Η γραπτή διαδικασία αναμένεται να ολοκληρωθεί αύριο το απόγευμα». αναφέρει εκπρόσωπος της Κυπριακής Προεδρίας που για αυτό το εξάμηνο έχει την Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οπως τονίζει, «η Κυπριακή Προεδρία εργάστηκε αδιάκοπα για να διασφαλίσει ότι η ΕΕ θα συνεχίσει να υποστηρίζει αποφασιστικά την Ουκρανία και να ασκεί πίεση στη Ρωσία».

Η έγκριση αυτή έρχεται μετά τις πρόσφατες πολιτικές αλλαγές στην Ουγγαρία, οι οποίες φαίνεται να επηρέασαν το κλίμα εντός της ΕΕ. Υπενθυμίζεται ότι το προηγούμενο διάστημα η Βουδαπέστη είχε μπλοκάρει αποφάσεις που απαιτούσαν ομοφωνία, καθυστερώντας πακέτα κυρώσεων ή χρηματοδοτικής βοήθειας. Ωστόσο, μετά την αλλαγή στην ηγεσία, παρατηρείται μεγαλύτερη προθυμία για συμβιβασμό και συνεργασία, κάτι που διευκόλυνε την έγκριση τόσο του δανείου όσο και του νέου πακέτου κυρώσεων σε επίπεδο Coreper.

«Η Ουκρανία έχει πραγματικά ανάγκη αυτού του δανείου (…) είναι εξαιρετικά σημαντικό», δήλωσε η Κάγια Κάλας από το Λουξεμβούργο την προηγουμένη της συνόδου των πρεσβευτών των 27 για το θέμα.

Η έγκριση του δανείου αυτού «δεν μπορεί να περιμένει την αλλαγή της κυβέρνησης, είναι αναγκαία το συντομότερο δυνατόν», δήλωσε από την πλευρά του και ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Γιόχαν Βάντεφουλ κατά την άφιξή του στο Λουξεμβούργο για να συμμετάσχει σε σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Οι 27 ελπίζουν σε αποδέσμευση του δανείου ήδη αύριο με την ευκαιρία της συνόδου των πρεσβευτών των χωρών μελών της ΕΕ στις Βρυξέλλες χάρη στην άρση του ουγγρικού βέτο.

Την Κυριακή, ο απερχόμενος πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπαν επιβεβαίωσε μέσω του Χ ότι δεν θα δεχθεί να άρει το βέτο του παρά υπό τον όρο ότι η χώρα του θα μπορέσει να λάβει και πάλι ρωσικό πετρέλαιο μέσω του αγωγού Druzhba που διασχίζει την Ουκρανία και υπέστη ζημιές τον Ιανουάριο από ρωσικές επιθέσεις. Η Βουδαπέστη έχει αφήσει να εννοηθεί ότι ο αγωγός μπορεί να επαναλειτουργήσει σήμερα, ανοίγοντας τον δρόμο για την άρση του βέτο του Ορμπαν. Το Κίεβο δεν έχει επιβεβαιώσει την επικείμενη επαναλειτουργία του Druzhba.

Σπύρος Σιδέρης

Η τοποθέτηση της Κάλας δείχνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στη γνωστή αντίσταση του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν, αλλά αφορά μια ευρύτερη μείωση της πολιτικής και οικονομικής δυνατότητας της Ευρώπης να στηρίζει την Ουκρανία με την ίδια ένταση. Με άλλα λόγια, το ζήτημα του δανείου δεν αφορά μόνο ένα χρηματοδοτικό εργαλείο, αλλά αγγίζει τον πυρήνα των ευρωπαϊκών στρατηγικών επιλογών.

Για μεγάλο διάστημα, στο ουκρανικό πολιτικό περιβάλλον είχε παγιωθεί η εκτίμηση ότι το βασικό εμπόδιο για την έγκριση του δανείου είναι ο Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος συστηματικά μπλοκάρει πρωτοβουλίες που ενισχύουν το Κίεβο. Στο πλαίσιο αυτό, κυριαρχούσε η άποψη ότι μια πιθανή πολιτική αποδυνάμωσή του θα οδηγούσε σχεδόν αυτόματα στην άρση του αδιεξόδου. Ωστόσο, η Κάγια Κάλας επέλεξε να μην προσωποποιήσει το πρόβλημα. Η αποσιώπηση του ονόματος του Όρμπαν δεν είναι τυχαία· αντιθέτως, υποδηλώνει ότι το εμπόδιο είναι πιο σύνθετο, πιο δομικό και πολύ λιγότερο εξαρτημένο από έναν μόνο πολιτικό παράγοντα.

