Όλα ξεκίνησαν προχθές Τετάρτη (11/03) όταν ο Ντόναλντ Τραμπ αποκάλεσε «αδύναμο, αξιολύπητο, που κάνει όλο μα@@@ς» τον πρόεδρο του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, επειδή τελικά δεν έδωσε χάρη στον Μπέντζαμιν Νετανιάχου για τις κατηγορίες περί διαφθοράς που αντιμετωπίζει ο «κολλητός» φίλος του Αμερικανού προέδρου.

Ο Ισραηλινός πρόεδρος δεν έμεινε με «σταυρωμένα χέρια» και απάντησε στον Ντόναλντ Τραμπ λέγοντας ότι η «αξιοπρέπεια, η ανεξαρτησία και η κυριαρχία του Ισραήλ δεν πωλούνται».

Από την πλευρά του, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου ρωτήθηκε για την απρόσμενη αυτή «κόντρα», λέγοντας ότι «οι πρόεδροι των ΗΠΑ έχουν το δικαίωμα να λένε ό,τι έχουν στην καρδιά τους», ενώ χαρακτήρισε τη δίκη του ως «πολιτικό κυνήγι μαγισσών».

Το γεγονός ότι ο Νετανιάχου τον «άδειασε», δεν άρεσε στον Χέρτσογκ που δήλωσε ότι είναι «διαφορετικό να υπάρχει μια διαφωνία επί νομικών και πολιτικών ζητημάτων, ακόμα και με τους συμμάχους του Ισραήλ και άλλο πράγμα μια κατάφωρη επίθεση στους θεσμούς και στην κυριαρχία του κράτους του Ισραήλ».

Σπύρος Σιδέρης

Το αποτέλεσμα είναι να περιορίζονται δραματικά τα περιθώρια ελιγμών του προέδρου του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, ο οποίος καλείται να αποφασίσει μέσα σε κλίμα έντονης πόλωσης, θεσμικής καχυποψίας και έντονης προεκλογικής οσμής.

Μέσα σε διάστημα μόλις δύο ημερών, ο Νετανιάχου αφαίρεσε από το τραπέζι σχεδόν κάθε πιθανή πολιτική «ανταλλαγή» που θα μπορούσε να διευκολύνει την απόφαση του προέδρου. Αρχικά ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να αποχωρήσει από την πολιτική ζωή. Στη συνέχεια, απάντησε αρνητικά και στο ενδεχόμενο να «θυσιάσει» τη δικαστική μεταρρύθμιση ως αντάλλαγμα για χάρη. Με αυτόν τον τρόπο, ο πρωθυπουργός αφήνει τον Χέρτζογκ με ελάχιστα –αν όχι μηδενικά– πολιτικά ή θεσμικά οφέλη που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν μια τόσο βαριά απόφαση.

Η στάση αυτή αποκαλύπτει μια σκληρή πραγματικότητα: για τον Νετανιάχου, η χάρη δεν φαίνεται να συνδέεται με οποιονδήποτε συμβιβασμό. Δεν διατυπώνει μεταμέλεια, δεν αποδέχεται ενοχή, δεν αναγνωρίζει κανέναν κλονισμό κύρους που θα μπορούσε να αποτελέσει στοιχειώδη βάση για μια πράξη επιείκειας. Αντιθέτως, το μήνυμα που εκπέμπει είναι πως επιδιώκει να εξέλθει «νικητής» – όχι μόνο απέναντι στην εισαγγελία και τη Δικαιοσύνη, αλλά και απέναντι στο ίδιο το θεσμικό σύστημα.

• Σε καθαρά νομικούς όρους, η τακτική αυτή μπορεί να απευθύνεται πρωτίστως στη βάση του, καλλιεργώντας την εικόνα ενός ηγέτη που δεν λυγίζει μπροστά στις «ελίτ». Ωστόσο, σε πολιτικό επίπεδο, δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα για τον πρόεδρο. Αν οι ίδιες αδιάλλακτες θέσεις μεταφερθούν και στις παρασκηνιακές επαφές για τη χάρη, τότε ο Χέρτζογκ θα δυσκολευτεί εξαιρετικά να αιτιολογήσει μια θετική απόφαση – τόσο απέναντι στην κοινή γνώμη όσο και απέναντι στο Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο ενδέχεται να κληθεί να εξετάσει τη νομιμότητα της χάρης.

