«Καθηγητές που ήλπιζαν να προσελκύσουν ξανά νέους ερευνητές μέσω ενός ευρέως διαφημιζόμενου προγράμματος που χρηματοδοτείται από κονδύλια της ΕΕ αισθάνονται πλέον προδομένοι, καθώς παρέμειναν για χρόνια σε αναμονή μέχρι να διαπιστώσουν ότι το πρόγραμμα δεν θα υλοποιηθεί. Η κυβέρνηση έριξε αλάτι στην πληγή, καθώς κανείς δεν μπήκε στον κόπο να τους ενημερώσει ότι το πρόγραμμα ακυρώθηκε». 

«Όλη αυτή η συζήτηση είναι ένα τεράστιο βήμα προς τα πίσω», δήλωσε ο Αριστείδης Χάτζης, καθηγητής στο ΕΚΠΑ. «Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, υπήρχε μόνο ένας τομέας στον οποίο επενδύονταν χρήματα: η έρευνα, καθώς η ΕΕ της έδινε προτεραιότητα. Τώρα δεν υπάρχει τίποτα· βρίσκεται στο κατώτατο σημείο της λίστας προτεραιοτήτων — μια πλήρης εγκατάλειψη».

«Εκτιμάται ότι 500.000 άνθρωποι μετακόμισαν στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδας, η οποία ξεκίνησε το 2008, με αποτέλεσμα η οικονομία της χώρας να συρρικνωθεί κατά ένα τέταρτο και η ανεργία να φτάσει στο 28%. Η Ελλάδα είχε βιώσει μαζική μετανάστευση και στο παρελθόν, μεταξύ άλλων στις δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά αυτή τη φορά μετανάστευσαν πολλοί πολίτες με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και δεξιοτήτων», προσθέτει το Politico, αναλύοντας για το πρόγραμμα της ΝΔ σχετικά με το «Brain Regain».

«Η κατάσταση έχει βελτιωθεί σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης. Όσον αφορά τους επιστήμονες, τα προβλήματα παραμένουν». 

Το φιάσκο με το «Trust your Stars»

«Ερευνητές και επιστήμονες δηλώνουν εξοργισμένοι με την κατάληξη ενός πρότζεκτ με την ονομασία «Trust your Stars» — ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης της έρευνας ύψους 80 εκατομμυρίων ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Ζητήθηκε από ερευνητικές ομάδες να υποβάλουν τις προτάσεις τους, και από τις συνολικά 1.241 υποβολές επιλέχθηκαν 145. Δεκατρείς μήνες αργότερα, μετά από αρκετές καταγγελίες σχετικά με την καθυστέρηση, ο κατάλογος των επιλεγμένων έργων δημοσιεύθηκε τελικά στις 22 Ιουλίου 2025. Και τότε, όλα άρχισαν να ξετυλίγονται…».

«Όσοι δεν επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση αντέδρασαν έντονα, με περίπου 203 υποβληθείσες ενστάσεις και αιτήματα για επανεκτίμηση. Οι επιστήμονες εξέφρασαν τις ανησυχίες τους σχετικά με την ίδια τη διαδικασία αξιολόγησης, ενώ ορισμένοι υπέβαλαν ακόμη και καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.

Τον Ιανουάριο του 2026, το ελληνικό Υπουργείο Ανάπτυξης εξέδωσε ανακοίνωση, στην οποία ανέφερε ότι είχαν ήδη πραγματοποιηθεί πληρωμές ύψους περίπου 40 εκατομμυρίων ευρώ και ότι το υπόλοιπο μισό του προϋπολογισμού του προγράμματος είχε προοριστεί για την ολοκλήρωσή του έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029. Ωστόσο, οι καταγγελίες εντάθηκαν, με ορισμένους από τους επιλεγμένους για χρηματοδότηση να αποστέλλουν επίσημες νομικές ειδοποιήσεις στο Υπουργείο Παιδείας, ζητώντας λεπτομέρειες σχετικά με το πού είχαν δαπανηθεί τα χρήματα, δεδομένου ότι το πρόγραμμα δεν είχε ακόμη ξεκινήσει.

Στη συνέχεια, ήρθε νέα έκπληξη: το πρόγραμμα «Trust your Stars» δεν θα λάμβανε πλέον χρηματοδότηση από την ΕΕ. Σε δήλωση που δημοσιεύθηκε τον Μάιο, το Υπουργείο Παιδείας ανέφερε ότι το Υπουργείο Οικονομικών της χώρας είχε αποφασίσει να «αποσύρει το πρόγραμμα κατά τη διάρκεια της επανεξέτασης του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ελλάδας». Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι την ημέρα που δημοσιεύθηκε επίσημα ο κατάλογος των επιλεγμένων προτάσεων, η κυβέρνηση είχε επίσης διαγράψει το πρόγραμμα από τον κατάλογο — αλλά κανείς δεν ενημέρωσε τους αιτούντες για 10 μήνες», καταγράφει το Politico.

«Τελικά δεν ήταν δυνατό να υλοποιηθεί το πρόγραμμα “Trust your Stars” εντός του χρονικού πλαισίου που είχε ορίσει το RRF», δήλωσε αξιωματούχος του υπουργείου Παιδείας. «Για τον λόγο αυτό, το πρόγραμμα αποσύρθηκε, στο πλαίσιο της αναθεώρησης του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.»

«Όσον αφορά τα κονδύλια που σχετίζονται με τις εν λόγω δράσεις, αυτά ανακατευθύνθηκαν για τη χρηματοδότηση άλλων δράσεων που ανέλαβαν το RRF και το Υπουργείο Παιδείας. Συνεπώς, σε καμία περίπτωση δεν υπήρξε απώλεια πόρων από το RRF», πρόσθεσε.

Οι ελπίδες που καταρρακώθηκαν

«Στις 15 Ιουλίου, το Υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε δήλωση, αναφέροντας ότι προσπαθούσε να εξασφαλίσει κεφάλαια «για την εξόφληση τυχόν εκκρεμών οικονομικών υποχρεώσεων που προκύπτουν από νομικές δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά τη στιγμή της ανάκλησης του προγράμματος». Ενώ η δήλωση αναζωπύρωσε τις ελπίδες ότι θα βρεθεί λύση, ο Χατζής υποστηρίζει ότι επρόκειτο απλώς για νομικό τέχνασμα και ότι το Υπουργείο Παιδείας δεν έχει καμία νομική δέσμευση, καθώς δεν υπογράφηκαν συμβάσεις μετά την αρχική ανακοίνωση της αποδοχής του προγράμματος.

«Αυτό που συνέβη παραβιάζει μια θεμελιώδη αρχή, μια αρχή που είναι ιερή σε κράτη όπου επικρατεί το κράτος δικαίου: την “εμπιστοσύνη”, τη νόμιμη εμπιστοσύνη του πολίτη στο κράτος», είπε. «Μπορεί να μην υπάρχει συμβατική ευθύνη, αφού δεν υπογράψαμε συμφωνία, αλλά υπάρχει πολιτική, ηθική και ακόμη και νομική υποχρέωση. Πολλοί νέοι απέρριψαν άλλες προσφορές ή δεν δέχτηκαν θέσεις εργασίας αλλού, επειδή ήλπιζαν ότι θα πληρωθούν μέσω του προγράμματος».

Ο Χατζής πρόσθεσε ότι, με τον τρόπο που χειρίστηκε την κατάσταση, η κυβέρνηση κατάφερε να στρέψει εναντίον της ολόκληρη την επιστημονική κοινότητα — τόσο όσους είχαν επιτύχει όσο και όσους δεν είχαν», σημειώνει το δημοσίευμα.

