Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ασθενείς με συν-λοίμωξη είχαν σημαντικά χειρότερα αποτελέσματα: η θνησιμότητα σε αυτές τις περιπτώσεις ήταν 87,23% σε σύγκριση με 61,22% στους ασθενείς με καντινταιμία χωρίς συσχετιζόμενη βακτηριακή συν-λοίμωξη.

Επιπλέον, η ύπαρξη κεντρικού φλεβικού καθετήρα αποτέλεσε τον μόνο παράγοντα που συσχετίστηκε σημαντικά με τη συν-λοίμωξη από βακτηριακή MDR λοίμωξη.

Άλλοι παράγοντες που συσχετίστηκαν με μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου ήταν:

• υψηλότερος δείκτης συννοσηρότητας Charlson
• χρήση μηχανικού αερισμού

Οι μελετητές καταλήγουν ότι απαιτούνται ισχυρά μέτρα πρόληψης, επιτήρησης και έγκαιρης ταυτοποίησης, ώστε να περιοριστεί η εξάπλωση του C. auris και των βακτηριακών MDR λοιμώξεων στα νοσοκομεία.

Η εξάπλωση στην Ευρώπη και οι προκλήσεις

Τα ελληνικά στοιχεία έρχονται να προστεθούν σε μια ευρύτερη εικόνα στην Ευρώπη (σύμφωνα με έρευνα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων – ECDC) όπου ο C. auris εξαπλώνεται με ταχύ ρυθμό:

• Μεταξύ 2013-2023, στις χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ, αναφέρθηκαν περισσότερα από 4.000 κρούσματα λοιμώξεων ή αποικισμού με C. auris.
• Το 2023 σημειώθηκε νέο ρεκόρ με 1.346 κρούσματα μόνο εκείνη τη χρονιά, από 18 χώρες.
• Οι χώρες με το υψηλότερο φορτίο είναι η Ισπανία (με ~1.800 κρούσματα), ακολουθούμενη από την Ελλάδα (~852), την Ιταλία (~712), τη Ρουμανία και τη Γερμανία.
• Επιπλέον, η C. auris έχει φτάσει σε κατάσταση περιοχικής ενδημίας σε μερικές χώρες — δηλαδή πλέον δεν είναι δυνατό να ξεχωρίζουν καθαρά επιδημικά επεισόδια από συνεχή εξάπλωση εντός νοσοκομείων και περιοχών.

Μήνυμα κινδύνου από το Νοσοκομείο Ρίου: Τι δεν πρέπει να αγνοηθεί

Η μελέτη στο Ρίο κάνει σαφές ότι:

1. Ο συνδυασμός C. auris και βακτηρίων ανθεκτικών στα αντιβιοτικά αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο θανάτου.
2. Εξοπλισμός, όπως ο κεντρικός φλεβικός καθετήρας, πρέπει να αντιμετωπίζεται με αυστηρές διαδικασίες φροντίδας και προσοχής.
3. Η παρουσία μηχανικού αερισμού και σοβαρών υποκείμενων νοσημάτων (υψηλή συννοσηρότητα) κάνουν την κατάσταση πιο επικίνδυνη.

Πρακτικά μέτρα που πρέπει να εφαρμοστούν άμεσα

Με βάση τη διεθνή βιβλιογραφία και τις οδηγίες φορέων όπως το ECDC και CDC, τα παρακάτω μέτρα κρίνονται απαραίτητα:

• Έγκαιρη και ακριβής ταυτοποίηση: εργαστήρια που διαθέτουν τις απαραίτητες μεθόδους (π.χ. μοριακές τεχνικές) ώστε να διακρίνουν το C. auris από άλλα είδη.
• Ενίσχυση επιτήρησης: εθνικές και νοσοκομειακές δομές που καταγράφουν αποικισμό και λοιμώξεις, όχι μόνο τα συμπτωματικά περιστατικά.
• Απομόνωση και μέτρα επαφής: χρήση προστατευτικού ρουχισμού (γάντια, ποδιές), απομόνωση των ασθενών όταν είναι δυνατόν, καθαρισμός και απολύμανση δωματίων, εξοπλισμού και επιφανειών με καθαριστικά και απολυμαντικά κατάλληλα για C. auris.
• Εκπαίδευση προσωπικού ώστε να τηρούνται τα πρωτόκολλα και να αναγνωρίζονται έγκαιρα οι πιθανές λοιμώξεις ή αποικισμοί.
• Διαχείριση φλεβικών καθετήρων και άλλων εισαγόμενων ιατρικών συσκευών με απόλυτη ασφάλεια, γιατί φαίνεται ότι η χρήση τους συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο συν-λοίμωξης.

