«Μετά από ειδικές ρυθμίσεις ασφαλείας, ο Δρ Χαλίλ Αλ Χάγια (…) συμμετείχε σε κηδεία στο Κατάρ για τον μάρτυρα γιο του, Χιμάμ, και τους μάρτυρες της δειλής απόπειρας δολοφονίας στη Ντόχα», δήλωσε η Χαμάς, αναφερόμενη στα έξι θύματα της ισραηλινής επιδρομής, η κηδεία των οποίων πραγματοποιήθηκε χθες Πέμπτη στην πρωτεύουσα του Κατάρ, χωρίς να εμφανιστεί εκεί ο κ. Χάγια.

Η Χαμάς δεν παρείχε φωτογραφίες ή αποδεικτικά στοιχεία για τη ζωή του Χάγια. Σύμφωνα με πηγές κοντά στο κίνημα, ήταν ένας από τους έξι ηγέτες του ισλαμιστικού κινήματος που ήταν παρόντες στο κτίριο που στόχευσε το Ισραήλ τη στιγμή της επιδρομής.

Ανάμεσα στα θύματα της επίθεσης ήταν ο Χιμάμ αλ Χάγια, γιος του αυτοεξόριστου επικεφαλής της στη Γάζα και βασικού διαπραγματευτή Χαλίλ αλ Χάγια.

Ο Χαλίλ Αλ Χάγια, το υψηλόβαθμο στέλεχος της Χαμάς που μπήκε στο στόχαστρο του Ισραήλ, στην αεροπορική επιδρομή της Ντόχα, έχει αναδειχθεί σε κεντρική φιγούρα της οργάνωσης αφού σκοτώθηκαν, πέρσι, ο Ισμαήλ Χανίγια και ο Γιαχία Σινουάρ.

Ο Χάγια, που εμπλέκεται ενεργά στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, θεωρείται ευρέως ως η προσωπικότητα με τη μεγαλύτερη επιρροή στο εξωτερικό, αφού ο Χανίγια σκοτώθηκε από το Ισραήλ στο Ιράν, τον Ιούλιο του 2024. Είναι μέλος του πενταμελούς συμβουλίου που ηγείται της Χαμάς αφού σκοτώθηκε και ο Σινουάρ, τον περασμένο Οκτώβριο στη Γάζα.

Σπύρος Σιδέρης

Όμως το χτύπημα εγείρει κρίσιμα ερωτήματα: ποιος ήταν ο πραγματικός στόχος, ποιο μήνυμα θέλησε να στείλει το Ισραήλ και τι σημαίνει το γεγονός ότι αρκετά ηγετικά στελέχη της Χαμάς παραμένουν εν ζωή.

Ο Χαλίλ αλ-Χάγια: ο «διαπραγματευτής» που έγινε στόχος

Ο Χαλίλ αλ-Χάγια, γεννημένος στη Γάζα το 1960, ανήκει στη Χαμάς από την ίδρυσή της το 1987. Στα νιάτα του εντάχθηκε στους Αδελφούς Μουσουλμάνους μαζί με τον Ισμαήλ Χανίγια και τον Γιαχία αλ-Σινουάρ. Στη διάρκεια της διαδρομής του συνελήφθη πολλές φορές από τις ισραηλινές αρχές και έχασε μέλη της οικογένειάς του, ανάμεσά τους τον πρωτότοκο γιο του, σε αεροπορικές επιδρομές.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 ο αλ-Χάγια μετακινήθηκε στο εξωτερικό, αναλαμβάνοντας τις διπλωματικές σχέσεις της Χαμάς με τον αραβικό και ισλαμικό κόσμο. Η μόνιμη εγκατάστασή του στο Κατάρ τον μετέτρεψε σε κεντρική φιγούρα για την πολιτική ηγεσία της οργάνωσης. Μετά τον θάνατο του Χανίγια στην Τεχεράνη και του Σινουάρ στη Γάζα, ο αλ-Χάγια θεωρήθηκε ο πιο ισχυρός άνδρας της Χαμάς στο εξωτερικό.