«Αν είσαι νέος επιστήμονας και βρίσκεσαι στο εξωτερικό, μείνε εκεί! Αν είσαι νέος επιστήμονας και σκέφτεσαι να μετακομίσεις στο εξωτερικό, κάν’ το. Μην περιμένεις ούτε λεπτό!», έγραψε σε μια εκτενή ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο Παντελής Κάμμας, αναπληρωτής καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ο οποίος ήταν συνυπεύθυνος μιας από τις ομάδες των οποίων η πρόταση έγινε δεκτή, δήλωσε ότι το πρόγραμμα ήταν η χρονολόγηση ενός προαναγγελθέντος θανάτου.

«Η αντίληψη που επικρατούσε στην επιστημονική κοινότητα ήταν ότι επρόκειτο για χρήματα της ΕΕ και ότι θα μπορούσαν να διανεμηθούν βιαστικά μέσω αδιαφανών διαδικασιών. Υπήρχε ένα κλίμα δυσπιστίας, καθώς επρόκειτο για ένα εφάπαξ πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης», δήλωσε. «Το υπουργείο δεν διέθετε ένα οργανωμένο πλαίσιο αξιολόγησης, οι αντιρρήσεις της ακαδημαϊκής κοινότητας βασίζονταν σε αυτές τις γνωστές ελλείψεις, και τα μέσα ενημέρωσης που επιδιώκουν να αντιταχθούν στην κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση. Ήταν η τέλεια καταιγίδα, οπότε η κυβέρνηση αποφάσισε να κάνει πίσω και να ακυρώσει το πρόγραμμα.

Ο Πέτρος Μπούρας – Βαλλιανάτος, αναπληρωτής καθηγητής ιστορίας της επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δήλωσε ότι είχε συγκροτήσει μια ομάδα 25 νέων επιστημόνων που επρόκειτο να έρθουν στην Ελλάδα από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία, με σκοπό τη μελέτη φαρμάκων που χρησιμοποιούνταν κατά τη βυζαντινή περίοδο, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης για νέες φαρμακευτικές συνθέσεις. Ευτυχώς, δεν είχαν ακόμη ταξιδέψει όταν το πρόγραμμα ακυρώθηκε.

«Το πιο προσβλητικό είναι ότι η κυβέρνηση δεν μπήκε ποτέ στον κόπο να μας συναντήσει ή να μας δώσει μια λογική εξήγηση για το τι συνέβη», είπε, επισημαίνοντας ότι ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε το θέμα η κυβέρνηση δημιούργησε ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα με την επιστημονική κοινότητα από αυτά που ήδη υπήρχαν.

Όπως επισημαίνει η Handelsblatt, η Ελλάδα έχει αναπτύξει μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την επιστροφή εξειδικευμένων εργαζομένων που μετανάστευσαν την προηγούμενη δεκαετία, αξιοποιώντας φορολογικά κίνητρα, επιδοτήσεις, πλατφόρμες εύρεσης εργασίας και εκδηλώσεις προσέλκυσης Ελλήνων του εξωτερικού.

«Η επιτυχία είναι αξιοσημείωτη. Σχεδόν τα δύο τρίτα όσων μετανάστευσαν έχουν στο μεταξύ επιστρέψει», σημειώνει χαρακτηριστικά η Handelsblatt, προσθέτοντας ωστόσο ότι οι οικονομικές παροχές δεν αποτελούν τον βασικό λόγο της επιστροφής.

«Καθοριστικοί είναι πολύ περισσότερο οι οικογενειακοί δεσμοί, η ποιότητα ζωής και η συναισθηματική σύνδεση με την πατρίδα», αναφέρει η εφημερίδα, επικαλούμενη πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ και του ελληνικού Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ).

Από τη μαζική έξοδο, στην επιστροφή

Το δημοσίευμα υπενθυμίζει ότι το κύμα μετανάστευσης της δεκαετίας του 2010 αποτέλεσε τη μεγαλύτερη έξοδο πληθυσμού που γνώρισε ευρωπαϊκή χώρα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Περισσότεροι από 700.000 Έλληνες εγκατέλειψαν τη χώρα αναζητώντας καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές, κυρίως στη Γερμανία και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σε αντίθεση με τα μεταναστευτικά ρεύματα προηγούμενων δεκαετιών, αυτή τη φορά επρόκειτο κυρίως για νέους επιστήμονες, στελέχη και αποφοίτους πανεπιστημίων.

Η Handelsblatt επισημαίνει ότι από το 2019 η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιστρέψει αυτή την τάση μέσω φορολογικών κινήτρων για όσους επιστρέφουν, επιδοτήσεων προς επιχειρήσεις που προσφέρουν ανταγωνιστικές αμοιβές, αλλά και της πλατφόρμας Rebrain Greece, η οποία λειτουργεί ως δίαυλος σύνδεσης των Ελλήνων του εξωτερικού με την ελληνική αγορά εργασίας.

Παράλληλα, διοργανώνονται εκδηλώσεις προσέλκυσης εργαζομένων σε πόλεις με ισχυρή ελληνική διασπορά, όπως το Λονδίνο, το Άμστερνταμ, η Νέα Υόρκη, το Ντίσελντορφ και η Στουτγάρδη.

Τα στοιχεία που δείχνουν το «brain gain»

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η γερμανική εφημερίδα επικαλούμενη την υπουργό Εργασίας Νίκη Κεραμέως, περίπου 734.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν την Ελλάδα τα τελευταία 15 χρόνια, ενώ 473.000 έχουν ήδη επιστρέψει.

Μάλιστα, από το 2023 το ισοζύγιο μετανάστευσης είναι πλέον θετικό, ενώ το 2024 οι επιστροφές ξεπέρασαν τις αναχωρήσεις κατά περίπου 20.000 άτομα.

Η μελέτη του ΟΟΣΑ και του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης δείχνει, ακόμη, ότι περισσότεροι από τους μισούς επαναπατρισθέντες είναι ηλικίας 20 έως 39 ετών, περίπου το 60% διαθέτει πανεπιστημιακό πτυχίο και σχεδόν οι μισοί εργάζονται σε επαγγέλματα υψηλής εξειδίκευσης.

Οι μισθοί παραμένουν η μεγάλη πρόκληση

Παρά τη θετική εικόνα, η Handelsblatt υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να υστερεί σημαντικά στο επίπεδο των αμοιβών.

Όπως αναφέρει, επικαλούμενη στοιχεία της Eurostat και του ευρωπαϊκού δικτύου EURES, οι εξειδικευμένοι εργαζόμενοι στην Ελλάδα αμείβονται κατά μέσο όρο 43% λιγότερο σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ακόμη και στις διευθυντικές θέσεις οι αποδοχές παραμένουν αισθητά χαμηλότερες.

Αυτό εξηγεί γιατί, σύμφωνα με τη μελέτη, τα οικονομικά κίνητρα δεν αποτελούν τον βασικό παράγοντα επιστροφής. Μόλις το 16% των ερωτηθέντων δήλωσε πως οι φορολογικές ελαφρύνσεις ήταν ο καθοριστικός λόγος για να επιστρέψει στην Ελλάδα.

Αντίθετα, το 82% ανέφερε ως σημαντικότερο κίνητρο την εγγύτητα στην οικογένεια και τους φίλους, ενώ το 63% στάθηκε στην ποιότητα ζωής, στο μεσογειακό κλίμα και στο φυσικό περιβάλλον.

Η εικόνα που σκιαγραφεί η Handelsblatt είναι εκείνη μιας Ελλάδας που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις ως προς τις αμοιβές, αλλά καταφέρνει σταδιακά να ανακτήσει ένα σημαντικό μέρος του ανθρώπινου κεφαλαίου που έχασε στα χρόνια της κρίσης, αξιοποιώντας όχι μόνο οικονομικά κίνητρα, αλλά και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της ζωής στη χώρα.

