Σπύρος Σιδέρης

Χώρες που άλλοτε βρίσκονταν στο περιθώριο, συνασπίζονται σε οικονομικά μπλοκ, αμφισβητώντας την παγκόσμια τάξη που επέβαλαν οι δυτικές δυνάμεις, επαναχαράσσοντας τους χάρτες επιρροής, συμμαχιών και συμφερόντων.

Η ASEAN, η Περιφερειακή Ολοκληρωμένη Οικονομική Εταιρική Σχέση (RCEP), οι BRICS Plus, ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO) και η Αφρικανική Ένωση είναι πέντε χαρακτηριστικά παραδείγματα. Το καθένα έχει διαφορετική ιστορία, εσωτερικές αντιφάσεις και δυνατότητες, αλλά κοινό παρανομαστή: τη μετάβαση από την περιθωριοποίηση στη θεσμική οικοδόμηση ισχύος.

ASEAN: Περιφερειακή δύναμη με παγκόσμιο βάρος

Η ASEAN ιδρύθηκε το 1967 με πέντε μέλη (Ινδονησία, Μαλαισία, Σιγκαπούρη, Ταϊλάνδη, Φιλιππίνες) ως αντίβαρο στις ιδεολογικές συγκρούσεις του Ψυχρού Πολέμου. Σήμερα αριθμεί δέκα μέλη, εκπροσωπώντας πάνω από 680 εκατομμύρια κατοίκους και ΑΕΠ άνω των 3,6 τρισ. δολαρίων.

Είναι το πέμπτο μεγαλύτερο οικονομικό μπλοκ παγκοσμίως, με ισχυρή εσωτερική αγορά, βιομηχανική ισχύ σε ηλεκτρονικά, οχήματα και τεχνολογία, ενώ οι εμπορικές συναλλαγές της με τον υπόλοιπο κόσμο φτάνουν τα 3,9 τρισ. δολάρια. Παρά τις εσωτερικές διαφορές (γλώσσα, θρησκεία, πολιτεύματα), η ASEAN κατάφερε να αναδείξει τον οικονομικό πραγματισμό πάνω από τις αντιθέσεις, προσελκύοντας το ενδιαφέρον δυνάμεων όπως η Κίνα, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και η ΕΕ.

RCEP: Η μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία στον κόσμο

Η Περιφερειακή Ολοκληρωμένη Οικονομική Εταιρική Σχέση (RCEP), που υπογράφηκε το 2020, είναι η μεγαλύτερη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο, με 15 χώρες: τα δέκα μέλη της ASEAN, την Κίνα, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Καλύπτει το 30% του παγκόσμιου ΑΕΠ και 2,3 δισ. ανθρώπους.

Στόχος της δεν είναι μόνο η μείωση των δασμών αλλά η ενοποίηση κανόνων, η διευκόλυνση επενδύσεων και η ενίσχυση των εφοδιαστικών αλυσίδων, καθιστώντας την πρότυπο οικονομικής ενοποίησης.

Η ASEAN διατηρεί έναν εντυπωσιακό διπλό ρόλο: είναι πυρήνας στο RCEP αλλά και ευέλικτος συνομιλητής δυνάμεων όπως η Κίνα και οι ΗΠΑ, χωρίς να εγκλωβίζεται σε μονοδιάστατες συμμαχίες.

BRICS Plus: Ο ανερχόμενος πόλος του Παγκόσμιου Νότου

Οι BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική) ιδρύθηκαν το 2009 ως αντίβαρο στην G7. Το 2024 επεκτάθηκαν με την ένταξη της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Ιράν, της Αιθιοπίας και το 2025 της Ινδονησίας. Σήμερα, με το BRICS Plus να φτάνει τα 20 μέλη, καλύπτουν περίπου το 45-50% του παγκόσμιου πληθυσμού και πάνω από το 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ (σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης). Ενισχυμένοι από χώρες-κλειδιά στην ενέργεια (π.χ. Ιράν, Εμιράτα), ελέγχουν σημαντικό μέρος της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, φυσικού αερίου και εμπορίου.

Σημαντικό εργαλείο αποτελεί η Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης (New Development Bank), που ιδρύθηκε το 2014 από τους BRICS και έχει χρηματοδοτήσει πάνω από 120 αναπτυξιακά έργα συνολικής αξίας άνω των 39 δισ. δολαρίων. Παράλληλα, εξετάζονται πρωτοβουλίες όπως κοινές αγορές εμπορευμάτων και ακόμη και κοινό νόμισμα, με στόχο τον περιορισμό της εξάρτησης από το δολάριο.

Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO): Ευρασιατική σταθερότητα

Το SCO ξεκίνησε το 1996 ως ομάδα ασφάλειας και εξελίχθηκε το 2001 σε οργανισμό με πλήρες φάσμα δραστηριοτήτων. Με 10 μέλη (μεταξύ αυτών η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία, το Πακιστάν και το Ιράν), καλύπτει το 24% της ξηράς και το 42% του παγκόσμιου πληθυσμού. Αν και αρχικά επικεντρώθηκε σε ζητήματα ασφαλείας, σήμερα εμπλέκεται σε ενέργεια, τεχνολογία και μεταφορές, ελέγχοντας δίκτυα όπως το Belt and Road και τον διάδρομο Ρωσίας-Ινδίας-Ιράν-Κόλπου. Παρά τις εσωτερικές εντάσεις, λειτουργεί ως βασικός παράγοντας σταθερότητας στον ευρασιατικό χώρο.

