Όπως δήλωσε η Λίνα Μενδώνη μετά την αυτοψία: «η αποκατάσταση του συγκεκριμένου μνημείου δεν είναι ένα έργο συνηθισμένο, από αυτά που δεν κρύβουν απρόβλεπτα. Για την ώρα όλα αντιμετωπίζονται με τη στενή συνεργασία των Υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού -τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Έβρου– των τεχνικών μας συμβούλων, που είναι το Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, και των αναδόχων. Θεωρώ ότι τα πράγματα, για την ώρα, εξελίσσονται πολύ ικανοποιητικά». Εξήγησε πως είναι πολυσύνθετο έργο σε επιστημονικό και σε τεχνικό επίπεδο και με απρόβλεπτους παράγοντες, όπως οι δυσκολίες του καιρού, το σύνθετο της κατασκευής κ.ά.

Ακολούθως, η υπουργός επισκέφθηκε την Αρμένικη Εκκλησία Σουρπ Κεβόρκ (Αγίου Γεωργίου) στο Κάστρο του Διδυμοτείχου, όπου την υποδέχθηκε ο Μητροπολίτης Ορθοδόξων Αρμενίων Ελλάδος, Επίσκοπος Σαχάκ Γεμιγιάν. Το μνημείο παρουσιάζει διάφορα προβλήματα, που χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης, με κυριότερο την ανακεράμωση της στέγης και τη συντήρηση της οροφής του ναού. Το έργο, προϋπολογισμού 100.000 ευρώ, έχει αναλάβει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Έβρου, με πόρους από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ.

Ο Επίσκοπος Σαχάκ Γεμιγιάν δήλωσε: «Είναι μεγάλη τιμή που η Υπουργός επισκέπτεται την εκκλησία μας, η οποία έχει σημαντική ιστορική αξία και για την αρμενική κοινότητα αλλά και για την πόλη του Διδυμοτείχου. Η παρουσία της ενώνει συμβολικά τις δύο κοινότητες και τον πολιτισμό αυτού του τόπου».

Η υπουργός Λίνα Μενδώνη επισήμανε το ενδιαφέρον του πρωθυπουργού για το έργο στο Διδυμότειχο. «Πριν από λίγους μήνες, είχαμε τη χαρά να παρουσιάσουμε, εδώ, το ολοκληρωμένο στρατηγικό σχέδιο, το οποίο εκπόνησε το ΥΠΠΟ σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, για το Δίδυμο Κάστρο. Η πρώτη φάση του έργου, της αποκατάστασης και ανάδειξης ,του Κάστρου βρίσκεται ήδη υπό αξιολόγηση στο Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης-ΕΣΠΑ 2021–2027. Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας, το έργο αμέσως δημοπρατείται. Ο Άγιος Γεώργιος των Αρμενίων είναι ένα σημαντικό μνημείο του Κάστρου, το οποίο η Πολιτεία έχει υποχρέωση να προστατεύσει και να αναδείξει» και πρόσθεσε πως «ήδη, η Εφορεία Αρχαιοτήτων έχει επιληφθεί και προχωρεί στις πρώτες ενέργειες για τη συντήρηση της στέγης του ναού».

Ελληνική Χειροτεχνία: Η τέχνη της υφαντικής στην παραμεθόριο. Παράδοση και προοπτικές

Η Λίνα Μενδώνη, επισκέφθηκε, στο Σοφικό και το Σουφλί, τις δομές υφαντικής που ιδρύθηκαν και λειτουργούν στο πλαίσιο του έργου του Υπουργείου Πολιτισμού «Δράσεις προετοιμασίας εφαρμογής Πρότυπης Στρατηγικής Ανασύστασης, Ανάπτυξης και Επαναπροσδιορισμού της Ελληνικής Χειροτεχνίας», το οποίο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – Ελλάδα 2.0 (NextGenerationEU).

Η Υπουργός συνομίλησε με τους εκπαιδευτές και τους εκπαιδευόμενους των δομών και απηύθυνε χαιρετισμό στις εργασίες της ημερίδας με τίτλο: «Η τέχνη της Υφαντικής στην Παραμεθόριο: Παράδοση και Προοπτικές», που πραγματοποιήθηκε στο Σουφλί, επισημαίνοντας τη μοναδικότητά του στον τομέα της χειροτεχνίας και ειδικότερα του μεταξιού. «Από το 2019 στο Υπουργείο Πολιτισμού, θέσαμε στόχο όχι μόνο να διασώσουμε τις παραδοσιακές τέχνες, αλλά να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις, ώστε να αποκτήσουν και πάλι δυναμισμό και προοπτική. Να δημιουργηθεί μια νέα γενιά επαγγελματιών χειροτεχνών, με πιστοποίηση, κατάρτιση, επιχειρηματική υποστήριξη, διεθνή δικτύωση», τόνισε σημειώνοντας πως στόχος είναι η αναβίωση της χειροτεχνίας σ΄ ένα σύγχρονο βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης με στόχο και την αναζωογόνηση της ελληνικής περιφέρειας.