Αυτή είναι και η ουσία της παρέμβασής της. Η αβεβαιότητα γύρω από το δάνειο των 90 δισ. ευρώ δεν αφορά απλώς μια κυβερνητική στάση, αλλά το κατά πόσο η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει την απαραίτητη βούληση, συνοχή και —κυρίως— δημοσιονομικό χώρο για να προχωρήσει σε μια τόσο μεγάλη χρηματοδοτική δέσμευση. Η επιδείνωση του διεθνούς περιβάλλοντος, σε συνδυασμό με τους φόβους για νέα ενεργειακή επιβάρυνση, εντείνει τις επιφυλάξεις σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Όσο η κρίση γύρω από το Ιράν διατηρεί υψηλό τον κίνδυνο αναταράξεων στις αγορές ενέργειας, τόσο η Ευρώπη αναγκάζεται να επανυπολογίσει το κόστος των επιλογών της.

• Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ενισχύονται οι φωνές που υποστηρίζουν ότι η πλήρης αποσύνδεση από τη ρωσική ενέργεια δεν μπορεί να προχωρήσει με την αρχικά σχεδιασμένη ταχύτητα. Η αναβολή της παρουσίασης του σχεδίου για την πλήρη εγκατάλειψη του ρωσικού φυσικού αερίου αποτέλεσε ήδη ένα πρώτο σαφές μήνυμα. Δεν πρόκειται για αλλαγή στρατηγικής, αλλά για ένδειξη ότι η ενεργειακή πραγματικότητα επιβάλλει αναπροσαρμογές. Και όταν η ενέργεια επανέρχεται στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού προβληματισμού, η χρηματοδότηση της Ουκρανίας παύει να θεωρείται δεδομένη.

Η προειδοποίηση της Κάλας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα από την οπτική του Κιέβου. Για την ουκρανική ηγεσία, η ευρωπαϊκή στήριξη δεν είναι απλώς πολιτική, αλλά αποτελεί θεμέλιο της συνολικής δημοσιονομικής σταθερότητας. Αν η Ευρώπη δεν μπορέσει να τηρήσει τις δεσμεύσεις της, τότε δεν τίθενται σε κίνδυνο μόνο επιμέρους προγράμματα, αλλά η ίδια η λειτουργική αντοχή του κράτους σε συνθήκες πολέμου. Η αβεβαιότητα γύρω από το δάνειο μετατρέπεται έτσι σε σοβαρό στρατηγικό ρίσκο.

Σε αυτό το σημείο εντοπίζεται και η βαθύτερη πολιτική διάσταση της δήλωσης. Αν η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση καθυστερήσει ή δεν υλοποιηθεί στο αναμενόμενο ύψος, τότε η ηγεσία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα βρεθεί αντιμέτωπη με πολύ πιο δύσκολες επιλογές. Η πίεση δεν θα προέρχεται μόνο από το στρατιωτικό πεδίο ή από τις διεθνείς διαπραγματεύσεις, αλλά και από την ανάγκη διασφάλισης της βασικής λειτουργίας του κράτους. Σε τέτοιες συνθήκες, η οικονομική αβεβαιότητα μπορεί να μετατραπεί σε καταλύτη πολιτικών αναθεωρήσεων.

Το ενδεχόμενο αυτό συνδέεται άμεσα και με πιθανές μεταβολές στη διαπραγματευτική στάση της Ουκρανίας. Αν το Κίεβο εκτιμήσει ότι η δυτική —και κυρίως η ευρωπαϊκή— στήριξη δεν είναι πλέον δεδομένη, τότε θα ενταθεί η πίεση για επανεξέταση ακόμη και κρίσιμων «κόκκινων γραμμών». Ζητήματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολιτικά αδιαπραγμάτευτα ενδέχεται να επιστρέψουν στο τραπέζι, όχι ως επιλογή, αλλά ως ανάγκη. Η χρηματοδοτική αβεβαιότητα, συνεπώς, δεν έχει μόνο οικονομικές επιπτώσεις, αλλά δύναται να επηρεάσει τη συνολική στρατηγική κατεύθυνση της Ουκρανίας.