Γιατί πρέπει να προβληματιστούμε (και να δράσουμε)

• Η θνησιμότητα στους ασθενείς με C. auris και βακτηριακές MDR λοιμώξεις στο Ρίο υπερβαίνει το 87%, δηλαδή από 9 στους 10 ασθενείς σε αυτές τις συνθήκες, οι πιθανότητες να επιβιώσουν είναι πολύ περιορισμένες.
• Όπως δείχνουν τα ευρωπαϊκά δεδομένα, η εξάπλωση του μύκητα είναι ήδη ευρεία και αυξανόμενη — αν δεν προληφθεί, θα δημιουργήσει μεγαλύτερα κύματα επιδημίας εντός νοσοκομειακών μονάδων.
• Οι πόροι και οι δομές πρόληψης και ελέγχου λείπουν σε πολλές περιοχές — επιδημιολογική επιτήρηση, δυνατότητα γρήγορων διαγνωστικών τεστ, εξειδίκευση προσωπικού.

Τι πρέπει να κοιτάξει η πολιτική υγείας

Η μελέτη του Ρίου λειτουργεί ως συναγερμός: οι αρμόδιοι φορείς πρέπει να κινηθούν γρήγορα και αποφασιστικά. Δεν αρκεί να έχουμε γνώση του προβλήματος, χρειάζεται να εφαρμοστούν τα μέτρα που γνωρίζουμε ότι δουλεύουν.

• Εθνικό σχέδιο ελέγχου του Candidozyma auris με καθορισμένους στόχους (μείωση θνησιμότητας, αποικισμού, συν-λοίμωξης).
• Επένδυση σε εργαστηριακές υποδομές και εκπαίδευση προσωπικού.
• Νομοθετική ή κανονιστική υποστήριξη για υποχρεωτικό μοριακό έλεγχο και επιτήρηση, όπου χρειάζεται.
• Διαφάνεια και δημοσιευμένα στοιχεία — ώστε να βλέπουν όλοι πού υπάρχουν κρούσματα, ποια νοσοκομεία αντιμετωπίζουν πρόβλημα, και ποιες παρεμβάσεις αποδίδουν.

Με δεδομένα όπως αυτά της μελέτης στο Ρίο αλλά και τα αυξανόμενα στοιχεία σε επίπεδο Ευρώπης, η λοίμωξη από τον Candidozyma auris είναι μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα το ελληνικό αλλά και το ευρωπαϊκό σύστημα υγείας. Η πρόληψη δεν είναι πολυτέλεια, είναι αναγκαιότητα.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Ειδικότερα, ο μύκητας Candidozyma auris (παλαιότερα γνωστός ως Candida auris) αποτελεί μια αυξανόμενη και σοβαρή απειλή για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης παγκοσμίως, με την Ελλάδα να βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες που αντιμετωπίζουν την ταχύτερη εξάπλωσή του. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), ο μύκητας αυτός εξαπλώνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς στα ευρωπαϊκά νοσοκομεία, γεγονός που καθιστά την έγκαιρη ανίχνευση και τον έλεγχο της μετάδοσης κρίσιμης σημασίας.

Τι είναι ο C. auris και γιατί είναι τόσο επικίνδυνος;

Ο Candidozyma auris είναι ένας τύπος ζυμομύκητα που συνήθως εντοπίζεται και εξαπλώνεται εντός των χώρων υγειονομικής περίθαλψης. Η επικινδυνότητά του έγκειται σε δύο βασικά χαρακτηριστικά:

1.      Ανθεκτικότητα σε φάρμακα και απολυμαντικά: Όπως εξηγεί ο καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γκίκας Μαγιορκίνης, ο μύκητας αυτός είναι ανθεκτικός τόσο στα κλασικά αντιμυκητιασικά φάρμακα, όσο και σε πολλά από τα συνήθη αντισηπτικά. Αυτό του επιτρέπει να επιβιώνει για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε επιφάνειες και ιατρικό εξοπλισμό, καθιστώντας την απολύμανση των χώρων ιδιαίτερα δύσκολη.

2.      Δυσκολία στη διάγνωση: Ο C. auris μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις σε ευάλωτους ασθενείς, όπως εκείνοι που νοσηλεύονται σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ), καρκινοπαθείς ή άτομα με ανοσοκαταστολή. Η διάγνωσή του είναι δύσκολη, καθώς συχνά απαιτούνται ειδικές εργαστηριακές μέθοδοι για την ταυτοποίησή του, γεγονός που συμβάλλει στην καθυστερημένη αντιμετώπιση και την περαιτέρω εξάπλωση.

Ο Δρ. Μαγιορκίνης υπογραμμίζει ότι ο μύκητας δεν φαίνεται να έχει υψηλότερη παθογένεια από άλλους μύκητες που βρίσκονται στον ανθρώπινο οργανισμό, ωστόσο η αντοχή του τον καθιστά δύσκολο στην αντιμετώπιση μόλις προκληθεί λοίμωξη. Τονίζει, επίσης, ότι ο C. auris δεν αποτελεί κίνδυνο για την κοινότητα, δηλαδή για άτομα εκτός νοσοκομειακού περιβάλλοντος.