«Με τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, που ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης εξασφάλισε για τη χώρα μας, μετά την πανδημία, δημιουργήσαμε ένα βιώσιμο πρότυπο ανάπτυξης και επιχειρηματικής ενίσχυσης του τομέα της χειροτεχνίας, με πιλοτική εφαρμογή στην υφαντική, την ξυλοτεχνία και την αγγειοπλαστική, σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια Θεσσαλίας, Δυτικής Αττικής και Δυτικής Μακεδονίας και τα αντίστοιχα Κέντρα Δια Βίου Μάθησης», ανέφερε η κ. Μενδώνη.

Υποστήριξε πως στο πλαίσιο αυτό «ιδρύθηκαν 19 εκπαιδευτικές δομές ,σε όλη την Ελλάδα. Στη Θράκη, στο Αρδάνιο, το Σοφικό και το Σουφλί, δημιουργήσαμε τρεις δομές υφαντικής, καθώς η τοπική παράδοση στην τέχνη του μεταξιού είναι ιδιαίτερα ισχυρή και μπορεί με την κατάλληλη υποστήριξη να συμβάλει καθοριστικά στην αναπτυξιακή προοπτική της περιοχής.  Ο κλάδος της χειροτεχνίας, άλλοτε πηγή εισοδήματος και απασχόλησης για ολόκληρες περιοχές, είχε εν πολλοίς εγκαταλειφθεί».

«Η αναβίωση της χειροτεχνίας», είπε η υπουργός Πολιτισμού, «είναι άρρηκτα δεμένη με τις τοπικές κοινωνίες που μπορούν  να καλλιεργήσουν το έδαφος για την αναγέννησή τους. Η χειροτεχνία, με υψηλής ποιότητας προϊόντα, μπορεί να συλλειτουργήσει αρμονικά με τον τουρισμό. Να απευθυνθεί σε υψηλού εισοδήματος κοινό, που αναζητά την ανόθευτη αυθεντικότητα. Θέλω να ευχαριστήσω θερμά τους πανεπιστημιακούς δασκάλους, τους εκπαιδευτές και τους εκπαιδευόμενους για το μεράκι και την αφοσίωσή τους, που αποδεικνύουν ότι η ελληνική χειροτεχνία όχι μόνο έχει μέλλον, αλλά μπορεί να γίνει πυλώνας ανάπτυξης και πολιτιστικής αναγέννησης για τη Θράκη και όλη την Ελλάδα».

Στη διάρκεια της ημερίδας, οι πανεπιστημιακοί παρουσίασαν το Πρόγραμμα Χειροτεχνίας, ενώ οι επαγγελματίες του κλάδου κατέθεσαν τις απόψεις τους και περιέγραψαν τις συνθήκες και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν στην πράξη. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στον ρόλο της υφαντικής και των εφαρμοσμένων τεχνών στην τοπική οικονομία, στην εκπαίδευση και στη διαμόρφωση της τοπικής ταυτότητας, καθώς και στις δυνατότητες σύνδεσης της παράδοσης με τη σύγχρονη τεχνολογία για τη δημιουργία ενός βιώσιμου οικοσυστήματος χειροτεχνίας.

Την υποχρέωση του υπουργείου Πολιτισμού να δώσει συνέχεια στο πρόγραμμα για την αναβάθμιση της ελληνικής χειροτεχνίας, κυρίως μέσα από την επαγγελματική κατάρτιση και πιστοποίηση χειροτεχνών, εξέφρασε η υπουργός Λίνα Μενδώνη, στον χαιρετισμό της στην ημερίδα με θέμα «Χειροτεχνία σε Μετάβαση: Στρατηγική Αναγέννησης της Ελληνικής Χειροτεχνίας», που πραγματοποιήθηκε σήμερα, στο πλαίσιο της συμμετοχής του ΥΠΠΟ στην 89η Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Με τη διεκδίκηση ευρωπαϊκών και εθνικών προγραμμάτων, η υπουργός Πολιτισμού τόνισε πως θα «περάσουμε από το πιλοτικό στάδιο στη μονιμότητα» και ότι θα συνεχίσει η λειτουργία των 19 δομών κατάρτισης που βρίσκονται σε οκτώ Περιφέρειες της χώρας, διότι «έχει σημασία να εδραιωθούν ως δράσεις κατάρτισης στη χειροτεχνία για να κρατήσουν τους νέους σε περιοχές, σε χωριά που ερημώνονται».