• Παρά ταύτα, τίποτε δεν έχει κριθεί οριστικά. Η ευρωπαϊκή ηγεσία εξακολουθεί να αναζητεί τρόπους υπέρβασης των εμποδίων. Ακόμη και αν δεν επιτευχθεί ενιαία συμφωνία, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο μεμονωμένα κράτη να προσφέρουν διμερή ή πολυμερή στήριξη, έστω μικρότερης κλίμακας. Αυτό δεν θα αντικαταστήσει πλήρως το αρχικό πακέτο, αλλά μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανάσα και να αποτρέψει άμεσες πιέσεις.

Η ουσία, ωστόσο, παραμένει σαφής: η δήλωση της Κάγια Κάλας σηματοδοτεί ότι η ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία εισέρχεται σε μια πιο αβέβαιη και πολιτικά ευαίσθητη φάση. Το μήνυμα δεν είναι απλώς ότι το δάνειο καθυστερεί, αλλά ότι η Ευρώπη εμφανίζει πλέον ορατά σημάδια κόπωσης, επιφυλακτικότητας και επαναξιολόγησης των δυνατοτήτων της. Και αυτό, για το Κίεβο, ίσως αποδειχθεί πιο κρίσιμο ακόμη και από ένα προσωρινό βέτο. Γιατί ένα βέτο μπορεί να αρθεί. Μια βαθύτερη μεταβολή ισορροπιών, όμως, δύσκολα ανατρέπεται — και μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη χρηματοδότηση, αλλά και την ίδια την εξέλιξη του πολέμου.

Οι ηγέτες των 27 συμφώνησαν να συζητήσουν και πάλι το θέμα κατά το επόμενο ραντεβού τους, σύμφωνα με το κοινό ανακοινωθέν της συνόδου.

«Η θέση της Ουγγαρίας είναι πολύ απλή: θα βοηθήσουμε την Ουκρανία όταν θα έχουμε το πετρέλαιό μας, το οποίο μπλοκάρουν», δήλωσε ο Ορμπαν στους δημοσιογράφους κατά την άφιξή του στις Βρυξέλλες.

«Μέχρι τότε, δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε καμία πρόταση υπέρ των Ουκρανών», είπε.

Τον Δεκέμβριο, ο Βίκτορ Ορμπαν είχε δεχθεί την αποδέσμευση δανείου ύψους 90 δισεκατομμυρίων προς την Ουκρανία εξασφαλίζοντας παράλληλα, μαζί με την Σλοβακία και την Τσεχία, ότι δεν θα συμμετάσχει.

Το Κίεβο έχει απόλυτη ανάγκη από τους πόρους αυτούς για να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο κατά της Ρωσίας το 2026 και το 2027.

Ομως ο Ορμπαν, πιο εθνικιστής από ποτέ από την έναρξη της προεκλογικής εκστρατείας για τις βουλευτικές εκλογές της 12ης Απριλίου, απειλεί να τινάξει τα πάντα στον αέρα.

Αρνείται κατηγορηματικά να συμφωνήσει στις διαδικασίες αποδέσμευσης του δανείου αν δεν εξασφαλίσει την επανάληψη της ροής του πετρελαίου μέσω του αγωγού Druzhba που διασχίζει την Ουκρανία.

Ο αγωγός υπέστη ζημιές από ρωσικές επιθέσεις στις 27 Ιανουαρίου και η Βουδαπέστη κατηγορεί το Κίεβο ότι καθυστερεί τις εργασίες αποκατάστασής του.

«Χωρίς πετρέλαιο δεν έχει λεφτά», είχε προειδοποιήσει την περασμένη εβδομάδα ο Ορμπαν.

Η στάση του καταδικάζεται από πολλούς ευρωπαίους ηγέτες που θέλουν να ασκήσουν πίεση επί του ούγγρου πρωθυπουργού κατηγορώντας τον ότι δεν τηρεί τις δεσμεύσεις του.