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Οι εργασιακές συνθήκες στο επίκεντρο

Όπως αναφέρει το κείμενο που περιγράφει αναλυτικά την έρευνα η κύρια αιτία φυγής δεν είναι, όπως πολλοί πιστεύουν, αποκλειστικά οι οικονομικές απολαβές. Στην κορυφή της λίστας βρίσκονται οι «καλύτερες εργασιακές συνθήκες», που προηγούνται ακόμα και των οικονομικών κινήτρων. Οι επιστήμονες αναζητούν εργασία που να ανταποκρίνεται στο επίπεδο των σπουδών τους, με προοπτικές εξέλιξης και αξιοπρεπή περιβάλλον εργασίας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας: το 35,6% των νέων εργαζομένων θεωρεί ότι οι δεξιότητές τους είναι υψηλότερες από αυτές που απαιτεί η θέση τους, ποσοστό που εκτινάσσεται στο 48,3% για κατόχους μεταπτυχιακών και διδακτορικών διπλωμάτων. Παράλληλα, το 30,9% των νέων εργάζεται σε αντικείμενο άσχετο με τις σπουδές του.

Χρόνιες παθογένειες του συστήματος

Δεύτερος βασικός λόγος είναι η έλλειψη αξιοκρατίας, ένα χρόνιο πρόβλημα που υπονομεύει την εμπιστοσύνη όσων έχουν υψηλή μόρφωση. Οι νέοι επιστήμονες αναζητούν περιβάλλοντα όπου η αξία και η επίδοση αναγνωρίζονται και ανταμείβονται, κάτι που φαίνεται να λείπει από την ελληνική πραγματικότητα.

Τρίτος παράγοντας είναι η επιθυμία για μια πιο ανοιχτή, ασφαλή και δυναμική κοινωνία. Οι ΜΥΕ θέλουν να ζουν σε περιβάλλοντα που προάγουν την ανεκτικότητα και προσφέρουν ευκαιρίες γνωριμίας με διαφορετικούς πολιτισμούς.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα κατατάσσεται στη δεύτερη υψηλότερη θέση στην ΕΕ των 27 όσον αφορά το πλεόνασμα δεξιοτήτων, ενώ ηγείται σε αναντιστοιχία θέσης εργασίας και αντικειμένου σπουδών. Το CEDEFOP επιβεβαιώνει ότι το ποσοστό πλεονάσματος δεξιοτήτων μεταξύ των νέων πτυχιούχων 25-34 ετών είναι το υψηλότερο στην ΕΕ.

Οι διαστάσεις του φαινομένου

Το 37,3% των νέων σκέφτεται να αναζητήσει εργασία στο εξωτερικό, με το ποσοστό στις ηλικίες 17-24 να φτάνει το 44,4%. Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι ότι σχεδόν 1 στα 10 άτομα με μεταπτυχιακό δίπλωμα σκέφτεται να μείνει στην Ελλάδα αλλά να εργάζεται εξ αποστάσεως για το εξωτερικό.

Από το 2012 έως το 2019, η Ελλάδα παρουσίασε τη μεγαλύτερη επιδείνωση των εργασιακών συνθηκών στον ευρωπαϊκό χώρο. Η μισθολογική συμπίεση (22% για τον κατώτατο μισθό και 32% για τους νέους έως 25 ετών), σε συνδυασμό με την αύξηση των εργατικών ατυχημάτων κατά 11,7% το 2022, σχηματίζουν ένα εχθρικό περιβάλλον για τους νέους επιστήμονες.

Το μέλλον

Από την έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας προκύπτει ότι το φαινόμενο του brain drain δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και δημογραφικό πρόβλημα. Η φυγή του πιο παραγωγικού τμήματος του πληθυσμού επιδεινώνει τη δημογραφική κρίση της χώρας, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που θα είναι δύσκολο να σπάσει χωρίς ριζικές αλλαγές στις πολιτικές και τη νοοτροπία. Η λύση δεν βρίσκεται μόνο στην αύξηση των μισθών, αλλά στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλαισίου που θα προσφέρει αξιοκρατία, ποιοτικές θέσεις εργασίας και ένα υγιές κοινωνικό περιβάλλον. Διαφορετικά, η «διαρροή εγκεφάλων» θα συνεχίσει να αδειάζει τη χώρα από το πιο πολύτιμο κεφάλαιό της: τους νέους της επιστήμονες.

Με την πλατφόρμα braingain.ose.gr που τέθηκε σε λειτουργία, ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης απευθύνει ανοιχτό κάλεσμα σε κάθε Έλληνα που εργάζεται ή έχει εργαστεί σε σιδηρόδρομο της Ευρώπης, της Ασίας ή οποιαδήποτε άλλης ανεπτυγμένης χώρας, να επιστρέψει και να εργαστεί με καλές απολαβές στο νέο ΟΣΕ.

Οι ρυθμίσεις του νομοσχεδίου απελευθερώνουν τις αμοιβές στελεχών ώστε να μπορέσει η νέα εταιρεία να προσελκύσει ανθρώπους από το εξωτερικό που έχουν σήμερα μεσαίες ή υψηλές θέσεις ευθύνης σε σιδηροδρομικούς οργανισμούς.

Συγκεκριμένα, μέσω της πλατφόρμας, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να δηλώσουν συμμετοχή και την ειδικότητά τους για θέσεις που αφορούν τους εξής τομείς:

1) Λειτουργία δικτύου & ρύθμιση κυκλοφορίας

2) Ασφάλεια και διαδικασίες

3) Προδιαγραφές και υλοποίηση σιδηροδρομικών έργων

4) Στρατηγική και διοίκηση

5) Ψηφιακός μετασχηματισμός

6) Ανθρώπινο δυναμικό

Τι προβλέπει ο νέος νόμος για τις απολαβές

Ο νέος ΟΣΕ αποκτά ευέλικτο μισθολογικό πλαίσιο εκτός ενιαίου μισθολογίου. Οι απολαβές των στελεχών θα είναι αντίστοιχες του γενικού γραμματέα έως και των ανώτατων δικαστικών, αφού το υπουργείο θέλησε να εξαντλήσει τα περιθώριο κινήτρων ώστε να στελεχωθεί σωστά ο νέος ΟΣΕ.

Πέρα από τις υψηλότερες οικονομικές απολαβές σε σχέση με αυτές που προσφέρονται στο στενό δημόσιο τομέα, οι Έλληνες του εξωτερικού θα μπορούν επωφεληθούν και από την απαλλαγή κατά 50% στον φόρο εισοδήματος για περίοδο 7 ετών, σύμφωνα με όσα προβλέπει ο νόμος 4758/2020.

Διευκρινίζεται ότι οι ίδιες θέσεις θα είναι ανοικτές και σε υποψήφιους κατοίκους της Ελλάδας, εφόσον διαθέτουν τα απαραίτητα προσόντα.

Ωστόσο, στόχος του προγράμματος είναι ο επαναπατρισμός Ελλήνων του εξωτερικού, ακριβώς επειδή εισφέρουν εμπειρία, τεχνογνωσία και διεθνή κουλτούρα που χρειάζεται ο νέος ΟΣΕ.

Οδηγός – Τι πρέπει να κάνουν οι υποψήφιοι

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκεφτούν την σελίδα και να συμπληρώσουν την σχετική φόρμα εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Εκεί αφού γράψουν τα προσωπικά τους στοιχεία, θα πρέπει να συμπληρώσουν:

1) Έτη Επαγγελματικής Εμπειρίας

2) Πόσα χρόνια βρίσκεσαι εκτός Ελλάδας

3) Επιθυμητός Τομέας στον Νέο ΟΣΕ

4) Ενδεικτικό Επίπεδο Ενδιαφέροντος

5) Βιογραφικό

Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας η ομάδα του braingain.ose.gr θα επικοινωνήσει με τους ενδιαφερόμενους για περισσότερες λεπτομέρειες.

