«Ιστορική απόφαση: η ισραηλινή κυβέρνηση ενέκρινε ομόφωνα την πρόταση του υπουργού Γκίντεον Σάαρ να αναγνωριστεί η γενοκτονία των Αρμενίων», επισημαίνεται στο δελτίο Τύπου.

Αυτή η απόφαση, που λαμβάνεται σε μια περίοδο έντασης ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ, θα πρέπει ακόμη να εγκριθεί από το κοινοβούλιο.

«Δεν είναι ποτέ πολύ αργά να κάνουμε αυτό που είναι δίκαιο (…) αποτελεί τόσο ηθικό καθήκον όσο και ιστορικό καθήκον», τόνισε ο Σάαρ, σύμφωνα με την ανακοίνωση.

Σπύρος Σιδέρης

Την ίδια στιγμή, η Αρμενία επιχειρεί να ξεφύγει από τη σκιά της «μεγάλης αδελφής» Ρωσίας μετά τις στρατιωτικές ήττες στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, αναζητώντας πολιτική και στρατηγική προστασία στη Δύση. Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στην περιοχή είναι αν η χώρα οδεύει προς μια νέα γεωπολιτική σύγκρουση τύπου Ουκρανίας.

Η ρήξη που ξεκίνησε μετά το Καραμπάχ

Οι σχέσεις ανάμεσα στη Ρωσία και την Αρμενία θεωρούνταν επί δεκαετίες σχεδόν στρατηγική συμμαχία. Η Μόσχα είχε κυρίαρχο ρόλο στην ασφάλεια, στην οικονομία και στην ενεργειακή επιβίωση της χώρας, ενώ το Ερεβάν παρουσιαζόταν ως ένας από τους πιο σταθερούς συμμάχους της Ρωσίας στον μετασοβιετικό χώρο.

Όμως, η κατάσταση άρχισε να αλλάζει μετά την άνοδο του Νικόλ Πασινιάν στην εξουσία το 2018, έπειτα από λαϊκές κινητοποιήσεις κατά της διαφθοράς. Από την πρώτη στιγμή, ο Αρμένιος πρωθυπουργός επιχείρησε να ανοίξει δίαυλο με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες, μιλώντας για «πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική» και «διαφοροποίηση στρατηγικών επιλογών».

Η μεγάλη καμπή ήρθε με τις ήττες της Αρμενίας στο Ναγκόρνο Καραμπάχ. Η στρατιωτική επικράτηση του Αζερμπαϊτζάν, με την καθοριστική υποστήριξη της Τουρκίας, προκάλεσε σοκ στην αρμενική κοινωνία και βαθιά απογοήτευση απέναντι στη Μόσχα, η οποία κατηγορήθηκε ότι δεν προστάτευσε τον παραδοσιακό της σύμμαχο.

Η τελική απώλεια του Καραμπάχ το 2023 θεωρήθηκε από πολλούς Αρμενίους ιστορική ταπείνωση και σημείο καμπής στις σχέσεις με τη Ρωσία.

Το ευρωπαϊκό άνοιγμα που εξόργισε το Κρεμλίνο

Από εκείνο το σημείο και μετά, η στροφή της Αρμενίας προς τη Δύση επιταχύνθηκε. Η κυβέρνηση Πασινιάν ενίσχυσε τις επαφές με την Ευρωπαϊκή Ένωση, προχώρησε σε στενότερη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και υποστήριξε πρωτοβουλίες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητες για μια χώρα τόσο στενά δεμένη με τη Ρωσία.

Η κατάσταση κορυφώθηκε όταν το αρμενικό κοινοβούλιο ενέκρινε νομοσχέδιο για την έναρξη διαδικασιών ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τη Μόσχα, αυτό θεωρήθηκε σχεδόν ευθεία πρόκληση.

Ακόμη μεγαλύτερη ενόχληση προκάλεσε η πρόσφατη ευρωπαϊκή σύνοδος στο Ερεβάν, όπου συμμετείχαν δεκάδες Ευρωπαίοι ηγέτες αλλά και ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Οι δηλώσεις του Ζελένσκι κατά της Ρωσίας μέσα στην αρμενική πρωτεύουσα εξόργισαν το Κρεμλίνο, το οποίο θεώρησε ότι το Ερεβάν όχι μόνο απομακρύνεται από τη ρωσική επιρροή αλλά πλέον φιλοξενεί και ανοιχτά αντιρωσικά μηνύματα.

Ρώσοι αναλυτές μίλησαν ακόμη και για «επίσημο διαζύγιο» μεταξύ Μόσχας και Ερεβάν.

Οι απειλές της Ρωσίας και το «σενάριο Ουκρανίας»

Η αντίδραση της Μόσχας ήταν άμεση και ασυνήθιστα σκληρή. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν ξεκαθάρισε στον Νικόλ Πασινιάν ότι η Αρμενία θα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στην ευρωπαϊκή ενσωμάτωση και στη στρατηγική σχέση με τη Ρωσία.

Το μήνυμα ήταν σαφές: δεν μπορεί μια χώρα να παραμένει μέλος της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης και ταυτόχρονα να κινείται προς την Ευρώπη.

Λίγο αργότερα, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ προειδοποίησε ότι η Αρμενία θα χάσει τα προνομιακά οικονομικά οφέλη που απολαμβάνει από τη συνεργασία με τη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένων των χαμηλών τιμών στο φυσικό αέριο και στο πετρέλαιο.

Ωστόσο, η πιο ανησυχητική διάσταση των ρωσικών δηλώσεων ήταν άλλη. Η Μόσχα άφησε ανοιχτό υπονοούμενο ότι υπάρχουν «πολιτικές δυνάμεις» μέσα στην Αρμενία που παραμένουν φιλορωσικές και στηρίζουν τη στρατηγική συνεργασία με τη Ρωσία.

Η αναφορά αυτή ερμηνεύτηκε από αναλυτές ως έμμεση προειδοποίηση περί πιθανής εσωτερικής παρέμβασης ή αποσταθεροποίησης, εφόσον η Αρμενία επιλέξει οριστικά τον ευρωπαϊκό δρόμο.

Ακόμη πιο σκληρός εμφανίστηκε ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας και στενός σύμμαχος του Πούτιν, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ο οποίος δήλωσε ότι «η υπομονή της Ρωσίας εξαντλείται».

Οικονομική εξάρτηση και γεωπολιτικός φόβος

Η Μόσχα επιχειρεί να υπενθυμίσει συνεχώς στο Ερεβάν πόσο εξαρτημένη παραμένει η αρμενική οικονομία από τη Ρωσία.

Σύμφωνα με ρωσικά στοιχεία, η Αρμενία αγοράζει φυσικό αέριο από τη Ρωσία σε ιδιαίτερα χαμηλές τιμές, ενώ το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών παραμένει πολλαπλάσιο από αυτό με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παράλληλα, η Ρωσία φοβάται ότι χάνει σταδιακά την επιρροή της στον Νότιο Καύκασο, μια περιοχή κρίσιμης στρατηγικής σημασίας ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα, τη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία.

