Ρούλα Σκουρογιάννη

Π. Μπακάκος: Η ΧΑΠ παραμένει τρίτη αιτία θανάτου – Καθυστερεί η διάγνωση

Ο Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ και Γενικός Γραμματέας της ΕΠΕ Πέτρος Μπακάκος ανέδειξε το μέγεθος του προβλήματος, υπογραμμίζοντας ότι η ΧΑΠ αφορά περισσότερους από 340 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και εξακολουθεί να αποτελεί την τρίτη αιτία θανάτου διεθνώς.

Όπως σημείωσε, παρά τη σημαντική βελτίωση στη θεραπευτική φαρέτρα, η νόσος συνεχίζει να υποδιαγιγνώσκεται, με πολλούς ασθενείς να φτάνουν σε ειδικό όταν η ΧΑΠ έχει ήδη εξελιχθεί.
Η ΕΠΕ τονίζει ότι η λειτουργική εξέταση αναπνοής (σπιρομέτρηση) πρέπει:

·         να ενσωματώνεται στην πρωτοβάθμια φροντίδα,

·         να προτείνεται σε κάθε άτομο άνω των 40 ετών με ιστορικό καπνίσματος ή χρόνια συμπτώματα.

Η έγκαιρη διάγνωση, σύμφωνα με τον καθηγητή, αποτελεί το «κρίσιμο πρώτο βήμα» για να μειωθούν οι παροξύνσεις και η επιβάρυνση στο σύστημα υγείας.

Πιλοτικά προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης: Ένα νέο μοντέλο φροντίδας στην κοινότητα

Σημαντικό μέρος της παρουσίασης αφιερώθηκε στα πιλοτικά προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης της ΕΠΕ που λειτουργούν στους Δήμους Περιστερίου και Θεσσαλονίκης.
Τα προγράμματα αυτά αποτελούν νέα πρόταση πολιτικής για το πώς η εξειδικευμένη αναπνευστική φροντίδα μπορεί να «μεταφερθεί» εκτός νοσοκομείου, μέσα στην κοινότητα.

Το πρόγραμμα στο Περιστέρι

Ξεκίνησε πιλοτικά με:

·         δημοτικό γυμναστήριο εξοπλισμένο για ασθενείς με αναπνευστικά προβλήματα,

·         εξειδικευμένες γυμνάστριες υπό εργοφυσιολογική επίβλεψη,

·         παρουσία φυσικοθεραπευτή, ψυχολόγου και πνευμονολόγου σε κάθε συνεδρία,

·         παράλληλη διατροφική υποστήριξη σε συνεργασία με τοπικό νοσοκομείο.

Τα αποτελέσματα έδειξαν εντυπωσιακή βελτίωση σε αντοχή, συμπτώματα και ψυχολογικό φορτίο των συμμετεχόντων.

Το πρόγραμμα στη Θεσσαλονίκη

Με παραπομπές από τον θεράποντα ιατρό και πλήρη κλινική αξιολόγηση στο ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου», το πρόγραμμα εφαρμόστηκε σε δύο δημοτικά γυμναστήρια και διήρκεσε έξι μήνες, με συνεδρίες δύο φορές την εβδομάδα.

Μετρήσεις πριν και μετά έδειξαν:

·         σημαντική μείωση δύσπνοιας,

·         βελτίωση μυϊκής αντοχής,

·         αναβάθμιση της ποιότητας ζωής,

·         μεγαλύτερη αυτονομία σε καθημερινές δραστηριότητες.

Η ΕΠΕ υπογραμμίζει ότι το μοντέλο αυτό μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για επέκταση στο ΕΣΥ, καλύπτοντας ένα μεγάλο κενό στη χρόνια φροντίδα των αναπνευστικών νοσημάτων.

