Νατάσα Μαστοράκου

Όσοι όμως ήθελαν να αποδείξουν τα Maga διαπιστευτήριά τους ή την αφοσίωσή τους στον πρόεδρο Τραμπ, ίσως ένιωσαν υποχρεωμένοι να παρακολουθήσουν μια παρέλαση από παρόμοιους country τραγουδιστές που κατέληξε σε μια εμφάνιση του Kid Rock με σορτσάκι, να χοροπηδά και φαινομενικά να κάνει lip-sync σε μια «χιουμοριστική» επιτυχία του 1999.

Για τους συντηρητικός που δεν άντεχαν τους ισπανικούς στίχους του Bad Bunny, υπήρχε η παρηγοριά των καθαρών αγγλικών του ανθρώπου που είναι επίσης γνωστός ως Robert Ritchie.

Το θλιβερό αυτό θέαμα οργανώθηκε από την Turning Point USA, που δεν είναι φιλανθρωπική οργάνωση για ξεπερασμένους ραπ-ροκ καλλιτέχνες, αλλά μια δεξιά ομάδα πίεσης που συνίδρυσε ο εκλιπών Charlie Kirk. Όταν ο Kid Rock επέστρεψε στον Ritchie και διασκεύασε το country κομμάτι Til You Can’t (με έναν ευσεβή και πρόχειρο νέο στίχο), η μουσική συνοδεύτηκε από αφιέρωμα στον Kirk. Οι θεατές απολάμβαναν όλη την «τέχνη» ενόςσόου του Kid Rock μαζί με όλη τη χαρά μιας κηδείας.

Ποιο κοινό ενθουσιάστηκε με το “Μelania”;

Οι κινηματογράφοι έχουν το δικό τους συντηρητικό πολιτιστικό γεγονός αυτόν τον χειμώνα με το ντοκιμαντέρ Melania – ένα κακοδεχούμενο από τους κριτικούς, λιγότερο από «κολακευτικό» πορτρέτο της νυν Πρώτης Κυρίας, Melania Trump, από τον σκηνοθέτη της χειρότερης ταινίας X-Men και της χειρότερης ταινίας Hannibal Lecter.

Μη μπορώντας φαινομενικά να δημιουργήσει δική του καλλιτεχνική ταυτότητα από ένα τόσο κενό θέμα, το ντοκιμαντέρ δανείζεται βαριά και αταίριαστα από άλλους: μουσικά θέματα συνδεδεμένα με το Goodfellas, ή ακόμη και πραγματική μουσική από το Phantom Thread, την οποία ο συνθέτης Jonny Greenwood και ο σκηνοθέτης Paul Thomas Anderson απαίτησαν να αφαιρεθεί.

Με το Melania να κατατάσσεται δίπλα σε άτεχνες θρησκευτικές ταινίες, πρόχειρες παραγωγές του Dinesh D’Souza και έργα που απειλούν να περιλαμβάνουν εμφανίσεις του Ben Shapiro, εύλογα αναρωτιέται κανείς: υπάρχουν ακόμη δεξιοί που μπορούν να δημιουργήσουν πραγματικά σπουδαία ή έστω καλή τέχνη;

Η Angel Studios έχει κάνει κάποια ειλικρινή προσπάθεια να κυκλοφορήσει ταινίες για κοινό που κλίνει προς το Maga, αν και η ίδια θα υποστήριζε – σωστά – ότι ορισμένες παραγωγές της δεν είναι ούτε συντηρητικές ούτε θρησκευτικές. Παρότι έχει διανείμει ευρηματικές οικογενειακές ταινίες όπως το Sketch και τη ρομαντική κωμωδία Solo Mio, οι μεγαλύτερες επιτυχίες της ήταν το θρίλερ Sound of Freedom (που σχετίζεται με θεωρίες QAnon) και χαμηλού κόστους – αν και με γνωστά ονόματα – animated βιβλικές ιστορίες. Υπάρχει σαφώς κοινό για ανοιχτά χριστιανικό περιεχόμενο, όπως δείχνει και η επιτυχία του Dallas Jenkins, δημιουργού της σειράς για τη ζωή του Ιησού The Chosen.

