Αυτό θα συνεπαγόταν την ανάπτυξη περίπου 50 επιπλέον ταξιαρχιών, τουλάχιστον 1.400 νέα άρματα μάχης και 2.000 τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού, αριθμοί που ξεπερνούν τα σημερινά αποθέματα των μεγάλων ευρωπαϊκών χερσαίων δυνάμεων. Επιπλέον, η Ευρώπη θα πρέπει να παράγει περίπου 2.000 drones μεγάλης εμβέλειας κάθε χρόνο.

Οι ερευνητές προτείνουν αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών από το σημερινό 2% σε έως και 3,5%-4% του ΑΕΠ ετησίως, ήτοι σε επιπλέον 250 δισ. ευρώ. Τα μισά από αυτά θα μπορούσαν να βρεθούν μέσω κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού για κοινές προμήθειες, που θα έχουν πλεονεκτήματα κόστους έναντι των εθνικών προμηθειών, ενώ το άλλο μισό θα μπορούσε να προέλθει από τις εθνικές αμυντικές δαπάνες των κρατών μελών. Για τη Γερμανία, αυτό θα σήμαινε αύξηση των δαπανών εθνικής άμυνας από 80 έως 140 δισ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο 3,5% του ΑΕΠ.

Η ανάλυση τονίζει ότι, παρά τις υψηλές απώλειες στον πόλεμο της Ουκρανίας, η Ρωσία έχει αυξήσει σημαντικά τις στρατιωτικές της ικανότητες. Μέχρι τα τέλη 2024, η Ρωσία είχε περίπου 700.000 στρατιώτες στην Ουκρανία, σημαντικά περισσότερους απ’ όσους είχε στην εισβολή, το 2022. Το 2024, η Ρωσία κατασκεύασε ή εκσυγχρόνισε περίπου 1.550 άρματα μάχης, 5.700 τεθωρακισμένα οχήματα και 450 πυροβόλα, πολύ αυξημένα σε σχέση με το 2022. Επίσης έκανε μεγάλη πρόοδο στην παραγωγή drones και πυρομαχικών μεγάλης εμβέλειας.

Σημαντική πρόκληση παραμένει ο στρατιωτικός συντονισμός εντός της Ευρώπης. Ενώ οι ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ λειτουργούν ως ενιαίο σώμα, οι ευρωπαϊκοί στρατοί κατανέμονται σε 27 εθνικές δυνάμεις. Ο στενότερος συντονισμός και οι κοινές προμήθειες κρίνονται απαραίτητες για να αποφευχθεί το υψηλότερο κόστος που συνδέεται με μεμονωμένες εθνικές προσπάθειες.

Το πλαφόν μόνο στο ρωσικό αέριο θα μπορούσε να οδηγήσει σε πλήρες κλείσιμο των στροφίγγων από το Κρεμλίνο. Το πλαφόν στο φυσικό αέριο για ηλεκτροπαραγωγή θα μπορούσε να αυξήσει τη ζήτηση του καυσίμου για ηλεκτροπαραγωγή. Και το γενικό πλαφόν –για το οποίο πιέζουν 15 χώρες προεξαρχούσης της Ελλάδας- θα αύξανε τη ζήτηση για φυσικό αέριο γενικά, υπονομεύοντας ταυτόχρονα την ικανότητα της Ευρώπης να προσελκύει τις ποσότητες που χρειάζεται. Αντί πλαφόν, το Bruegel προτείνει η ΕΕ να προχωρήσει σε «δημιουργικές διαπραγματεύσεις» με τους αξιόπιστους προμηθευτές της, με αντικείμενο νέα μακροπρόθεσμα συμβόλαια που θα περιορίζουν τη μεταβλητότητα των τιμών.

Τονίζει επίσης ότι όλες οι επείγουσες παρεμβάσεις στις αγορές ενέργειας πρέπει να πληρούν τρεις όρους: Πρώτον, η προσφορά να καλύπτει τη ζήτηση σε τιμές που δεν καταστρέφουν την ευρωπαϊκή οικονομία. Δεύτερον, να εξασφαλίζεται η προστασία των πιο ευάλωτων καταναλωτών. Και τρίτον, τα μέτρα να μην υπονομεύουν τις επενδύσεις προς την πράσινη μετάβαση, ώστε να μην τεθεί εν αμφιβόλω η ικανότητα της ΕΕ για «διαρθρωτική απεξάρτηση» από τα ορυκτά καύσιμα.