Πρόκειται για το έργο του ΥΠΠΟ «Δράσεις προετοιμασίας εφαρμογής Πρότυπης Στρατηγικής Ανασύστασης / Ανάπτυξης και Επαναπροσδιορισμού της Ελληνικής Χειροτεχνίας» που υλοποιείται σε συνεργασία με Πανεπιστήμια, δήμους και φορείς πολιτισμού ως η πρώτη, πιλοτική φάση ενός ευρύτερου εθνικού σχεδίου και περιλαμβάνει τρεις βασικούς κλάδους: την υφαντική, την κεραμική και την ξυλοτεχνία.

«Η αναβίωση της ελληνικής χειροτεχνίας αποτελεί μια πολιτική στρατηγική προτεραιότητα του υπουργείου Πολιτισμού από το 2019. Δεν πρόκειται μόνο για τη διάσωση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς -ένα κεφάλαιο της μακράς παράδοσης μας με ανεκτίμητη αξία. Αφορά εξίσου και τη μετάβασή της σ’ ένα σύγχρονο και βιώσιμο αναπτυξιακό πρότυπο, το οποίο αρδεύουν οι παραδοσιακές πρακτικές, καθιστώντας εφαλτήριο ανάπτυξης, απασχόλησης και αναζωογόνησης της ελληνικής περιφέρειας», τόνισε η κ. Μενδώνη.

Στην πιλοτική φάση του έργου, τα εκπαιδευτικά προγράμματα υλοποιούν τα Πανεπιστήμια Δυτικής Αττικής, Θεσσαλίας και το Δυτικής Μακεδονίας, σε 19 δομές που βρίσκονται σε όλη τη χώρα και κουβαλούν μακρόχρονη τοπική παράδοση. Για παράδειγμα, υλοποιούνται εκπαιδευτικά προγράμματα στον κλάδο της κεραμικής στους Ψαράδες Φλώρινας, στον κλάδο της υφαντικής στο Νεστόριο Καστοριάς και στη Βλάστη Κοζάνης, στην Αλεξανδρούπολη και το Διδυμότειχο.

«Στόχος μας είναι η δημιουργία μιας νέας γενιάς χειροτεχνών με επαγγελματική κατάρτιση, πιστοποίηση, επιχειρηματική υποστήριξη, διεθνή δικτύωση αλλά και ενδυνάμωση ανάλογων μικρών επιχειρήσεων», πρόσθεσε η υπουργός Πολιτισμού.

Για τη δημιουργία του στρατηγικού σχεδίου ανασύστασης, επαναπροσδιορισμού και ανάπτυξης της ελληνικής χειροτεχνίας, μελετήθηκαν σε βάθος οι ανάγκες, τα δυνατά ή αδύναμα σημεία των χειροτεχνών και δόθηκαν 47 παρεμβάσεις, οι οποίες ανταποκρίνονται στα πραγματικά τους προβλήματα.

«Ο χειροτέχνης δεν είναι ολοκληρωμένος επαγγελματίας. Συνήθως έχει κάποιες τεχνικές γνώσεις, οι οποίες είναι τοπικές και εμπειρικές. Δηλαδή, μια υφάντρα στο Μέτσοβο ξέρει να κάνει τα υφαντά Μετσόβου, ενώ σε όλη την Ελλάδα έχουμε πάρα πολλές τεχνικές», είπε μιλώντας στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η συντονίστρια του έργου αναβίωσης ελληνικής χειροτεχνίας Γλυκερία Καραγκούνη, Αν. Καθηγήτρια Επιχειρηματικότητας, Καινοτομίας και Τεχνολογιών Παραγωγής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Οι μελετητές διαπίστωσαν επίσης ότι δεν υπήρχε καθόλου επιχειρηματικό υπόβαθρο. «Εμείς θέλουμε να δημιουργήσουμε τον χειροτέχνη, ο οποίος μπορεί να ζει από αυτό το επάγγελμα. Η υφαντική σήμερα δεν υπόσχεται ότι αν κάνεις μια επιχείρηση μπορείς να βγάλεις χρήματα. Άρα το κάνουμε σαν χόμπι. Εμείς θέλουμε να το πάρουμε από χόμπι και να το κάνουμε επιχείρηση», εξήγησε η κ. Καραγκούνη.