Αφρικανική Ένωση: Η ήσυχη άνοδος του μέλλοντος

Η Αφρικανική Ένωση δεν έχει φτάσει ακόμη στα επίπεδα θεσμικής ολοκλήρωσης άλλων μπλοκ, αλλά με άνω του 1,4 δισ. πληθυσμό, πλούσιους φυσικούς πόρους και αναπτυσσόμενη βούληση για ενδοηπειρωτική συνεργασία (π.χ. Αφρικανική Ζώνη Ελεύθερου Εμπορίου), δείχνει σαφή πρόθεση εμβάθυνσης. Το παράδειγμα της ASEAN υπενθυμίζει ότι η οικονομική σύγκλιση μπορεί να προηγηθεί της πολιτικής ενοποίησης.

Σπύρος Σιδέρης

Με τη συμμετοχή 10 βασικών μελών και την παρουσία υπουργών και ηγετών από δεκάδες τρίτες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Τουρκία — την οποία εκπροσώπησε ο Υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν — η Σύνοδος απέκτησε χαρακτήρα πολυεθνικής, θεματικής και πολυδιάστατης παρέμβασης σε βασικά ζητήματα παγκόσμιας διακυβέρνησης.

Οι θεματικοί άξονες: Δικαιοσύνη, πολυπολικότητα και εναλλακτικά μοντέλα

Η ατζέντα των BRICS περιλάμβανε κρίσιμους τομείς, όπως η μεταρρύθμιση του ΟΗΕ και του Συμβουλίου Ασφαλείας, η ενίσχυση της δημοκρατικότερης εκπροσώπησης στους παγκόσμιους οικονομικούς θεσμούς (ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα), η στήριξη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου αλλά και η ανάγκη επαναδιαπραγμάτευσης των κανόνων.

Κεντρική θέση έλαβε η ενθάρρυνση τοπικών νομισμάτων στις διακρατικές συναλλαγές, η ανάπτυξη συστημάτων διασυνοριακών πληρωμών, καθώς και η ίδρυση Ταμείου Σιτηρών των BRICS, μια πρόταση που σύμφωνα με αναλυτές εντάσσεται στη στρατηγική ενίσχυσης της επισιτιστικής ασφάλειας με όρους διακρατικής κυριαρχίας.

Εξίσου σημαντικά, η Διακήρυξη για τη Χρηματοδότηση του Κλίματος και η Διακήρυξη για την Παγκόσμια Διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης αποτελούν θεμέλια για την προσέγγιση των BRICS σε δύο από τα πιο κρίσιμα παγκόσμια ζητήματα — το περιβάλλον και τις τεχνολογίες αιχμής — μέσα από ένα πρίσμα ηθικής ανάπτυξης και πολυπολιτισμικής ευθύνης.

Πολιτικές θέσεις: Ισορροπίες, κριτική και αλληλεγγύη

Η 31σέλιδη Διακήρυξη του Ρίο ντε Τζανέιρο που υπέγραψαν οι BRICS αποτελεί ένα μανιφέστο πολιτικής νηφαλιότητας και γεωπολιτικής διεκδίκησης.

Σύμφωνα με αναλυτές, πρόκειται για ένα μη συγκρουσιακό κείμενο, χωρίς αναφορές σε συγκεκριμένους «εχθρούς», που στοχεύει στην ανατροπή της ανισορροπίας του διεθνούς συστήματος μέσω θεσμικής αναδιάρθρωσης.

Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά σημεία:

• Καταδίκη των επιθέσεων του Ισραήλ εναντίον του Ιράν και των πληθυσμών στη Γάζα.
• Στήριξη στην ίδρυση ανεξάρτητου Παλαιστινιακού κράτους με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ, και με ενότητα Γάζας και Δυτικής Όχθης.
• Αντίθεση σε οποιαδήποτε μορφή αναγκαστικού εκτοπισμού των Παλαιστινίων.
• Κάλεσμα στο Ισραήλ να αποχωρήσει από το Λίβανο και στήριξη της κυριαρχίας της Συρίας.

Αναλυτές εκτιμούν ότι αυτά τα σημεία αποτυπώνουν μια σαφή μετατόπιση των BRICS προς την υιοθέτηση κοινής διπλωματικής γλώσσας, ακόμη και σε θέματα που άπτονται της διεθνούς ασφάλειας και του πολέμου, μολονότι η ομάδα δεν διαθέτει στρατιωτικό βραχίονα.

Ενίσχυση του θεσμικού οπλοστασίου των BRICS

Η Σύνοδος του Ρίο δεν ήταν μόνο πολιτική. Ουσιαστική ήταν η ενίσχυση των οικονομικών θεσμών:

• Η Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης των BRICS υποδέχτηκε ως νέα μέλη την Ουζμπεκιστάν και την Κολομβία.
• Το Βιετνάμ εντάχθηκε επίσημα στο καθεστώς «Χώρας Εταίρου» με πρόθεση πλήρους ένταξης.
• Επαναβεβαιώθηκε η σημασία των ομάδων εργασίας για την τρομοκρατία, της ετήσιας Συνόδου Συμβούλων Εθνικής Ασφάλειας, και η ενίσχυση των τομεακών θεματικών ομάδων.