Κυρανάκης: «Ο νέος ΟΣΕ χρειάζεται τους Έλληνες του εξωτερικού»

Ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών, έχοντας υπάρξει στο παρελθόν μεταξύ των ιδρυτών της πρωτοβουλίας BrainGain, έχει ψηλά στην ατζέντα του τον επαναπατρισμό Ελλήνων. Για τη νέα προσπάθεια του ΟΣΕ δήλωσε:

«Υπάρχουν πάνω από 100 Έλληνες αυτή τη στιγμή με θέσεις ευθύνης σε σύγχρονους σιδηροδρόμους του εξωτερικού. Τους λέμε ξεκάθαρα ότι η δική τους εμπειρία μπορεί να κάνει τη διαφορά στο νέο ΟΣΕ. Οι μεγάλες αλλαγές που θέλουμε να κάνουμε στη χώρα, περνούν μέσα από τη μεγάλη επιστροφή της γενιάς του Brain Gain. Τώρα είναι η ώρα να προσφέρουν στην πατρίδα τους, σε έναν τομέα που πλήγωσε βαθιά ολόκληρη την Ελλάδα. Και για πρώτη φορά θα έχουμε τη δυνατότητα να ανταποκριθούμε μισθολογικά στη δική τους διαδρομή και επαγγελματική αξία. Και να ανταποκριθούμε όλοι μαζί σε αυτό που ζητά η κοινωνία, για πραγματική αλλαγή στον σιδηρόδρομο».

Η Υπουργός τόνισε ότι η Πολιτεία οφείλει να προσπαθήσει να φέρει πίσω στην Ελλάδα τους Έλληνες που μετανάστευσαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης αναζητώντας καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες. Συγκεκριμένα, η Κεραμέως αναφέρθηκε σε τρεις βασικούς πυλώνες που στηρίζουν αυτή την προσπάθεια, οι οποίοι ευθυγραμμίζονται με το Στρατηγικό Σχέδιο του Υπουργείου Εξωτερικών για τον Απόδημο Ελληνισμό για την περίοδο 2024–2027:

Πρώτος άξονας – διαμόρφωση ευρύτερων κατάλληλων προϋποθέσεων για εργασία στην Ελλάδα:

• Η ανεργία έπεσε κάτω από το 10% για πρώτη φορά μετά από 15 χρόνια, ενώ τον Απρίλιο έπεσε στο 8,3%, η χαμηλότερη των τελευταίων 17 ετών.
• Η Ελλάδα έχει την μεγαλύτερη αύξηση σε απασχόληση στις ηλικίες 20-64 στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεταξύ τρίτου και τετάρτου τριμήνου 2024 (μαζί με το Λουξεμβούργο).
• Από το 2019 έχουν δημιουργηθεί 500.000 νέες θέσεις εργασίας.
• Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του πληροφοριακού συστήματος ΕΡΓΑΝΗ 2024, η πλήρης απασχόληση αγγίζει το 76,4%, το 53,7% των εργαζομένων λαμβάνουν μισθό πάνω από 1.000€, έναντι 36,3% το 2019, ενώ ο μέσος μισθός ανήλθε σε 1.342€ το 2024, +28,3% από το 2019. Ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης ανέρχεται στα 1.478€.
• Από 1/4/2025, ο μηνιαίος κατώτατος μισθός βρίσκεται στα 880€ από 650€ το 2019, αύξηση 35,4%.
• Οι ασφαλιστικές εισφορές έχουν ήδη μειωθεί κατά 5,4 ποσοστιαίες μονάδες και αναμένονται να μειωθούν κατά μισή ποσοστιαία μονάδα το 2027.
• Επέκταση της ψηφιακής κάρτας εργασίας – 815.000 περισσότερες υπερωρίες για το 2024 και 637% αύξηση δηλωθεισών υπερωριών στον τουρισμό τον Μάρτιο 2025.
• Θεσμοθέτηση πλέγματος προστασίας εργαζομένων γονέων.
• Νέες ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας.
• Προστατεύουμε την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων.
• Εντείνονται οι έλεγχοι από την Επιθεώρηση Εργασίας.

Δεύτερος άξονας – Δημιουργία κινήτρων αμιγώς για την επιστροφή Ελλήνων του εξωτερικού:

• 50% μείωση φορολογίας εισοδήματος για αυτούς που ήταν για τουλάχιστον 5 χρόνια φορολογικοί κάτοικοι εξωτερικού, για 7 χρόνια από την επιστροφή τους στη χώρα μας.
• Ειδική διαδικασία αναγνώρισης ειδικότητας σε γιατρούς από ΗΠΑ.

Τρίτος άξονας – Ανάδειξη νέων επαγγελματικών ευκαιριών και κινήτρων μέσω δράσεων ενημέρωσης και διασύνδεσης:

• Προσέλκυση των Ελλήνων του εξωτερικού μέσω διοργάνωσης εκδηλώσεων στις πόλεις όπου ζουν και δραστηριοποιούνται.
• Στόχος, η ενημέρωση των Ελλήνων πολιτών για την κατάσταση της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα καθώς και των κινήτρων επαναπατρισμού τους.
• Διασύνδεση αποδήμων με σημαντικές επιχειρήσεις της Ελλάδας που προσφέρουν πολλές και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας.

Οι εκδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν τους τελευταίους μήνες στο Άμστερνταμ, στο Ντίσελντορφ, στο Λονδίνο και στη Στουτγκάρδη, με συνολικά πάνω από 120 αποστολές επιχειρήσεων και 5.000 ενδιαφερόμενοι πολίτες.

Η Υπουργός επεσήμανε ότι σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat, το διάστημα 2010-2023 έφυγαν από τη χώρα 659.547 Έλληνες πολίτες και έχουν επιστρέψει 422.688, δηλαδή, έχουμε αναστροφή κατά 64% του brain drain της κρίσης, ενώ παράλληλα ζήτησε από τους βουλευτές προτάσεις για ενίσχυση κινήτρων επαναπατρισμού των Ελλήνων.

Η Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, δήλωσε:

«Το θέμα του brain gain, το θέμα του πως θα προσελκύσουμε πίσω εκείνα τα λαμπρά μυαλά που φύγαν κυρίως τα χρόνια της κρίσης, είναι μία εθνική υπόθεση η οποία υπερβαίνει κόμματα και χρώματα. Και σε αυτή την προσπάθεια σας καλούμε όλες και όλους. Το τηλέφωνό μου, το γραφείο μου θα είναι πάντα ανοιχτό για όλους τους συναδέλφους που έχουν σκεφτεί συγκεκριμένες προτάσεις για την ενίσχυση του πλαίσιο των κινήτρων, συνολικά την προσπάθεια επιστροφής».

Τέλος, η κα Κεραμέως προανήγγειλε ότι η επόμενη δράση εξωστρέφειας του Υπουργείου θα πραγματοποιηθεί τον προσεχή Δεκέμβριο στη Νέα Υόρκη με την συμμετοχή σημαντικών επιχειρήσεων που αναζητούν προσωπικό. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να προηγηθεί μία ακόμα ανάλογη δράση σε κάποια ευρωπαϊκή πόλη εντός του 2025.

Στην Επιτροπή συμμετείχε και ο Γενικός Γραμματέας Εργασιακών Σχέσεων Νίκος Μηλαπίδης ο οποίος δήλωσε:

«Η διεύρυνση του εργατικού δυναμικού και η αύξηση της απασχόλησης αποτελεί την προτεραιότητα του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Με τις δράσεις του Υπουργείου Εργασίας επιδιώκουμε να συνδέσουμε Έλληνες του εξωτερικού με ελληνικές επιχειρήσεις σε μια συγκυρία που η ανεργία σταθερά μειώνεται και όλες οι επιχειρήσεις αναζητούν προσωπικό. Οι Έλληνες επαγγελματίες επιστρέφουν στην ελληνική αγορά εργασίας, όχι πλέον μόνο για συναισθηματικούς λόγους αλλά και γιατί, με πολλή δουλειά, η αγορά εργασίας γίνεται πιο ελκυστική, όσο η οικονομία αναπτύσσεται. Θέλουμε να “μπολιάσουμε” την αγορά εργασίας με την τεχνογνωσία και τις εμπειρίες των Ελλήνων του εξωτερικού και θα συνεχίσουμε την προσπάθεια με δράσεις “Rebrain Greece σε Ευρώπη και Αμερική».

