέρουν πιστοποιητικά αξιολόγησης αποτελεσματικότητας για την αντιμικροβιακή τους δράση από εργαστήριο διαπιστευμένο από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (Ε.Σ.Υ.Δ) και τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ), συγκεκριμένα για την αποτελεσματικότητα αντιμικροβιακής δράσης τους κατά του ιού SARS-COV-2–COVID-19 και άλλων μικροβίων & βακτηρίων όπως για παράδειγμα ο Χρυσίζων Σταφυλόκοκκος(S.Aureus), το Εσερίχια Kόλι(E.Coli) κ.α, καθώς και πρόσθετες πιστοποιήσεις 4 από αναγνωρισμένους φορείς και πανεπιστημιακά ιδρύματα του εσωτερικού η/και του εξωτερικού κατά των ιών & μικροβίων.

Πριν την εφαρμογή επιχάλκωσης, απαιτείται για την σωστή εφαρμογή των προϊόντων, να προηγηθεί καθαρισμός & σχολαστική μικροβιακή απολύμανση όλων των σημείων που θα τοποθετηθούν, με πλήρη δαπάνη και ευθύνη του αναδόχου από εξειδικευμένο και αδειοδοτούμενο από κρατικό φορέα συνεργείο με ειδικά μηχανήματα τα οποία να φέρουν πιστοποιητικό CE.

Ο ανάδοχος θα διαθέτει τις πιστοποιήσεις ISO του τομέα της ήτοι της Ποιότητας ISO9001:2015, Περιβάλλοντος ISO14001:2015 και Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ISO45001:2018, με πεδίο πιστοποίησης την τοποθέτηση προϊόντων αντιμικροβιακού χαλκού. Θα πρέπει να είναι αδειοδοτούμενος από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων με εξειδίκευση στις μικροβιακές.

ΚΕΡΚΥΡΑ: Στις 10 Νοεμβρίου 2022 υπάρχει ένα ακόμα ένταλμα πληρωμής από το Γενικό Νοσοκομείο Κέρκυρας «Αγία Ειρήνη» που ανήκει στην 6η ΥΠΕ του υπουργείου Υγείας. Και αυτή τη φορά τη δουλειά παίρνει η Ελληνικός Χαλκός ΙΚΕ με απευθείας ανάθεση και ποσό, για μια ακόμα φορά, στις 37.076 ευρώ.

ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ – ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Στις 18 Νοεμβρίου 2022 από το νοσοκομείο Γ. Γεννηματάς – Άγιος Δημήτριος της Θεσσαλονίκης, που υπάγεται στην 3η ΥΠΕ του υπουργείου Υγείας, εκδίδεται ένταλμα 18.600 ευρώ προς την Ελληνικός Χαλκός. Στις 23.11.2022 υπάρχει ακόμα ένα ένταλμα πληρωμής προς την ίδια ΙΚΕ, ύψους 18.476 ευρώ. Και στις 2.3.2023 ένα ακόμα αξίας 23.662 ευρώ για την προμήθεια υλικού επίστρωσης αντιμικροβιακού χαλκού.

ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΑ: Στις 15 Δεκεμβρίου 2022, το Γενικό Νοσοκομείο Πτολεμαϊδας «Μποδοσάκειο» ενέκρινε «την ανάθεση για την “Επένδυση κοινόχρηστων επιφανειών αφής του Νοσοκομείου με φύλλα χαλκού στα πλαίσια πρόληψης μετάδοσης λοιμώξεων” στον Οικονομικό φορέα Ελληνικός Χαλκός ΙΚΕ με συνολική αξία σύμβασης 29.973,00 ευρώ + ΦΠΑ 24%. Συνολική αξία σύμβασης: 37.166,52 ευρώ συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ 24%»».

ΠΑΙΔΩΝ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ»: Στις 27.12.2022 το «Παίδων Αγ. Σοφία» ενέκρινε τη σύναψη σύμβαση με την Ελληνικός Χαλκός ΙΚΕ αντί 37.076 ευρώ. Είχε προηγηθεί πρόσκληση που αναρτήθηκε μόλις πέντε μέρες νωρίτερα «για εκδήλωση ενδιαφέροντος με τη διαδικασία απευθείας ανάθεσης». Σύμφωνα με τα πρακτικά του ΔΣ κατατέθηκαν δυο προσφορές. Της Ελληνικός Χαλκός με 29.900 πλην ΦΠΑ και της Υγειονομικής Δυναμικής με 29.990 ευρώ. Η απευθείας ανάθεση έγινε στην Ελληνικός Χαλκός από το Νοσοκομείο με ομόφωνη απόφαση.