Το Ινστιτούτο θεωρεί ότι τα μέτρα που αποφασίστηκαν στη Σύνοδο των Υπουργών Ενέργειας την περασμένη Παρασκευή (ανάκτηση των εσόδων των ηλεκτροπαραγωγών, έκτακτη εισφορά αλληλεγγύης στους ομίλους ορυκτών καυσίμων, υποχρεωτική μείωση ζήτησης ρεύματος στις ώρες αιχμής) είναι μεν θετικά, αλλά όχι επαρκή. «Ζητούμενο είναι ένα πιο ολοκληρωμένο σχέδιο που θα διασφαλίζει ότι όλες οι χώρες αξιοποιούν στο μέγιστο βαθμό την ευελιξία από την πλευρά της προσφοράς, καταβάλουν ουσιαστικές προσπάθειες να μειώσουν τη ζήτηση για ρεύμα και φυσικό αέριο, κρατούν ανοιχτές τις ενεργειακές τους αγορές και θα «συνενώνουν» τη ζήτηση για φυσικό αέριο ώστε να εξασφαλίσουν καλύτερους όρους από τους προμηθευτές τους. Σε πιο μακροπρόθεσμη βάση, πρέπει να εξεταστούν μέτρα που θα διαχωρίζουν την ενέργεια που παράγεται από ΑΠΕ από αυτή που παράγεται από ορυκτά καύσιμα», καταλήγει η μελέτη. Ανάλογη πρόταση έχει ήδη κατατεθεί –πάλι- από την ελληνική πλευρά, αλλά συνάντησε αντιστάσεις, καθώς αμφισβητεί την αρχιτεκτονική και τη φιλοσοφία του Target Model.

H περίληψη της μελέτης (ολόκληρη εδώ)

Από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι τιμές χονδρικής για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αυξηθεί πέντε έως δεκαπέντε φορές, με σοβαρές επιπτώσεις για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Η κρίση δημιουργεί επίσης προβλήματα ρευστότητας στις ενεργειακές εταιρείες, με κινδύνους μετάδοσης για τον χρηματοπιστωτικό τομέα.

Σε απάντηση, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν λάβει μια σειρά από ενέργειες. Ορισμένοι έχουν θεσπίσει μέτρα σε επίπεδο λιανικής, ενώ άλλοι έχουν εισαγάγει φόρους απροσδόκητου κέρδους στις εταιρείες ενέργειας. Ορισμένες χώρες έχουν παράσχει ρευστότητα έκτακτης ανάγκης σε ενεργειακές εταιρείες που αντιμετωπίζουν αυξανόμενα κόστη εξασφαλίσεων. Ορισμένες εταιρείες ενέργειας έχουν ακόμη και κρατικοποιηθεί.

Οι προτάσεις επείγουσας επέμβασης θα πρέπει να αξιολογούνται βάσει τριών αρχών. Πρώτον, ο ενεργειακός εφοδιασμός πρέπει να ανταποκρίνεται στη ζήτηση σε τιμές που δεν προκαλούν μεγάλη ζημιά στην ευρωπαϊκή οικονομία. Δεύτερον, οι πιο ευάλωτοι καταναλωτές πρέπει να προστατεύονται. Τρίτον, τα μέτρα πρέπει να συνάδουν με την περίπτωση των επενδύσεων σε ένα βιώσιμο ενεργειακό σύστημα, προκειμένου να διασφαλιστεί η ικανότητα της Ευρώπης να αποσυνδεθεί δομικά από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων.

Τα ανώτατα όρια της τιμής του φυσικού αερίου έχουν προταθεί ως μέτρο έκτακτης ανάγκης με διάφορες μορφές: ανώτατο όριο μόνο για το ρωσικό φυσικό αέριο, ανώτατο όριο για το φυσικό αέριο που χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ανώτατο όριο για το σύνολο του φυσικού αερίου χονδρικής. Όλα συνεπάγονται σημαντικούς κινδύνους. Το πρώτο μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη διακοπή του ρωσικού φυσικού αερίου στην ΕΕ. Το δεύτερο ενδέχεται να αυξήσει τη ζήτηση φυσικού αερίου από τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Το τρίτο θα μπορούσε να αυξήσει τη ζήτηση φυσικού αερίου και επίσης να υπονομεύσει την ικανότητα της Ευρώπης να προσελκύει τις τόσο αναγκαίες προμήθειες φυσικού αερίου. Αντί να περιορίσει τις τιμές του φυσικού αερίου, η ΕΕ θα πρέπει να συνεργαστεί συλλογικά με εξωτερικούς προμηθευτές φυσικού αερίου και να διαπραγματευτεί νέες μακροπρόθεσμες συμβάσεις με διατάξεις για τον περιορισμό της αστάθειας των τιμών.