Σε μία πολιτική παρέμβαση που άφησε ερωτηματικά σημείωσε ότι υπάρχει έλλειμμα στην αντιπολίτευση και εξήγησε την υπεροχή της κυβέρνησης: «Πορευόμαστε προς μία κοινωνία του ενός πέμπτου. Αυτό σημαίνει ότι το 21% δεν θα έχει κανέναν λόγο να μη ψηφίσει αυτή την κυβέρνηση. Αν μέσα σε αυτούς είναι και ισχυρά οικονομικά συμφέροντα με επιρροή στα μέσα ενημέρωσης και στην κοινή γνώμη αυτό το 21% μπορεί να γίνει και 30%. Όμως το υπόλοιπο 70% που είναι; Είναι κατακερματισμένο, διασπασμένο, διάσπαρτο και χωρίς όραμα».

Στο ερώτημα για το εάν εκτιμά ότι μπορεί να συνεχιστεί η σημερινή κατάσταση στη χώρα απάντησε: «Θεωρητικά μπορεί να συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα όσο δεν υπάρχει εναλλακτική πολιτική πρόταση. Το μεγάλο αιτούμενο για την πολιτική ζωή του τόπου, που επίσης βαλκανοποιείται είναι αν θα υπάρξει εναλλακτική πρόταση. Αν δεν υπάρξει θα συνεχιστεί το τέλμα. Αν υπάρξει προσπάθεια για ένα όραμα και για μία αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση στην σημερινή κυβέρνηση τότε τα πράγματα θα αλλάξουν».

Δριμεία κριτική στην κυβέρνηση για το brain drain

Ασκώντας κριτική στη κυβέρνηση είπε «το brain drain συνεχίζεται και είναι σε αναντιστοιχία με την κυβερνητική ρητορική. Αν πίστευε κανείς την κυβερνητική ρητορική θα διαπίστωνε ότι δεν υπάρχει brain drain, το λύσαμε, όπως έχουμε αντιμετωπίσει και το ζήτημα της ακρίβειας και το ζήτημα των αγροτικών κονδυλίων του ΟΠΕΚΕΠΕ και της ασφάλειας των σιδηροδρόμων. Όμως όσο υπάρχει αναντιστοιχία στο κατά κεφαλήν εισόδημα Ευρώπης και Ελλάδας το φαινόμενο θα συνεχίζεται».

Υποστήριξε ότι το brain drain συνεχίζεται και ότι αυτό οφείλεται στο ότι «αφενός συνεχίζεται η απόκλιση της χώρας από το μέσο ευρωπαϊκό επίπεδο και αφετέρου γιατί τα τελευταία έξι χρόνια αυξάνεται η κρίση αξιοπιστίας των θεσμών, της πολιτικής και των αξιών».

Είπε ακόμη ο Αλέξης Τσίπρας: «Η χώρα τα τελευταία 15 χρόνια έχει υποστεί μεγάλη οπισθοχώρηση, έχει μειωθεί κατά 13 μονάδες το μέσο εισόδημα. Από το 80% του ευρωπαϊκού μέσου όρου που ήταν το 2007 τώρα είμαστε στο 60%. Η χώρα συνεχίζει να αποκλίνει από την Ευρώπη».

Συνεχίζοντας την επιχειρηματολογία του επικαλέστηκε έρευνες για τα συγκριτικά στοιχεία της Ελλάδας με τις χώρες της Ευρώπης και ανέφερε: «Το ποσοστό των πολιτών που είναι στο όριο της φτώχειας είναι στο 28%, ίδιο με την Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Έχουμε ένα φαινόμενο βαλκανοποίησης της οικονομικής ζωής της χώρας. Αντικατοπτρίζεται αυτό στους μισθούς, στις δημόσιες υπηρεσίες, στο κοινωνικό κράτος, στο κράτος δικαίου και το αίσθημα ισονομίας. Οι γενιές της τελευταίας δεκαπενταετίας, για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο, αισθάνονται ότι θα ζήσουν χειρότερα από ότι οι προηγούμενες. Αυτή είναι η βασική αιτία που οδηγεί και διατηρεί το brain drain. Ένα ακόμη στοιχείο είναι ότι στην Ελλάδα υπάρχει η μεγαλύτερη φορολογία της μισθωτής εργασίας. Η κυβέρνηση όταν ανέλαβε μείωση την φορολογία στα μεγάλα εισοδήματα».

«Χάθηκαν πολλές μεγάλες ευκαιρίες» από το 2019

Σε ερώτηση για το αν οι συνθήκες είναι καλύτερες σήμερα από ότι το 2019 απάντησε: «Την τελευταία εξαετία χάθηκαν πολλές μεγάλες ευκαιρίες. Όσο για το αν οι συνθήκες είναι καλύτερες, εξαρτάται από το ποιον θα ρωτήσετε. Η έρευνα της Metron Analysis που παρουσιάσατε λέει ότι είμαστε όχι στην κοινωνία του ενός τρίτου, λέει ότι είμαστε στη κοινωνία του ενός πέμπτου. Το 21% όσων ρωτήθηκαν απάντησε ότι βγάζει χρήματα και αποταμιεύει. Το 35% απάντησε ότι δεν βγαίνει ο μήνας και το υπόλοιπο ότι τα βγάζει πέρα οριακά. Όμως το 2024 καταγράφηκε ρεκόρ δεκαπενταετίας στα κέρδη των εισηγμένων στο χρηματιστήριο. Η κυβέρνηση τα πάει πάρα πολύ καλά, για εκείνους που θέλει να εξυπηρετήσει, για τα συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα. Για την μεγάλη πλειοψηφία του ελληνικού λαού δεν είναι καλύτερα».

Σημείωσε ακόμη ότι «τα τελευταία έξι χρόνια χάθηκε η ευκαιρία, δεν οικοδομήθηκε κανένα σχέδιο αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου και αναστροφής της απόκλισης από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το παραγωγικό μοντέλο έχει ξεπεραστεί, είναι το μοντέλο που μας οδήγησε στη κρίση αλλά το συνεχίζουμε. Χρειάζεται ένα αναπτυξιακό άλμα γιατί διαφορετικά η χώρα θα πέσει στα βράχια, χρειάζονται ισχυρότεροι ρυθμοί ανάπτυξης, από το 1,5% με 2% που καταγράφεται, σε συνδυασμό με την στροφή προς την κοινωνία, την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους και την μείωση των ανισοτήτων».

«Έχει αλλάξει το ισοζύγιο των ροών από το 2023 και μετά, έχουμε θετική εξέλιξη. Το 2023 έφυγαν 32.800 ενώ γύρισαν 47.200 πίσω» σημείωσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης μιλώντας στο inForum, και υπογράμμισε ότι το γεγονός αυτό δεν είναι τυχαίο και πως κάτι σημαίνει, και σημείωσε ότι με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ που αποτυπώνουν το κύμα του Brain Drain τα προηγούμενα χρόνια έφυγαν από τη χώρα μας 600.000 Έλληνες, από τους οποίους επέστρεψαν περίπου 400.000 πολίτες τα τελευταία χρόνια.