Για το Κρεμλίνο, η απώλεια της Αρμενίας θα αποτελούσε ακόμη ένα σοβαρό γεωπολιτικό πλήγμα μετά την Ουκρανία και τη σταδιακή απομάκρυνση άλλων πρώην σοβιετικών δημοκρατιών.

Μπορεί η Αρμενία να γίνει «νέα Ουκρανία»;

Η φράση ακούγεται όλο και πιο συχνά στη Μόσχα. Ρώσοι πολιτικοί επιστήμονες και αναλυτές προειδοποιούν ότι η Αρμενία επαναλαμβάνει «τα ίδια λάθη με την Ουκρανία», επιλέγοντας τη Δύση απέναντι στη Ρωσία.

Ο πολιτικός αναλυτής Μπογκντάν Μπεζπάλκο υποστήριξε ότι η κυβέρνηση Πασινιάν κινδυνεύει να χάσει μέρος της εθνικής κυριαρχίας της χώρας, εάν επιχειρήσει πλήρη στροφή προς την Ευρώπη και αποχώρηση από τις ρωσικές δομές ασφαλείας και οικονομίας.

Ωστόσο, στην Αρμενία μεγαλώνει πλέον η αίσθηση ότι η εποχή της εξάρτησης από τη «μεγάλη αδελφή» Ρωσία τελειώνει. Για μεγάλο μέρος της νέας γενιάς, η Σοβιετική Ένωση αποτελεί μακρινό παρελθόν και όχι πολιτικό σημείο αναφοράς.

Αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί τον μεγαλύτερο φόβο στο Κρεμλίνο: ότι η Αρμενία ίσως ακολουθήσει τελικά τον δρόμο που ακολούθησαν η Ουκρανία, η Γεωργία και άλλες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες που επέλεξαν να απομακρυνθούν από τη ρωσική σφαίρα επιρροής.

Και σε μια περίοδο όπου η Ρωσία αισθάνεται ότι πιέζεται γεωπολιτικά από παντού, η μάχη για την Αρμενία ίσως αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερη απ’ ό,τι φαίνεται σήμερα.

Σημειώνεται ότι η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο Ωδείο Αθηνών από την Αρμενική Εθνική Επιτροπή Ελλάδας, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Αττικής, με αφορμή τη συμπλήρωση 111 ετών από τη Γενοκτονία των Αρμενίων και 30 ετών από την αναγνώρισή της από τη Βουλή των Ελλήνων.

Ο κ. Δένδιας ανέφερε, επίσης, μεταξύ άλλων, στην ομιλία του: «Είναι για μένα μεγάλη τιμή και μεγάλη ευθύνη η παρουσία μου στη σημερινή εκδήλωση και σε αυτό το βήμα, εκπροσωπώντας την ελληνική κυβέρνηση σε μια επέτειο την οποία δεν θεωρούμε ως απλώς μια χρονολογική αναφορά στη μακρά σειρά των επετείων. Αλλά μια ημερομηνία που ανήκει στη συλλογική μνήμη κάθε ανθρώπου που θέλει να αισθάνεται άνθρωπος, που τιμά το γένος του και που συμμερίζεται την αντίληψη ότι διαφέρουμε από το ζωικό βασίλειο, ότι έχουμε αφήσει πίσω μας μέσα από μια εξελικτική πορεία χιλιάδων ετών, τους νόμους της “ζούγκλας”. Έτσι και για αυτό, 111 χρόνια μετά την 24η Απριλίου του 1915, τιμάμε τη μνήμη της Ημέρας κατά την οποία η ηγεσία των Νεότουρκων, στο όνομα της εθνικής καθαρότητας και της ομοιογένειας, την οποία προσπαθούσαν να δημιουργήσουν, αγνόησε, περιφρόνησε και καταπάτησε κάθε αρχή του ανθρωπισμού και εγκαινίασε τη συστηματική – επαναλαμβάνω τη συστηματική- εξόντωση του αρμενικού λαού. Αρχίζοντας από τις κεφαλές του αρμενικού έθνους, από τη σύλληψη εκατοντάδων διανοουμένων, κληρικών και προκρίτων της αρμενικής κοινότητας στην Κωνσταντινούπολη».

Και πρόσθεσε: «Θα ήθελα για αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας να πω ότι είχε αρχίσει ήδη η παράδοση των γενοκτονιών λίγα χρόνια πριν. Δεν είναι γνωστό, γιατί έγινε στην Αφρική από έναν Γερμανό αξιωματικό, τον φον Τρόθα, κατά περίπου 100.000 γηγενών κατοίκων της Ναμίμπια. Όμως, και στην θλιβερή περίπτωση της γενοκτονίας των Αρμενίων, πάλι υπήρχαν παρόντες Γερμανοί αξιωματικοί. Είναι ιστορικά βεβαιωμένο ότι ο φον Σέλντορφ ο τότε κύριος Γερμανός σύμβουλος στο τουρκικό Γενικό Επιτελείο, εγνώριζε και είχε αποδεχθεί τη γενοκτονία των Αρμενίων. Όπως επίσης ξέρετε, ρωτάω πολλές φορές τους Γερμανούς φίλους μου, να μου πουν τέσσερα ονόματα σημαντικών διοικητών του οθωμανικού στρατού στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον πρώτο σας τον είπα ήδη. Οι άλλοι τρεις είναι ο φον ντερ Γκολτς, που εκπαίδευσε στην ύστερη φάση τον οθωμανικό στρατό, ο Λίμαν φον Σάντερς, επικεφαλής των τουρκικών στρατιών στην Καλλίπολη, και ο φον Φάλκενχαϊν επικεφαλής των τουρκικών στρατιών του νότου».

Ακολούθως, αναφερόμενος στη σύγχρονη Γερμανία, υπογράμμισε: «Έχει αναγνωρίσει την γενοκτονία των Αρμενίων, εκφράζοντας έτσι εκ των υστέρων έστω, τη συγγνώμη της για αυτά που τα στελέχη της αυτοκρατορίας του Κάιζερ ανέχθηκαν, αν όχι αυτά εις τα οποία συνέπραξαν. Αυτό το οποίο πάντως μένει ως το βέβαιο, αποδεδειγμένο πλήρως, ανεξάρτητα τι λέει οιοσδήποτε, ιστορικό γεγονός, είναι η ίδια η γενοκτονία, οι πορείες θανάτου, οι σφαγές, η εκρίζωση από τις πατρογονικές εστίες. Και αυτά, επαναλαμβάνω, γιατί είναι καλό να λέγεται, όχι ως μια τυφλή έκρηξη βίας, χωρίς να σημαίνει βέβαια ότι και κάτι τέτοιο δεν θα ήταν απολύτως καταδικαστέο, αλλά για ένα οργανωμένο, απολύτως οργανωμένο και μελετημένο κρατικό σχεδιασμό. Ακριβώς αυτό είναι που η σύγχρονη επιστήμη αναγνωρίζει και επιβάλλει να λέγεται γενοκτονία. Έτσι είδαμε ότι ένα πατριωτικό κίνημα, το οποίο ακολουθούσε τις γενικές αρχές του ρομαντισμού για τη δημιουργία ενός εθνικού κράτους, μετατράπηκε στην ύστερη φάση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και στα χέρια των Νεοτούρκων, όχι σε ένα θετικό αφήγημα δημιουργίας ενός σύγχρονου έθνους- κράτους, αλλά σε ένα βίαιο, σκοτεινό, απεχθές αφήγημα εθνοκαθάρσεων».