Αυτά τα βήματα εντάσσονται σε μια στρατηγική που σύμφωνα με παρατηρητές στοχεύει στην ώθηση των BRICS πέρα από την οικονομική συνεργασία — σε μια πολυθεσμική συμμαχία με μακροπρόθεσμο πολιτικό αντίκτυπο.

Μια νέα κουλτούρα διεθνούς συσπείρωσης

Η Σύνοδος του Ρίο χαρακτηρίστηκε από την απουσία ηγετών όπως ο Σι Τζινπίνγκ, γεγονός που όμως δεν φάνηκε να πλήττει τη θεσμική συνοχή. Αντιθέτως, η παρουσία ηγεσιών από τρεις ηπείρους, η συμβολική ισορροπία μεταξύ ισλαμικών, ασιατικών, λατινοαμερικανικών και αφρικανικών πολιτισμών, και η δυναμική υπερ-ηπειρωτική ενοποίηση αποδεικνύουν κατά τους αναλυτές ότι οι BRICS επιχειρούν να οικοδομήσουν μια νέα κουλτούρα παγκόσμιας σύμπραξης.

Οι αναφορές στην ισότητα φύλων, την πολιτισμική πολυμορφία, την ενίσχυση της εκπροσώπησης του Παγκόσμιου Νότου στα διεθνή φόρα και τη συλλογική αντιμετώπιση κρίσεων δεν αποτελούν απλώς συμβολικές διατυπώσεις. Εκφράζουν τη βαθμιαία μετάβαση σε ένα εναλλακτικό μοντέλο παγκόσμιας διακυβέρνησης, χωρίς μονοκεντρική ισχύ, χωρίς επιβολή και με έμφαση στην ισότιμη πολυμέρεια.

Η Ελλάδα και η ευρωπαϊκή περιφέρεια σε νέο πλαίσιο

Από την ελληνική σκοπιά, η ανάπτυξη των BRICS ως συστημικής δύναμης με θεσμικό βάθος, επηρεάζει έμμεσα και την ευρωπαϊκή περιφέρεια, ειδικά σε ό,τι αφορά τις εμπορικές εξαρτήσεις, τη χρηματοοικονομική ασφάλεια και τις ενεργειακές ισορροπίες.

Η παρουσία της Τουρκίας — έστω και με ιδιότητα παρατηρητή — στη Σύνοδο επαναφέρει στο τραπέζι τη συζήτηση περί ευρύτερης ευρασιατικής ένταξης και δημιουργεί ερωτήματα για τη θέση χωρών όπως η Ελλάδα, που ανήκουν στην ΕΕ αλλά παρακολουθούν με αυξανόμενο ενδιαφέρον τις ανακατατάξεις στον Παγκόσμιο Νότο.

Η Σύνοδος Κορυφής των BRICS στο Ρίο δεν ήταν μια απλή τελετή επικύρωσης.

Ήταν η συμβολική και ουσιαστική γέννηση ενός νέου θεσμικού πολυπολικού πλέγματος, που συνδυάζει οικονομική συνεργασία, διπλωματική εκπροσώπηση, τεχνολογική πρωτοβουλία και πολιτισμική αυτονομία.

Με ενισχυμένη θεσμικότητα, αυξανόμενη επιρροή και κοινή πολιτική φωνή, οι BRICS φιλοδοξούν να μετατραπούν σε κεντρικό πυλώνα ενός παγκόσμιου συστήματος όπου η ισορροπία δεν επιβάλλεται αλλά διαπραγματεύεται.

Η πορεία τους — όσο και οι αντιδράσεις των παραδοσιακών γεωπολιτικών παικτών — θα καθορίσουν αν η πυξίδα του Παγκόσμιου Νότου θα γίνει τελικά οδηγός για ένα πιο συμμετοχικό διεθνές σύστημα.

Η αιτία, σύμφωνα με τον Τούρκο αναλυτή είναι η Ινδία, η οποία μπλόκαρε τη διαδικασία ένταξης, την οποία είχε προαναγγείλει τον Σεπτέμβριο ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, αποκαλύπτοντας ότι η Τουρκία υπέβαλε αίτηση για ένταξη στους BRICS.

Στην ομιλία του στην «Εκτεταμένη Σύνοδο BRICS+» που πραγματοποιήθηκε σήμερα στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής των BRICS, ο πρόεδρος του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης της Τουρκίας (AKP) Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είπε: «Ως Τουρκία, είμαστε αποφασισμένοι να προωθήσουμε τον διάλογό μας με την οικογένεια BRICS, με την οποία έχουμε αναπτύξει στενές σχέσεις τη βάση του αμοιβαίου σεβασμού και του win-win».

Μιλώντας στην Bild, ο Ουλγκέν δήλωσε ότι ο Ερντογάν ήθελε να συμμετάσχει σε μια συμμαχία με τον Πούτιν για να ενισχύσει τη «στρατηγική αυτονομία» της Τουρκίας.