Στη συνέχεια έγινε ποιοτική μελέτη στους τρεις δυνατότερους κλάδους της χειροτεχνίας, με εις βάθος συνεντεύξεις με χειροτέχνες και από εκεί προέκυψαν οι 47 παρεμβάσεις, μία εκ των οποίων ήταν η ενδυνάμωση των δεξιότητων και των γνώσεών τους.

Τα προγράμματα, με συνολική διάρκεια 260 ωρών, 80 ώρες θεωρητική εκπαίδευση και 180 ώρες εργαστηριακά μαθήματα στη ξυλοτεχνία, στην υφαντική και στην κεραμική, με τη δημιουργία των αντίστοιχων δομών κατάρτισης, διαχέονται σε όλη την Ελλάδα και ιδιαίτερα σε περιοχές που διαθέτουν ισχυρή αντίστοιχη χειροτεχνική παράδοση.

Σχολές Πέτρας, Μαρμαροτεχνίας, Ξυλοναυπηγικής και το «Μαντηλάδικο» στο Μεταξουργείο

Στο πλαίσιο της ημερίδας η υπουργός Πολιτισμού αναφέρθηκε ακόμη και σε άλλες παραδοσιακές τέχνες, που δεν εντάσσονται στην καθ’ αυτή χειροτεχνία, αλλά συγγενεύει μαζί της.

Είπε χαρακτηριστικά ότι από τον προηγούμενο Μάρτιο, το Υπουργείο Πολιτισμού υπέγραψε με την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, την Περιφέρεια Πελοποννήσου και το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Προγραμματική Σύμβαση Πολιτισμικής Ανάπτυξης για την εκπόνηση προγράμματος σπουδών και εκπαιδευτικού υλικού για τη σύσταση και λειτουργία επαγγελματικών σχολών μαθητείας στην παραδοσιακή τέχνη της πέτρας στον Πεντάλοφο Βοΐου Κοζάνης αλλά και στα Λαγκάδια Γορτυνίας.

«Αντικείμενο είναι η σύσταση Σχολών Πέτρας και Παραδοσιακών Μορφών Δόμησης. Στόχος μας είναι η ανάδειξη μιας νέας γενιάς μαστόρων της πέτρας, ακολουθώντας την παράδοση, η οποία όχι μόνο θα αναβιώσει την τέχνη των πετράδων, ένα στοιχείο ήδη εγγεγραμμένο στον Εθνικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, αλλά και θα τροφοδοτήσει την αγορά, καθώς η ζήτηση για τεχνίτες της πέτρας παραμένει ιδιαίτερα υψηλή όχι μόνον στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό».

Τον ίδιο σκοπό, δηλαδή τη διάσωση και μετεξέλιξη παραδοσιακών τεχνικών που κινδυνεύουν με εξαφάνιση, υπηρετούν και άλλες παράλληλες δράσεις του Υπουργείου Πολιτισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αναβάθμιση του Προπαρασκευαστικού και Επαγγελματικού Σχολείου Καλών Τεχνών Πανόρμου Τήνου σε Ανώτερη Σχολή Μαρμαροτεχνίας, η οποία με νέες υποδομές, σύγχρονο τεχνικό εξοπλισμό και χρηματοδότηση 13 εκατομμυρίων ευρώ, ανοίγει νέες επαγγελματικές προοπτικές για τους αποφοίτους της. Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και η ίδρυση της ειδικότητας «Τεχνικός Ξυλοναυπηγικής» στη Σάμο, που ξεκινά τη λειτουργία της με τη συνεργασία του Υπουργείου Πολιτισμού, του Υπουργείου Παιδείας και του Πανεπιστημίου Αιγαίου, καθώς και η δημιουργία του «Μαντηλάδικου – Κέντρου Σταμπωτού Υφάσματος» στο Μεταξουργείο, με τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης.

Μέσα από την αποκατάσταση του ιστορικού κτηρίου της Βιοτεχνίας Ελληνικών Μαντιλιών και την αξιοποίηση του μηχανολογικού της εξοπλισμού, το Κέντρο φιλοδοξεί όχι μόνο να διαφυλάξει μια σπουδαία παράδοση αλλά και να αποτελέσει εφαλτήριο για την αναβίωση παλαιότατων τεχνικών.