Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μετά την επίθεση του Ιράν εναντίον μίας από τις βρετανικές βάσεις μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν καθώς και τη μετακίνηση του βρετανικού αντιτορπιλικού HMS Dragon στην περιοχή για την προστασία των βρετανικών και συμμαχικών συμφερόντων.

Η Κύπρος παραμένει επισήμως διαιρεμένη από το 1974, όταν το πραξικόπημα που εκδηλώθηκε στο νησί με στόχο την ένωση με την Ελλάδα οδήγησε στην τουρκική εισβολή.

Η επέμβαση του τουρκικού στρατού στις 20 Ιουλίου 1974 είχε ως αποτέλεσμα τη διαίρεση της Κύπρου σε βόρειο και νότιο τμήμα, ενώ το 1983 η μη αναγνωρισμένη διεθνώς «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου (ΤΔΒΚ)» ανακήρυξε μονομερώς την ανεξαρτησία της.

«Εποικοδομητική ασάφεια»

Ωστόσο, η προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, εργάζεται πάνω σε μια νέα συμφωνία με την τουρκοκυπριακή πλευρά, υποστηρίζοντας ότι το καθεστώς των Τουρκοκυπρίων δεν αντιμετωπίζεται ισότιμα, όπως προέβλεπαν οι συμφωνίες κατά την ανεξαρτησία της Κύπρου από τη Βρετανική Αυτοκρατορία το 1960.

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η Independent, η κ. Ολγκίν προτείνει μια πιο χαλαρή λύση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απομακρυνόμενη από το αυστηρό ομοσπονδιακό μοντέλο που κυριαρχούσε στις προηγούμενες διαπραγματεύσεις.

Στόχος της φαίνεται να είναι η δημιουργία μιας δομής που οι Ελληνοκύπριοι θα μπορούν να χαρακτηρίζουν «ομοσπονδία» και οι Τουρκοκύπριοι «συνομοσπονδία», γεφυρώνοντας έτσι το χάσμα μέσω μιας σκόπιμης «εποικοδομητικής ασάφειας».

Επί προεδρίας του Ερσίν Τατάρ, με τη στήριξη της τουρκικής κυβέρνησης, η τουρκοκυπριακή πλευρά προωθούσε ξεκάθαρα τη λύση δύο κρατών. Ωστόσο, μετά την εκλογή του Τούφαν Ερχιουρμάν στην προεδρία των Κατεχόμενων πέρυσι, η στάση της εμφανίζεται πιο ευέλικτη.

Τι προβλέπει το σχέδιο

Το σχέδιο του ΟΗΕ προβλέπει τη δημιουργία δύο συνιστώντων κρατών με πολιτική ισότητα και σημαντικό περιορισμό των κοινών αρμοδιοτήτων. Η καθημερινή διακυβέρνηση θα ασκείται κυρίως από τις δύο πολιτείες, ενώ ένας μικρός κεντρικός μηχανισμός θα αναλαμβάνει μόνο τις αρμοδιότητες που δεν μπορούν να ασκηθούν χωριστά.

Ως αντάλλαγμα για την αναγνώριση και τη διευρυμένη αυτονομία, η τουρκοκυπριακή πλευρά θα πρέπει να επιστρέψει εδάφη, μεταξύ των οποίων και το εγκαταλελειμμένο παραθαλάσσιο θέρετρο των Βαρωσίων (Μαράς).

Για τις κοινές αρμοδιότητες προτείνεται:

• εναλλασσόμενο προεδρικό συμβούλιο υπό τους δύο ηγέτες, με αναλογία 2 προς 1 ή 3 προς 1 υπέρ της ελληνοκυπριακής πλευράς,
• ένα κοινό νομοθετικό σώμα αποτελούμενο από Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους βουλευτές, αντί για άμεσα εκλεγμένο ομοσπονδιακό κοινοβούλιο,
• κοινό υπουργικό συμβούλιο με περίπου πέντε ή έξι υπουργεία, όπως Εξωτερικών, Άμυνας, Εσωτερικών/Ιθαγένειας, Οικονομικών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων.

Παράλληλα, προτείνεται η ύπαρξη τουλάχιστον μίας αποφασιστικής ψήφου Τουρκοκύπριου υπουργού στο Υπουργικό Συμβούλιο, ως εγγύηση της πραγματικής πολιτικής ισότητας. Το σημείο αυτό, ωστόσο, εκτιμάται ότι μπορεί να αποτελέσει βασικό εμπόδιο στις διαπραγματεύσεις.
Η Κυπριακή Δημοκρατία επιμένει στην αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων από το νησί, τα οποία χαρακτηρίζει στρατό κατοχής. Αντίθετα, η τουρκοκυπριακή πλευρά υποστηρίζει ότι η παρουσία τους είναι απαραίτητη για την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων.