Το χτύπημα στη Ντόχα αποκαλύπτει ότι για το Ισραήλ, η εξόντωση του αλ-Χάγια δεν θα ήταν απλώς ακόμη μια επιχειρησιακή επιτυχία, αλλά μια καίρια πολιτική κίνηση: θα στερούσε από τη Χαμάς τον επικεφαλής των διαπραγματεύσεων για κατάπαυση του πυρός, αλλά και τον σύνδεσμο με το Ιράν, βασικό πάροχο όπλων και χρηματοδότησης.

Ο ρόλος του στη διαπραγμάτευση

Ο αλ-Χάγια υπήρξε ο βασικός διαπραγματευτής της Χαμάς τα τελευταία χρόνια. Συμμετείχε στην εκεχειρία του 2014, ενώ πρόσφατα ηγήθηκε των συνομιλιών στη Ντόχα για την απελευθέρωση Ισραηλινών ομήρων με αντάλλαγμα Παλαιστίνιους κρατούμενους.

Η στόχευσή του από το Ισραήλ έχει διπλή ανάγνωση:

1. Από επιχειρησιακή σκοπιά, το Τελ Αβίβ ήθελε να «αποκεφαλίσει» τον σκληρό πυρήνα της ηγεσίας.
2. Από πολιτική σκοπιά, το πλήγμα στέλνει μήνυμα ότι ακόμη και οι διαπραγματευτές δεν εξαιρούνται αν θεωρηθεί ότι εμποδίζουν την επίτευξη συμφωνίας.

Τα στελέχη που δολοφονήθηκαν

Η Χαμάς έχει ήδη χάσει μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια σχεδόν όλη την παλαιά της φρουρά.

• Ισμαήλ Χανίγια: δολοφονήθηκε τον Ιούλιο του 2024 στο Ιράν. Επικεφαλής του πολιτικού γραφείου της Χαμάς από το 2017, ήταν το πρόσωπο με το οποίο συνομιλούσαν διεθνείς μεσολαβητές.
• Γιαχία αλ-Σινουάρ: σκοτώθηκε στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2024. Είχε οργανώσει την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 και θεωρούνταν ο πιο σκληρός ηγέτης της Χαμάς.
• Μοχάμεντ αλ-Σινουάρ: αδελφός του Γιαχία, σκοτώθηκε τον Μάιο του 2025. Είχε αναλάβει τον στρατιωτικό τομέα στη Γάζα.
• Μοχάμεντ Ντεΐφ: ο θρυλικός επικεφαλής των Ταξιαρχιών αλ-Κασάμ σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή το καλοκαίρι του 2024. Είχε γλιτώσει από επτά προηγούμενες απόπειρες.
• Μαρουάν Ίσα: αναπληρωτής του Ντεΐφ, σκοτώθηκε τον Μάρτιο του 2024. Ήταν από τους βασικούς στρατιωτικούς διοικητές.
• Σάλεχ αλ-Αρουρί: σκοτώθηκε με drone στη Βηρυτό τον Ιανουάριο του 2024. Συνιδρυτής των Ταξιαρχιών αλ-Κασάμ και υπεύθυνος για το δίκτυο της Χαμάς στη Δυτική Όχθη.

Το πλήγμα αυτό έχει αφήσει την οργάνωση αποκεφαλισμένη στρατιωτικά και με τεράστια κενά στην πολιτική ηγεσία.

Ποιοι παραμένουν ζωντανοί

Παρά τις βαριές απώλειες, η Χαμάς εξακολουθεί να έχει ηγεσία, κυρίως στο εξωτερικό:

• Χαλίλ αλ-Χάγια: μέχρι στιγμής παραμένει ζωντανός, αν και ήταν ο βασικός στόχος της επίθεσης στη Ντόχα.
• Χαλίντ Μεσάαλ: 68 ετών, πρώην επικεφαλής του πολιτικού γραφείου. Διαμένει στο Κατάρ και παραμένει μια διεθνώς αναγνωρίσιμη φυσιογνωμία.
• Μοχάμεντ Νταρουίς: ανέλαβε τον ρόλο του προέδρου του Συμβουλίου Σούρα της Χαμάς, την ανώτατη θεσμική αρχή της οργάνωσης.
• Νιζάρ Αουάντ Αλλάχ: παλαιό στέλεχος της Χαμάς, μέλος της πενταμελούς ηγεσίας. Φέρεται να έχει απομακρυνθεί από τη Γάζα πριν τον πόλεμο.
• Ζαχέρ Τζαμπαρίν: υπεύθυνος για το «φάκελο των κρατουμένων» και μέλος της ομάδας διαπραγμάτευσης. Διαμένει επίσης στο Κατάρ.
• Ιζεντίν αλ-Χαντάντ: πλέον κορυφαίος στρατιωτικός διοικητής στη Γάζα μετά τον θάνατο του Μοχάμεντ αλ-Σινουάρ. Θεωρείται ο πιο επικίνδυνος στόχος για το Ισραήλ εντός της Γάζας.