Δεν αποκλείεται, βέβαια, οι δημόσιες δηλώσεις του Νετανιάχου να αποτελούν μέρος ενός τακτικού ελιγμού. Μια σκληρή ρητορική πριν από την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων μπορεί να λειτουργεί ως επίδειξη ισχύος, προετοιμάζοντας το έδαφος για πιο ευέλικτες θέσεις πίσω από κλειστές πόρτες, μέσω των δικηγόρων του. Σε αυτό το σενάριο, η δημόσια αδιαλλαξία υπηρετεί κυρίως την πολιτική εικόνα, ενώ η πραγματική διαπραγμάτευση εξελίσσεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Υπάρχει όμως και μια πιο κυνική ανάγνωση: ο Νετανιάχου ίσως θεωρεί εκ των προτέρων ότι το αίτημα χάρης είτε θα απορριφθεί από τον πρόεδρο είτε θα ακυρωθεί στη συνέχεια από το Ανώτατο Δικαστήριο. Αν η τελική κρίση ανήκει ούτως ή άλλως στους δικαστές, τότε η άρνηση κάθε παραχώρησης ενισχύει το αφήγημα της πολιτικής δίωξης και της σύγκρουσης με το «κατεστημένο». Σε αυτή την περίπτωση, ακόμη και μια αρνητική έκβαση δεν θα καταγραφεί ως ήττα, αλλά ως επικοινωνιακό καύσιμο για τη διαρκή σύγκρουση με τις θεσμικές ελίτ.

• Η διάσταση του εκλογικού χρόνου προσθέτει ένα επιπλέον επίπεδο πολυπλοκότητας. Ο Νετανιάχου δεν υποχρεούται να λάβει άμεσα οριστικές αποφάσεις. Αν κερδίσει τις εκλογές, η πολιτική του ισχύς θα ενισχυθεί, όπως και οι πιθανότητες μιας ευνοϊκότερης λύσης. Αν ηττηθεί, τότε ενδέχεται να επιδείξει μεγαλύτερη ευελιξία σε μια μεταγενέστερη διαπραγμάτευση, γνωρίζοντας ότι το τελικό βάρος θα πέσει και πάλι στους ώμους της Δικαιοσύνης.

Στο μεταξύ, ο κατάλογος των πιθανών «ανταλλαγμάτων» που θα μπορούσαν να διευκολύνουν τον Χέρτζογκ έχει σχεδόν εξαντληθεί. Η ακύρωση της δικαστικής μεταρρύθμισης έχει ουσιαστικά αποσυρθεί από τη συζήτηση, όπως και η αποχώρηση από την πολιτική. Ούτε στο ζήτημα του νόμου περί στρατιωτικής απαλλαγής διαφαίνεται διάθεση υποχώρησης, ενώ η ομολογία ή έστω μια συμβολική ανάληψη ευθύνης απουσιάζει πλήρως από το οπλοστάσιο των επιλογών του πρωθυπουργού.

Έτσι, στη σημερινή φάση, είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς πώς ο πρόεδρος θα μπορούσε να διαμορφώσει ακόμη και το ελάχιστο θεσμικό υπόβαθρο για την απονομή χάρης. Η εντύπωση που διαμορφώνεται είναι ότι ο Νετανιάχου ίσως δεν επιδιώκει πραγματικά τη χάρη, αλλά τη μετατροπή της υπόθεσης σε πολιτικό όπλο, ενισχύοντας την εικόνα του «διωκόμενου ηγέτη» στα μάτια της εκλογικής του βάσης.

Αν αυτή η ανάγνωση επαληθευτεί, τότε η άρνηση του Χέρτζογκ να προχωρήσει δεν θα είναι απλώς αναμενόμενη, αλλά θεσμικά αναπόφευκτη. Και τότε, αυτό που σήμερα μοιάζει με αδιέξοδο χάρης μπορεί να μετατραπεί σε αφετηρία εκλογικής σύγκρουσης – ένα θεσμικό αδιέξοδο, αλλά την ίδια στιγμή μια πολιτική θρυαλλίδα για το επόμενο επεισόδιο της ισραηλινής κρίσης.

Σπύρος Σιδέρης

Από το βράδυ του Σαββάτου μέχρι και την Κυριακή, μέσα ενημέρωσης, νομικοί, πολιτικά κόμματα και ακτιβιστικά κινήματα μιλούν για «ιστορική κρίσιμη στιγμή», η οποία μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο το μέλλον του Νετανιάχου, αλλά και το μέλλον της δημοκρατίας στο Ισραήλ.