ΓΡΕΒΕΝΑ: Στις 7 Μαρτίου 2023 και το Γενικό Νοσοκομείο Γρεβενών, που υπάγεται στην 3η ΥΠΕ του υπουργείου Υγείας, έδωσε 37.187 ευρώ στην συγκεκριμένη ΙΚΕ για την πύλη απολύμανσης.

Οι ισολογισμοί

Από τους δυο ισολογισμούς της εταιρείας για το 2020 και το 2021 που έχουν δημοσιευθεί, διαπιστώνει κανείς ότι ο κύκλος εργασιών της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις αναθέσεις του Δημοσίου.

Σύμφωνα με τον ισολογισμό, ο καθαρός κύκλος εργασιών για το 2021 ήταν της τάξης των 145.635 ευρώ. Το σύνολο ενεργητικού της εταιρείας είναι 227.799 ευρώ. Για το 2022 δεν υπάρχουν τα αντίστοιχα στοιχεία.

Όπως αναφέρει στο site της η Ελληνικός Χαλκός «Οι Επιτροπές Νοσοκομειακών Λοιμώξεων νοσοκομείων της χώρας μας, γνωμοδότησαν πως λόγω των αντιβακτηριδιακών και αντιϊκών ιδιοτήτων του χαλκού, προτείνεται η επένδυση κοινόχρηστων επιφανειών αφής με αντιμικροβιακό χαλκό στους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας ως μέσο για τον περιορισμό της μετάδοσης όλων των ιών και παθογόνων βακτηρίων, συμπεριλαμβανομένου του ιού SARS-CoV-2 (Covid-19), για τον έλεγχο των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων, τη μείωση κατανάλωσης αντιβιοτικών, τη μείωση αντοχής των μικροβίων στα αντιβιοτικά και την ελάττωση ημερών νοσηλείας».

Στη Βουλή οι αναθέσεις στη συγκεκριμένη ΙΚΕ

Στις 9 Ιανουαρίου 2023 ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Γεώργιος Φραγκίδης κατέθεσε ερώτηση στην Βουλή προς τον υπουργό Υγείας, Θάνο Πλεύρη.

Η ερώτηση αφορά τις απευθείας αναθέσεις δημόσιων νοσοκομείων στην εταιρεία «Ελληνικός Χαλκός Ι.Κ.Ε.», με τον βουλευτή να ζητά εξηγήσεις σχετικά με τα έργα επίστρωσης επιφανειών με αντιμικροβιακό χαλκό και με την προμήθεια πύλης απολύμανσης. Ο βουλευτής ΠΑΣΟΚ κάνει λόγο για «αδικαιολόγητες απευθείας αναθέσεις σε νεοσύστατη εταιρεία» και καλεί τον Θ. Πλεύρη να απαντήσει σχετικά με την επιλογή της διαδικασίας απευθείας ανάθεσης, καθώς και με τα κριτήρια με τα οποία επιλέχθηκε η εν λόγω εταιρεία.

Αναλυτικά η ερώτηση:

«Η εταιρεία «Ελληνικός Χαλκός Ι.Κ.Ε.» ιδρύθηκε στις 11/8/2020, αξιοποιώντας προφανώς τις επιχειρηματικές ευκαιρίες που προσέφερε η πανδημία του κορωνοϊού και η ανάγκη για υγειονομική ενίσχυση και θωράκιση των νοσοκομειακών και άλλων δημόσιων χώρων. Στο μητρώο επιχειρήσεων, ως κύριος κλάδος δρατηριότητας (ΚΑΔ) αναφέρεται το χονδρικό εμπόριο πλακών, φύλλων και ταινιών από χαλκό αλλά και άλλοι συνολικά 19 ΚΑΔ, συμπεριλαμβανομένου του εμπορίου υγειονομικών ή νοσοκομειακών ειδών.

Η «Ελληνικός Χαλκός Ι.Κ.Ε.» με πελάτες κυρίως φορείς του Δημοσίου, όπως Υπουργεία, Σχολεία και Νοσοκομεία, εμφανίζεται τον τελευταίο χρόνο στις αναρτήσεις στη Διαύγεια και στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ) να παίρνει από τα ελληνικά νοσοκομεία, με τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης, δύο συγκεκριμένα έργα:

• Επίστρωση επιφανειών με αντιμικροβιακό χαλκό και
• Προμήθεια πύλης απολύμανσης

Η τιμή για κάθε έργο χωριστά ανέρχεται περίπου στο ανώτατο όριο της απευθείας ανάθεσης, δηλαδή 30.000 ευρώ πλέον ΦΠΑ, ήτοι 37.200.

Σημειωτέον, ότι δεν πρόκειται για τη μοναδική εταιρεία που προμηθεύει πύλη απολύμανσης τύπου SP 209 για νοσοκομειακή χρήση και διεξάγει επιχάλκωση επιφανειών, καθώς μια μικρή έρευνα στο διαδίκτυο δείχνει ότι υπάρχουν και άλλες εταιρείες που διαθέτουν ανάλογα προϊόντα και υπηρεσίες.

Τις τελευταίες μέρες ήρθε στη δημοσιότητα η περίπτωση μιας άλλης νεοσύστατης εταιρείας με την επωνυμία «Υγειονομική Δυναμική Ι.Κ.Ε.», η οποία προμήθευσε με τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης το Υπουργείο Δικαιοσύνης με μία πύλη αυτόματης θερμομέτρησης και απολύμανσης αξίας 14.260 ευρώ.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης μάλιστα φέρεται να στοχεύει να τοποθετηθούν άλλα δέκα αντίστοιχα μηχανήματα σε δικαστήρια της Αθήνας, του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης, γεγονός για το οποίο έχουν διατυπώσει σοβαρές επιφυλάξεις ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών και το ΔΣ του Δικηγορικού Συλλόγου Πειραιά, λόγω των ζητημάτων αποτελεσματικότητας και ασφάλειας που εγείρονται.

Η τακτική των απευθείας αναθέσεων στις προμήθειες είναι μια λύση ανάγκης για έκτακτες και επείγουσες καταστάσεις, η οποία μετά από τρία χρόνια πανδημίας συνιστά αδικαιολόγητη επιλογή. Ενισχύει την αδιαφάνεια, την διαπλοκή και τον αθέμιτο ανταγωνισμό, ενώ υποδηλώνει διάθεση για εύνοια ημετέρων. Δυστυχώς, η απευθείας ανάθεση είναι μια διαδικασία που η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας όχι μόνο δεν αποτρέπει αλλά δείχνει να προτιμά, αφού μόνο μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2022 με αυτόν τον τρόπο υπογράφηκαν 66.219 συμβάσεις (από τις συνολικά 95.910), προϋπολογισμού 767,6 εκατ. ευρώ.

Το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής έχει εκφράσει πολλές φορές την αντίθεσή του απέναντι σε τέτοιου είδους αδιαφανείς πρακτικές και έχει ζητήσει από την κυβέρνηση λογοδοσία για τις προμήθειες στην υγεία, κάτι στο οποίο δεν έχει προβεί η κυβέρνηση μέχρι στιγμής. Αντίθετα, ενισχύει τις εν λόγω πρακτικές, νομοθετώντας ανά τρίμηνο τη δυνατότητα διεξαγωγής απευθείας αναθέσεων για τις προμήθειες στην υγεία, επικαλούμενη μετά από τρία χρόνια τις δήθεν έκτακτες συνθήκες της πανδημίας.

Με βάση τα παραπάνω,

Ερωτάσθε κ. Υπουργέ:

• Υπάρχουν επιστημονικές μελέτες και επίσημη επιστημονική ενημέρωση για τα ιατρικά και τεχνικά στοιχεία που τεκμηριώνουν την αποτελεσματικότητα των πυλών απολύμανσης και της επίστρωσης επιφανειών με αντιμικροβιακό χαλκό στην αποφυγή μετάδοσης κορονοϊού, ώστε να συνιστάται η άμεση εφαρμογή τους σε δημόσια νοσοκομεία; Πώς τεκμαίρεται η μη επικινδυνότητα των εν λόγω πυλών απολύμανσης για τη δημόσια υγεία;
• Διαθέτει η εταιρεία «Ελληνικός Χαλκός Ι.Κ.Ε.» πιστοποιητικό καταλληλότητας για τα συγκεκριμένα έργα από αναγνωρισμένους υγειονομικούς φορείς, ευρωπαϊκούς ή διεθνείς, και ειδικά από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.);
• Για ποιο λόγο ακολουθήθηκε από την πλευρά των νοσοκομείων η διαδικασία της απευθείας ανάθεσης στην προμήθεια των προαναφερθέντων έργων και με βάση ποια κριτήρια επιλέχθηκε ως προμηθευτής η εταιρεία Ελληνικός Χαλκός Ι.Κ.Ε. τη στιγμή μάλιστα που δεν είναι η μοναδική εταιρεία που διαθέτει τη συγκεκριμένη τεχνογνωσία και τα συγκεκριμένα προϊόντα;
• Προτίθεστε να παράσχετε τεκμηριωμένη αιτιολόγηση για τις απευθείας αναθέσεις που αφορούν προμήθειες στο χώρο της υγείας, καθώς και για την πορεία των δωρεών ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού από ιδιώτες σε νοσοκομεία που πραγματοποιήθηκαν με στόχο την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της πανδημίας;».

Μέχρι τώρα δεν έχει εντοπιστεί κάποια συγκεκριμένη απάντηση από την πλευρά του υπουργού Υγείας, Θάνου Πλεύρη, στα ερωτήματα του βουλευτή.