Η ύπαρξη αυτών των στελεχών δείχνει ότι η Χαμάς δεν έχει εξαλειφθεί και εξακολουθεί να διαθέτει πολιτική και στρατιωτική καθοδήγηση, έστω πιο περιορισμένη και διασκορπισμένη.

Γιατί το Ισραήλ στοχεύει το εξωτερικό δίκτυο

Η μεταφορά του πολέμου στο εξωτερικό πεδίο αποτελεί στρατηγική επιλογή. Το Ισραήλ γνωρίζει ότι τα εναπομείναντα ηγετικά στελέχη της Χαμάς στο εξωτερικό –κυρίως στο Κατάρ, στη Συρία και στην Τουρκία– είναι αυτά που συντονίζουν τις διεθνείς σχέσεις, εξασφαλίζουν χρηματοδότηση και διαπραγματεύονται εκεχειρίες.

Η δολοφονία του Χανίγια στο Ιράν και η απόπειρα εξόντωσης του αλ-Χάγια στη Ντόχα δείχνουν πως η ισραηλινή ηγεσία επιδιώκει να καταστήσει τη Χαμάς διεθνώς “ακέφαλη”. Στόχος δεν είναι μόνο να αποδυναμωθεί η στρατιωτική ικανότητα της οργάνωσης στη Γάζα, αλλά και να αποκοπεί από τις διπλωματικές και οικονομικές της πηγές.

Τι σηματοδοτεί η επιβίωση στελεχών

Η Χαμάς βρίσκεται σήμερα σε μια κατάσταση μερικής αποκεφαλίσεως: έχει χάσει σχεδόν όλους τους κορυφαίους στρατιωτικούς της διοικητές και δύο από τις πιο ισχυρές πολιτικές μορφές, όμως εξακολουθεί να έχει μια δομή ηγεσίας, ιδιαίτερα εκτός Γάζας.

Η επιβίωση προσώπων όπως ο αλ-Χάγια, ο Μεσάαλ ή ο Τζαμπαρίν διασφαλίζει ότι η οργάνωση εξακολουθεί να έχει διεθνή παρουσία και φωνή στις διαπραγματεύσεις. Την ίδια στιγμή, η στοχοποίησή τους στέλνει το μήνυμα ότι η ισραηλινή πολιτική δεν αφήνει «ασφαλή καταφύγια».

Το ισραηλινό πλήγμα στη Ντόχα ανέδειξε την κρισιμότητα του Χαλίλ αλ-Χάγια ως βασικού στόχου και την πρόθεση του Ισραήλ να εξοντώσει όλη την παλιά και νέα γενιά ηγετών της Χαμάς. Παρά τις βαριές απώλειες, αρκετά στελέχη παραμένουν ζωντανά, διατηρώντας μια μορφή συνέχειας στην οργάνωση. Αυτό σημαίνει ότι η Χαμάς, αν και αποδυναμωμένη, δεν έχει εξαλειφθεί – και ότι η μάχη ανάμεσα στη στρατιωτική καταστολή και στη διπλωματική διαπραγμάτευση θα συνεχιστεί με αμείωτη ένταση.

Αυτές οι χώρες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στις αποφάσεις της οργάνωσης, καθώς παρέχουν οικονομική και πολιτική στήριξη, γεγονός που επηρεάζει τις επιλογές για τη νέα ηγεσία.

Ο Σινουάρ, ο «εγκέφαλος» της επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου 2023 στο Ισραήλ, σκοτώθηκε σε μάχη την Τετάρτη. Είναι η δεύτερη φορά μέσα σε λιγότερους από τρεις μήνες που η Χαμάς μένει χωρίς ηγέτη. Ο προκάτοχός του, ο Ισμαήλ Χανίγια, δολοφονήθηκε στο Ιράν τον Ιούλιο – πιθανολογείται από το Ισραήλ, το οποίο ωστόσο δεν έχει αναλάβει την ευθύνη.

Όταν τον αντικατέστησε ο Σινουάρ, συγχώνευσε στο πρόσωπό του τη στρατιωτική και πολιτική ηγεσία στη Γάζα. Δεν φαίνεται όμως ότι αυτό θα συνεχιστεί και με τον επόμενο ηγέτη. Έπειτα από έναν και πλέον χρόνο σφοδρών επιθέσεων από το Ισραήλ, με χιλιάδες μαχητές της Χαμάς να έχουν σκοτωθεί και κορυφαία στελέχη της, εντός και εκτός της Γάζας, να έχουν εξοντωθεί, δεν είναι σαφές πώς θα αντιδράσει η οργάνωση μετά το τελευταίο πλήγμα.

Bloomberg: Ο Χαλίλ αλ-Χάγια ο πιθανότερος διάδοχος του Σινουάρ

Το Bloomberg σε εκτενές δημοσίευμά του την Παρασκευή αναφέρει ότι η Χαμάς είναι πιθανό να ορίσει τον Χαλίλ αλ-Χάγια, ως διάδοχο του Σινουάρ.

Ο Αλ-Χάγια έχει έδρα το Κατάρ, αρκετά μακριά φυσικά από την φωτιά της Λωρίδας της Γάζας.

Πρόσωπο που ήταν προστατευόμενος του Ισμαήλ Χανίγιε, προκατόχου του Σινουάρ που δολοφονήθηκε από το Ισραήλ στην Τεχεράνη τον Ιούλιο, ο Χαλίλ αλ-Χάγια ηγείται των έμμεσων διαπραγματεύσεων με το Ισραήλ για την κατάπαυση του πυρός στη Γάζα για την απελευθέρωση των ομήρων που απήγαγε η Χαμάς.

Θεωρείται ότι θα φέρει τη Χαμάς ακόμη πιο κοντά στο Ιράν, το οποίο ούτως ή άλλως έχει στενή σχέση με την οργάνωση και τους ανθρώπους της.

Αναλυτές επισήμαναν εξάλλου ότι «ο επόμενος ηγέτης θα προέλθει σχεδόν σίγουρα από την ηγεσία του κινήματος στη Ντόχα» του Κατάρ και δεν θα απομακρυνθεί από την πολιτική και ιδεολογική πορεία που είχε χαράξει ο Σινουάρ.

Μια πρώτη ένδειξη ότι προαλείφεται για νέος ηγέτης είναι ότι παραχώρησε τηλεοπτικές δηλώσεις την Παρασκευή. Ορκίστηκε να χρησιμοποιήσει την εξόντωση του Σινουάρ ως κίνητρο για να συνεχίσει να πολεμά, λέγοντας ότι οι όμηροι «δεν θα επιστρέψουν αν δεν σταματήσει η επίθεση στη Γάζα», όπως και ότι «το Ισραήλ πρέπει να αποχωρήσει από τη Γάζα και οι Παλαιστίνιοι κρατούμενοι στις ισραηλινές φυλακές πρέπει να απελευθερωθούν».

Πέραν του Αλ-Χάγια, πιθανοί διεκδικητές της ηγεσίας είναι ο Χαλέντ Μεσάαλ, ο προκάτοχος του Χανίγιε, και ο Μοχάμαντ Νταρουίς, πρόεδρος του Συμβουλίου Σούρα, που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός στον έξω κόσμο. Το εν λόγω Συμβούλιο που εκπροσωπεί όλα τα μέλη της οργάνωσης θα αναδείξει τον αρχηγό.

Εν τω μεταξύ, ο θάνατος του Σινουάρ θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανάδειξη δύο νέων προσωπικοτήτων στη Γάζα: του αδελφού του και δεξιού του χεριού Μοχάμεντ Σινουάρ και του Ιζ αλ-Ντιν Χαντάντ, ο οποίος είναι ο στρατιωτικός επικεφαλής του βόρειου τμήματος της Λωρίδας της Γάζας.

Οι αρμοδιότητες του Σινουάρ θα μοιραστούν σε δύο πρόσωπα

Ο Άσραφ Αμπουελχούλ, ειδικός στις παλαιστινιακές υποθέσεις, αναμένει ότι οι αρμοδιότητες του Σινουάρ θα μοιραστούν σε δύο πρόσωπα – το ένα θα αναλάβει τις στρατιωτικές υποθέσεις και το δεύτερο το πολιτικό γραφείο, τις διεθνείς επαφές και τη χάραξη πολιτικής.

«Το Ιράν είναι ο ισχυρότερος σύμμαχος της Χαμάς, τη στηρίζει με χρήματα και όπλα και η ευχή του είναι το κλειδί για το ποιος θα διαδεχθεί τον Σινουάρ», είπε ο Αμπουελχούλ, ο αρχισυντάκτης της εφημερίδας Al Ahram της Αιγύπτου. Όπως είπε, αναμένει ότι η Χαμάς θα επιμείνει στα βασικά αιτήματά της στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις για την κατάπαυση του πυρός: να αποσύρει το Ισραήλ τις δυνάμεις του από τη Γάζα και να σταματήσει τον πόλεμο. Όμως θα μπορούσε να δείξει κάποια ευελιξία σε άλλα θέματα, όπως στις λεπτομέρειες μιας ενδεχόμενης ανταλλαγής των Ισραηλινών ομήρων με Παλαιστίνιους που κρατούνται σε ισραηλινές φυλακές.

Με τον θάνατο του Σινουάρ, η ηγεσία της Χαμάς έχει περάσει προσωρινά στον Χάγια, που βρίσκεται στο Κατάρ. Λόγω του πολέμου και των δυσκολιών στις επικοινωνίες δεν είναι σαφές αν ο Χάγια μπορεί να έχει καθημερινή επαφή με τους μαχητές εντός του θύλακα και έτσι να αφήσει την ένοπλη πτέρυγα, τις Ταξιαρχίες Αλ Κάσαμ, να έχουν τον πρώτο λόγο.

Μια πηγή της Χαμάς είπε ότι ο Χάγια δεν αναμένεται να συναντήσει προβλήματα στον ρόλο του ως «ντε φάκτο ηγέτης της Γάζας». Σημείωσε ότι ο Χάγια διατηρούσε καλές σχέσεις με τη στρατιωτική πτέρυγα και ήταν κοντά τόσο στον Σινουάρ όσο και στον Χανίγια.

Ο Άκραμ Αταλάχ, ένας Παλαιστίνιος πολιτικός αναλυτής, είπε ότι αναμένει πως η ένοπλη πτέρυγα θα σεβαστεί την εξουσία του Χάγια, ακόμη και από το εξωτερικό. Αναμένει επίσης ότι ο Μοχάμαντ Σινουάρ θα αποκτήσει σημαντικότερο ρόλο τόσο στην ένοπλη πτέρυγα όσο και στη Χαμάς γενικότερα. Βετεράνος διοικητής των Ταξιαρχιών Αλ Κάσαμ, ο Μοχάμαντ Σινουάρ σπανίως εμφανίζεται δημοσίως. Είναι καταζητούμενος από το Ισραήλ και έχει επιβιώσει από πολλές απόπειρες δολοφονίας του.

Η στάση του Ιράν

Το όλο ζήτημα παρακολουθεί φυσικά με προσοχή και η Τεχεράνη.

Η Τζέιν Κίνινμοντ, διευθύντρια πολιτικής και επιπτώσεων στο European Leadership Network, επισήμανε στο Bloomberg ότι η ανάδειξη του Αλ-Χάγια στην ηγετική θέση θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από το Ιράν προς όφελός του, ιδιαίτερα αφού τόσο η Χαμάς όσο και η Χεζμπολάχ έχουν δεχθεί συντριπτικά πλήγματα από το Ισραήλ.

Όπως εκτιμά «η θέση του Ιράν αποδυναμώνεται, αλλά το Ιράν θα αναζητήσει άσους στο μανίκι, οπότε πιθανώς θα ήθελε να είναι σε θέση να επηρεάσει οποιαδήποτε διαπραγμάτευση για τους ομήρους».