Είπε ακόμη ο υπουργός Εθνικής Άμυνας: «Και τιμάμε σήμερα ένα από τα πιο σημαντικά θύματα αυτής της θλιβερής εθνοκάθαρσης, τον αρμενικό λαό. Έναν λαό με βαθιά ιστορία, με πνευματική και πολιτιστική διαδρομή. Έναν λαό που αγκάλιασε τον Χριστιανισμό ως επίσημη θρησκεία με τη δική του ιδιαίτερη γλώσσα -την ακούσαμε πριν- με αλφάβητο με ανθεκτική και σημαντική ταυτότητα και έναν λαό που με εμάς τους Έλληνες συμπορεύτηκε.

Με έναν λαό -θέλω να πω πως βεβαίως δεν ξέχασε- γιατί νομίζω, ξέρετε όλοι σε αυτή την αίθουσα, ότι ο αρμενικός λαός εξετέλεσε τους ηγέτες των Νεοτούρκων, τον Ταλάτ, τον Τζεμάλ, τον Σακίρ, τον Εμβέρ, ίσως η χειρότερη περίπτωση από όλους ως στρατιωτικός αρχηγός, σκοτώθηκε στο σημερινό Τατζικιστάν. Αλλά πάντως, οι Αρμένιοι δεν ξέχασαν. Εμείς, εδώ στην Ελλάδα, μετά τη γενοκτονία, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, υποδεχτήκαμε δεκάδες χιλιάδες Αρμένιους αδελφούς μας, πρόσφυγες που ξεριζώθηκαν από τις πατρογονικές τους εστίες. Που γνώρισαν κι αυτοί τους διωγμούς που γνώρισαν και οι Έλληνες της Μικράς Ασίας.

Και νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό, ότι η αρμενική κοινότητα στην Ελλάδα μεγάλωσε, άνθισε, μεγαλούργησε, προσέφερε, ζει μαζί μας, πορεύεται μαζί μας, για το μέλλον της ευρωπαϊκής Ελλάδας, το οποίο θέλουμε, επιθυμούμε και υποστηρίζουμε να συμμεριστεί και η φίλη Αρμενία».

Κατά τη διήμερη επίσκεψή του στην Αρμενία, την πρώτη Αμερικανού αντιπροέδρου σε αυτή τη χώρα του Νότιου Καυκάσου, ο Βανς επισκέφθηκε το Μνημείο της Αρμενικής Γενοκτονίας Τσιτσερνακαμπέρντ στο Γερεβάν. Εκεί, ο ίδιος και η σύζυγός του Ούσα Βανς συμμετείχαν σε μια τελετή μνήμης, αποθέτοντας ένα στεφάνι με γαρίφαλα, χρυσάνθεμα και τριαντάφυλλα στο μνημείο που τιμά τη μνήμη 1,5 εκατ. Αρμενίων οι οποίοι έχασαν τη ζωή τους κατά τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Στον επίσημο λογαριασμό του Βανς στην πλατφόρμα Χ αργότερα αναρτήθηκε το μήνυμα ότι η επίσκεψη αυτή είχε σκοπό «να τιμήσει τα θύματα της γενοκτονίας των Αρμενίων του 1915».

Μετά τη διαγραφή της ανάρτησης, ένας βοηθός του Βανς που ζήτησε να μην κατονομαστεί είπε ότι το μήνυμα αναρτήθηκε κατά λάθος από υπαλλήλους που δεν μετείχαν στο ταξίδι στον Καύκασο. «Είναι ένας λογαριασμός που τον διαχειρίζονται υπάλληλοι και υπάρχει κατά κύριο λόγο για την ανάρτηση φωτογραφιών και βίντεο από τις δραστηριότητες του αντιπροέδρου», είπε ο εκπρόσωπος του Βανς, παραπέμποντας στις δηλώσεις του ίδιου, στις οποίες δεν περιλαμβανόταν η λέξη «γενοκτονία».

Όταν ρωτήθηκε από έναν δημοσιογράφο αν η επίσκεψή του στο μνημείο είχε ως στόχο να αναγνωρίσει τη γενοκτονία, ο Βανς απάντησε: «Προφανώς, είναι ένα πολύ φρικτό πράγμα που συνέβη πριν από λίγα περισσότερα από 100 χρόνια και κάτι που ήταν πολύ, πολύ σημαντικό για αυτούς (σ.σ. τους Αρμένιους) πολιτισμικά μιλώντας. Επομένως, σκέφτηκαν σε ένδειξη σεβασμού, τόσο για τα θύματα αλλά επίσης και για την αρμενική κυβέρνηση, που είναι πολύ σημαντικός εταίρος μας στην περιοχή, για τον πρωθυπουργό Πασινιάν, ήθελα να πάω και να το επισκεφθώ και να αποτίσω φόρο τιμής».

Η επίσκεψη του Βανς στην Αρμενία είχε ως στόχο να προωθήσει τις συμφωνίες που σύναψε η κυβέρνηση Τραμπ με το Γερεβάν και το Μπακού, μετά τον τερματισμό του πολέμου μεταξύ τους. Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσιάζει αυτές τις διπλωματικές προσπάθειες ως ένα από τα κυριότερα επιτεύγματα της θητείας του.

Με την Αρμενία, ο Βανς υπέγραψε συμφωνία ανοίγοντας τον δρόμο για την κατασκευή ενός πυρηνικού εργοστασίου στη χώρα. Σήμερα, ταξίδεψε στο Αζερμπαϊτζάν και υπέγραψε συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας και της οικονομίας, καθώς η Ουάσινγκτον επιχειρεί να επεκτείνει την επιρροή της σε μια περιοχή όπου παλαιότερα ο κύριος παράγοντας ήταν η Ρωσία.