«Αυτό συνδέεται με ειδικότερα μέτρα που έχει πάρει η κυβέρνηση, όπως τα φορολογικά κίνητρα, το πρόγραμμα Brain Regain και άλλα προγράμματα πιο ειδικά, όπως αυτά για την αναγνώριση της ειδικότητας των γιατρών» τόνισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

«Αυτό δείχνει ότι αλλάζει σταδιακά το κλίμα, δεν είμαστε πια στην Ελλάδα της κρίσης, δεν έχουμε γίνει παράδεισος, αλλά σίγουρα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Υπάρχουν πολλά ακόμα να γίνουν, όμως υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες» συμπλήρωσε ο Κωστής Χατζηδάκης.

Σχολιάζοντας τους μισθούς στην Ελλάδα, ο κ. Χατζηδάκης υπογράμμισε ότι τα τελευταία 5 χρόνια έχουν δημιουργηθεί περίπου 500.000 θέσεις δουλειάς, οι οποίες δεν αμείβονται με τον κατώτατο μισθό. «Τα στοιχεία που κυκλοφορούν δεν έχουν σχέση με την πραγματικότητα. Ο κατώτατος μισθός αυξήθηκε από 650 ευρώ στα 880 ευρώ, με μια αύξηση πληθωρισμού 20%, έχουμε αύξηση του κατώτατου μισθού 35% και του μέσου μισθού 28%» τόνισε ο κ. Χατζηδάκης, σημειώνοντας ότι τα στοιχεία της Eurostat και του ΟΟΣΑ διαψεύδουν ότι η Ελλάδα είναι η δεύτερη φτωχότερη χώρα μετά τη Βουλγαρία.

«Σύμφωνα με τα στοιχεία η Ελλάδα, το 2024, ήταν στη 17η θέση ως το μέσο μεικτό μισθό και στη 16η θέση ως προς το μέσο καθαρό μισθό» υπογράμμισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, τονίζοντας: «Είμασταν πολύ χειρότερα, αλλά ανεβαίνουμε».

«Δεν είναι ότι δεν δημιουργούνται θέσεις εργασίας ή καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Το πρόβλημα είναι ότι δεν ταιριάζουν σε πολλές περιπτώσεις τα προσόντα που αποκτά κανείς από το σχολείο και το πανεπιστήμιο, με τη ζήτηση από την αγορά εργασίας» σημείωσε ο κ. Χατζηδάκης για την ανάγκη ταύτισης των δύο αυτών «αξόνων».

«Έχουμε ένα μεγάλο πρόγραμμα μέσω του υπουργείου Εργασίας για κατάρτιση στις ψηφιακές δεξιότητες, όμως θα πρέπει να διασφαλίσουμε ότι θα γίνεται όσο πιο ουσιαστικά μπορεί να γίνεται. Το κλειδί είναι να γίνεται σωστά και η πιστοποίηση των δεξιοτήτων» τόνισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

Στο ερώτημα αν θα υπάρξει κάποια δέσμευση της κυβέρνησης για τους νέους στο πρόγραμμα της ΔΕΘ ο Κωστής Χατζηδάκης ανέφερε ότι «γίνονται και θα γίνουν πολλά και σοβαρά πράγματα, που δεν τυγχάνουν δημοσιότητας, γιατί δεν τα συζητάμε ως πολιτικό σύστημα ή ως κοινωνία» τόνισε και εξήγησε ότι «συζητάμε να στηρίξουμε την έρευνα, τις startup και την καινοτομία. Πρόσφατα περάσαμε ένα νόμο που είναι ο πιο προοδευτικός και καινοτόμος στην Ευρωπαϊκή Ένωση».

«Σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη η Ελλάδα είναι στη 15η θέση στην έρευνα, γιατί είχαμε αύξηση στην περίοδο 2019 – 2023» συμπλήρωσε ο κ. Χατζηδάκης.

Μάχη με το «βαθύ κράτος»

Για τον τρόπο που αντιλαμβάνονται οι νέοι το δημόσιο τομέα και την αξιοκρατία που υπάρχει, ο Κωστής Χατζηδάκης υπογράμμισε ότι έχει προχωρήσει σημαντικά στην Ελλάδα ο ψηφιακός μετασχηματισμός του δημοσίου, αλλά τόνισε πως «θα πρέπει να δούμε πιο αποφασιστικά το θέμα ‘βαθύ κράτος’ που είναι και στις δικές μου αρμοδιότητες και σύντομα θα αναλάβουμε νομοθετικού χαρακτήρα πρωτοβουλίες, και της αξιολόγησης».

Ειδικότερα, ο κ. Χατζηδάκης σημείωσε ότι θα παρουσιαστούν άμεσα τα αποτελέσματα της έρευνας που έκανε το υπουργείο Εσωτερικών, ενώ στην πορεία θα ζητηθεί από τους ασθενείς που πάνε στις νοσοκομειακές μονάδες να αξιολογήσουν τις υπηρεσίες, ενώ στη συνέχεια -όπως τόνισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης- θα προχωρήσει αυτό και στην παιδεία.

Για την υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ρωτήθηκε και για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, με τις παράνομες επιχορηγήσεις που οδήγησε και στην παρέμβαση του Ευρωπαίου Εισαγγελέα.

«Δεν χρειάζεται να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, δεν είναι παράδειγμα επιτυχίας η διαχείριση στον ΟΠΕΚΕΠΕ, όμως θα ήταν ισοπεδωτικό να πούμε ότι δεν έχουν γίνει βήματα στον τομέα του βαθέως κράτους και της γραφειοκρατίας, όπως ο ψηφιακός μετασχηματισμός» τόνισε ο κ. Χατζηδάκης, φέρνοντας ως παραδείγματα τη ΔΕΗ που την χαρακτήρισε success story ή τον ΕΦΚΑ, ενώ είπε ότι πάρχουν παραδείγματα όπως ΟΣΕ και Πολεοδομίες που εκνευρίζουν τους πολίτες.

Ενθουσιάστηκε -και δικαίως- το πανελλήνιο, ακόμα περισσότερο διότι πρόκειται για τη νεαρότερη σε ηλικία εθνική ομάδα εδώ και δεκαετίες. Οι νεότεροι ταυτίστηκαν με το κατόρθωμα των συνομιλήκων τους, οι μεγαλύτεροι είδαν στα βλέμματα των ποδοσφαιριστών μας τα δικά τους παιδιά.

Πρόκειται για ένα ύπουλο παιχνίδι προβολής όσων κουβαλάμε σαν χώρα και λαός σε εκείνους (εν προκειμένω ποδοσφαιριστές) που πετυχαίνουν κάτι σπουδαίο σε μία στιγμή που εμείς χρειαζόμαστε κάτι σπουδαιότερο. Είναι ένας μηχανισμός αφύπνισης και εκμαίευσης συναισθημάτων (όπως περηφάνεια) όταν αυτά μας λείπουν, ένα αντίδοτο στην κατατονία.

Τα “τρομερά μωρά” είναι πρωτίστως παιδιά των γονιών τους, παιδιά του εαυτού τους, παιδιά του Γιοβάνοβιτς που τα μετέτρεψε σε αξιόμαχο σύνολο. Γίνονται, βεβαίως, και “μωρά” μιας ολόκληρης χώρας, αφενός γιατί την εκπροσωπούν φορώντας το εθνόσημο, αφετέρου επειδή σπάνε την σιωπή που μας κυκλώνει. Εάν, ωστόσο, δεν κατορθώσουν να την σπάσουν, μάλλον θα μείνουν μωρά και καθόλου τρομερά. Κάπως έτσι αποκτά ακόμα μεγαλύτερη αξία αυτό που είπε ο καταπληκτικός Μίλτος Τεντόγλου, όταν δεν κατάφερε να ανέβει στο βάθρο όπου τον έχουμε συνηθίσει: “Μην σταματάτε να πιστεύετε σε εμένα…”. Μήπως επειδή αυτός γνωρίζει πόσο εύκολα και γρήγορα μπορούν οι πολλοί να σταματήσουν να πιστεύουν σε κάτι που δεν τους προσφέρει αυτή την ρωγμή στη σιωπή;

Το 2018, οι μαθητές και μαθήτριες της χώρας μας σημείωσαν αρνητικό ρεκόρ ως προς τις επιδόσεις τους στον διεθνή διαγωνισμό PISA (Programme for International Student Assessment). Το 2024, είχαμε ένα νέο ακόμα πιό αρνητικό ρεκόρ μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. Πάνω κάτω τα παιδιά αυτά είχαν την ηλικία του Καρέτσα. Δεν θα χαθούν στη ζωή τους, πολλά θα προκόψουν παρά τις αρνητικές επιδόσεις, σε κάθε περίπτωση θα βρούν το δρόμο τους.

