Οι κινητοποιήσεις έγιναν όσο οι εκπρόσωπο του Τύπου συγκεντρώνονταν ενόψει της εκδήλωσης, που ξεκινάει στις 9 Μαΐου. Οι διοργανωτές ανακοίνωσαν ότι το ρωσικό περίπτερο θα παραμείνει κλειστό για το κοινό, ενώ οι καλλιτεχνικές παρουσιάσεις θα βιντεοσκοπούνται και θα προβάλλονται σε οθόνες κατά τη διάρκεια της έκθεσης.

Η απόφαση αυτή έρχεται μετά την παραίτηση της διεθνούς κριτικής επιτροπής, η οποία επικαλέστηκε τη συμμετοχή χωρών που ερευνώνται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, καθώς και τις πιέσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση, που απείλησε να αποσύρει χρηματοδότηση 2 εκατ. ευρώ.

Η Μπιενάλε δεν εξήγησε τους λόγους για την παραίτηση ολόκληρης της επιτροπής, που σηματοδοτεί μια δραματική κλιμάκωση στη διαμάχη η οποία έχει προκαλέσει αναταραχή σε ένα από τα πλέον περίβλεπτα καλλιτεχνικά φεστιβάλ στον κόσμο, περίπου μία εβδομάδα πριν από τα εγκαίνιά του, στις 9 Μαΐου.

Η πενταμελής κριτική επιτροπή, με επικεφαλής τη Βραζιλιάνα έφορο Σολάνζ Φαρκάς, ανέφερε την προηγούμενη εβδομάδα ότι «προασπιζόμενη τα ανθρώπινα δικαιώματα» δεν θα τιμήσει έργα από χώρες οι ηγέτες των οποίων κατηγορούνται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Οι μοναδικές δύο χώρες που συμμετέχουν στην Μπιενάλε και αντιμετωπίζουν τέτοιο πρόβλημα είναι η Ρωσία και το Ισραήλ: το ΔΠΔ έχει εκδώσει εντάλματα σύλληψης σε βάρος του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν για τον πόλεμο στην Ουκρανία και σε βάρος του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου για τον πόλεμο στη Γάζα.

Η απόφαση αυτή επικρίθηκε σφοδρά από ορισμένους ενώ ένας Ισραηλινός καλλιτέχνης που θα παρουσιάσει έργα του στη Βενετία, ο γλύπτης Μπέλου Σιμιόν Φαϊνάρου, κατηγόρησε την επιτροπή για φυλετικές διακρίσεις και απείλησε να προσφύγει στη δικαιοσύνη.

Η φετινή Μπιενάλε βρέθηκε στο μάτι ενός πολιτικού και μιντιακού κυκλώνα από τις αρχές Μαρτίου, όταν οι διοργανωτές ανακοίνωσαν ότι θα επιτρέψουν στη Ρωσία να επανέλθει στην έκθεση, για πρώτη φορά μετά την εισβολή του 2022 στην Ουκρανία. Η ιταλική κυβέρνηση επέκρινε δριμύτατα την απόφαση ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα τερματίσει ή θα αναστείλει τη χρηματοδότησή της, ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ, εάν ξανανοίξει φέτος το ρωσικό περίπτερο.

Ωστόσο, ο πρόεδρος της Μπιενάλε Πιετράντζελο Μπουταφουόκο αρνήθηκε να υποχωρήσει, εκτιμώντας ότι το φεστιβάλ είναι «χώρος συνύπαρξης όλου του πλανήτη», όπου δεν χωρά λογοκρισία.

Την Τετάρτη, εντείνοντας τις πιέσεις, το υπουργείο Πολιτισμού έστειλε τους επιθεωρητές του στη Βενετία για να συγκεντρώσουν πληροφορίας για το πώς έγινε ξανά δεκτή η Ρωσία, αναζητώντας τυχόν γραφειοκρατικά λάθη που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανάκληση της πρόσκλησης.