Κάποια από αυτά τα κοινά ίσως επικαλύπτονται με το κοινό του Melania, που αντιμετωπίζει το θέμα του με σχεδόν θρησκευτική πίστη στην έμφυτη καλοσύνη και χάρη της. Ωστόσο, πολλές ευαγγελικές παραγωγές είναι πιο ήπια συντηρητικές παρά ξεκάθαρα δεξιές – και το ίδιο ισχύει και για μεγάλο μέρος της mainstream ψυχαγωγίας. Προφανώς, δεν είναι όλοι οι σπουδαίοι καλλιτέχνες αριστεροί. Υπήρξαν και ταλαντούχοι δεξιοί, όπως ο σκηνοθέτης Frank Capra και ο ηθοποιός James Stewart. Ο Sam Raimi έχει κάνει δωρεές στον George W. Bush και στοιχεία συντηρητισμού διακρίνονται σε έργα του. Ακόμη και ο David Lynch είχε ψηφίσει Ronald Reagan, αν και οι πολιτικές του θέσεις είναι πιο δύσκολο να οριστούν.

O συνητηρητισμός επιστρέφει στο Χόλιγουντ

Εδώ όμως βρίσκεται το πρόβλημα της Maga τέχνης. (Και φυσικά, ο φασισμός.) Δημιουργοί όπως ο Clint Eastwood έχουν δεξιές ευαισθησίες, αλλά δεν επαναλαμβάνουν κομματικά συνθήματα· προτιμούν σύνθετες αφηγήσεις. Το ίδιο και άλλοι δημιουργοί με πιο σκληρό ύφος. Αυτή η πολυπλοκότητα είναι που υποτίθεται ότι ενοχλεί τους «woke» αριστερούς, οι οποίοι συχνά κατηγορούνται για ιδεολογική καθαρότητα. Ωστόσο, η πραγματικά άκαμπτη στάση φαίνεται να έχει υιοθετηθεί από τη δεξιά: ακόμη και η διαφορετική εκπροσώπηση ή η ποικιλομορφία θεωρείται «woke».

Δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς τους πιστούς του Trump να υιοθετούν το έργο του David Mamet, που απαιτεί σκέψη και όχι απλώς πίστη. Ο Trump και κατ’ επέκταση το Maga κίνημα απαιτούν υποταγή και αφοσίωση. Πολλοί είναι πρόθυμοι να την προσφέρουν, ενώ ταυτόχρονα διακηρύσσουν την ελευθερία τους. Οι πραγματικοί καλλιτέχνες, ακόμη και οι συντηρητικοί, όμως, δύσκολα περιορίζονται έτσι.

Ακόμη κι αν ο συντηρητισμός επιστρέψει δυναμικά στο Χόλιγουντ, η Maga τέχνη θα βρεθεί σε μια ειρωνικά κυριολεκτική συμφωνία με τον διάβολο: αν θέλεις πλήρως εγκεκριμένη ψυχαγωγία, θα πρέπει να είναι ο Brett Ratner στο τιμόνι. Και ίσως ο Kid Rock να γράψει τη μουσική.

Ο Πορτορικανός τραγουδιστής πλαισιώθηκε από άνδρες και γυναίκες που έκοβαν τα καλάμια, ανακαλώντας αιώνες αποικιοκρατίας, στην οποία η ζάχαρη έπαιξε κεντρικό ρόλο.