Την περίοδο της οικονομικής κρίσης, εκατοντάδες χιλιάδες νέοι άνθρωποι, στα 18, στα 22, στα 24 χρόνια τους, έφυγαν στο εξωτερικό. Άλλοι για να σπουδάσουν, οι περισσότεροι για να βρουν δουλειά, αφήνοντας πίσω μια ρημαγμένη χώρα. Το φαινόμενο το καταγράψαμε ως “brain drain”, το εκλογικεύσαμε και το κατατάξαμε στις συνέπειες μιας εποχής, χωρίς ποτέ ουσιαστικά και με ανάληψη ευθύνης να συζητήσουμε και να συμφωνήσουμε ποιοί, πώς, και γιατί εκδηλώθηκαν αυτές οι συνέπειες.

Τελευταία, αρχίσαμε να μιλάμε για την αναστροφή του φαινομένου, για το “brain gain”. Κάποια από τα “μωρά” (όχι …τρομερά, αλλά φυγάδες από τον τρόμο της χώρας) που έφυγαν τότε άρχισαν να επιστρέφουν, άλλα γιατί κουράστηκαν, άλλα γιατί νοστάλγησαν, άλλα γιατί απλώς έπρεπε.

Όσοι αποθεώνουμε (πρώτοι οι πολιτικοί μας με τα ενθουσιώδη μηνύματα νίκης και αναφοράς στην “ψυχή” του Έλληνα…) τα “τρομερά μωρά” του Γιοβάνοβιτς και προβάλλουμε σε αυτά την έξαρση που μας λείπει, τι ακριβώς κάνουμε (καθένας και καθεμιά μας, και ως κράτος συνολικά) για τα “μωρά” που δεν θα δοξαστούν στη Γλασκώβη;

Τι κάνουμε ως κράτος για να μπορούν τα παιδιά μας να μην φύγουν, ή να επιστρέψουν με την μισή από την στιγμιαία περηφάνεια που νοιώσαμε στα γκολ του Καρέτσα, του Κωνσταντέλια, του Τζόλη; Τι λέμε στα παιδιά που κατά εκατοντάδες χιλιάδες κατέβηκαν στα συλλαλητήρια για να φωνάξουν για Δικαιοσύνη, Αλήθεια και Ασφάλεια;

Ποιά περηφάνεια μπορούμε να τους δώσουμε, εκτός από αυτή που κλέψαμε από το ταλέντο και την υπερπροσπάθεια των παιδιών της εθνικής, τι πραγματικά έχουμε να τους πούμε για το μέλλον τους;

Αυτή την συζήτηση δεν θα την κάνουμε. Όπως δεν την κάναμε και στο παρελθόν. Διότι, για να πεις κάτι στα παιδιά, πρέπει να μάθεις τη γλώσσα τους και τις ανάγκες τους. Πρέπει να βγεις από τον ρόλο του θεατή που απλώς περιμένει το κατόρθωμα των άλλων για να το εγκωμιάσει, δήθεν πατρικά, εν τέλει πατερναλιστικά και υποκριτικά…

Νίκος Γιαννόπουλος

Ο κ. Μαρινάκης, επικαλέστηκε, ορθώς από την πλευρά του, τα σχετικά στοιχεία από τη έρευνα Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης η οποία, δειγματοληπτικά, κατέληξε στο παραπάνω συμπέρασμα. Εκτοτε, σε κάθε σχετική συζήτηση, στο κυβερνητικό στρατόπεδο διακρίνει κανείς ότι επικρατεί κλίμα ικανοποίηση που προκύπτει από την αίσθηση ότι το δύσκολο αυτό στοίχημα κερδίζεται για τη χώρα.

Είναι όμως πράγματι έτσι τα πράγματα; Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε η ΕΛΣΤΑΤ τον Δεκέμβριο μέσα στο 2023 έφυγαν στο εξωτερικό για μόνιμη εγκατάσταση (μεγαλύτερη, δηλαδή, των 12 μηνών) 76.158 άτομα. Δεν τους λες και λίγους.

• Αντιθέτως, το νούμερο είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό από την άποψη ότι υποτίθεται ότι διανύουμε περίοδο οικονομικής ευμάρειας κατά την οποία η ανεργία μειώνεται, οι νέες θέσεις εργασίας αυξάνονται και οι μισθοί ανεβαίνουν. Τουλάχιστον, αυτό υποστηρίζει το κυβερνητικό αφήγημα.

Από την ΕΛΣΤΑΤ επίσης μάθαμε ότι μέσα στο 2022 από την Ελλάδα προς το εξωτερικό για την αναζήτηση καλύτερης επαγγελματικής τύχης αναχώρησαν 80.307 άτομα. Αυτό σημαίνει ότι μέσα στην τελευταία διετία, κατά την οποία η χώρα άφησε πίσω της την κρίση της πανδημίας, σχεδόν 160.000 άτομα έκαναν πράξη και το brain drain. Αφησαν πίσω τους την Ελλάδα διότι προφανώς εντόπισαν καλύτερες εργασιακές ευκαιρίες στο εξωτερικό (Ευρώπη, ΗΠΑ, Ασία).

Είναι φυσικά προφανές ότι ο αριθμός των Ελλήνων που μεταναστεύουν κάθε χρόνο είναι μειωμένος σε σχέση με αυτόν της περιόδου 2012-2018 όταν και σημειώθηκε η μεγάλη έξοδος των 680.000 ανθρώπων από την Ελλάδα της κρίσης. Εκείνη ακριβώς την περίοδο, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, κάθε χρόνο εγκατέλειπαν την Ελλάδα σταθερά πάνω από 100.000 ως 130.000 άτομα φέρνοντας στο νου των παλαιότερων τις δεκαετίες του 50 και του 60 κατά τις οποίες καταγράφηκε επίσης μαζική μετανάστευση των Ελλήνων στο εξωτερικό.

Ομως, η ρεαλιστική αποτίμηση των πραγμάτων δείχνει ότι το φαινόμενο του brain drain καλά κρατεί και στον “ενάρετο” οικονομικό κύκλο που διανύουμε. Είναι, δε, χαρακτηριστικό και το ακόλουθο στοιχείο: Ενώ η στατιστική καμπύλη των εξερχόμενων μεταναστών παρουσιάζει μείωση σε σχέση με τα μνημονιακά χρόνια, σε σχέση με τα χρόνια προ μνημονίων, (μέχρι και το 2010) παρουσιάζει σαφέστατη αύξηση. Και ιδού γιατί: Μέχρι και τέλη της δεκαετίας του 2000, όταν η χώρα δεν είχε παραδοθεί στη δίνη της κρίσης χρέους, αποχωρούσαν από τη χώρα περίπου 40.000 άνθρωποι κάθε χρόνο.