Μια πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Σεπτεμβρίου 2022 που περιλαμβάνει μείωση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, ανώτατο όριο εσόδων για την υποπεριθωριακή παραγωγή, πληρωμές αλληλεγγύης από εταιρείες ορυκτών καυσίμων και μέτρα στήριξης των καταναλωτών, είναι γενικά θετική, ιδίως επειδή δίνει έμφαση στη μείωση της ζήτησης. Ωστόσο, δεν είναι αρκετό. Ένα πιο ολοκληρωμένο σχέδιο πρέπει να διασφαλίσει ότι όλες οι χώρες θα προωθήσουν κάθε διαθέσιμη ευελιξία από την πλευρά της προσφοράς, θα καταβάλουν πραγματικές προσπάθειες για να μειώσουν τη ζήτηση φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, να διατηρήσουν ανοιχτές τις ενεργειακές τους αγορές και να συγκεντρώσουν τη ζήτηση για να επιτύχουν καλύτερη συμφωνία από εξωτερικούς προμηθευτές φυσικού αερίου. Μακροπρόθεσμα, θα πρέπει να εξεταστούν μέτρα για τον διαχωρισμό των αγορών ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές και ορυκτά καύσιμα.

Πηγή: K-Report

Οι συζητήσεις δεν θα είναι εύκολες και οι αποφάσεις δεν θα είναι άμεσες, θα καθυστερήσουν έως τη σύνοδο κορυφής του Οκτωβρίου. Κάθε χώρα έχει και τις δικές της προτεραιότητες, όλες όμως φοβούνται την κατάρρευση εταιρειών ενέργειας, από μικρές έως γιγάντιες όπως η γερμανική Uniper, σύμφωνα με εκτιμήσεις τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά θα πρέπει να επιδοτηθούν με 376 δισ. ευρώ για να βγάλουν τον φετινό χειμώνα (εδώ), και κάθε χώρα κάνει ό,τι νομίζει κι ό,τι μπορεί.

H ατζέντα των υπουργών ενέργειας την Παρασκευή

Η  τσεχική προεδρία της ΕΕ έθεσε το κάδρο των συζητήσεων, καθώς σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο που κυκλοφόρησε οι επιλογές που θα εξεταστούν στο πλαίσιο της κυοφορούμενης ευρωπαϊκής λύσης κινούνται σε πέντε άξονες:

1. Διάρρηξη της σχέσης μεταξύ χονδρεμπορικών τιμών ηλεκτρισμού-τιμών φυσικού αερίου, μέσω επιβολής  κάποιου είδους πλαφόν στο αέριο. Επί τάπητος και ο προσωρινός «αποκλεισμός» της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο από τον μηχανισμό καθορισμό των τιμών στις αγορές ηλεκτρισμού

2.Αύξηση της ρευστότητας στα Χρηματιστήρια Ενέργειας, μέσω πιστωτικών γραμμών σε συμμετέχοντες που αντιμετωπίζουν πολύ υψηλά margin calls λόγω των θέσεων που έχουν πάρει στις προθεσμιακές αγορές. Υψηλόβαθμο στέλεχος της νορβηγικής Equinor υπολόγισε ότι το ποσό που απαιτείται για να καλυφθεί η έκθεση των ενεργειακών ομίλων της ΕΕ στις υψηλές τιμές φυσικού αερίου ανέρχεται σε 1,5 τρισ. ευρώ.

3.Συντονισμένα μέτρα μείωσης της ζήτησης για ηλεκτρική ενέργεια, αντίστοιχα με αυτά που αποφασίστηκαν τον Ιούλιο για τη μείωση κατά 15% της κατανάλωσης φυσικού αερίου στην ΕΕ.

4. Προσωρινός περιορισμός των «υπερεσόδων» των ηλεκτροπαραγωγών, με την εξαίρεση αυτών του φυσικού αερίου (που καθορίζουν τις οριακές τιμές). Πρόκειται για μια παραλλαγή του ελληνικού μοντέλου με την επιβολή πλαφόν ανά τεχνολογία για την αποζημίωση των ηλεκτροπαραγωγών στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού

5. Αξιοποίηση του Ευρωπαϊκού Χρηματιστηρίου Ρύπων για την αποκλιμάκωση των τιμών ηλεκτρισμού

Η όποια μελλοντική παρέμβαση που θα σχεδιαστεί στη βάση αυτών των αξόνων θα πρέπει γίνεται στη βάση πέντε προϋποθέσεων:

1. Να μην θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια εφοδιασμού της ΕΕ σε ηλεκτρισμό και φυσικό αέριο

2. Να μην υπονομεύει τα οφέλη της ενιαίας αγοράς

3. Να μην οδηγεί σε αύξηση της κατανάλωσης φυσικού αερίου

4. Να οδηγεί σε ελάφρυνση των λογαριασμών ενέργειας των καταναλωτών και

5. Να είναι συμβατή με τους στόχους και την υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Μπορούν να γίνουν όλα αυτά μαζί ; Δύσκολο.  Οι αγορές τελούν εν αναμονή των «χρησμών» των Βρυξελλών και οι κινήσεις τους υποδηλώνουν έντονη νευρικότητα.

Οι προβλέψεις του Ινστιτούτου Bruegel

Όπως αναφέρει σε εκτενή ανάλυσή του το Ινστιτούτο Bruegel, το ενεργειακό σύστημα της Ευρώπης αντιμετωπίζει πρωτοφανή φυσική και θεσμική πίεση. Η πολιτική απάντηση μέχρι στιγμής ήταν υπερβολικά επικεντρωμένη σε εθνικό επίπεδο και θα μπορούσε να υπονομεύσει τους στόχους της ηρεμίας των αγορών ενέργειας τους επόμενους 18 μήνες και της επίτευξης φιλόδοξων στόχων απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Στη βάση της κρίσης βρίσκεται μια παγκόσμια ενεργειακή ανισορροπία μετά την πανδημία COVID-19. Ενώ η ζήτηση ανέκαμψε γρήγορα καθώς οι οικονομίες άνοιξαν ξανά, η προσφορά δεν το έκανε. Μια ιδιαίτερη πρόκληση είναι ότι η μείωση της προσφοράς ορυκτών καυσίμων σύμφωνα με τους κλιματικούς στόχους δεν έχει συνδυαστεί με ανάλογη μείωση της ζήτησης ορυκτών καυσίμων. Η ρωσική χειραγώγηση των ευρωπαϊκών αγορών φυσικού αερίου από το καλοκαίρι του 2021, εκμεταλλευόμενη τη σημαντική ισχύ της στην αγορά, έχει επιδεινώσει την κρίση. Τέλος, γεγονότα, συμπεριλαμβανομένης της ασθενούς γαλλικής πυρηνικής παραγωγής και της συνεχιζόμενης ξηρασίας, η οποία έχει μειώσει την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας, έχουν κλιμακώσει περαιτέρω την κατάσταση. Ανταποκρινόμενες στις υψηλές και ασταθείς τιμές και στην αναγκαστική μείωση της ζήτησης, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις τείνουν να επιλέγουν στενά και ασυντόνιστα μέτρα που δίνουν προτεραιότητα στην εθνική ασφάλεια του εφοδιασμού και την οικονομική προσιτότητα έναντι μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής προσέγγισης. Η επιδότηση της κατανάλωσης ενέργειας αντί της μείωσης της ζήτησης ήταν μια κοινή και άστοχη προσέγγιση. Οι κυβερνήσεις διατρέχουν τον κίνδυνο οι επιδοτήσεις της κατανάλωσης ενέργειας να καταστούν μη βιώσιμες, διαβρώνοντας την εμπιστοσύνη στις αγορές ενέργειας, επιβραδύνοντας τη δράση για την επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία και αυξάνοντας το κόστος της μετάβασης σε μηδενικές καθαρές εκπομπές. Μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση και ένα συντονισμένο σχέδιο είναι απαραίτητα για την αντιμετώπιση της κρίσης. Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να καταλήξουν σε μια μεγάλη συμφωνία για την ενέργεια με βάση τέσσερις ευρείες αρχές: (i) όλες οι χώρες να προτείνουν κάθε διαθέσιμη ευελιξία από την πλευρά της προσφοράς, (ii) όλες οι χώρες πρέπει να λάβουν εμπροσθοβαρή και ευέλικτα μέτρα δημιουργίας αποθεμάτων και διαθεσιμότητας, (iii) απαιτείται πολιτική δέσμευση για την διευκόλυνση των ενεργειακών αγορών και της ροής μεταξύ των συνόρων, (iv) μέτρα για τους πιο ευάλωτους καταναλωτές. Αυτά θα μπορούσαν να είναι ένα πρώτο βήμα για μία ενιαία ενεργειακή πολιτική της Ε.Ε

Πηγή: K-Report, Bruegel, FT