Μια «ελίτ» παράδοση

Μέχρι τον Οκτώβριο, οι φοιτητές έχουν ήδη μπει για τα καλά στο εξάμηνό τους. Στην Ολλανδία, αυτή η περίοδος σηματοδοτεί συνήθως και το τέλος των τελετών μύησης στα λεγόμενα corps: παραδοσιακές πανεπιστημιακές ενώσεις με ιστορία, κύρος και βαθιά παρουσία στη φοιτητική ζωή της χώρας.

Υπάρχουν οκτώ επίσημα corps, με συνολικά περίπου 13.000 μέλη. Το μεγαλύτερο, στο Λάιντεν, αριθμεί ως και 2.700 φοιτητές. Αν και θεωρητικά είναι ανοιχτά σε όλους, παραμένουν κοινωνικά επιλεκτικά και λειτουργούν με αυστηρά ολλανδικό ύφος. Παρά τις απαρχαιωμένες τους παραδόσεις –στολές, βαθμούς, λατινικά ρητά, τελετουργικά τραγούδια και ιεραρχίες– εξακολουθούν να είναι εξαιρετικά δημοφιλή. Αλλά γιατί να ενταχθεί κανείς;

Η συμμετοχή προσφέρει κοινωνικό δίκτυο, στήριξη στις σπουδές, πάρτι, ακόμη και στέγαση. Κάθε corps διαθέτει το δικό του κτίριο –συχνά επιβλητικό, με μπαρ, αίθουσες φαγητού και χώρους συνεδριάσεων– ενώ πολλά διαχειρίζονται και φοιτητικές εστίες. Για πολλούς φοιτητές, αυτά τα δίκτυα δεν προσφέρουν απλώς κοινωνική ζωή, αλλά και ένα αίσθημα ασφάλειας και ανήκειν, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια μακριά από το σπίτι.

Εκκολαπτήρια ελίτ

Τα corps υπόσχονται «φίλους για μια ζωή» και, αργότερα, πολύτιμες επαγγελματικές γνωριμίες. Τα δίκτυα αποφοίτων τους είναι γνωστά για τη δύναμή τους: ανοίγουν πόρτες σε πρακτικές, θέσεις εργασίας ή ακόμη και διοικητικά συμβούλια επιχειρήσεων – αν και τα στατιστικά στοιχεία είναι περιορισμένα. Έρευνα του 2015 έδειξε ότι περίπου το ένα τρίτο των κορυφαίων Ολλανδών στελεχών υπήρξαν μέλη τέτοιων οργανώσεων. Παλαιότερες εκτιμήσεις ανέφεραν ότι πάνω από τα δύο τρίτα των “επιφανών προσώπων” της χώρας κάποτε ανήκαν σε ένα corps.

Η συμμετοχή έχει συνδεθεί εδώ και δεκαετίες με την ανώτερη μεσαία τάξη και την πολιτική ελίτ. Ο νυν επίτροπος της Ε.Ε. για το Κλίμα και πρώην υπουργός Οικονομικών της Ολλανδίας, Βόπκε Χούκστρα, υπήρξε πρόεδρος του Minerva, του πιο φημισμένου corps της χώρας. Αρκετά μέλη κυβερνήσεων και μέλη της βασιλικής οικογένειας υπήρξαν επίσης μέλη.

Η πριγκίπισσα Αμαλία, διάδοχος του θρόνου, εντάχθηκε πέρσι στο αμστερνταμιανό corps.

Σκάνδαλα και κακοποίηση

Όμως τα corps διχάζουν. Οι τελετές μύησης, που σηματοδοτούν την είσοδο των νέων μελών, συχνά περιλαμβάνουν εξευτελιστικές πράξεις που προκαλούν δημόσια οργή. Το 2016, στο corps του Γκρόνινγκεν, ένας φοιτητής υπέστη εγκεφαλικές βλάβες όταν άλλος στάθηκε πάνω στο κεφάλι του. Υπήρξαν ακόμη περιστατικά όπου φοιτητές αναγκάστηκαν να καταπιούν ζωντανά ψάρια, λούστηκαν με κόπρανα και κερί, κοιμήθηκαν έξω, ή κατανάλωσαν υπερβολικές ποσότητες αλκοόλ.

Δεν πρόκειται για μεμονωμένα γεγονότα. Ανεξάρτητη έρευνα το 2023 αποκάλυψε «συστημική κουλτούρα βίας» στο αμστερνταμιανό corps, με κατάγματα, μώλωπες, διασείσεις και επιθέσεις. Το 2025, η εφημερίδα NRC αποκάλυψε συνεχιζόμενο εκφοβισμό, κατάχρηση αλκοόλ και ναρκωτικών, ρατσισμό, εξαναγκασμό σε σεξουαλικές πράξεις και βιασμούς στο corps της Ουτρέχτης.

Τα corps έχουν επίσης κατηγορηθεί για συστηματικό σεξισμό. Το 2020, μέλη του αμστερνταμιανού corps βιντεοσκοπήθηκαν να αποκαλούν τις γυναίκες «κουβάδες σπέρματος» σε ομιλία. Το 2024, μέλη του corps της Ουτρέχτης εξέδωσαν διαδικτυακά μια «λίστα πόρνων», όπου κατέτασσαν φοιτήτριες με ονόματα, φωτογραφίες, σεξιστικά σχόλια και προσωπικά στοιχεία. Τέσσερα μέλη διώκονται ποινικά για τη διανομή της.