Π. Κατσαούνου: Ανάγκη προστασίας από λοιμώξεις: 18% θνητότητα από γρίπη ή RSV σε νοσηλευόμενους με ΧΑΠ

Με ιδιαίτερη έμφαση παρουσιάστηκαν τα νέα στοιχεία για τις αναπνευστικές λοιμώξεις.
Η Καθηγήτρια Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ Παρασκευή Κατσαούνου παρουσίασε δεδομένα σύμφωνα με τα οποία ασθενείς με ΧΑΠ που νοσηλεύθηκαν λόγω γρίπης ή RSV εμφάνισαν θνητότητα 18%, ένα εύρημα που καταδεικνύει την ιδιαίτερη ευαλωτότητα του πληθυσμού.

Η Κατσαούνου τόνισε ότι ο συστηματικός εμβολιασμός, ανεξαρτήτως ηλικίας, είναι απαραίτητος για κάθε άτομο με ΧΑΠ. Οι συστάσεις περιλαμβάνουν εμβολιασμό για:

·         πνευμονιόκοκκο,

·         γρίπη,

·         RSV,

·         COVID-19,

·         κοκκύτη (κάθε 10 έτη),

·         καθώς και εφάπαξ για έρπητα ζωστήρα.

«Ο εμβολιασμός αποτελεί θεμέλιο λίθο στην προστασία των ασθενών και στη μείωση των σοβαρών παροξύνσεων», υπογράμμισε.

Μια ολιστική προσέγγιση για το μέλλον της ΧΑΠ

Η ΕΠΕ διαμορφώνει ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικών και δράσεων για τη ΧΑΠ, με προτεραιότητες:

·         την προώθηση της έγκαιρης διάγνωσης,

·         τη διεύρυνση των προγραμμάτων πνευμονικής αποκατάστασης,

·         την ενίσχυση του εμβολιασμού,

·         και τη δημιουργία ενιαίων πρωτοκόλλων για τη διαχείριση παροξύνσεων και τη διαδικασία εξιτηρίου.

Με βάση τα νέα δεδομένα και τις επιτυχημένες πιλοτικές εφαρμογές, η ΕΠΕ υπογραμμίζει ότι η ΧΑΠ μπορεί να αντιμετωπιστεί πιο αποτελεσματικά, με καλύτερα αποτελέσματα για τους ασθενείς και μικρότερη επιβάρυνση για το σύστημα υγείας.

Σε συνέντευξη Τύπου οι εκπρόσωποι της ΕΠΕ παρουσίασαν τις σχετικές πρωτοβουλίες της επιστημονικής εταιρείας, καθώς και τα νεότερα δεδομένα σχετικά με τη διαχείριση των ασθενών με παρόξυνση ΧΑΠ, τις θεραπείες, τα πιλοτικά προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης, αλλά και τη σημασία του εμβολιασμού στους ασθενείς με ΧΑΠ.

Η ΧΑΠ προσβάλλει περισσότερα από 340 εκατομμύρια ανθρώπους και αποτελεί την τρίτη αιτία θανάτου παγκοσμίως, επισημαίνει ο Πέτρος Μπακάκος, καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, διευθυντής Α΄ Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία», γενικός γραμματέας ΕΠΕ.

Ελληνική μελέτη

Η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, οργανώνει και συντονίζει την πολυκεντρική, προοπτική, μη παρεμβατική, μελέτη παρατήρησης ασθενών με ΧΑΠ και καρδιαγγειακά συνοδά νοσήματα.

«Ο κύριος στόχος της μελέτης HELICOPD είναι η περιγραφή των δημογραφικών και κλινικών χαρακτηριστικών των ασθενών με ΧΑΠ και καρδιαγγειακά συνοδά νοσήματα και η διαχείρισή τους, ανέφερε ο Γιώργος Χειλάς, πνευμονολόγος-φυματιολόγος, αναπληρωτής καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Β΄ Πνευμονολογική Κλινική, ΠΓΝ «Αττικόν».