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τις πηγές που αποκάλυψαν την υπόθεση, οι πιέσεις από το εξωτερικό –ιδίως από την Ουάσιγκτον– διαδραματίζουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο απ’ όσο παραδέχονται επίσημα οι Ισραηλινοί.

Η αντιπολίτευση: «Καμία χάρη χωρίς ενοχή και αποχώρηση»

Οι αντιδράσεις της ισραηλινής αντιπολίτευσης ήταν άμεσες και σφοδρές. Ο ηγέτης της, Γιαΐρ Λαπίντ, εμφανίστηκε σε βίντεο δηλώνοντας ότι «καμία προεδρική χάρη δεν μπορεί να δοθεί χωρίς αναγνώριση ενοχής, ένδειξη μεταμέλειας και άμεση αποχώρηση από την πολιτική». Το μήνυμα, σκληρό και αιχμηρό, απηχεί το αίσθημα ενός μεγάλου μέρους της κοινωνίας που βλέπει τον Νετανιάχου ως τον άνθρωπο που «έσπασε την ισραηλινή δημοκρατία σε κομμάτια».

Ο επικεφαλής του κόμματος «Οι Δημοκράτες», Γιαΐρ Γκολάν, ήταν ακόμη πιο καυστικός: «Μόνο ο ένοχος ζητά χάρη», είπε, προσθέτοντας ότι η μόνη αποδεκτή συμφωνία θα ήταν η δημόσια ανάληψη ευθύνης από τον Νετανιάχου και η οριστική εγκατάλειψη της πολιτικής ζωής.

Την ίδια γραμμή ακολούθησε και το ισχυρό κίνημα «Για την Ποιότητα της Διακυβέρνησης», που προειδοποίησε ότι η χορήγηση χάρης σε έναν κατηγορούμενο για δωροδοκία, απάτη και κατάχρηση εμπιστοσύνης θα συνιστούσε «θανατηφόρο πλήγμα στην αρχή της ισότητας απέναντι στον νόμο». Για το κίνημα, η προοπτική χάρης εν μέσω ενεργής δίκης σημαίνει ένα πράγμα: «υπάρχουν πολίτες που θεωρούνται υπεράνω του νόμου».

Στο ίδιο μήκος κύματος και το αντικυβερνητικό κίνημα «Αδέλφια στα Όπλα», που χαρακτήρισε την κίνηση «απόπειρα διαφυγής» από την τύχη που ο Νετανιάχου καθυστέρησε επί χρόνια να αντιμετωπίσει.

Οι κυβερνητικοί σύμμαχοι του Νετανιάχου δημιουργούν ασπίδα προστασίας

Ενώ η αντιπολίτευση και οι θεσμικοί φορείς μιλούν για «κόκκινη γραμμή», η κυβέρνηση συσπειρώνεται γύρω από τον πρωθυπουργό. Ο υπουργός Εξωτερικών Γκιντεόν Σαάρ ζήτησε άμεσα τον τερματισμό της δίκης, υποστηρίζοντας ότι αυτό «θα εξυπηρετήσει τη σταθερότητα του Ισραήλ και την εθνική ενότητα».

Ο υπουργός Αθλητισμού και Πολιτισμού Μίκι Ζοχάρ έκανε ένα βήμα παραπέρα: «Ήρθε η ώρα να σωθεί το Ισραήλ από αυτό το δικαστικό έπος». Ο επίσης αμφιλεγόμενος υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ δήλωσε ότι ο Νετανιάχου «αξίζει πλήρη αθώωση», ενώ ο υπουργός Ενέργειας Έλι Κοέν μίλησε για «εθνικό συμφέρον» που απαιτεί να κλείσει η υπόθεση.

Η επιχειρηματολογία Νετανιάχου: «Οι δίκες διαλύουν τη χώρα»

Ο Νετανιάχου, 76 ετών, κατέθεσε το αίτημα χάρης το πρωί της Κυριακής μέσω των δικηγόρων του. Το αίτημα συνοδεύεται από δύο έγγραφα — ένα αναλυτικό υπόμνημα των νομικών του και μια προσωπική επιστολή του ίδιου.