Τι είναι οι BRICS

Οι BRICS – μια ιδέα που επινοήθηκε εντός της Goldman Sachs πριν από δύο δεκαετίες για να περιγράψει την αυξανόμενη οικονομική ισχύ της Κίνας και άλλων μεγάλων αναδυόμενων αγορών – είναι σήμερα μια ομάδα που αντιπροσωπεύει το 45% του παγκόσμιου πληθυσμού και το 35% της παγκόσμιας οικονομίας. Διακηρυγμένος στόχος των BRICS είναι να ενισχυθεί η φωνή του Παγκόσμιου Νότου.

Η Κίνα θέλει να χρησιμοποιήσει τους BRICS για να αποδυναμώσει την κυριαρχία των ΗΠΑ και να αναβαθμίσει τα διαπιστευτήριά της ως ηγέτης του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου. Η Ινδία διεκδικεί επίσης την ηγεσία του Παγκόσμιου Νότου, αλλά σε αντίθεση με την Κίνα, δεν θέλει οι BRICS να εξελιχθούν σε ένα ρητά αντιδυτικό όργανο.

Η σύνοδος κορυφής των BRICS συγκρούεται με τις ετήσιες συνεδριάσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Ουάσιγκτον. Ο πρώην οικονομολόγος της Goldman Sachs, Τζιμ Ο’Νιλ, ο οποίος επινόησε τον όρο BRIC το 2001, δήλωσε στο Reuters ότι δεν είναι ιδιαίτερα αισιόδοξος για τη λέσχη BRICS όσο η Κίνα και η Ινδία παραμένουν τόσο διχασμένες. 

«Μου φαίνεται ότι πρόκειται βασικά για μια συμβολική ετήσια συνάντηση όπου σημαντικές αναδυόμενες χώρες, ιδιαίτερα θορυβώδεις όπως η Ρωσία, αλλά και η Κίνα, μπορούν βασικά να συγκεντρωθούν και να τονίσουν πόσο καλό είναι να είναι μέρος σε κάτι που δεν περιλαμβάνει τις ΗΠΑ και ότι η παγκόσμια διακυβέρνηση δεν είναι αρκετά καλή» δήλωσε ο Τζιμ Ο’Νιλ στο Reuters. 

«Έχει περάσει περισσότερο από ένας χρόνος από τότε που οι Παλαιστίνιοι υπέστησαν τη μεγαλύτερη καταστροφή μετά τη Νάκμπα του 1948, τον ισραηλινό πόλεμο στον οποίο διαπράχθηκαν εγκλήματα γενοκτονίας και εθνοκάθαρσης», δήλωσε ο Αμπάς στη σύνοδο κορυφής των BRICS, κατηγορώντας τον ισραηλινό στρατό ότι θέλει να «αδειάσει» τη Λωρίδα της Γάζας, «ιδιαίτερα τώρα στο βόριο τμήμα» του παλαιστινιακού θύλακα, που αποτελεί στόχος ισραηλινής στρατιωτικής επίθεσης.

Οι ηγέτες των BRICS στο κοινό ανακοινωθέν τους ζήτησαν τη δημιουργία ενός κυρίαρχου, ανεξάρτητου και βιώσιμου παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967.

Σπύρος Σιδέρης

Όμως το σημαντικότερο σύμφωνα με τα κινεζικά μέσα ενημέρωσης είναι ότι θα προσθέσει ένα νέο κεφάλαιο στη φιλία Κίνας–Ρωσίας, κάτι που ενδιαφέρει πολύ το Πεκίνο και την ήπια δύναμη που εκπροσωπεί στην πολιτική.

• Καθώς το 2024 σηματοδοτεί την 75η επέτειο από την εγκαθίδρυση διπλωματικών σχέσεων μεταξύ της Κίνας και της Ρωσίας, που συμπίπτει με το εναρκτήριο έτος της «ευρύτερης συνεργασίας BRICS», το απόγευμα της Τρίτης, ο Κινέζος Πρόεδρος είχε συνομιλίες με τον Ρώσο ομόλογό του. Ενδεχομένως για να καθορίσουν την ατζέντα της συνόδου κορυφής.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης με τον Πούτιν, ο Σι δήλωσε ότι ο κόσμος υφίσταται βαθιές αλλαγές που δεν έχουν παρατηρηθεί εδώ και έναν αιώνα και ότι η διεθνής κατάσταση είναι χαοτική και αλληλένδετη- ωστόσο, η βαθιά φιλία μεταξύ Κίνας και Ρωσίας, που βασίζεται σε γενιές αμοιβαίας υποστήριξης, θα παραμείνει αμετάβλητη, όπως και οι ευθύνες μας ως μεγάλης δύναμης προς όφελος των λαών μας.

Υπάρχουν μεγάλες προσδοκίες και από τις δυο πλευρές ότι, υπό τη στρατηγική καθοδήγηση της διπλωματίας των δυο ηγετών, η συνολική στρατηγική εταιρική σχέση συντονισμού για μια νέα εποχή μεταξύ της Κίνας και της Ρωσίας θα συνεχίσει να εξελίσσεται σταθερά και ότι η συνεργασία τους θα ενισχύσει την πρακτική συνεργασία των BRICS, εισάγοντας περισσότερη σταθερότητα και βεβαιότητα στην ταραχώδη παγκόσμια κατάσταση.