Η «Συμφωνία 123» και το οικονομικό πακέτο των 9 δισ. δολαρίων

Ο Αρμένιος πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν και ο Τζέι Ντι Βανς υπέγραψαν τη λεγόμενη «Συμφωνία 123» (123 Agreement), το απαραίτητο νομικό πλαίσιο που επιτρέπει στις ΗΠΑ να εξάγουν πυρηνική τεχνολογία και εξοπλισμό. Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, η συμφωνία προβλέπει έως 5 δισεκατομμύρια δολάρια σε άμεσες αμερικανικές εξαγωγές και επιπλέον 4 δισεκατομμύρια δολάρια σε μακροπρόθεσμα συμβόλαια για καύσιμα και συντήρηση. Στόχος είναι η κατασκευή νέων μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR) που θα αντικαταστήσουν την παλαιά ρωσική μονάδα του Metsamor.

Ο «Διάδρομος Τραμπ» (TRIPP) και η παράκαμψη Ρωσίας-Ιράν

Πέρα από την ενέργεια, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος προώθησε τη «Διαδρομή Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία» (TRIPP). Πρόκειται για έναν στρατηγικό διάδρομο 43 χιλιομέτρων στη νότια Αρμενία που θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν. Η διαχείριση του διαδρόμου προβλέπεται να περιέλθει σε αμερικανο-αρμενική κοινοπραξία για τουλάχιστον 49 έτη, δημιουργώντας μια νέα εμπορική οδό που συνδέει την Ασία με την Ευρώπη, παρακάμπτοντας πλήρως τη Ρωσία και το Ιράν.

.@VP in Armenia: "This is a beautiful country — a country that @POTUS is very proud to partner with… We're not just making peace for Armenia, we're also creating real prosperity for Armenia and the United States together." pic.twitter.com/lZDN7j27oZ

— Rapid Response 47 (@RapidResponse47) February 9, 2026

Πλήγμα στη ρωσική κυριαρχία και νέα διπλωματία

Η συμφωνία αυτή έρχεται έξι μήνες μετά την ειρηνευτική συμφωνία Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν που επιτεύχθηκε στον Λευκό Οίκο. Η Ουάσιγκτον εκμεταλλεύεται το κενό ισχύος που άφησε η Μόσχα λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, προσφέροντας στο Γερεβάν μια εναλλακτική λύση για την ενεργειακή και εθνική του ασφάλεια. Ο Πασινιάν χαρακτήρισε την εξέλιξη ως ένα «νέο κεφάλαιο», ενώ ο Βανς τόνισε πως η επένδυση αυτή αντανακλά την εμπιστοσύνη των ΗΠΑ στη νέα κατεύθυνση της Αρμενίας.

Πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη ενός τόσο υψηλόβαθμου Αμερικανού αξιωματούχου στην Αρμενία, μια χώρα με παραδοσιακά στενές σχέσεις με τη Ρωσία, την ώρα που η επιρροή της Μόσχας στην περιοχή εξασθένισε μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ αναμένεται να συναντηθεί σήμερα στο Γερεβάν με τον πρωθυπουργό της Αρμενίας, έγινε γνωστό από το γραφείο του Νικόλ Πασινιάν, χωρίς να δοθούν περισσότερες λεπτομέρειες.

Ο Τζέι Ντι Βανς αναμένεται μεθαύριο στο Μπακού, την πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν.

Η ειρηνευτική συμφωνία των δύο χωρών – Τι προβλέπει

Η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν υπέγραψαν τον Αύγουστο μια συμφωνία στην Ουάσιγκτον υπό την αιγίδα του Ντόναλντ Τραμπ που προέβλεπε τον τερματισμό της πολυετούς εδαφικής αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο χωρών.

Αυτή η σύρραξη αφορούσε κυρίως το Ναγκόρνο Καραμπάχ, έναν ορεινό θύλακα που βρέθηκε στο επίκεντρο δύο πολέμων, έναν με την πτώση της ΕΣΣΔ και έναν άλλο το 2020. Το Αζερμπαϊτζάν το ανέκτησε εντέλει από τους Αρμένιους αυτονομιστές έπειτα από μια αστραπιαία επίθεση το 2023.

Το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ είχε προσφάτως αναφέρει πως αυτή η επίσκεψη θα επιτρέψει «να προχωρήσουν οι ειρηνευτικές προσπάθειες του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και να προωθηθεί η Διαδρομή Τραμπ για τη διεθνή ειρήνη και ευημερία (TRIPP)», αναφερόμενο σε ένα σχέδιο διαμετακομιστικού διαδρόμου.

Η συμφωνία προβλέπει κυρίως τη δημιουργία μιας ζώνης μεταφορών που θα διέρχεται από την Αρμενία και θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακά του Ναχιτσεβάν δυτικότερα, ενσωματώνοντας την περιοχή σε μια εμπορική διαδρομή από την ανατολή στη δύση, η οποία θα συνδέει την κεντρική Ασία και τη λεκάνη της Κασπίας Θάλασσας με την Ευρώπη.

Οι λεπτομέρειες της επίσκεψης του Αμερικανού αντιπροέδρου δεν έχουν γίνει γνωστές, όμως αυτή πραγματοποιείται την ώρα που η Ουάσιγκτον επιδιώκει να ενισχύσει τη διπλωματική και οικονομική παρουσία της στον Νότιο Καύκασο.

Σε αυτό το κλίμα περίπου 20 αρμενικές οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων προέτρεψαν τον Τζέι Ντι Βανς, σε μια ανοικτή επιστολή, να ζητήσει την απελευθέρωση των Αρμενίων που κρατούνται σε φυλακές του Μπακού. Παράλληλα, πρόφυγες από το Καραμπάχ έχουν προγραμματίσει μια συγκέντρωση στο Γερεβάν απόψε για τον ίδιο λόγο.

Την περασμένη εβδομάδα, ένα στρατοδικείο στο Μπακού καταδίκασε σε ποινές, που φθάνουν την ισόβια κάθειρξη, Αρμένιους αυτονομιστές του Καραμπάχ, που έκρινε ένοχους για διεξαγωγή ενός “επιθετικού πολέμου”.

Σπύρος Σιδέρης

Η Ουάσινγκτον εμφανίζεται πλέον όχι ως διαμεσολαβητής αλλά ως παίκτης άμεσης ισχύος σε μια περιοχή που παραδοσιακά βρισκόταν υπό τη σφαίρα επιρροής της Μόσχας και με άμεση εγγύτητα στα ευαίσθητα σύνορα του Ιράν.

Ο διάδρομος που έγινε «Δρόμος Τραμπ»

Για χρόνια, ο λεγόμενος Διάδρομος Ζανγκεζούρ ήταν το μήλον της έριδος μετά τον πόλεμο του Ναγκόρνο Καραμπάχ το 2020. Πρόκειται για μια λωρίδα περίπου 43 χιλιομέτρων που διασχίζει την επαρχία Σιούνικ της Αρμενίας και συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν, κι από εκεί με την Τουρκία.