Σημειώνεται ότι στη μελέτη, για τη χρονική περίοδο 15 Οκτωβρίου 2024 έως 20 Οκτωβρίου 2025 εντάχθηκαν συνολικά 837 ασθενείς από 31 κέντρα από όλη την Ελλάδα, ενώ αναμένεται να ανέλθουν στους 883 οι ασθενείς που θα ενταχθούν καθ’ όλη τη διάρκεια της μελέτης. Η μέση ηλικία του πληθυσμού είναι τα 71 έτη, με σαφή υπεροχή του ανδρικού φύλου (80%) και μόνο το 1% του πληθυσμού της μελέτης δεν είχαν καπνίσει ποτέ στη ζωή τους. Από το σύνολο των ασθενών που εντάχθηκαν στη μελέτη, το 22% έπασχε από νεοδιαγνωσθείσα ΧΑΠ ενώ το 21% από νεοδιαγνωσθέν καρδιαγγειακό νόσημα. Η διάρκεια της μελέτης είναι δύο έτη, ενώ η παρακολούθηση των ασθενών έχει διάρκεια 6-24 μήνες και περιλαμβάνει τουλάχιστον δύο επισκέψεις (αρχική και τελική) και επιπλέον μία ενδιάμεση επίσκεψη τουλάχιστον ανά 6μηνο, στο πλαίσιο της τακτικής κλινικής παρακολούθησης του ασθενή.

Οι στόχοι της μελέτης είναι:

α) Η διερεύνηση της παρούσας κατάστασης στην Ελλάδα, μέσω της καταγραφής διαφορών και ομοιοτήτων, καθώς και του κόστους κάθε προσέγγισης στη διαχείριση των ασθενών με ΧΑΠ που νοσηλεύονται λόγω σοβαρής παρόξυνσης και λαμβάνουν εξιτήριο με οδηγίες από το νοσοκομείο και β) η δημιουργία ενός προτυποποιημένου πρωτοκόλλου βέλτιστης προσέγγισής τους βάσει διεθνών συστάσεων και της γνώμης των ειδικών, που θα μπορούσε να εφαρμοστεί με τρόπο ενιαίο και με κοινά εχέγγυα ποιότητας, στο σύνολο των κλινικών του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ)».

Προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης

Η ΕΠΕ υλοποιεί πιλοτικά προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης στους Δήμους Περιστερίου και Θεσσαλονίκης. Δυστυχώς τα πλεονεκτήματα της πνευμονικής αποκατάστασης για τους αναπνευστικούς ασθενείς δεν είναι ευρέως γνωστά, ενώ τα προγράμματα αποκατάστασης που λειτουργούν στη χώρα μας είναι πολύ λίγα, υποστηρίζονται κυρίως από τις Ιατρικές Σχολές στο πλαίσιο μεγάλων Πνευμονολογικών κλινικών και δεν αποζημιώνονται, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει η δυνατότητα να καλυφθούν οι ανάγκες των ασθενών. Για το θέμα οι εκπρόσωποι της ΕΠΕ θα έχουν συνάντηση με τον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη.

Η ΧΑΠ παραμένει μια σημαντική πρόκληση δημόσιας υγείας απαιτώντας μέτρα πρόληψης, έγκαιρη διάγνωση και πρόσβαση όλων των ασθενών σε σύγχρονες και αποτελεσματικές θεραπείες.

Ποια εμβόλια πρέπει να κάνουν οι ασθενείς με ΧΑΠ

Οι ασθενείς με ΧΑΠ αποτελούν ομάδα υψηλού κινδύνου καθώς κάθε λοίμωξη του αναπνευστικού μπορεί να οδηγήσει σε παρόξυνση. Πρόσφατα δεδομένα από νοσηλείες λόγω λοιμώξεων του κατώτερου αναπνευστικού στο ΓΝΑ “Ευαγγελισμός”, έδειξαν ότι οι ασθενείς που κατέληξαν κατά τη νοσηλεία τους ήταν κυρίως ασθενείς με ΧΑΠ. Συγκεκριμένα, οι ασθενείς με ΧΑΠ που νοσηλεύτηκαν λόγω γρίπης ή RSV είχαν θνητότητα 18%, ανέφερε η Παρασκευή Κατσαούνου, καθηγήτρια Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ.