• Αυτή είναι η δέκατη επίσκεψη του Σι στη Ρωσία υπό την ιδιότητά του Προέδρου, ενώ από το 2013, ο Κινέζος Σι και ο Ρώσος ομόλογός του έχουν συναντηθεί πάνω από 40 φορές σε διάφορα πλαίσια, εγκαθιδρύοντας μια ισχυρή σχέση εργασίας και μια βαθιά προσωπική φιλία.

Η διατήρηση της στενής και συνεχούς επικοινωνίας των δυο ηγετών για στρατηγικά θέματα όπως οι διμερείς σχέσεις, οι διεθνείς καταστάσεις και η παγκόσμια διακυβέρνηση, παρέχουν αμείωτη δυναμική για την υψηλού επιπέδου ανάπτυξη των σχέσεων Κίνας-Ρωσίας και θέτουν ένα παγκόσμιο παράδειγμα για τις αλληλεπιδράσεις των μεγάλων δυνάμεων, σύμφωνα με κινεζικές πηγές.

Είναι σαφές ότι το δίδυμο Κίνας και Ρωσίας, που ηγείται των BRICS, αντανακλά τις προσδοκίες των χωρών του «Παγκόσμιου Νότου» που βλέπουν ένα παράθυρο ευκαιρίας να ξεφύγουν από τον ασφυκτικό εναγκαλισμό της Δύσης.

Η Κίνα από την άλλη πλευρά υποστηρίζει σθεναρά την Ρωσία έναντι των κυρώσεων που έχει δεχτεί από τη Δύση για την εισβολή στην Ουκρανία και στο πλαίσιο αυτό, ενίσχυσε με όλους τους τρόπους να εκπληρώσει η Μόσχα όλα τα καθήκοντα της για την εκ περιτροπής προεδρία των BRICS, ώστε να σπάσει την απομόνωση που της έχει επιβληθεί και να οργανώσει μια διπλωματική αντεπίθεση μέσω και της διεύρυνσης των BRICS.

Όπως σημειώνει το Globaltimes, που εκφράζει τις πολιτικές του Πεκίνου, με τη συνεργασία της Κίνας και άλλων εταίρων των BRICS, η Ρωσία πραγματοποίησε πάνω από 200 εκδηλώσεις για να βοηθήσει τα νέα μέλη να ενταχθούν ταχύτερα στην οικογένεια των BRICS. Αυτό είναι μια φυσική αντανάκλαση της στρατηγικής εμπιστοσύνης και της παραδοσιακής φιλίας μεταξύ Κίνας και Ρωσίας, στέλνοντας ένα θετικό μήνυμα για την ανεξαρτησία της σχέσης τους, απαλλαγμένη από εξωτερικές παρεμβάσεις, ενώ καταδεικνύει επίσης τον υπεύθυνο ρόλο της Κίνας ως μεγάλης δύναμης.

• Η κινεζική πλευρά απορρίπτει την τακτική συκοφάντησης που επιχειρείται από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης στη συνεργασία Κίνας-Ρωσίας και τη δημιουργία θορύβου με την προβολή των αντιπαραθέσεων των χωρών του μπλοκ, επικεντρώνοντας με αναλύσεις στον ανταγωνισμό Πεκίνου-Μόσχας.

Όπως σημειώνουν το νέο παράδειγμα των σχέσεων των μεγάλων χωρών που δημιουργήθηκε από την Κίνα και τη Ρωσία διαδραματίζει θετικό ρόλο σε διάφορες πολυμερείς πλατφόρμες, συμπεριλαμβανομένων των BRICS, και αυτό είναι ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός.

Ως παράδειγμα οι υποστηρικτές αυτής της συνεργασίας, φέρνουν ότι η Κίνα και η Ρωσία προώθησαν την ιστορική επέκταση του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης και των μηχανισμών BRICS, ενισχύοντας την ενότητα των αναπτυσσόμενων χωρών και των χωρών του «Παγκόσμιου Νότου» και συμβάλλοντας στη βελτίωση του συστήματος παγκόσμιας διακυβέρνησης, κάτι που έχει αναγνωριστεί σαφώς από τη διεθνή κοινότητα, καθώς πολλές χώρες έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον να συμμετάσχουν.

Εν μέσω της πολύπλοκης και ταραχώδους διεθνούς κατάστασης, η σταθερή ανάπτυξη των σχέσεων Κίνας-Ρωσίας, ως δύο μεγάλες αναπτυσσόμενες χώρες και μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όχι μόνο ικανοποιεί τις ανάγκες και των δύο εθνών, αλλά συμβάλλει επίσης στη διατήρηση της ενότητας και των συνολικών συμφερόντων των χωρών του «Παγκόσμιου Νότου». Επιπλέον, ως οι δύο μεγαλύτερες γειτονικές χώρες της ευρασιατικής ηπείρου, η αρμονική σχέση μεταξύ Κίνας και Ρωσίας αποτελεί καλή είδηση για την περιοχή και τον κόσμο.

• Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η σχέση Κίνας-Ρωσίας χαρακτηρίζεται από μη συμμαχία, μη αντιπαράθεση και μη στόχευση οποιουδήποτε τρίτου μέρους, η οποία αποτελεί το θεμέλιο της συνεργασίας μεταξύ των δύο εθνών, στέλνοντας ξεκάθαρο μήνυμα στις ΗΠΑ που έχουν στοχοποιήσει τις δυο χώρες.

Όπως σημειώνουν αυτή η φύση της σχέσης Κίνας-Ρωσίας δεν έχει αλλάξει σε διάφορους μηχανισμούς συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένων των BRICS. Υπό αυτή την έννοια, μπορεί να ειπωθεί ότι ενώ ο μηχανισμός BRICS είναι ένα μη δυτικό πλαίσιο συνεργασίας, δεν είναι μια «αντιδυτική συμμαχία». Δεν επιδιώκει αντιπαραθέσεις στενού στρατοπέδου και είναι θεμελιωδώς διαφορετικός στη φύση του από τη «διπλωματία των μικρών κύκλων», όπως η Συμμαχία των Πέντε και η G7. Μόνο όσοι εξακολουθούν να τρέφουν νοοτροπία ψυχρού πολέμου θα θεωρούσαν την ανεξάρτητη και αυτόνομη συνεργασία μεταξύ της Κίνας και της Ρωσίας, καθώς και την πολυμερή συνεργασία όπως οι BRICS, ως «αντεπίθεση κατά της Δύσης». Στην πραγματικότητα, έχουν ήδη μείνει πίσω από την εποχή τονίζουν και οι δυο πλευρές.

• Εν όψει της τρέχουσας πολύπλοκης και αλληλένδετης διεθνούς κατάστασης, όλο και περισσότερες χώρες αναγνωρίζουν τη σημασία και την αναγκαιότητα του ανοίγματος, της συμμετοχικότητας και της αμοιβαίας συνεργασίας. Στην πορεία προς έναν πιο ισότιμο και ομαλό πολυπολικό κόσμο και μια οικονομική παγκοσμιοποίηση χωρίς αποκλεισμούς, η Κίνα και η Ρωσία έχουν πολλούς εταίρους.

Η Κίνα ελπίζει ότι η Σύνοδος Κορυφής του Καζάν θα έχει πλήρη επιτυχία και δεσμεύεται να προωθήσει τη συναίνεση μεταξύ όλων των μερών, να μεταδώσει θετικά μηνύματα ενότητας και συνεργασίας και να προωθήσει τη στρατηγική συνεργασία και την πρακτική συνεργασία σε διάφορους τομείς μεταξύ των χωρών BRICS.

Όπως τονίζουν κινεζικές πηγές αυτό θα δημιουργήσει περισσότερες νέες ευκαιρίες για τον «Παγκόσμιο Νότο» και θα συμβάλει περισσότερο στην οικοδόμηση μιας κοινότητας με κοινό μέλλον για την ανθρωπότητα. Υπό αυτή την έννοια, ο συνειρμός του νέου τύπου διεθνών σχέσεων μεταξύ Κίνας και Ρωσίας, καθώς και η σχέση τους ως γειτονικές μεγάλες δυνάμεις, θα γίνει ακόμη πιο πλούσιος.

Αυτή η ομάδα των αναδυόμενων χωρών, στην οποία μετέχουν η Βραζιλία, η Ρωσία, η Ινδία, η Κίνα και η Νότια Αφρική, διευρύνθηκε πρόσφατα για να συμπεριλάβει την Αίγυπτο, την Αιθιοπία, το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Ο Πούτιν είπε ότι η BRICS είναι ανοιχτή στην είσοδο και άλλων χωρών και ότι καμία χώρα που επιθυμεί την ένταξή της δεν θα αποκλειστεί.

Μιλώντας στους δημοσιογράφους, σχολίασε επίσης ότι η συνεργασία μεταξύ Ρωσίας και Κίνας ήταν ένας από τους κύριος παράγοντες για την προώθηση της παγκόσμιας σταθερότητας.

Του Σπύρου Σιδέρη

Ωστόσο, μετά από χρόνια προσεκτικής εξέτασης, η Τουρκία έκανε τώρα την κίνησή της, σηματοδοτώντας μεγαλύτερη ανεξαρτησία στην εξωτερική της πολιτική και τις προσδοκίες της για μια νέα διεθνή οικονομική τάξη.

Ως μέλος του ΝΑΤΟ και υποψήφια για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η πιθανή ένταξη της Τουρκίας στις BRICS έχει από καιρό τραβήξει την προσοχή της Δύσης, η οποία συνήθως ερμηνεύει τον μηχανισμό BRICS ως όχημα για αντιπαράθεση των μπλοκ και φοβάται ότι η ένταξη της Τουρκίας θα την έφερνε πιο κοντά σε «μη δυτικές χώρες» όπως η Ρωσία, διαταράσσοντας έτσι τη διεθνή στρατηγική ισορροπία.

• Στη Δύση βλέπουν τους BRICS ως μια πλατφόρμα για την Κίνα ή τη Ρωσία που επιδιώκει να αντιμετωπίσει την παγκόσμια επιρροή της Δύσης και να ασκήσει έλεγχο στο παγκόσμιο σύστημα μέσω χρηματοπιστωτικών και οικονομικών μέσων. Κάποιοι μάλιστα έχουν προτείνει ότι η ένταξη της Τουρκίας θα την ωθήσει να ευθυγραμμιστεί με το «ανατολικό μπλοκ».

Η Τουρκία διαθέτει μοναδικά γεωγραφικά και οικονομικά πλεονεκτήματα. Βρίσκεται στο σταυροδρόμι της Ασίας και της Ευρώπης και ελέγχει τα στρατηγικής σημασίας στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων μεταξύ της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου. Αυτές οι πλωτές οδοί είναι από τα πιο κρίσιμα θαλάσσια σημεία στον κόσμο, καθιστώντας την Τουρκία γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.

Η ιδιαίτερη γεωγραφική θέση της Τουρκίας της προσδίδει αναντικατάστατη στρατηγική σημασία από στρατιωτική, οικονομική και ενεργειακή άποψη. Εδώ και δεκαετίες, η Τουρκία έχει ως στόχο να καθιερωθεί ως παγκόσμιος κόμβος για χερσαίες, θαλάσσιες και αεροπορικές διαδρομές που συνδέουν την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική.

• Στη διεθνή πολιτική, η Τουρκία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο τόσο στις ευρωπαϊκές όσο και στις μεσανατολικές υποθέσεις.

Αν και η Τουρκία δεν μπόρεσε να ενταχθεί στην ΕΕ, είναι μέλος της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ, γεγονός που καθιστά την Τουρκία έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους της ΕΕ και αναπόσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής οικονομικής ολοκλήρωσης.

Στις χώρες της Μέσης Ανατολής, η πολιτιστική και ιστορική επιρροή της Τουρκίας είναι αναμφισβήτητη. Οι τουρκικές τηλεοπτικές εκπομπές, οι ταινίες και η μουσική είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς στις αραβικές χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, ενισχύοντας σημαντικά την πολιτιστική επιρροή της Τουρκίας και παρέχοντάς της σημαντική ήπια ισχύ για να συνεργαστεί με τους λαούς των αραβικών χωρών.

• Για τις χώρες μέλη η ομάδα των BRICS αποτελεί αντανάκλαση και διόρθωση της τρέχουσας παγκόσμιας οικονομικής δομής.

Παραδοσιακά, όπως σημειώνουν, οι δυτικές ανεπτυγμένες χώρες κατείχαν δεσπόζουσα θέση στο διεθνές οικονομικό σύστημα και τους κανόνες, ενώ οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν είχαν άλλη επιλογή από το να ακολουθούν τους κανόνες και τα πρότυπα που έθεταν αυτά τα ανεπτυγμένα έθνη.

• Τις τελευταίες δεκαετίες, υπό το κύμα της παγκοσμιοποίησης, το χάσμα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης μεταξύ των δυτικών ανεπτυγμένων χωρών και των αναπτυσσόμενων χωρών έχει διευρυνθεί και το αναπτυξιακό χάσμα είναι όλο και πιο δύσκολο να γεφυρωθεί.

Ως εκ τούτου, ως ένας νέος διεθνής μηχανισμός για τις αναδυόμενες παγκόσμιες οικονομίες, ο μηχανισμός BRICS δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει τη μονοπωλιακή θέση των δυτικών ανεπτυγμένων χωρών στο πλαίσιο της οικονομικής παγκοσμιοποίησης και να διασφαλίσει καλύτερα τα συμφέροντα των αναπτυσσόμενων χωρών και των εθνών του Παγκόσμιου Νότου.

• Η ενδεχόμενη ένταξη της Τουρκίας στις BRICS δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως ευθεία αντιπαράθεση με τη Δύση. Η τουρκική κυβέρνηση όμως ούτε υποστηρίζει ούτε αντιτίθεται πλήρως στη Δύση.

Στην πραγματικότητα, υπό την ηγεσία του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η Τουρκία συνέχισε τον διάλογο και τις διαπραγματεύσεις με την ΕΕ σχετικά με την ένταξή της στην ΕΕ.

Παρόλο που η Τουρκία δεν ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις επιθυμίες των δυτικών χωρών και οι σχέσεις της με τις ΗΠΑ και την ΕΕ δεν είναι και τόσο ιδανικές, η τουρκική κυβέρνηση εξακολουθεί να επιθυμεί να διατηρήσει τους δεσμούς της με τη Δύση, αποφεύγοντας την εμφάνιση της επιλογής πλευράς.

Η πρόσφατη απόφασή της να ενταχθεί στις BRICS δείχνει την αποφασιστικότητά της να επιδιώξει τα μέγιστα εθνικά συμφέροντα. Αναμένεται ότι η ευελιξία στο πλαίσιο των BRICS μπορεί να προωθήσει τις σχέσεις μεταξύ των χωρών του Παγκόσμιου Νότου και να ενισχύσει την οικονομική ανάπτυξη της Τουρκίας.

Ο Πεσκόφ δήλωσε ότι υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον για την BRICS εκ μέρους διαφόρων κρατών, αλλά πρόσθεσε ότι είναι απίθανο η εν λόγω ένωση να μπορέσει να ικανοποιήσει πλήρως όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες.

Το Κρεμλίνο χαρακτήρισε επίσης σήμερα «απόλυτη συκοφαντία» τις κατηγορίες της Microsoft ότι η Ρωσία έχει εντείνει την εκστρατεία παραπληροφόρησης στο Ίντερνετ με στόχο τη Γαλλία και τους επικείμενους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού.