Η κουλτούρα της σιωπής

«Το βρήκα μια παλιομοδίτικη, απίστευτα στενόμυαλη κουλτούρα», λέει η Ίνα Μπράουερ, δικηγόρος και πρώην μέλος του corps στο Γκρόνινγκεν. «Αυτά τα corps χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα. Η παράδοσή τους έχει περάσει από γενιά σε γενιά. Ήταν μόνο για άνδρες, με στρατιωτικό χαρακτήρα: δεν έπρεπε να δείχνεις αδυναμία, έπρεπε να αντέχεις αλκοόλ, βία και παράλογα τελετουργικά. Και ο εξευτελισμός των γυναικών ήταν πάντα κομμάτι του.»

Η Μπράουερ εκπροσωπεί αρκετά θύματα της «λίστας πόρνων» και έχει εκδώσει βιβλίο για τη διαδικτυακή διαπόμπευση και την κουλτούρα που την επέτρεψε. «Δεν ήταν απλώς ένα “αστειάκι”», λέει. «Τα κορίτσια που βρέθηκαν στη λίστα άρχισαν να δέχονται καταιγισμό μηνυμάτων, ακόμη και από αγνώστους που έγραφαν: “Σε είδα στη λίστα, θα περάσω.” Μόλις μπεις σε κάτι τέτοιο, δεν φεύγεις ποτέ από αυτό.»

Η δικηγόρος υποστηρίζει ότι το πρόβλημα είναι πως τα corps ρυθμίζουν τα ζητήματα εσωτερικά, σύμφωνα με τους δικούς τους κανόνες, διατηρώντας μια κουλτούρα σιωπής που προστατεύει τα μέλη τους. «Είναι σαν μια μυστική αδελφότητα», λέει.

Υποσχέσεις «αλλαγής κουλτούρας»

Τα ολλανδικά πανεπιστήμια αποστασιοποιούνται όλο και περισσότερο όταν προκύπτουν σκάνδαλα – διακόπτουν οικονομική στήριξη και τα καταδικάζουν δημόσια. Ως απάντηση, αρκετά corps υποσχέθηκαν «αλλαγή κουλτούρας», με εργαστήρια, κώδικες δεοντολογίας και αυστηρότερους κανόνες μύησης.

Η Μπράουερ, ωστόσο, παραμένει σκεπτική. «Αν θέλεις πραγματικά αλλαγή, πρέπει να χτυπήσεις εκεί που πονάει», λέει. «Με εκπλήσσει που κανένας απόφοιτος-διευθυντής δεν είπε ποτέ: “Αν συμβεί ξανά κάτι τέτοιο, αυτός ο φοιτητής δεν θα δουλέψει ποτέ στην εταιρεία μου.” Εφόσον τα μέλη μπαίνουν στο corps για να εξασφαλίσουν δουλειές, εκεί πρέπει να στοχεύσεις — στα δίκτυα, το κύρος και τα χρήματα.»

Στα 75 της, η Μπράουερ δηλώνει πως δεν θα αποσυρθεί έως ότου αλλάξει πραγματικά αυτή η κουλτούρα. «Πρόκειται για κοινωνικό ζήτημα μεγάλης κλίμακας», λέει. «Αν η ίδια η ελίτ θεωρεί φυσιολογικό να φέρεται έτσι, γιατί να μην κάνει το ίδιο και η υπόλοιπη κοινωνία;»

Μοναδικό φαινόμενο στην Ευρώπη;

Παρόμοιες ομάδες υπάρχουν και αλλού στην Ευρώπη, αλλά καμία δεν έχει την ορατότητα και θεσμική ισχύ των ολλανδικών corps, τα οποία μάλιστα το 2016 αναγνωρίστηκαν ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά της Ολλανδίας.

Στη Φλάνδρα, οι αντίστοιχες λέσχες έχουν χάσει τη δημοτικότητά τους μετά τον θάνατο του Σάντα Ντία το 2018, κατά τη διάρκεια τελετής μύησης.

Στη Γερμανία και την Αυστρία, οι περισσότερες συνδέθηκαν ιστορικά με τον εθνικισμό και τον ναζισμό, και σήμερα επιβιώνουν μόνο ως περιθωριακές, ανδροκρατούμενες ομάδες με ακροδεξιές τάσεις.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι ελίτ ανδρικές λέσχες, όπως το Bullingdon Club της Οξφόρδης, είναι διαβόητες, αλλά παραμένουν μικρές και ανεπίσημες.

Γιατί, λοιπόν, είναι τόσο δημοφιλή στην Ολλανδία;

Ίσως η απάντηση να βρίσκεται – ειρωνικά – στην ισότητα που χαρακτηρίζει τη χώρα. Σε αντίθεση με τη Βρετανία ή τη Γαλλία, η Ολλανδία δεν έχει ιδιωτικά σχολεία ή “ελίτ πανεπιστήμια”. Το corps φαίνεται να καλύπτει αυτό το κενό.
Όπως λέει η Μπράουερ: «Το κύρος είναι απλώς οργανωμένο διαφορετικά στις άλλες χώρες.»

Πηγή