Σε καμία από τις δύο δεν υπάρχει σαφής αναγνώριση ενοχής· αντίθετα, υποστηρίζει ότι το «εθνικό συμφέρον» επιβάλλει τον τερματισμό των δικών, οι οποίες –όπως λέει– «σκίζουν στα δύο την κοινωνία» και τον εμποδίζουν να ασκεί τα καθήκοντά του «εν μέσω υπαρξιακών απειλών για το Ισραήλ».

Σε μήνυμά του, ο Νετανιάχου πρόσθεσε ότι οι «δεκαετίες ερευνών» και οι «έξι συνεχόμενες χρονιές δικών» συνέβαλαν στον «εσωτερικό διχασμό» και ότι η απαίτηση να παρίσταται στο δικαστήριο τρεις φορές την εβδομάδα είναι «ανθρωπίνως αδύνατη» και εμποδίζει την ηγεσία της χώρας.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο που αποκαλύπτουν οι ισραηλινές πηγές: ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, φέρεται να έχει στείλει επίσημη επιστολή στον Χέρτζογκ, ζητώντας «άμεση χάρη» για τον Νετανιάχου.

Το «μήνυμα» από το Προεδρικό Μέγαρο

Παρότι το αίτημα του Νετανιάχου χαρακτηρίζεται «εξαιρετικά ασυνήθιστο», το γραφείο του προέδρου Ισαάκ Χέρτζογκ επέλεξε να κρατήσει αποστάσεις. Ανέφερε ότι δεν έχει τεθεί κανένας όρος για την εξέταση του αιτήματος, καθώς «ο φάκελος έχει ήδη σταλεί για δικαστική γνωμοδότηση».

Η διαδικασία, όπως ενημέρωσε το προεδρικό γραφείο, είναι μακρά:

• το αίτημα μεταφέρεται στη Διεύθυνση Χαρίτων του Υπουργείου Δικαιοσύνης,
• συγκεντρώνονται απόψεις από τους αρμόδιους φορείς,
• και στη συνέχεια η νομική σύμβουλος της Προεδρίας διαμορφώνει τις τελικές συστάσεις.

Η τελική απόφαση ανήκει αποκλειστικά στον Χέρτζογκ, αλλά ιστορικά, στο Ισραήλ προεδρική χάρη πριν την ολοκλήρωση των δικών θεωρείται σχεδόν ανεπίτρεπτη, εκτός αν υπάρχει ξεκάθαρη ομολογία ενοχής — κάτι που ο Νετανιάχου αρνείται κατηγορηματικά.

Τι διακυβεύεται

Ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει σοβαρές κατηγορίες στις υποθέσεις που είναι γνωστές ως «φακέλοι 1000, 2000 και 4000», που αφορούν:

• λήψη πολυτελών δώρων από επιχειρηματίες,
• συνεννοήσεις για ευνοϊκή δημοσιογραφική κάλυψη,
• και παροχή κρατικών προνομίων σε μεγάλες εταιρείες.

Παράλληλα, υπάρχει και η εντολή σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για φερόμενες εγκληματικές πράξεις στη Γάζα, όπου η διετής σύγκρουση έχει αφήσει πίσω της πάνω από 70.000 νεκρούς και 170.000 τραυματίες, κυρίως γυναίκες και παιδιά.

Το πολιτικό, θεσμικό και ηθικό διακύβευμα είναι τεράστιο: θα επιτρέψει ο πρόεδρος του Ισραήλ μια χάρη που μπορεί να αλλάξει τα θεμέλια του κράτους δικαίου; Ή θα ηχήσει την πιο ηχηρή «κόκκινη κάρτα» στην καριέρα ενός πολιτικού που σημάδεψε ανεξίτηλα τη χώρα του;

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η υπόθεση της χάρης δεν αφορά μόνο τον Νετανιάχου: αφορά την ποιότητα της δημοκρατίας, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και το αν το Ισραήλ θα παραμείνει μια χώρα όπου κανείς δεν είναι υπεράνω του νόμου.

Ο Πρωθυπουργός τόνισε ξανά, όπως είχε κάνει και σε πρόσφατη επικοινωνία του με τον Πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, την επιτακτική ανάγκη για την άμεση απελευθέρωση των ομήρων.

Επισήμανε επίσης τη δραματική επιδείνωση των ανθρωπιστικών συνθηκών στη Λωρίδα της Γάζας, αναδεικνύοντας την ανάγκη για άμεση εκεχειρία και ανεμπόδιστη πρόσβαση της ανθρωπιστικής βοήθειας στους πληγέντες πληθυσμούς.