Για το Μπακού και την Άγκυρα, το πέρασμα αυτό συνιστά στρατηγικό άξονα που ενοποιεί τον λεγόμενο «τουρκικό κόσμο» από την Ανατολία ως την Κεντρική Ασία. Για την Αρμενία, αντίθετα, ήταν ένας διαρκής εφιάλτης: φόβος ότι θα μετατρεπόταν σε διάδρομο «εκτός κυριαρχίας» που θα αφαιρούσε από τη Ερεβάν τον έλεγχο της ίδιας της επικράτειάς της.

Με τη νέα συμφωνία, το έργο μετονομάζεται σε «Δρόμο Τραμπ», με τις ΗΠΑ να αποκτούν δικαιώματα λειτουργίας για σχεδόν έναν αιώνα. Το γεγονός αυτό μετατρέπει μια κατά βάση περιφερειακή διένεξη σε ζήτημα παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος.

Μεταξύ γεωγραφίας και πολιτικής

Η χάραξη του δρόμου κατά μήκος των νότιων συνόρων της Αρμενίας με το Ιράν έχει έντονη γεωπολιτική διάσταση. Από τη μια, δίνει στο Αζερμπαϊτζάν απευθείας πρόσβαση στον Ναχιτσεβάν. Από την άλλη, τοποθετεί τις Ηνωμένες Πολιτείες σε κομβικό σημείο που συνορεύει άμεσα με την Τεχεράνη.

Για την Τουρκία, το έργο σημαίνει μια νέα εποχή διασυνδεσιμότητας. Ο Τούρκος Υπουργός Μεταφορών και Υποδομών, Αμπντουλκαντίρ Ουράλογλου, δήλωσε στις 22 Αυγούστου ότι «ξεκινά μια νέα εποχή ειρήνης και ευημερίας στον Νότιο Καύκασο», με την κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής που θα ενώνει το Καρς, το Ιγντίρ και τον Ναχιτσεβάν.

Σύμφωνα με τον Τούρκο ακαδημαϊκό Τζενκίζ Τομάρ, το άνοιγμα του διαδρόμου θα ενισχύσει την οικονομική ολοκλήρωση μεταξύ των χωρών-μελών του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών, αυξάνοντας τον όγκο συνεργασίας σε εμπόριο και επενδύσεις.

Το αμερικανικό χαρτί

Η είσοδος των ΗΠΑ στο έργο αλλάζει ριζικά το παιχνίδι. Για τον Λευκό Οίκο, ο «Δρόμος Τραμπ» δεν είναι μόνο μια εμπορική οδός. Είναι ένα εργαλείο αναδιάταξης ισορροπιών:

• περιορίζει την εξάρτηση της Αρμενίας από τη Ρωσία,
• τοποθετεί την Ουάσινγκτον δίπλα στα ιρανικά σύνορα,
• ενισχύει τον άξονα Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν,
• και ανοίγει νέες αγορές για αμερικανικές εταιρείες.

Σύμφωνα με τον διεθνή οργανισμό International Iranian Studies Institute, οι ΗΠΑ θα ελέγχουν λειτουργικά το πέρασμα για 99 χρόνια, προσφέροντας «μοχλούς επιρροής» όχι μόνο οικονομικούς αλλά και στρατιωτικούς/κατασκοπευτικούς.

Το έργο, με εκτιμώμενο κόστος 3–5 δισ. δολάρια, αναμένεται να αποφέρει ως και 30 δισ. δολάρια ετησίως από δραστηριότητες logistics, σύμφωνα με το think tank «Caspian Policy Center». Αυτό το οικονομικό δέλεαρ καθιστά τον διάδρομο έναν από τους πιο σημαντικούς άξονες του παγκόσμιου εμπορίου για τις επόμενες δεκαετίες.

Η ρωσική αμηχανία

Η Μόσχα παρακολουθεί με καχυποψία. Ως παραδοσιακός «εγγυητής ασφάλειας» στον Νότιο Καύκασο, βλέπει ότι η εμπλοκή των ΗΠΑ αποδυναμώνει τον ρόλο της.

Ο Ρώσος αναλυτής Ανατόλι Ματβιτσούκ εκτιμά ότι σε βάθος χρόνου το σχέδιο συνιστά «άμεση απειλή για την εθνική ασφάλεια της Ρωσίας».

Η Ρωσία διατηρεί στρατιωτικές βάσεις στην Αρμενία και ειρηνευτικές δυνάμεις στο Ναγκόρνο Καραμπάχ. Ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει περιορίσει την ικανότητά της να ασκεί επιρροή στον Καύκασο.

Το αποτέλεσμα είναι μια πολιτική «προσεκτικού ελέγχου», όπου η Μόσχα δεν συγκρούεται ανοιχτά με την Ουάσινγκτον, αλλά προσπαθεί να διατηρήσει τον στρατιωτικό της βραχίονα στην περιοχή.

Η ιρανική ανησυχία

Για την Τεχεράνη, το ζήτημα είναι ακόμη πιο υπαρξιακό. Τα σύνορα με την Αρμενία, έστω και μικρά, αποτελούν τη βασική δίοδο του Ιράν προς την Ευρώπη.

Ο «Δρόμος Τραμπ», που ακουμπά σε αυτά τα σύνορα, απειλεί να περιορίσει τη γεωοικονομική του σημασία και να αποκλείσει την Τεχεράνη από δίκτυα εμπορίου και ενέργειας.

Ο Ιρανός αναλυτής Σοάιμπ Μπαχμάν υπογράμμισε ότι «με την αμερικανική παρέμβαση, ο διάδρομος Ζανγκεζούρ μετατρέπεται σε γεωπολιτικό στραγγαλισμό για το Ιράν». Η ιρανική κυβέρνηση εξέδωσε δήλωση καλωσορίζοντας μεν την ειρηνευτική συμφωνία, αλλά προειδοποιώντας για «σοβαρές συνέπειες από ξένες παρεμβάσεις κοντά στα σύνορά της».

Πρακτικά, η Τεχεράνη θα επιχειρήσει να αναπτύξει εναλλακτικούς διαδρόμους μέσω του εδάφους της ή να χρησιμοποιήσει διπλωματικές πιέσεις ώστε να αναχαιτίσει την πλήρη εφαρμογή του έργου.

Πιθανά σενάρια για το μέλλον

Ο «Δρόμος Τραμπ» είναι έργο-τομή, όμως το μέλλον του εξαρτάται από την ισορροπία δυνάμεων.