Τόνισε ότι σύμφωνα με τις συστάσεις της ΕΠΕ οι ασθενείς με ΧΑΠ θα πρέπει να εμβολιάζονται:

1. Εφάπαξ με το εικοσαδύναμο εμβόλιο έναντι του πνευμονιόκοκκου.

2. Ετησίως με το εμβόλιο έναντι της γρίπης.

3. Κάθε δέκα έτη με το εμβόλιο έναντι του κοκκύτη.

4. Κάθε δύο έτη με το εμβόλιο έναντι του RSV.

5. Ετησίως με το εμβόλιο έναντι της COVID-19.

6. Εφάπαξ με το εμβόλιο έναντι του έρπητα ζωστήρα.

Για τις περιπτώσεις 1-5 συστήνεται οι ασθενείς με ΧΑΠ να εμβολιάζονται ανεξαρτήτως ηλικίας.

   Η ΕΠΕ, στο πλαίσιο της εκστρατείας, έχει προγραμματίσει -με τη συμμετοχή μελών της- ενημέρωση κοινού και εντυποδιανομή στις 19 Νοεμβρίου 2024 στο Athens Metro Mall στην Αθήνα (16:00-20:30) και στο Mediterranean Cosmos στη Θεσσαλονίκη (17:00-20:30), με τη συνεργασία της Εταιρείας Νοσημάτων Θώρακος Ελλάδος (ΕΝΘΕ).

   Επίσης, θα πραγματοποιηθεί ανάρτηση αφισών και διανομή ενημερωτικών φυλλαδίων σε πέντε Πνευμονολογικές Κλινικές ανά την Ελλάδα και συγκεκριμένα σε Αλεξανδρούπολη, Ηράκλειο, Ιωάννινα, Λάρισα και Πάτρα. Επιπλέον, οι πνευμονολόγοι που συμμετέχουν στην Ομάδα Εργασίας (ΟΕ) της ΕΠΕ για τη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, Νίκος Τζανάκης (συντονιστής), Ανδριάνα Παπαϊωάννου, Πασχάλης Στειρόπουλος (υπεύθυνοι), και Ηλέκτρα Βουλγαρέλη (Early Career Member), δίνουν απαντήσεις αναφορικά με τη νόσο σε θέματα πρόληψης, θεραπευτικής αντιμετώπισης, καθημερινής διαχείρισης, με ολιγόλεπτα video που θα προβληθούν στη σελίδα της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας στο facebook.

   Η ΧΑΠ είναι μία ετερογενής «κατάσταση» των πνευμόνων. Χαρακτηρίζεται από χρόνια συμπτώματα του αναπνευστικού συστήματος (δύσπνοια, βήχας, απόχρεμψη, παροξύνσεις) που οφείλονται σε διαταραχές των αεραγωγών (βρογχίτιδα, βρογχιολίτιδα) ή/και των κυψελίδων (εμφύσημα) και προκαλούν εμμένοντα, συχνά προοδευτικό, περιορισμό της ροής του αέρα. Η ΧΑΠ αποτελεί μία σύγχρονη συνεχιζόμενη πανδημία με συχνότερο παράγοντα κινδύνου το κάπνισμα και κάθε χρόνο οδηγεί στον θάνατο 3.000.000 ασθενείς παγκοσμίως. Η επίπτωση της νόσου συνεχίζει να αυξάνεται με αποτέλεσμα η ΧΑΠ να αναμένεται να οδηγήσει σε περίπου 5.400.000 θανάτους ετησίως από το 2060 και έπειτα. Στη χώρα μας, περίπου 500.000 Έλληνες πάσχουν από ΧΑΠ και οι περισσότεροι μάλιστα δεν το γνωρίζουν.