Όσον αφορά το σύστημα εγγυήσεων του 1960, προτείνεται η αντικατάσταση του σημερινού καθεστώτος, στο οποίο συμμετέχουν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Τουρκία και η Ελλάδα, από έναν μηχανισμό υπό το ΝΑΤΟ, που θα μπορούσε να προβλέπει μικρή πολυεθνική στρατιωτική παρουσία στο νησί.

Ο ΟΗΕ φέρεται να εξετάζει μεταβατική περίοδο δύο ή τριών ετών, κατά την οποία θα ξεκινήσει η σταδιακή επιστροφή εδαφών – με πρώτη την περιοχή των Βαρωσίων – καθώς και η σταδιακή υλοποίηση των τριών βασικών αιτημάτων της τουρκοκυπριακής πλευράς:

• απευθείας εμπόριο,
• απευθείας πτήσεις,
• απευθείας διεθνείς επαφές,
• σε συνδυασμό με χαλάρωση των τουρκικών περιορισμών και πρόσβαση στα τουρκικά λιμάνια.

Παράλληλα, υπάρχει η προσδοκία προόδου στην εκμετάλλευση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου, ενώ η επίλυση του Κυπριακού συνδέεται ρητά με την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας και ειδικότερα με την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ–Τουρκίας, εντασσόμενη σε ένα ευρύτερο πακέτο σχέσεων μεταξύ Βρυξελλών και Άγκυρας.

Οι αντιδράσεις των εμπλεκόμενων πλευρών

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τούφαν Ερχιουρμάν εμφανίζεται περισσότερο διατεθειμένος να διαπραγματευθεί ένα τέτοιο πλαίσιο, ενώ ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, τηρεί πιο επιφυλακτική στάση, λαμβάνοντας υπόψη και τις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις.

Οι συνομιλίες για το Κυπριακό διαρκούν εδώ και δεκαετίες. Το Σχέδιο Ανάν απορρίφθηκε από τους Ελληνοκυπρίους το 2004, ενώ νέα προσπάθεια στο Κραν Μοντανά το 2017 έφθασε κοντά σε συμφωνία, χωρίς όμως να ευοδωθεί.

Ο αναπληρωτής ύπατος αρμοστής της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Λονδίνο, Σπύρος Μιλτιάδης, δήλωσε:

«Από όσο γνωρίζω, δεν έχει κατατεθεί καμία επίσημη πρόταση του ΟΗΕ στην οποία να έχει ζητηθεί από τις δύο πλευρές να απαντήσουν. Οι ιδέες που κυκλοφορούν φαίνεται να είναι περισσότερο υποθετικές παρά να αποτελούν συγκεκριμένη πρόταση ή σχέδιο. Οποιαδήποτε ουσιαστική πρόοδος θα πρέπει να προκύψει μέσα από την καθιερωμένη διαδικασία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και στο πλαίσιο των συμφωνημένων παραμέτρων των Ηνωμένων Εθνών.»

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος των Κατεχόμενων, Τούφαν Ερχιουρμάν, έγραψε στο Facebook:

«Η βούληση του λαού μας για λύση είναι ξεκάθαρη. Έχουμε εκφράσει τη στήριξή μας στις προσπάθειες του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ και συνεχίζουμε να τις στηρίζουμε.

Είχαμε πει ότι δεν υπάρχει κάποιο σχέδιο, αλλά μόνο ορισμένες ιδέες. Παρ’ όλα αυτά, ενημερώσαμε το Συμβούλιο των Πολιτικών Κομμάτων, τα συνδικάτα, το Συμβούλιο Συντονισμού Νεολαίας, τις επιχειρηματικές οργανώσεις και κάθε ενδιαφερόμενο για τις ιδέες αυτές.

Η μοναδική μας έγνοια είναι τα δικαιώματα, το μέλλον, η ισότητα, η ασφάλεια και η διεθνής παρουσία του λαού μας, ιδιαίτερα των παιδιών μας, καθώς και η διατήρηση της ιδιότητας των Τουρκοκυπρίων ως ισότιμου πολιτικού υποκειμένου.»

Σε δήλωσή της την 1η Ιουλίου, η Μαρία Άνχελα Ολγκίν ανέφερε:

«Αναγνωρίζω τις προσπάθειες του παρελθόντος και τις δύσκολες διαπραγματεύσεις που έχουν διεξαχθεί διαχρονικά.

Είμαι πεπεισμένη ότι οι Κύπριοι μπορούν να συνεργαστούν και να μοιραστούν ένα κοινό όραμα για το μέλλον των νέων γενεών. Η Κύπρος έχει πραγματικά τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε σημαντικό περιφερειακό παράγοντα, ενοποιούμενη γύρω από κοινά συμφέροντα, με σεβασμό στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την πολυμορφία της.

Η Κύπρος μπορεί να αποτελέσει έναν τόπο όπου χτίζονται γέφυρες προς κάθε κατεύθυνση και προάγεται η ειρηνική συνύπαρξη σε αυτή τη σύνθετη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Έτσι μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα όχι μόνο για την περιοχή, αλλά και για την Ευρώπη και ολόκληρο τον κόσμο.»