Η Μπιενάλε δεν σχολίασε το μποϊκοτάζ της κριτικής επιτροπής στους Ρώσους και τους Ισραηλινούς καλλιτέχνες, εκτιμώντας ότι λειτουργεί «αυτόνομα και ανεξάρτητα». Τα υπόλοιπα μέλη της επιτροπής είναι οι Ζόι Μπατ, Ελβίρα Ντιανγκάνι Όσε, Μάρτα Κούζμα και Τζοβάνα Ζαπέρι.

Οι οργανωτές πάντως ανακοίνωσαν ότι, για πρώτη φορά, θα επιτρέψουν να επιλέξουν οι επισκέπτες τους αγαπημένους καλλιτέχνες τους, μεταξύ όλων (συμπεριλαμβανομένων των Ρώσων και των Ισραηλινών) όσοι συμμετέχουν στην έκθεση. Τα βραβεία θα απονεμηθούν με τη λήξη της έκθεσης τον Νοέμβριο, αντί για την επόμενη εβδομάδα.

Προς το παρόν δεν είναι σαφές το ποιος θα επιλέξει τους νικητές των κορυφαίων βραβείων, του Χρυσού και του Αργυρού Λέοντα ή αν θα επιτραπεί να βραβευτούν έργα Ισραηλινών και Ρώσων καλλιτεχνών.

Μια επιστολή προς τους διοργανωτές, στην οποία αναφέρεται ότι η επιχορήγηση ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ θα μπορούσε να «ανασταλεί ή να τερματιστεί», στάλθηκε πριν από δύο εβδομάδες, δίνοντάς τους προθεσμία 30 ημερών για να απαντήσουν και να υπερασπιστούν τη θέση τους.

Όπως δήλωσε ο εκπρόσωπος της Επιτροπής Τόμας Ρενιέ, εάν η απάντηση δεν είναι ικανοποιητική, η Επιτροπή προτίθεται να διακόψει τη σύμβαση. Τόνισε επίσης ότι η Κομισιόν καταδικάζει έντονα το γεγονός ότι το ίδρυμα της Μπιενάλε επέτρεψε την επαναλειτουργία του ρωσικού περιπτέρου, για πρώτη φορά από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Η Μπιενάλε της Βενετίας, μία από τις σημαντικότερες εκθέσεις τέχνης παγκοσμίως, πρόκειται να φιλοξενήσει τη Ρωσία για πρώτη φορά από τον Φεβρουάριο 2022, σε μια κίνηση που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Ευρώπη.

Η Υπουργός Πολιτισμού της Λετονίας, Άγκνεσε Λάτσε, η οποία ηγήθηκε κοινής πρωτοβουλίας 25 ευρωπαϊκών χωρών για τον αποκλεισμό της Ρωσίας, δήλωσε ότι θα μποϊκοτάρει τα εγκαίνια της 9ης Μαΐου εάν η Ρωσία συμμετάσχει. Το Υπουργείο Πολιτισμού της Λετονίας υποστήριξε ότι η συμμετοχή της Ρωσίας θα της προσέδιδε «νομιμοποίηση μέσω μιας μεγάλης ευρωπαϊκής πολιτιστικής πλατφόρμας που χρηματοδοτείται από την Ευρώπη», ενώ προειδοποίησε ότι άτομα που συνδέονται με το ρωσικό περίπτερο έχουν δεσμούς με κρατικές δομές και φιλο-Κρεμλινικές αφηγήσεις.

Παράλληλα, 37 ευρωβουλευτές με επιστολή τους προς την πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και την Κάγια Κάλας ζήτησαν την αναστολή της χρηματοδότησης — που εκτιμάται σε περίπου 2 εκατ. ευρώ σε βάθος τριετίας — καθώς και την εξέταση περιοριστικών μέτρων κατά προσώπων που σχετίζονται με το ρωσικό περίπτερο.

Από την πλευρά της, η Μπιενάλε υπερασπίστηκε την απόφασή της, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί χώρο διαλόγου όπου η τέχνη διαχωρίζεται από την πολιτική.