Η Ισπανία έφερε την καλλιέργεια στο νησί τον 16ο αιώνα και δημιούργησε τεράστιες φυτείες με εργάτες σκλάβους.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, οι ΗΠΑ κατέλαβαν το νησί δια της βίας και εγκαθίδρυσαν τη δική τους κερδοφόρα αποικία ζάχαρης, με εταιρείες από την ενδοχώρα να ελέγχουν σημαντικό μέρος της παραγωγής και να αποκομίζουν τεράστια κέρδη.

• Το σόου εκτυλίχθηκε με φόντο την εισβολή των ΗΠΑ σε ένα ακόμη κράτος της Λατινικής Αμερικής, με στόχο τον έλεγχο των φυσικών του πόρων: τη Βενεζουέλα.

Ξεκίνησε με τις μεγάλες επιτυχίες του στο reggaeton και όχι μόνο, με το «Tití Me Preguntó» να περνά στο «Yo Perreo Sola», καθώς επανεμφανίστηκε πάνω στην casita («μικρό σπίτι») από τις εμφανίσεις του στο Πουέρτο Ρίκο. Στο pari de marquesina («πάρτι στο σπίτι») έδωσαν το «παρών» η Cardi B, η Jessica Alba, ο Pedro Pascal, η Karol G, η Young Miko, ο Ronald Acuña Jr., η Alix Earle και ο Dave Grutman.

Στη συνέχεια διέλυσε τη στέγη – για μια στιγμή ακούστηκε το «Gasolina» του Daddy Yankee, μια σαφής αναφορά στους Πορτορικανούς καλλιτέχνες που άνοιξαν τον δρόμο για να κάνει ο ίδιος παγκόσμια καριέρα.

Συστήθηκε στο κοινό λέγοντας στα ισπανικά «Το όνομά μου είναι Benito Antonio Martínez Ocasio», και πρόσθεσε: «Και αν σήμερα βρίσκομαι εδώ, στο Super Bowl 60, είναι επειδή ποτέ, ποτέ δεν σταμάτησα να πιστεύω στον εαυτό μου και κι εσείς πρέπει να πιστεύετε στον εαυτό σας, αξίζετε περισσότερα από όσα νομίζετε».

Οι νότες του «Monaco» ακούστηκαν και, ξαφνικά, εμφανίστηκε η Lady Gaga σε μια πραγματική σκηνή γάμου, τραγουδώντας το δικό της μέρος από το ντουέτο με τον Bruno Mars «Die with a Smile», μαζί με τη salsa μπάντα Los Sobrinos.

Το φόρεμά της είχε πάνω του μια maga, το εθνικό λουλούδι του Πουέρτο Ρίκο.

Ναι, ο γάμος που απεικονίστηκε στο halftime show του Bad Bunny ήταν αληθινός, σημειώνει το Associated Press. Καθώς ερμήνευαν το τραγούδι, το ζευγάρι παντρεύτηκε και ο Bad Bunny υπέγραψε ως μάρτυρας το πιστοποιητικό τους.

Αυτό του έδωσε χρόνο για μια αλλαγή εμφάνισης για να ερμηνεύσει τα «Baile Inolvidable» και «NuevaYol», σε ένα σκηνικό block party όπου ήπιε ένα σφηνάκι με την Toñita, ιδιοκτήτρια ενός από τα τελευταία πορτορικανικά κλαμπ στη Νέα Υόρκη, το Caribbean Social Club στο Μπρούκλιν.

Ο Ricky Martin, ένας από τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες του Πουέρτο Ρίκο που διέσχισαν τα σύνορα, ερμήνευσε το «Lo Que Le Pasó a Hawaii» («Τι συνέβη στη Χαβάη»), ένα κάλεσμα για πολιτιστική αυτονομία του Πουέρτο Ρίκο στην εποχή της νεοαποικιοκρατίας.

Ο Martin καθόταν σε μια πλαστική καρέκλα μπροστά από μια μπανανιά, σε μια σκηνή που καθρέφτιζε το εξώφυλλο του άλμπουμ του Bad Bunny το 2025 «Debí Tirar Más Fotos».