Η Ελλάδα στο επίκεντρο: Οι 2 σχετικές μελέτες

Η πρόσφατη έρευνα του ECDC, που διεξήχθη σε χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ αλλά και σε υποψήφιες για ένταξη χώρες, αποκάλυψε ανησυχητικά στοιχεία. Συνολικά, καταγράφηκαν 4.012 κρούσματα αποικισμού ή μόλυνσης από C. auris μεταξύ 2013 και 2023. Η Ελλάδα βρίσκεται στην πεντάδα των χωρών με τον υψηλότερο αριθμό κρουσμάτων, μαζί με την Ισπανία, την Ιταλία, τη Ρουμανία και τη Γερμανία.

Ειδικότερα, από το 2020 έως το 2023, ο αριθμός των ετήσιων κρουσμάτων στην ΕΕ/ΕΟΧ αυξήθηκε ραγδαία, φτάνοντας τα 1.346. Η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία, τη Ρουμανία και την Ισπανία, έχει πλέον δηλώσει ότι δεν μπορεί να διακρίνει συγκεκριμένες εξάρσεις, λόγω της εκτεταμένης περιφερειακής ή εθνικής διασποράς.

Μία ελληνική μελέτη σε νοσοκομεία της περιοχής της Αττικής, που δημοσιεύτηκε στο PubMed, κατέγραψε 20 περιστατικά με διεισδυτική λοίμωξη και 25 με αποικισμό. Οι ασθενείς αυτοί δεν είχαν εισαχθεί με μυκητιασική λοίμωξη ως κύρια διάγνωση. Η διάμεση ηλικία ήταν 72 ετών.

Κεντρικοί παράγοντες κινδύνου, όπως αναφέρει αυτή η ελληνική μελέτη, είναι:

• η χρήση ενδοφλέβιων ή άλλων ενδοσωματικών διατάξεων (π.χ. καθετήρες) σε ασθενείς
• οι προηγούμενες θεραπείες με αντιμικροβιακά φάρμακα πριν την εισαγωγή στο νοσοκομείο
• η νοσηλεία σε μονάδες εντατικής θεραπείας

Η θνησιμότητα στις περιπτώσεις με διεισδυτική λοίμωξη έφτασε στο 53%, με διάμεση διάρκεια νοσηλείας περίπου 41,5 ημέρες.

Σύμφωνα με τον Δρ. Διαμαντή Πλαχούρα, επικεφαλής του τμήματος Μικροβιακής Αντοχής και Λοιμώξεων του ECDC, η ταχύτητα με την οποία ο μύκητας εξαπλώνεται είναι ενδεικτική της κρισιμότητας της κατάστασης. «Ο C. auris έχει εξαπλωθεί μέσα σε λίγα μόνο χρόνια – από μεμονωμένες περιπτώσεις σε ευρεία εξάπλωση σε ορισμένες χώρες. Αυτό δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να εγκατασταθεί στα νοσοκομεία. Αλλά αυτό δεν είναι αναπόφευκτο», τονίζει.

Ο Γκίκας Μαγιορκίνης επισημαίνει ότι ο μεγάλος αριθμός περιστατικών στην Ελλάδα πιθανώς να συνδέεται με το γεγονός ότι η χώρα μας αναζητά ενεργά τον μύκητα, σε αντίθεση με άλλες χώρες που μπορεί να μην έχουν θέσει σε εφαρμογή συστηματική επιτήρηση. Αυτό, ωστόσο, δεν μειώνει τη σοβαρότητα του προβλήματος, αλλά υπογραμμίζει την ανάγκη για άμεση δράση.

Ποια είναι τα κενά και τι πρέπει να γίνει

Παρά την αυξημένη απειλή, η έρευνα του ECDC αποκαλύπτει σημαντικά κενά στην αντιμετώπιση του C. auris:

·         Ελλείψεις στα συστήματα επιτήρησης: Μόνο 17 από τις 36 συμμετέχουσες χώρες διαθέτουν εθνικό σύστημα επιτήρησης για τον μύκητα.

·         Απουσία εθνικών οδηγιών: Μόλις 15 χώρες έχουν αναπτύξει συγκεκριμένες εθνικές οδηγίες πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων.

·         Υποαναφορά κρουσμάτων: Λόγω της έλλειψης συστηματικής επιτήρησης, ο πραγματικός αριθμός των κρουσμάτων πιθανότατα δεν αναφέρεται επαρκώς.

Η ταχεία εξάπλωση του C. auris υπογραμμίζει την ανάγκη για συντονισμένες παρεμβάσεις και ισχυρά συστήματα επιτήρησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το ECDC παρέχει τακτικά αξιολογήσεις κινδύνου και επιλογές για την πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων, με στόχο να υποστηρίξει τα κράτη μέλη στη βελτίωση της ετοιμότητάς τους.

Η μάχη κατά του Candidozyma auris δεν είναι εύκολη, αλλά η έγκαιρη δράση και η ευαισθητοποίηση των νοσοκομειακών μονάδων μπορούν να αποτρέψουν μια ευρύτερη κρίση δημόσιας υγείας.