«Χρησιμοποιεί την Ουκρανία ως όπλο στην προεκλογική του εκστρατεία και δεν είναι καλό. Είχαμε μια συμφωνία», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας Πέτερι Ορπο πριν από την έναρξη των εργασιών του ευρωπαϊκού συμβουλίου.

«Με αυτήν τη στήριξη, διασφαλίζουμε ότι η Ουκρανία μπορεί αφενός να ενισχύσει την άμυνά της στο πεδίο της μάχης και να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες – δηλαδή, τις στρατιωτικές της ανάγκες – και αφετέρου να διατηρήσει σε λειτουργία του κράτους και των βασικών υπηρεσιών», δήλωσε η Φον ντερ Λάιεν. Τόνισε παράλληλα ότι η πρόταση επιβεβαιώνει την ακλόνητη δέσμευση της Ευρώπης για την ασφάλεια, την άμυνα και τη μελλοντική ευημερία της Ουκρανίας.

Με αφορμή την επικείμενη συμπλήρωση τεσσάρων ετών από την έναρξη του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εκτίμησε ότι «σήμερα η Ρωσία δεν δείχνει κανένα σημάδι υποχώρησης και μεταμέλειας, ούτε καμία πρόθεση επιδίωξης της ειρήνης».

Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σήμερα δέσμη τριών νομοθετικών προτάσεων για την εξασφάλιση του δανείου στήριξης, ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία για το 2026 και το 2027, με την υποστήριξη του προϋπολογισμού της ΕΕ, σύμφωνα με τις αποφάσεις που έλαβε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου.

Τι περιλαμβάνει το νομοθετικό πακέτο

Το νομοθετικό πακέτο αποτελείται από:

• πρώτον, μια νέα πρόταση για τη θέσπιση δανείου στήριξης για την Ουκρανία, ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ·
• δεύτερον, μια πρόταση για την τροποποίηση του Μέσου Διευκόλυνσης για την Ουκρανία – το πακέτο μακροοικονομικής βοήθειας της ΕΕ, αξίας 50 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2024-2027·
• τρίτον, μια πρόταση για την τροποποίηση του κανονισμού για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ), ώστε να καταστεί δυνατή η κάλυψη του δανείου προς την Ουκρανία από το «περιθώριο» του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Η συμφωνία ελήφθη στο πλαίσιο της «ενισχυμένης συνεργασίας» μεταξύ 24 κρατών μελών, πλην της Ουγγαρίας, της Σλοβακίας και της Τσεχίας που αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στην πρωτοβουλία. Αυτές οι τρεις χώρες έχουν συμφωνήσει να μην αντιταχθούν στην τροποποίηση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου.

Παράλληλα, όπως αποφασίστηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου, η ΕΕ διατηρεί το δικαίωμά της να χρησιμοποιήσει τα ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για την αποπληρωμή του δανείου, καθώς η Ουκρανία αναμένεται να αποπληρώσει το δάνειο μόνο αφού η Ρωσία καταβάλει τις πολεμικές αποζημιώσεις. Σε περίπτωση αθέτησης πληρωμών, ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα λειτουργήσει ως δίχτυ ασφαλείας.

Η διάρθρωση των 90 δισ. ευρώ

Το «Δάνειο Στήριξης», ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία για το 2026 και το 2027 θα διαρθρωθεί ως εξής: περίπου τα δύο τρίτα, ύψους 60 δισεκατομμυρίων ευρώ, θα διατεθούν για στρατιωτική βοήθεια, και το υπόλοιπο ένα τρίτο, που αντιστοιχεί σε 30 δισεκατομμύρια ευρώ, θα παρασχεθεί ως γενική δημοσιονομική στήριξη.

Σχετικά με τη διάθεση των περίπου 60 δισ. ευρώ για τη στρατιωτική βοήθεια της Ουκρανίας, η Φον ντερ Λάιεν, διευκρίνισε ότι ο μηχανισμός θα λειτουργήσει λίγο-πολύ όπως με το «SAFE», δίνοντας προτεραιότητα στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. «Τα κεφάλαια θα χρησιμοποιηθούν για την αγορά εξοπλισμού κυρίως από την Ουκρανία, από την ΕΕ και από τους εταίρους μας στον ΕΟΧ/ΕΖΕΣ», ανέφερε, σημειώνοντας ωστόσο ότι, εάν ο απαραίτητος εξοπλισμός δεν είναι εγκαίρως διαθέσιμος σε αυτήν την περιοχή, θα είναι δυνατή η προμήθειά του και από χώρες εκτός ΕΕ και ΕΟΧ/ΕΖΕΣ. Αναφορικά με τη δημοσιονομική στήριξη, ύψους 30 δισ. ευρώ, η Πρόεδρος της Επιτροπής τόνισε ότι «θα βοηθήσει την Ουκρανία να προχωρήσει με τις μεταρρυθμίσεις της, να εκσυγχρονίσει τη χώρα και να την φέρει πιο κοντά στην ένταξή της στην ΕΕ».

Στόχος είναι να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, ώστε οι πρώτες πληρωμές προς το Κίεβο να μπορούν να γίνουν στις αρχές της άνοιξης.

Υπενθυμίζεται ότι το πακέτο στήριξης των 90 δισ. ευρώ καλύπτει τα δύο τρίτα των συνολικών χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας για τα επόμενα δύο χρόνια, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Συνεπώς, η συνεχής και συντονισμένη υποστήριξη από διεθνείς εταίρους παραμένει απαραίτητη, συμπεριλαμβανομένης της έγκαιρης υλοποίησης των δεσμεύσεων της G7 για το 2026 και μετά, ιδίως στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας δανείων ERA υπό την ηγεσία της G7.

Σημειώνεται, τέλος, ότι από την έναρξη του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν παράσχει 193,3 δισεκατομμύρια ευρώ σε συνολική υποστήριξη στην Ουκρανία και τους Ουκρανούς, συμπεριλαμβανομένων 3,7 δισεκατομμυρίων ευρώ από τα έσοδα των ακινητοποιημένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων – περισσότερα από οποιονδήποτε άλλον.

Σύμφωνα με τον συμφωνηθέντα μηχανισμό, οι ΗΠΑ, η ΕΕ και άλλα κράτη της G7 θα παράσχουν δάνεια στο Κίεβο, το οποίο θα αποπληρωθεί με κέρδη που θα προκύψουν από τα περίπου 280 δισεκατομμύρια δολάρια δεσμευμένων κεφαλαίων, τα περισσότερα από τα οποία βρίσκονται στην Ευρώπη.

«Τα κεφάλαια αυτά – που πληρώνονται από τα απρόσμενα έσοδα που προέρχονται από τα ακινητοποιημένα περιουσιακά στοιχεία της ίδιας της Ρωσίας – θα παράσχουν στην Ουκρανία μια κρίσιμη έγχυση υποστήριξης, καθώς υπερασπίζεται τη χώρα της ενάντια σε έναν απρόκλητο επιθετικό πόλεμο», ανέφερε σε δήλωσή της η υπουργός Οικονομικών Τζάνετ Γέλεν.

Η ανακοίνωση επισφραγίζει μια μακρά διαδικασία που περιελάμβανε μήνες διαπραγματεύσεων για το πώς θα χρησιμοποιηθούν καλύτερα τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για να δημιουργηθεί η αναγκαία βοήθεια για το Κίεβο, καθώς συνεχίζει να πολεμά έναν παρατεταμένο πόλεμο εναντίον της Ρωσίας. Η εκταμίευση των κεφαλαίων τώρα προστατεύει σε μεγάλο βαθμό τη βοήθεια από κάθε πιθανή προσπάθεια ανάκτησης από την επερχόμενη κυβέρνηση του εκλεγμένου προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει αμφισβητήσει την ανοιχτή υποστήριξη της Ουάσινγκτον.

«Τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια που παρέχει συλλογικά η G-7 μέσω αυτής της πρωτοβουλίας θα βοηθήσουν να διασφαλιστεί ότι η Ουκρανία θα έχει τους πόρους που χρειάζεται για να διατηρήσει τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, τα νοσοκομεία και άλλα θεμέλια της γενναίας αντίστασής της», δήλωσε η Γέλεν.

Το αμερικανικό μέρος του δανείου εκταμιεύθηκε σε ένα ταμείο της Παγκόσμιας Τράπεζας, το οποίο θα είναι υπεύθυνο για τη διανομή των χρημάτων.