   Ο κ. Στέλιος Λουκίδης, πρόεδρος της ΕΠΕ, καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, αναφερόμενος στην εκστρατεία σημείωσε: «Στόχος μας μέσω της εκστρατείας ενημέρωσης, “Για να δούμε τι ξέρεις για τους πνεύμονες σου”, είναι να οδηγήσουμε τους πολίτες σε μία διαδικασία αναζήτησης ούτως ώστε να δράσουν έγκαιρα, να επισκεφθούν τον πνευμονολόγο και να μην επιτρέψουν στη ΧΑΠ να επηρεάσει την αναπνοή τους, την καθημερινότητά τους και εν τέλει την κοινωνική τους ζωή”.

   Ο κ. Νίκος Τζανάκης, καθηγητής Πνευμονολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης, αντιπρόεδρος Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας και συντονιστής της ΟΕ της ΕΠΕ για τη ΧΑΠ, υπογραμμίζει: «Η ΧΑΠ είναι η συχνότερη αναπνευστική νόσος. Είναι χρόνια διότι εξελίσσεται για πολλά χρόνια, προσβάλλει τους καπνιστές κυρίως μετά την ηλικία των 50 και μειώνει αισθητά την ποιότητα της ζωής των πασχόντων. Το σύμπτωμα της δύσπνοιας είναι αυτό που περιορίζει περισσότερο την ποιότητα ζωής τους, ενώ η πρώιμη αναγνώριση της νόσου έχει μεγάλη σημασία. Άτομα που καπνίζουν περισσότερα από 10-15 χρόνια καλό θα είναι να επισκεφθούν τον πνευμονολόγο τους και να προβούν σε σπιρομέτρηση έτσι ώστε να διαπιστώσουν αν πάσχουν από ΧΑΠ».

   Σημαντικές είναι και οι επισημάνσεις σχετικά με τα μέτρα προστασίας αλλά και τις θεραπείες αντιμετώπισης, με τον κ. Τζανάκη να αναφέρει: «Για όσους πάσχουν, υπάρχουν σημαντικές φαρμακευτικές παρεμβάσεις, όπως οι θεραπείες με τα εισπνεόμενα, αλλά και ειδικές και στοχευμένες βιολογικές θεραπείες που μπορούν να αντιμετωπίσουν ριζικά τη νόσο ειδικότερα σε ορισμένες κατηγορίες ασθενών. Για τους πάσχοντες από ΧΑΠ επιβάλλεται η διακοπή του καπνίσματος, ενώ συγχρόνως συνιστώνται μια σειρά εμβολιασμών. Παρότι η νόσος είναι χρόνια και βλάπτει τον πληθυσμό σε ποσοστό 5%-10% περίπου, θα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι διότι η ιατρική και ειδικότερα η πνευμονολογία έχουν σημαντικές απαντήσεις στην αντιμετώπισή της».

   Ο κ. Πασχάλης Στειρόπουλος, υπεύθυνος της ΟΕ ΧΑΠ της ΕΠΕ, καθηγητής Πνευμονολογίας ΔΠΘ, διευθυντής της Πνευμονολογικής Κλινικής του ΠΓΝ Αλεξανδρούπολης, επισημαίνει τη σημασία της εξέτασης που θέτει τη διάγνωση της νόσου, δηλαδή της σπιρομέτρησης: «Πρόκειται για μια ανώδυνη διαδικασία κατά την οποία ο εξεταζόμενος εκπνέει γρήγορα και παρατεταμένα όλο τον αέρα που μπορεί μετά από μια μέγιστη εισπνοή. Αν ο ασθενής δεν μπορεί να εκπνεύσει περισσότερο από το 70% του συνολικού όγκου αέρα στο πρώτο δευτερόλεπτο, και έχει εκτεθεί σε παράγοντες κινδύνου για τη νόσο, τότε πάσχει από Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια».