• Αφού τώρα αποχωρούν περίπου 75.000 κάθε χρόνο (αυτό δείχνουν τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ την τελευταία διετία όπως τονίστηκε παραπάνω) σημαίνει ότι το brain drain έχει ουσιαστικά αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά ακόμα και μετά τα μνημόνια και ότι σε καμία περίπτωση δεν έχουμε επιστρέψει στα προ μνημονίων επίπεδα (κάτι που άλλωστε συμβαίνει και με τους μισθούς: αυξάνονται μεν αλλά ακόμα παραμένουν μειωμένοι, σε πραγματικές τιμές, σε σχέση με το 2009).

Είναι, άρα, σαφές ότι οι κυβερνητικοί πανηγυρισμοί λένε μόνο τη μισή αλήθεια και ότι τάση αναστροφής δυστυχώς, δεν υπάρχει ακόμα. Το θέλουμε ως χώρα, ως οικονομία, ως κοινωνία αλλά ακόμα δεν μπορεί να συμβεί γιατί δεν έχουν εξασφαλιστεί οι προϋποθέσεις. Και είναι γεγονός ότι αν οι μισθοί στην Ελλάδα συνεχίσουν να παίρνουν την κατιούσα ως προς τις μονάδες αγοραστικής δύναμης, τότε η φυγή θα εξακολουθήσει και τα επόμενα χρόνια να είναι μεγάλη. Είναι πολύ απλό: Δεν υπάρχει σύγκλιση με την Ευρώπη αλλά ξεκάθαρη απόκλιση σε επίπεδο μισθών (δεν μπαίνουμε καν σε ζητήματα ποιότητας ζωής, κόστους στέγης και εργασιακών συνθηκών).

• Το να χάνει η χώρα εργατικό δυναμικό, κυρίως υψηλής ειδίκευσης, (αλλά όχι μόνο) είναι σχεδόν… αυτοκτονικό για το μέλλον λαμβάνοντας πάντα στα υπόψη ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει, παράλληλα, και έντονο δημογραφικό πρόβλημα. Ας το διατυπώσουμε ωμά: Οι μεγαλύτεροι συνταξιοδούνται και αργότερα πεθαίνουν. Αν οι νεότεροι φεύγουν από τη χώρα-και με το χαμηλό ρυθμό γεννήσεων που παρατηρείται- τότε σε 20-30 χρόνια όλα θα τιναχθούν στον αέρα (χαρακτηριστικό παράδειγμα τα ασφαλιστικά ταμεία).

Το ζήτημα, κοντολογίς, δεν πρόσφερεται για πολιτική επικοινωνία και ευκαιριακούς πανηγυρισμούς οι οποίοι μάλιστα δεν λαμβάνουν υπόψη το σύνολο των πραγματικών στατιστικών στοιχείων αλλά μόνο όσα “εξυπηρετούν” το αφήγημα. Αντιθέτως, χρειάζεται δουλειά, επιμονή και υπομονή σε όλα τα επίπεδα για να πειστούν οι (επιφυλακτικοί προς το παρόν) συμπατριώτες μας να επιστρέψουν μόνιμα στην πατρίδα τους.

Η μεγάλη πλειοψηφία των συμμετεχόντων στη μελέτη επέστρεψε από το 2019 και μετά, έχει μέσο μισθό στην Ελλάδα πάνω από 2.300 ευρώ, οι περισσότεροι αισθάνονται αισιόδοξοι για το μέλλον, ενώ δίνουν «ψήφο εμπιστοσύνης» στην Ελλάδα ως τόπο για να ζεις.

Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τους αριθμούς, περισσότεροι από έξι στους 10 (63%) δήλωσαν ότι επέστρεψαν στην Ελλάδα από το 2019 κι έπειτα, γεγονός που φανερώνει ότι η χώρα έχει γίνει σαφώς πιο ελκυστική για Έλληνες που μετανάστευσαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και τους «πείθει» να επιστρέψουν.

Προσωπικοί και οικογενειακοί λόγοι ήταν, όπως αναμενόταν, οι κυριότεροι παράγοντες που επηρέασαν τους ερωτηθέντες. Ενδεικτικό είναι πως η συντριπτική πλειοψηφία απέδωσε σημασία στην ανάγκη να βρίσκονται κοντά στην οικογένεια και τους φίλους τους. Ωστόσο, η θετική πορεία της χώρας λειτούργησε ως κίνητρο επαναπατρισμού για πολλούς.

Το 38% σημείωσε πως η βελτίωση της ελληνικής οικονομίας και αγοράς τους επηρέασε πάρα πολύ ή αρκετά στην απόφασή τους να επιστρέψουν. Το 23% δήλωσε ότι η εύρεση θέσης εργασίας στην Ελλάδα με αντίστοιχες αποδοχές και προοπτικές με το εξωτερικό διαδραμάτισε πάρα πολύ ή αρκετά σημαντικό ρόλο. Το 20% απάντησε πως η βελτιωμένη πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα είχε πάρα πολύ ή αρκετά μεγάλη επίδραση στο σκεπτικό τους.

Μάλιστα, όταν κλήθηκαν να επιλέξουν τον μοναδικό σημαντικότερο λόγο για τον οποίο οδηγήθηκαν στην απόφαση να επαναπατριστούν, ένας στους πέντε (20%) είπε ότι ήταν η βελτίωση της ελληνικής οικονομίας και της αγοράς. Ακόμα 10% απέδωσε την απόφασή του πρωτίστως στη βελτιωμένη πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν ένας στους τρεις (30%) αποφάσισε να γυρίσει στην πατρίδα του με κύριο γνώμονα τις θετικές οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις.

Οι συνιστώσες αυτές αντικατοπτρίζονται στο πώς βλέπουν τις προοπτικές τους οι άνθρωποι του brain regain. Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες (51%) απάντησαν πως είναι είτε «σίγουρα» είτε «μάλλον» αισιόδοξοι για το μέλλον.

Το 55% ανέφερε ότι η Ελλάδα είναι τόπος για να ζει κανείς.

Πού εργάζονται και τι μισθούς παίρνουν
Σημαντικό μερίδιο των Ελλήνων που έχουν επιστρέψει απασχολείται σε δυναμικούς κλάδους μεγάλης προστιθέμενης αξίας ή καλύπτει κενά που δημιουργήθηκαν σε σημαντικές υπηρεσίες κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης.

Ενδεικτικά, το 10% εργάζεται στις νέες τεχνολογίες και στην πληροφορική, ακόμα 10% απασχολείται στην εκπαίδευση, 7% στην υγεία και 5% στην ενέργεια και στις ανανεώσιμες πηγές.

Πολύ σημαντικό είναι επίσης το εύρημα σύμφωνα με το οποίο το 46% των Ελλήνων που άφησαν τη ζωή τους στο εξωτερικό για να επιστρέψουν στην πατρίδα του, εργάζεται πλέον σε ελληνική επιχείρηση, οργανισμό ή υπηρεσία. Το ποσοστό αυτό, αν συμπεριληφθούν οι εργαζόμενοι σε πολυεθνικές με δραστηριότητα στη χώρα και οι αυτοαπασχολούμενοι / ελεύθεροι επαγγελματίες, ανέρχεται στο 83%.

Το 7% εργάζεται εξ αποστάσεως για εταιρεία ή οργανισμό του εξωτερικού, γεγονός που επίσης συνεισφέρει στην ελληνική οικονομία με έναν τρόπο που δεν είχε συνηθίσει η χώρα στο παρελθόν.

Όλα αυτά αποτυπώνονται και μισθολογικά, καθώς ο μέσος μισθός διαμορφώνεται στα 2.370 ευρώ το μήνα. Μόλις το 22% αμείβεται με έως 1.000 ευρώ.

Η έρευνα διεξήχθη τον Οκτώβριο του 2024 σε συνεργασία με την Kapa Research, αποκλειστικά σε δείγμα πολιτών που έφυγαν στο εξωτερικό στη διάρκεια της κρίσης αλλά έχουν επιστρέψει στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια.