Αντανακλώντας την πεποίθηση του ιδρυτή του, Δημήτρη Δασκαλόπουλου, ότι η σύγχρονη τέχνη μπορεί να αφυπνίσει, να συγκινήσει και να κινητοποιήσει σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, ο ΝΕΟΝ δημιουργήθηκε το 2012 στην καρδιά της πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης της χώρας μας, όταν η υποστήριξη της τέχνης και του πολιτισμού ήταν αδήριτη ανάγκη. Στόχος του ήταν να φέρει το ευρύ κοινό σε επαφή με τις ιδέες και τις προκλήσεις της σύγχρονης τέχνης, σε μία εποχή που αναζητούσε νέα μοντέλα κοινωνικής συμμετοχής και ιδιωτικών πρωτοβουλιών.

«Με ψηλά το κεφάλι μπορούμε να πούμε ότι το περιβάλλον, στη δημιουργία του οποίου συνεισέφερε ο ΝΕΟΝ, είναι εύφορο σήμερα και δεν μας χρειάζεται πλέον. Υπάρχει και μια σοφία στο να αποχωρεί κανείς στην κορύφωση», δήλωσε ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος στη συναισθηματικά φορτισμένη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε χθες, Δευτέρα 20 Απριλίου, με δημοσιογράφους και εργαζόμενους του Οργανισμού.

«Το αποτύπωμα του ΝΕΟΝ δεν μετριέται εύκολα, καθώς βρίσκεται μέσα στις ψυχές των ανθρώπων. Αθροιστικά, αποτελεί μια σημαντική περιουσία για την κοινωνία. Τα δίκτυα που δημιουργήθηκαν, οι υποδομές και η γνώση των ανθρώπων θα συνεχίσουν να ωφελούν το πολιτιστικό τοπίο, διασφαλίζοντας ότι η σύγχρονη τέχνη παραμένει ενεργή και προσιτή», ανέφερε ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος, ο οποίος επί τρεις δεκαετίες δραστηριοποιείται στον χώρο της κοινωφελούς προσφοράς με επίκεντρο τη σύγχρονη τέχνη.

Βασικό μέλημά του υπήρξε η διάχυση των μηνυμάτων της σε όσο το δυνατόν ευρύτερο κοινό, αναγνωρίζοντας τη δύναμή της να εμπνέει, να ενώνει και να λειτουργεί ως καταλύτης αλλαγών. Σε αυτό το πλαίσιο, το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής του -περίπου 350 έργα- δωρίστηκε σε τέσσερα μουσεία σε τρεις χώρες από δύο ηπείρους, διασφαλίζοντας την έκθεσή τους σε ένα διευρυμένο διεθνές κοινό, τη μακροχρόνια φροντίδα τους και τη διαρκή συνομιλία τους με την τέχνη του μέλλοντος.

Παράλληλα, ο ίδιος στηρίζει τη σύγχρονη δημιουργία μέσω προγραμμάτων υποτροφιών και χορηγιών, διευκολύνοντας την πρόσβαση των καλλιτεχνών στη γνώση, την έρευνα και την παραγωγή, ενώ χρηματοδοτεί τη δημιουργία του νέου κτιρίου Τεχνών του Κολλεγίου Αθηνών, το οποίο θα λειτουργήσει ως εκπαιδευτικό και εκθεσιακό κέντρο ανοιχτό στην κοινότητα, ενισχύοντας την καλλιτεχνική παιδεία.

Η σύγχρονη τέχνη στον δημόσιο χώρο

Επιλέγοντας ως πεδίο δράσης ολόκληρη την πόλη, ο ΝΕΟΝ εισήγαγε έναν καινοτόμο τρόπο λειτουργίας, ενεργοποιώντας διαφορετικούς εκθεσιακούς χώρους, ελεύθερα και δωρεάν προσβάσιμους σε όλους. Υπό τη διεύθυνση της Ελίνας Κουντούρη, ο Οργανισμός συνέδεσε την καλλιτεχνική δημιουργία με την καθημερινή ζωή της πόλης, ενισχύοντας τη συνύπαρξη, τη σύνδεση και τον διάλογο. Μέσα από συνεργασίες με δημόσιους και πολιτιστικούς φορείς, ανέδειξε τη σύγχρονη τέχνη στον δημόσιο χώρο ως μέσο αναβάθμισης της αστικής εμπειρίας.

«Όταν ανέλαβα αυτήν τη θέση πριν από 14 χρόνια είχα μία και μοναδική αποστολή: Να δημιουργήσουμε έναν οργανισμό με σκοπό να φέρoυμε τη σύγχρονη τέχνη πιο κοντά σε ένα μη εξοικειωμένο κοινό επιλέγοντας σημεία που ήδη γνωρίζει, σημεία οικεία όπου η σύγχρονη τέχνη δημιουργεί, αναπνέει, παύει να είναι απρόσιτη και μη κατανοητή και μετατρέπεται σε εργαλείο κοινωνικής συνοχής και ανοιχτού διαλόγου. Μέσα από την καλλιτεχνική διεύθυνση του ΝΕΟΝ προσπάθησα να κατανοήσω τι μας ενώνει, ώστε να δημιουργήσω χώρους συνύπαρξης μέσα στη πόλη», σημείωσε στον χθεσινό απολογισμό της δράσης του Οργανισμού η Ελίνα Κουντούρη.

Ιδιαίτερα σημαντικές υπήρξαν οι συνεργασίες του ΝΕΟΝ με το υπουργείο Πολιτισμού και αρχαιολογικούς φορείς, οι οποίες, μέσα από ανοιχτό διάλογο, αμοιβαία εμπιστοσύνη και επαγγελματισμό επέτρεψαν το άνοιγμα ιστορικών και αρχαιολογικών χώρων σε νέες εμπειρίες για το ευρύ κοινό, δημιούργησαν μία γόνιμη συνθήκη συμβίωσης ανάμεσα στην πολιτιστική κληρονομιά και τη σύγχρονη δημιουργία και διεύρυναν την αντίληψη για τη διαχρονικότητα της τέχνης.

Όπως εξήγησε η Ελίνα Κουντούρη, η «μεταφορά της τέχνης από ένα ελεγχόμενο περιβάλλον στον ζωντανό ιστό της πόλης και ιδιαίτερα σε ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους ήταν μια τεράστια πρόκληση με πρακτικά εμπόδια, προκαταλήψεις αλλά και κινδύνους, ώστε αυτή η τέχνη να μη χαθεί στον θόρυβο της καθημερινότητας». «Όμως παρά τις δυσκολίες, είμαστε σήμερα εδώ για να αποτιμήσουμε ένα αποτέλεσμα που δικαίωσε τις προσπάθειές μας», πρόσθεσε.

«Μέσα από τον καλλιτεχνικό προγραμματισμό ήθελα να δημιουργήσω ένα πολιτιστικό κίνημα και μια αίσθηση αλληλεγγύης που να ενεργοποιεί διαφορετικές πτυχές της κοινωνίας: Τους καλλιτέχνες, τον συντηρητικό χώρο, εκείνον που διαφυλάσσει την κληρονομιά και το ευρύτερο κοινό. Να ενώσω δυνάμεις σε μια ευρεία συζήτηση και εξερεύνηση νέων χώρων συνύπαρξης νέων ιδεών, αμοιβαίου σεβασμού, συμπόνιας και φροντίδας. Είμαι ιδιαίτερα ευτυχής για την ανταπόκριση του κόσμου σε αυτό το μοντέλο που εισήγαγε ο ΝΕΟΝ. Το κοινό που μας ακολούθησε ξεπέρασε κάθε αρχική μου επιφύλαξη. Η σύγχρονη τέχνη έπαψε να είναι ξένη και έγινε ο συνδετικός κρίκος μιας κοινότητας που μοιράστηκε την ίδια αισθητική εμπειρία σε οικείους χώρους της καθημερινότητάς μας», τόνισε η ίδια.

Ο ΝΕΟΝ ολοκληρώνει τη δραστηριότητά του με την τριλογία εκθέσεων Michael Rakowitz & Ancient Cultures στα κορυφαία μουσεία της χώρας, στο Μουσείο Ακρόπολης και στο Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης, σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού και την Εφορία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών. Η τριλογία προσεγγίζει ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς, απώλειας, αποκατάστασης και πολιτισμικής συνέχειας.

Η δράση και η κληρονομιά του NEON

Στα 14 χρόνια δραστηριότητάς του, ο ΝΕΟΝ έχει πραγματοποιήσει 44 εκθέσεις σε 34 διαφορετικές τοποθεσίες, σε μουσεία, αρχαιολογικούς, ιστορικούς και αστικούς χώρους. Έχει παρουσιάσει έργα 274 καλλιτεχνών (103 Ελλήνων και 171 από το εξωτερικό) και έχει πραγματοποιήσει 105 αναθέσεις νέων έργων σε 75 καλλιτέχνες. Έχει συνεργαστεί με 25 επιμελητές τέχνης (17 Έλληνες και 8 από το εξωτερικό). Έχει υποδεχθεί στις εκθέσεις του συνολικά 584.700 επισκέπτες.

Ο ΝΕΟΝ έχει εκδώσει 28 καταλόγους, όπου αποτυπώνονται λεπτομερώς οι εκθέσεις του, μέσα από φωτογραφίες και κείμενα. Ουσιώδη θέση στη δράση του ΝΕΟΝ έχουν τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τα προγράμματα υποστήριξης των νέων καλλιτεχνών, καθώς και η ενίσχυση των φορέων που συνεργάζεται. Ο Οργανισμός έχει διαθέσει μέσω χορηγιών, υποτροφιών, εργασιών ανακαίνισης, υποδομής και εξοπλισμών σχεδόν 6 εκατομμύρια ευρώ.

Το πρόγραμμα χορηγιών έχει υποστηρίξει 259 ανεξάρτητες πρωτοβουλίες, ενώ περίπου 2.500 καλλιτέχνες επωφελήθηκαν μέσω αυτών των προγραμμάτων. Εκατόν πενήντα πέντε από τα πρότζεκτς που χρηματοδοτήθηκαν, υλοποιήθηκαν στην Αθήνα, 81 σε άλλα μέρη της Ελλάδας, αρκετά από αυτά περιόδευσαν διεθνώς και 23 πραγματοποιήθηκαν απευθείας στο εξωτερικό. Μέσω του προγράμματος υποτροφιών, ο ΝΕΟΝ έχει στηρίξει 75 νέους επαγγελματίες της τέχνης και φοιτητές για μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές, χτίζοντας ένα σταθερό δίκτυο επαγγελματιών που θα συμβάλουν με την τεχνογνωσία τους στο πολιτιστικό οικοσύστημα.

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Είναι αυτό Τέχνη;» («Is This Art?») είναι το πρώτο πρόγραμμα σε δημόσια σχολεία που εστιάζει στη σύγχρονη τέχνη. Σε συνεργασία με το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο, υλοποιήθηκαν 1.000 προγράμματα φτάνοντας σε 20.000 μαθητές και 1.400 δασκάλους, σε 161 δημόσια και ιδιωτικά σχολεία στην Αττική και την Εύβοια, αλλά και διαδικτυακά σε σχολεία της Αττικής, του Πειραιά, της Δράμας, της Λήμνου και των Βρυξελλών. Επιπλέον, περισσότεροι από 21.000 μαθητές, δάσκαλοι, γονείς, φοιτητές, ομάδες επαγγελματιών και άλλες ομάδες έχουν συμμετάσχει σε περισσότερες από 1.000 ξεναγήσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα που πραγματοποιήθηκαν σε όλες τις εκθέσεις του ΝΕΟΝ.

Το πρόγραμμα ανταλλαγής επιμελητών ΝΕΟΝ σε συνεργασία με τη Whitechapel Gallery έχει δημιουργήσει ένα δίκτυο 210 νέων επιμελητών και επαγγελματιών που ενισχύουν την καλλιτεχνική διασύνδεση μεταξύ της Ελλάδας και της Βρετανίας.

Παράλληλα, περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι έχουν εκπαιδευθεί στο πρόγραμμα Educate the Educator σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Βόλο.

Από το 2013 έως το 2020, ο ΝΕΟΝ υπήρξε μοναδικός χορηγός της Outset.Greece, του ελληνικού τμήματος της Outset Contemporary Art Fund. Η Outset.Greece υποστήριξε 69 πρωτοβουλίες και 891 καλλιτέχνες, περιλαμβανομένων εκθέσεων, νέων καλλιτεχνικών δημιουργιών και εκπαιδευτικών δράσεων, διαθέτοντας 490.000 ευρώ.

Πριν λειτουργήσει το ΕΜΣΤ για το κοινό, ο ΝΕΟΝ εισήγαγε το πρόγραμμα NEON Fund for EMST και προσέφερε 50.000 ευρώ ετησίως για αγορά έργων επιλογής του Μουσείου για τον εμπλουτισμό της μόνιμης συλλογής του από διεθνείς εκθέσεις. Συνολικά, σε αυτό το διάστημα ο ΝΕΟΝ διέθεσε 250.000 ευρώ στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης το οποίο απέκτησε 25 νέα έργα.

Υποδομές-ορόσημα

Με τομέα δραστηριότητας την πόλη, ο ΝΕΟΝ συνεργάστηκε με κρατικούς πολιτιστικούς φορείς και αξιοποίησε εμβληματικά ιστορικά κτίρια και αρχαιολογικούς χώρους για να τα φέρει στο προσκήνιο της πολιτιστικής δραστηριότητας. Αποκορύφωμα ήταν η ανακαίνιση 6.500 τ.μ. του κτιρίου του πρώην Δημόσιου Καπνεργοστασίου το 2021, μία επένδυση 1,4 εκατ. ευρώ, και δημιουργία του σύγχρονου κέντρου πολιτισμού που παρέδωσε στη Βουλή των Ελλήνων. Επιπλέον, ανακαίνισε και δημιούργησε έναν χώρο τέχνης στο Ωδείο Αθηνών το 2016, ενώ έχει πραγματοποιήσει έργα υποδομής, κατασκευαστικές και ανακαινιστικές εργασίες και παρείχε εξοπλισμό σε 12 ελληνικά ιδρύματα και οργανισμούς ως συνέχεια συνεργασιών και εκθέσεων που πραγματοποιήθηκαν στους χώρους τους.

Σύγχρονη τέχνη σε αρχαιολογικούς χώρους

Ο ΝΕΟΝ έχει συνεργαστεί στενά με το υπουργείο Πολιτισμού και δημόσιους φορείς για την επιμέλεια και παρουσίαση 17 εκθέσεων σύγχρονης τέχνης σε αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους σε όλη την Ελλάδα, προσφέροντας νέες προοπτικές στην πολιτιστική κληρονομιά μέσα από το πρίσμα της σύγχρονης τέχνης. Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας, ο ΝΕΟΝ έχει δωρίσει σύγχρονα έργα τέχνης στους αρχαιολογικούς χώρους όπου εκτέθηκαν, σε συνεργασία με τις Εφορείες Αρχαιοτήτων.