   Τα συμπτώματα που θα οδηγήσουν κάποιον στον έλεγχο με σπιρομέτρηση είναι, σύμφωνα με τον κ. Στειρόπουλο, «ο βήχας με ή χωρίς απόχρεμψη (φλέγματα), η δύσπνοια η οποία αρχικά εμφανίζεται στην προσπάθεια και ο συριγμός ο οποίος επιδεινώνεται ή εμφανίζεται κατά τη διάρκεια λοιμώξεων του αναπνευστικού. Τα άτομα που θα πρέπει να ελέγχονται είναι όλοι οι καπνιστές, οι εργαζόμενοι σε χώρους με σκόνη ή άλλα σωματίδια καθώς και όσοι ζουν σε περιβάλλον με αυξημένη ρύπανση ή έχουν ιστορικό συχνών λοιμώξεων αναπνευστικού κατά την παιδική τους ηλικία».

   Η κ. Ανδριάνα Παπαϊωάννου από την πλευρά της, έτερη υπεύθυνη της ΟΕ ΧΑΠ της ΕΠΕ, επίκουρη καθηγήτρια Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Α’ Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία», τονίζει για τη σημασία του εμβολιασμού:

   «Οι ασθενείς με ΧΑΠ θα πρέπει να εμβολιάζονται κάθε χρόνο για τη γρίπη, ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να πραγματοποιούν εμβόλια που σχετίζονται με την πρόληψη της covid 19, του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV), του πνευμονιόκοκκου, του κοκκύτη και του έρπητα ζωστήρα».

   Όλα τα παραπάνω εντάσσονται στην πρόληψη, που όπως επισημαίνει η κ. Παπαϊωάννου, «το ζήτημα της πρόληψης είναι εξόχως σημαντικό, αφού αρκετοί ασθενείς με ΧΑΠ βιώνουν συμβάματα τα οποία ονομάζονται παροξύνσεις και στην πραγματικότητα αποτελούν έντονη επιδείνωση των συμπτωμάτων τους. Τα αίτια των παροξύνσεων είναι συνήθως είτε ιογενή είτε μικροβιακά».

   Η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, εστιάζοντας στην ανάδειξη της σημασίας της πνευμονικής αποκατάστασης (μη φαρμακολογική παρέμβαση), η οποία αποδεδειγμένα με βάση τη διεθνή βιβλιογραφία είναι εξαιρετικά ευεργετική για τους ασθενείς με ΧΑΠ, υποστηρίζει τη λειτουργία δύο πιλοτικών προγραμμάτων πνευμονικής αποκατάστασης. Τα προγράμματα υλοποιούνται στους Δήμους Θεσσαλονίκης και Περιστερίου και θα διαρκέσουν 3 μήνες συμπεριλαμβάνοντας περιορισμένο αριθμό ασθενών. Στόχος είναι η ενημέρωση τόσο του κοινού όσο και των φορέων για τα ευεργετικά αποτελέσματα των προγραμμάτων αποκατάστασης, καθώς και η απόκτηση της τεχνογνωσίας από την πλευρά των δήμων ώστε να καταστεί δυνατή η μελλοντική οργάνωση ανάλογων προγραμμάτων σε φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης.

   Όπως εξηγεί η κ. Παπαϊωάννου, η πνευμονική αποκατάσταση στοχεύει στην εκγύμναση των ασθενών με ΧΑΠ υπό την καθοδήγηση εξειδικευμένου προσωπικού ώστε να βελτιώσουν τη φυσική τους κατάσταση και να γίνουν περισσότερο δραστήριοι για να μπορούν να ανταπεξέλθουν στις ανάγκες της καθημερινότητάς τους. Τα προγράμματα αυτά έχουν σημαντικό αποτέλεσμα στα συμπτώματα και στην ποιότητα ζωής των ασθενών, ενώ συγχρόνως μειώνουν τη συχνότητα των παροξύνσεων και βελτιώνουν την επιβίωση. «Δυστυχώς στη χώρα μας τα προγράμματα αυτά δεν αποζημιώνονται από το σύστημα υγείας και τα ελάχιστα κέντρα αποκατάστασης που λειτουργούν στηρίζονται αποκλειστικά από τις ιατρικές σχολές της χώρας και τα πανεπιστημιακά τμήματα φυσικής αγωγής» αναφέρει χαρακτηριστικά.