Τρία πιθανά σενάρια σκιαγραφούνται:

1. Το αισιόδοξο σενάριο: Ο δρόμος υλοποιείται με διαφάνεια, η Αρμενία διατηρεί την κυριαρχία της, Ρωσία και Ιράν βρίσκουν τρόπους να ενταχθούν συμπληρωματικά, και ο Νότιος Καύκασος μετατρέπεται σε διαμετακομιστικό κόμβο που ενώνει Ασία και Ευρώπη.
2. Το μεσοβέζικο σενάριο: Η πολιτική καχυποψία παραμένει, η Αρμενία ταλαντεύεται, το έργο καθυστερεί, και η περιοχή συνεχίζει να ζει με την αβεβαιότητα παλιών συγκρούσεων.
3. Το σκοτεινό σενάριο: Το Ιράν προχωρά σε σκληρή αντίδραση, η Ρωσία βλέπει τον διάδρομο ως απειλή και συγκρούεται με τις ΗΠΑ σε επίπεδο στρατιωτικών ισορροπιών, μετατρέποντας τον Νότιο Καύκασο σε νέο πεδίο αντιπαράθεσης.

Εν κατακλείδι ο «Δρόμος Τραμπ» ξεπερνά τα όρια μιας απλής οδικής αρτηρίας.

Είναι μια στρατηγική εξίσωση που επαναπροσδιορίζει την κυριαρχία της Αρμενίας, ενισχύει τον άξονα Άγκυρας–Μπακού, απειλεί τα συμφέροντα της Τεχεράνης, και περιορίζει τον ιστορικό ρόλο της Μόσχας στον Καύκασο.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι η μεγάλη ευκαιρία να εγκαθιδρύσουν παρουσία σε μια περιοχή που ως τώρα τους ξέφευγε. Για την περιοχή όμως, η ερώτηση παραμένει: θα αποτελέσει πράγματι «δρόμο ειρήνης και ευημερίας» ή θα μετατραπεί σε νέα γραμμή τριβής που θα επιβεβαιώσει τη φήμη του Καυκάσου ως μιας από τις πιο ασταθείς γωνιές του πλανήτη;

Σπύρος Σιδέρης

Οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται σε δηλώσεις χαμηλής έντασης· αντίθετα, περιλαμβάνουν απειλές για δυναμική αποτροπή, προειδοποιήσεις για κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και σενάρια τριμερών διαβουλεύσεων με Ρωσία και Τουρκία.

Προειδοποιήσεις από το ανώτατο ιρανικό επιτελείο

Ο Αλί Ακμπάρ Βελαγιατί, σύμβουλος του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, προειδοποίησε ότι η δημιουργία του διαδρόμου αποτελεί ευθεία προσπάθεια του ΝΑΤΟ να τοποθετηθεί στρατηγικά «ως φίδι ανάμεσα στο Ιράν και τη Ρωσία». Υπογράμμισε ότι η Τεχεράνη, «με ή χωρίς τη Ρωσία», θα κινηθεί για να αποτρέψει την υλοποίηση του σχεδίου.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Αλί Μπαγκερί Κανί, επικεφαλής της Στρατηγικής Επιτροπής για τις Εξωτερικές Σχέσεις, δήλωσε ότι το Ιράν δεν μπορεί να αντιμετωπίζει το θέμα ως «δευτερεύον ζήτημα» και ότι η σταθερότητα των συνόρων του πρέπει να διασφαλιστεί μέσω «συνολικής και εποικοδομητικής συνεργασίας» με τους γείτονες. Προειδοποίησε μάλιστα ότι η είσοδος ξένων δυνάμεων στον Καύκασο, «ιδίως των ΗΠΑ», είναι απαράδεκτη για την Τεχεράνη και απορρίπτεται επίσης από τις χώρες και τους λαούς της περιοχής.

Στρατηγική διάσταση και ρωσικός παράγοντας

Αρκετοί Ιρανοί αξιωματούχοι τόνισαν ότι η Ρωσία έχει ήδη λάβει θέση στο θέμα, αφήνοντας να εννοηθεί πως δεν θα παραμείνει αδρανής. Ο βουλευτής Αλαεντίν Μπορουτζερντί ξεκαθάρισε ότι το Ιράν δεν αποδέχεται αλλαγές στη γεωπολιτική των συνόρων και ότι οι παραμεθόριες περιοχές της Αρμενίας με το Ιράν είναι διεθνώς αναγνωρισμένες. Σημείωσε ακόμη ότι η παρουσία των ΗΠΑ, ακόμη και υπό τον μανδύα «ιδιωτικών εταιρειών», συνιστά απειλή για την ασφάλεια της χώρας.

Ο βουλευτής Χοσεΐν Φανταμαλέκι προειδοποίησε ότι η εγκατάσταση αμερικανικών δυνάμεων, έστω και περιορισμένων, θα μπορούσε να ανοίξει «νέο κύκλο κρίσεων» στον Καύκασο και τη Μέση Ανατολή, ζητώντας κοινό τριμερές μέτωπο Ιράν–Ρωσίας–Τουρκίας.

Σκιά «στρατηγικής προδοσίας»

Ιδιαίτερα σκληρή υπήρξε η εφημερίδα Kayhan, που πρόσκειται στον κύκλο του Ανώτατου Ηγέτη, η οποία χαρακτήρισε τη συμφωνία «προδοσία» των προέδρων Ιλχάμ Αλίεφ και Νικόλ Πασινιάν, υποστηρίζοντας ότι παραχώρησαν τον διάδρομο για 99 χρόνια σε αμερικανική στρατιωτική εταιρεία. Η εφημερίδα έκανε λόγο για «δημιουργία βάσης στρατιωτικής και κατασκοπευτικής φύσης για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στον βορρά του Ιράν» και πρότεινε ως αντίποινα το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ για την αμερικανική και την ισραηλινή ναυσιπλοΐα.

Παρέμβαση των Φρουρών της Επανάστασης

Η πρώτη επίσημη αντίδραση του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ήρθε από τον στρατηγό Γιαντολάχ Τζαβανί, ο οποίος προειδοποίησε τους ηγέτες της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν να μην ακολουθήσουν «το παράδειγμα του Βολοντίμιρ Ζελένσκι». Χαρακτήρισε τον διάδρομο «παγίδα του τζογαδόρου Τραμπ» και υποστήριξε ότι οι δύο ηγέτες ενήργησαν με αφέλεια, επηρεασμένοι από τις υποσχέσεις της Ουάσινγκτον, του Ισραήλ και ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών, αγνοώντας τα πραγματικά δεδομένα του Καυκάσου.

Ιστορικές και γεωπολιτικές ευαισθησίες

Ο Αρμένιος βουλευτής του ιρανικού κοινοβουλίου Καγκάρντ Μανσουριάν εξέφρασε ανησυχία για πιθανή αποκοπή των συνόρων Ιράν–Αρμενίας, σημειώνοντας ότι δεν υπάρχουν ακόμη πλήρη στοιχεία για τη χάραξη του διαδρόμου. Υπενθύμισε ότι ο Καύκασος αποτελεί «ιστορικό και πολιτισμικό υπόβαθρο» για το Ιράν, αλλά και ζωτικό χώρο επιρροής για τη Ρωσία.

Η εσωτερική πολιτική διάσταση είναι επίσης παρούσα, καθώς ορισμένοι ιμάμηδες σε ιρανικές επαρχίες με τουρκογενή πλειοψηφία είχαν εκφράσει υποστήριξη προς το Αζερμπαϊτζάν στον πόλεμο του 2020, προκαλώντας αντιδράσεις σε εθνικό επίπεδο.

Ρωσοϊρανικές τριβές και διπλωματικά διλήμματα

Η Τεχεράνη έχει βρεθεί στο παρελθόν σε αντιπαράθεση με τη Μόσχα για το ίδιο ζήτημα. Τον Σεπτέμβριο του 2024, είχε καλέσει τον Ρώσο πρέσβη για εξηγήσεις, κατηγορώντας τη Ρωσία ότι υποστηρίζει το σχέδιο βάσει συμφωνίας που είχε υπογράψει το 2020 με Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν. Ο Ιρανός αναλυτής Αχμάντ Ζεϊντ Αμπαντί σχολίασε ότι η αποτροπή του διαδρόμου χωρίς ρωσική στήριξη είναι δύσκολη, ενώ η στρατιωτική λύση θα είχε σοβαρό κόστος και αβέβαια αποτελέσματα.

Ο ίδιος τόνισε ότι το Ιράν χρειάζεται εθνική ενότητα και σαφή στρατηγική για την υπεράσπιση των συμφερόντων του, προειδοποιώντας ότι η απουσία αυτών των παραγόντων θα καταστήσει αναποτελεσματική τόσο τη διπλωματία όσο και την απειλή χρήσης βίας.

 Ένα γεωπολιτικό τεστ για την Τεχεράνη

Η συμφωνία Αζερμπαϊτζάν–Αρμενίας για τον διάδρομο Ζανγκεζούρ, υπό την αιγίδα της Ουάσινγκτον, δεν είναι απλώς μια τοπική ρύθμιση συγκοινωνιακής ή εμπορικής φύσεως. Αντιπροσωπεύει ένα γεωστρατηγικό στοίχημα που μπορεί να αναδιατάξει τις ισορροπίες στον Νότιο Καύκασο και να περιορίσει την επιρροή του Ιράν στην καρδιά της Ευρασίας. Η Τεχεράνη, βλέποντας την προοπτική μιας «αμερικανοποίησης» της περιοχής, βρίσκεται αντιμέτωπη με το δίλημμα αν θα ακολουθήσει τη ρεαλιστική οδό της περιφερειακής συνεννόησης ή αν θα επιλέξει πολιτική αποτροπής με όλα τα μέσα – κάτι που θα αυξήσει δραματικά τον κίνδυνο κλιμάκωσης.

Το Ιράν γνωρίζει ότι μια σταθερή παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών ή του ΝΑΤΟ στον Καύκασο θα σήμαινε μακροπρόθεσμη στρατηγική περικύκλωση, αποκόπτοντας ζωτικές οδούς σύνδεσης με τη Ρωσία και τη Δυτική Ασία. Η εξέλιξη του ζητήματος θα αποδείξει αν η ιρανική ηγεσία διαθέτει την απαιτούμενη διπλωματική ευελιξία και την εσωτερική συνοχή για να προστατεύσει τα συμφέροντά της χωρίς να παρασυρθεί σε μια αντιπαράθεση χωρίς επιστροφή.

Στον βαθμό που η υπόθεση του Ζανγκεζούρ αγγίζει τον πυρήνα της εθνικής ασφάλειας, το πώς θα αντιδράσει η Τεχεράνη θα αποτελέσει βαρόμετρο όχι μόνο για την περιφερειακή σταθερότητα, αλλά και για τη μελλοντική θέση του Ιράν στον παγκόσμιο χάρτη ισχύος.

“Πολλοί ηγέτες επιχείρησαν να βάλουν τέλος στον πόλεμο, χωρίς επιτυχία, μέχρι που αυτό επιτεύχθηκε τώρα, χάρη στον ‘ΤΡΑΜΠ‘”, διακήρυξε χθες, Πέμπτη, το βράδυ ο Τραμπ μέσω του Truth Social, του μέσου κοινωνικής δικτύωσης που του ανήκει.

Ο ίδιος διευκρίνισε ότι μια “τελετή υπογραφής της ειρήνης” θα οργανωθεί στη διάρκεια αυτής της “ιστορικής συνόδου κορυφής” με τη συμμετοχή του Αζέρου προέδρου Ιλχάμ Αλίεφ και του Αρμένιου πρωθυπουργού Νικόλ Πασινιάν.

Donald J. Trump Truth Social 08.07.25 06:43 PM EST

I look forward to hosting the President of Azerbaijan, Ilham Aliyev, and the Prime Minister of Armenia, Nikol Pashinyan, at the White House tomorrow for a Historic Peace Summit. These two Nations have been at War for many years,…

— Fan Donald J. Trump Posts From Truth Social (@TrumpDailyPosts) August 7, 2025

Ο αμερικανός πρόεδρος θα υποδεχθεί αρχικά τους δύο ηγέτες χωριστά και θα υπογράψει με καθέναν μια διμερή συμφωνία ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη χώρα τους, πριν από την υπογραφή της τριμερούς συμφωνίας που θα πραγματοποιηθεί στις 16:15 (τοπική ώρα, 23:14 ώρα Ελλάδας).

Σύμφωνα με το τηλεοπτικό δίκτυο CBS, το κείμενο της συμφωνίας δίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες δικαιώματα διαμόρφωσης ενός διαδρόμου 43 χιλιομέτρων στο αρμενικό έδαφος, ο οποίος θα ονομασθεί “Οδός Τραμπ για τη διεθνή ειρήνη και ευημερία” ή TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity).

Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε σε ερωτήσεις του Γαλλικού Πρακτορείου σχετικά με τις πληροφορίες αυτές.

Το Ερεβάν επιβεβαίωσε ότι ο πρωθυπουργός της Αρμενίας θα έχει συνομιλία με τον αμερικανό πρόεδρο “για την ενίσχυση της στρατηγικής σύμπραξης ανάμεσα στην Αρμενία και τις Ηνωμένες Πολιτείες”. Η αρμενική κυβέρνηση πρόσθεσε πως μια “τριμερής σύνοδος (…) με τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Αζέρο πρόεδρο θα πραγματοποιηθεί επίσης για να συμβάλει στην ειρήνη, την ολοκλήρωση και την οικονομική συνεργασία στην περιοχή”.

Σπύρος Σιδέρης

Η Ευρασιατική σύγκρουση που εκδηλώνεται, δεν αφορά μόνο τις άμεσα εμπλεκόμενες χώρες, αλλά και τις μεγάλες δυνάμεις όπως η Ρωσία, οι ΗΠΑ, ακόμα και η Κίνα, οι οποίες επιχειρούν να αξιοποιήσουν ή να περιορίσουν την επιρροή των περιφερειακών παικτών.

Ο τριμερής άξονας Τουρκίας – Αζερμπαϊτζάν – Πακιστάν

Η Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν δήλωσαν δημόσια τη στήριξή τους στην Πακιστάν μετά την επιχείρηση “Σιντούρ” που εξαπέλυσε ο ινδικός στρατός εναντίον στρατοπέδων μαχητών στο Κασμίρ. Η κοινή στάση των τριών χωρών δεν ήταν μια ευκαιριακή σύμπτωση, αλλά αποτελεί τη συνέχεια μιας στρατηγικής ενοποίησης που εδραιώθηκε την τελευταία δεκαετία.

Κατά πληροφορίες, Άγκυρα και Μπακού προμήθευσαν την Πακιστάν με στρατιωτικό υλικό πριν και κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, ενώ ακολούθησαν διμερείς και τριμερείς συναντήσεις αξιωματούχων.

Η Τουρκία ενισχύει τη στρατηγική της παρουσία μέσω εξαγωγών όπλων, όπως τα drones που φέρεται να χρησιμοποιήθηκαν σε συγκρούσεις με την Ινδία.

Η Αζερική Πολεμική Αεροπορία, από την πλευρά της, ετοιμάζεται για την αγορά ακόμη 24 μαχητικών αεροσκαφών JF-17 Thunder Block 3, εντείνοντας τη στρατιωτικοποίηση της περιοχής.

Η ινδική απάντηση: Συμμαχία με την Αρμενία

Η Ινδία, παρακολουθώντας την αυξανόμενη εχθρική δυναμική του τουρκοπακιστανικού άξονα, απαντά με ταχεία εμβάθυνση της στρατιωτικής συνεργασίας με την Αρμενία. Από το 2022 μέχρι το 2024, υπεγράφησαν συμβάσεις για την προμήθεια πυραυλικών συστημάτων Pinaka, αντιαρματικών πυραύλων, πυροβόλων 155mm και συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας Akash.

Η Ινδία κατέστη έτσι ο κύριος εναλλακτικός προμηθευτής όπλων για την Αρμενία, μετά τη φθορά των σχέσεων του Ερεβάν με τη Μόσχα. Οι ινδο-αρμενικές σχέσεις εμπλουτίστηκαν με επενδύσεις στον τομέα της άμυνας, με την ίδρυση θυγατρικών ινδικών αμυντικών εταιρειών στην Αρμενία και παρουσία εκπαιδευτικών και τεχνικών ομάδων.

Το γεωστρατηγικό παιχνίδι της Ρωσίας

Η Ρωσία αποφεύγει προς το παρόν να τοποθετηθεί δημόσια, παρότι υπήρξε μέχρι πρότινος ο κύριος στρατηγικός σύμμαχος της Αρμενίας.

Η αποστασιοποίηση της Μόσχας από το Ερεβάν, λόγω της ψυχρής στάσης της Αρμενίας στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας, δημιούργησε κενό το οποίο εκμεταλλεύτηκε η Ινδία.

Ωστόσο, η ιστορική σχέση Ρωσίας-Ινδίας στον αμυντικό τομέα επιτρέπει στην Μόσχα να ανέχεται, αν όχι να ενθαρρύνει, την ανάπτυξη της Ινδίας στον Καύκασο, ως αντιστάθμισμα στις δυτικές πιέσεις και την αποσταθεροποίηση της περιοχής μέσω τρίτων παικτών.

Το τρίγωνο Ιράν – Αρμενία – Ινδία

Ενώ ο άξονας Τουρκία – Πακιστάν – Αζερμπαϊτζάν συνεχίζει να αναπτύσσεται, διαμορφώνεται απέναντί του ένας άτυπος τριμερής σχηματισμός Ιράν – Ινδίας – Αρμενίας.

Αν και λιγότερο θεαματικός στις ανακοινώσεις, είναι πολλαπλά κρίσιμος για τη διασφάλιση των διαδρόμων μεταφορών και την αναχαίτιση των επιρροών από Ανατολή και Δύση.

Ο Διάδρομος Μεταφορών Βορρά-Νότου, που συνδέει την Ινδία με την Ρωσία και την Ευρώπη μέσω Ιράν και Αρμενίας, ενισχύει γεωοικονομικά τον νέο αυτό άξονα.

Το Ιράν επίσης διατηρεί εξαιρετικές σχέσεις με την Αρμενία, προσφέροντας μια αντιτουρκική σταθερά στην ισορροπία δυνάμεων του Καυκάσου.

Ο ρόλος της Δύσης και των ΗΠΑ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να εξοπλίζουν την Τουρκία, εγκρίνοντας πρόσφατα πώληση πυραύλων AIM-120 AMRAAM, γεγονός που ανησύχησε την Ινδία, φοβούμενη μεταφορά τεχνολογίας ή έμμεση στήριξη στην Πακιστάν.

Παράλληλα, η Ουάσινγκτον προσεγγίζει το Νέο Δελχί για μια διμερή εμπορική συμφωνία και για ενίσχυση της ομάδας Quad (ΗΠΑ, Ινδία, Ιαπωνία, Αυστραλία).

Η ΕΕ επιδεικνύει μεγαλύτερη ουδετερότητα, εστιάζοντας στη διατήρηση ενεργειακών ροών και στη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και του Καυκάσου.

Αναδιατάξεις και αστάθεια: το μέλλον των ισορροπιών

Η εμβάθυνση των στρατηγικών σχέσεων μεταξύ Αρμενίας και Ινδίας, ο προσανατολισμός της Τουρκίας προς έναν ισλαμικό άξονα με Πακιστάν και Αζερμπαϊτζάν, καθώς και η ανασύνταξη της Ρωσίας και η διπλωματική ενεργοποίηση των ΗΠΑ, δημιουργούν ένα τοπίο συνεχούς ρευστότητας στον Καύκασο.

Αναλυτές εκτιμούν πως βαδίζουμε προς μια νέα εποχή “τριγωνικών ανταγωνισμών”, όπου οι μικρές χώρες όπως η Αρμενία ή το Αζερμπαϊτζάν, δεν αποτελούν πια απλά πεδία επιρροής, αλλά δρώντες με δικούς τους στρατηγικούς υπολογισμούς.

Η επιλογή συμμαχιών πλέον δεν είναι μονοδιάστατη. Οι χώρες διαμορφώνουν πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, εναλλάσσοντας εταίρους ανάλογα με τα συμφέροντα ασφαλείας, ενέργειας ή εμπορίου. Ο Καύκασος, ως διασταύρωση πολιτισμών, αγωγών και στρατών, παραμένει εύφλεκτο πεδίο, το οποίο ίσως καθορίσει το μέλλον της ευρασιατικής γεωπολιτικής ισορροπίας.