Πίσω του, jíbaros με pavas (αγρότες της υπαίθρου με παραδοσιακά ψάθινα καπέλα) ανέβαιναν σε στύλους ηλεκτροδότησης που εξερράγησαν, σύμβολο των συχνών μπλακάουτ και του αποτυχημένου δικτύου ηλεκτρισμού του Πουέρτο Ρίκο.

Αυτό οδήγησε σε μια συγκινητική ερμηνεία του τραγουδιού του 2022 «El Apagón» («Το Μπλακάουτ»), αναφορά στον τυφώνα Μαρία, τις συνέπειές του και τη συνεχιζόμενη οργή και απογοήτευση για τις χρόνιες διακοπές ρεύματος.

Καθώς τραγουδούσε ένα από τα πιο πολιτικά του τραγούδια, ο Bad Bunny κρατούσε μια σημαία του Πουέρτο Ρίκο.

Για περίπου 13 λεπτά, στο halftime show με χορηγούς την Apple Music και τη Roc Nation, όλα τα βλέμματα στο γήπεδο -και σε όλο τον κόσμο- ήταν στραμμένα πάνω του.

Ο Bad Bunny ερμήνευσε εξ ολοκλήρου στα ισπανικά – όπως είναι ηχογραφημένη όλη η μουσική του, παρότι έχει συνεργαστεί με αγγλόφωνους καλλιτέχνες. Τα μόνα αγγλικά ακούστηκαν από τη Lady Gaga.

Στο τέλος, ωστόσο, μίλησε στα αγγλικά λέγοντας «God Bless America» (Ο Θεός να ευλογεί την Αμερική), κουνώντας τη σημαία του Πουέρτο Ρίκο και στη συνέχεια ανέφερε χώρες της αμερικανικής ηπείρου: «Χιλή, Αργεντινή, Ουρουγάη, Παραγουάη, Βολιβία, Περού, Εκουαδόρ, Βραζιλία» και ούτω καθεξής, συμπεριλαμβάνοντας τις ΗΠΑ και τον Καναδά — μια υπενθύμιση ότι, ο όρος (ήπειρος) «Αμερική» δεν είναι συνώνυμο των ΗΠΑ.

«Η πατρίδα μου, το Πουέρτο Ρίκο, είμαστε ακόμα εδώ», είπε.

Στο τέλος του Apple Music Super Bowl LX Halftime Show, ο Bad Bunny κράτησε μια μπάλα του αμερικανικού ποδοσφαίρου και την έστρεψε προς την κάμερα. «Μαζί, είμαστε η Αμερική», έγραφε. Πίσω του, σε μια οθόνη, εμφανίστηκε το μήνυμα «Το μόνο πράγμα πιο ισχυρό από το μίσος είναι η αγάπη», μια άμεση αναφορά στην πρόσφατη ομιλία του στα Grammy του 2026.

Ολοκλήρωσε με το «DtMF» καθώς αποχωρούσε από το στάδιο, συνοδευόμενος από μουσικούς με güiros (κρουστό όργανο από αποξηραμένη κολοκύθα) και panderetas (ντέφια).

Για χρόνια, ο Bad Bunny είναι ένας από τους καλλιτέχνες με τις περισσότερες ακροάσεις στον πλανήτη. Και την Κυριακή, κατέστησε σαφές ότι η παγκόσμια δημοτικότητά του μεταφράστηκε αβίαστα στη μεγαλύτερη σκηνή των ΗΠΑ.

Το halftime show του Bad Bunny ήταν μια έντονη πράξη αντίστασης και μια νίκη σε πολλά επίπεδα, σχολιάζει το περιοδικό TIME. Ήταν ένα εκρηκτικό θέαμα σκηνοθεσίας, χορογραφίας και τηλεοπτικής κάλυψης – μπορούσε κανείς να μην καταλάβει ούτε λέξη και παρ’ όλα αυτά να ενθουσιαστεί.

Ήταν ταυτόχρονα ένα μάθημα πολιτισμού και ιστορίας για το παρελθόν και το παρόν του Πουέρτο Ρίκο – για το τι σημαίνει να ζεις υπό αποικιοκρατία. Πάνω απ’ όλα, ήταν 13 λεπτά που εξηγούν γιατί ο Bad Bunny είναι -και αξίζει να είναι- ο μεγαλύτερος ποπ σταρ στον κόσμο.

• Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος -σύμφωνα με το CNN- δεν παρακολούθησε το Super Bowl και αντ’ αυτού βρέθηκε σε ένα πάρτι στη Φλόριντα, άσκησε κριτική στο halftime show του Super Bowl LX, χαρακτηρίζοντάς το «απολύτως φρικτό, ένα από τα χειρότερα που έγινε ποτέ» σε ανάρτησή του στο Truth Social την Κυριακή.

Ο Τραμπ χαρακτήρισε το σόου «χαστούκι για τη χώρα μας», λέγοντας ότι «δεν υπάρχει τίποτα που να εμπνέει σε αυτό το χάος του Halftime Show».

«Δεν έχει νόημα, είναι προσβολή για το μεγαλείο της Αμερικής και δεν αντιπροσωπεύει τα πρότυπα επιτυχίας, δημιουργικότητας ή αριστείας που έχουμε. Κανείς δεν καταλαβαίνει τι λέει αυτός ο τύπος και ο χορός είναι αηδιαστικός, ειδικά για τα μικρά παιδιά που τον παρακολουθούν από όλες τις ΗΠΑ και από όλο τον κόσμο» έγραψε ο Τραμπ.

Ο Bad Bunny έχει βρεθεί αντιμέτωπος με κύμα συντηρητικών αντιδράσεων από τη στιγμή που ανακοινώθηκε, πέρυσι, ως ο καλλιτέχνης του Super Bowl. Έχει επίσης μετατραπεί σε σύμβολο αντιπολίτευσης προς την κυβέρνηση Τραμπ, ενώ τα πολιτικά του σχόλια χρονολογούνται ήδη από την πρώτη προεδρική θητεία του.

Ακριβώς μία εβδομάδα πριν από την εμφάνισή του στο Levi’s Stadium, ο Πορτορικανός χρησιμοποίησε τη σκηνή των Grammy για να μιλήσει κατά της ICE και υπέρ των μεταναστών.

Παραλαμβάνοντας το βραβείο για την κατηγορία Best Música Urbana Album, είπε: «Πριν ευχαριστήσω τον Θεό, θα πω: έξω η ICE!».

Τον Ιούνιο του περασμένου έτους, κατήγγειλε δημόσια στελέχη της ICE στο Πουέρτο Ρίκο μέσω ενός story στο Instagram, στο οποίο φαίνονταν αξιωματικοί να συνοδεύουν ανθρώπους σε οχήματα χωρίς διακριτικά στην Avenida Pontezuela στην Καρολίνα.

Το 2024, ο Bunny στήριξε την υποψηφιότητα της Κάμαλα Χάρις απέναντι στον Τραμπ. Πίσω στο 2020, είχε εκφράσει τη στήριξή του στον Τζο Μπάιντεν στην προεκλογική του εκστρατεία. Μια διαφήμιση της καμπάνιας Μπάιντεν περιλάμβανε το τραγούδι του «Pero Ya No», προσαρμοσμένο για Πορτορικανούς και Μεξικανούς ψηφοφόρους σε κρίσιμες πολιτείες.

Κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του Black Lives Matter το 2020, ο Bad Bunny έκανε μια δήλωση στο TIME με τη μορφή τραγουδιού, στο οποίο έγραψε: «Γαμ…ι ο Τραμπ! Ο πρόεδρος του ρατσισμού».