Η Microsoft ανέφερε σε ιστολόγιο που ανήρτησε την Κυριακή ότι η εκστρατεία παραπληροφόρησης, για την οποία είπε πως περιλαμβάνει πλαστούς ειδησεογραφικούς ιστότοπους και ένα πλαστό ντοκιμαντέρ, έχει συγκεκριμένο στόχο να δυσφημήσει τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή και να δημιουργήσει την εντύπωση πως οι θερινοί αγώνες θα πληγούν από βία.

Ο Πεσκόφ υποστήριξε πως οι επικρίσεις αυτές δεν έχουν καμιά ουσία.

Το Κρεμλίνο υποστήριξε επίσης σήμερα πως είναι κατανοητό το γεγονός ότι μερικές χώρες αρνούνται να λάβουν μέρος αυτό το μήνα στη φιλοξενούμενη από την Ελβετία σύνοδο κορυφής για την ειρήνευση της Ουκρανίας επειδή η συνάθροιση αυτή δεν έχει σαφείς στόχους και είναι επίσης παράλογο να διεξάγεται χωρίς τη Ρωσία.

Η Ουκρανία έχει ανακοινώσει πως περισσότερες από 100 χώρες και οργανισμοί έχουν συμφωνήσει να συμμετάσχουν στη σύνοδο κορυφής στις 15-16 Ιουνίου.

Πηγή: enikos.gr

«Δεν θα ενταχθούμε στους BRICS», υπογράμμισε σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα X (πρώην Twitter).

No ingresaremos a los BRICS.

— Diana Mondino (@DianaMondino) November 30, 2023

Η Αργεντινή ήταν ένα από τα έξι κράτη που προσκλήθηκαν να ενταχθούν στην ομάδα BRICS κατά τη σύνοδο που διεξήχθη τον περασμένο Αύγουστο στο Γιοχάνεσμπουργκ της Νότιας Αφρικής. Τα πέντε κράτη – μέλη του διεθνούς πολιτικού οργανισμού των κορυφαίων αναδυόμενων αγορών – Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική, αποφάσισαν τη διεύρυνση του οργανισμού και προσκάλεσαν την Αίγυπτο, Αιθιοπία, την Αργεντινή, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ιράν και τη Σαουδική Αραβία να γίνουν μέλη. Η ένταξη των νέων μελών θα τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2024, αλλά όπως φαίνεται , η Αργεντινή δεν θα είναι ένα από αυτά.

Η εκλογή του ακραία φιλελεύθερου Χαβιέρ Μιλέι στην προεδρία της Αργεντινής άλλαξε τα δεδομένα. Προεκλογικά ο Μιλέι είχε επικρίνει έντονα την ομάδα BRICS αφήνοντας να εννοηθεί πως σκόπευε να ακυρώσει την ένταξη της χώρας του σε αυτήν.

🚨URGENTE: Diana Mondina, chanceler do Presidente Eleito Milei, anuncia que a Argentna não ingressará aos BRICS.

Lula é o principal enfraquecido com nova posição oficial do país vizinho. pic.twitter.com/28sJ116LnF

— Meio Independente (@meioindep) November 30, 2023

Ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ θα συμμετάσχει επίσης στη σύνοδο, σύμφωνα με την κρατική κινεζική τηλεόραση CCTV.

Στη διαδικτυακή σύνοδο θα συμμετάσχουν οι υπόλοιποι αρχηγοί κρατών των BRICS καθώς και οι ηγέτες χωρών που έχουν προσκληθεί, κατά την πρόσφατη σύνοδο κορυφής της ομάδας στο Γιοχάνεσμπουργκ, να συμμετάσχουν σε αυτήν από τον ερχόμενο Ιανουάριο, δηλ. η Σαουδική Αραβία, η Αργεντινή, η Αίγυπτος, η Αιθιοπία, το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Ο Νοτιοαφρικανός πρόεδρος, ο οποίος ζήτησε την Παρασκευή τη διεξαγωγή έρευνας από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τον πόλεμο ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Λωρίδα της Γάζας, από κοινού με άλλες τέσσερις χώρες, θα ανοίξει αυτή τη σύνοδο των BRICS, όπου κάθε μία από τις υπόλοιπες χώρες, μέλη ή προσκεκλημένες, αναμένεται στη συνέχεια να πάρει τον λόγο, όπως διευκρινίζεται στην ανακοίνωση της Πρετόρια.

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες θα λάβει επίσης μέρος στη σύνοδο, μετά την οποία οι ηγέτες «αναμένεται να εγκρίνουν κοινή διακήρυξη για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα στη Γάζα».

Η νοτιοαφρικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε στις αρχές Νοεμβρίου την ανάκληση των διπλωματών της που υπηρετούσαν στο Ισραήλ για διαβουλεύσεις, προκειμένου να «επισημάνει» την «ανησυχία» της για τις «θηριωδίες» που διαπράχθηκαν, όπως λέει, από το Ισραήλ στη Γάζα.

Η Πρετόρια είναι επί μακρόν ένθερμος υπέρμαχος της παλαιστινιακής υπόθεσης, με το ANC, το κόμμα που βρίσκεται στην εξουσία από την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας στη χώρα, να παραλληλίζει συχνά την κατάσταση με τον δικό του ιστορικό αγώνα κατά του απαρτχάιντ.