Σπύρος Σιδέρης

Την ώρα που η Ουκρανία παραμένει στο επίκεντρο της γεωπολιτικής καταιγίδας, ο άξονας Βερολίνου–Βαρσοβίας μοιάζει να δοκιμάζεται περισσότερο από ποτέ, εγκλωβισμένος σε ένα μείγμα ιστορικής μνήμης, εθνικών αφηγημάτων και πραγματιστικών διλημμάτων.

Σε αυτό το σκηνικό, η πρόσφατη συνάντηση των δύο ηγετών στο Βερολίνο –που είχε σχεδιαστεί ως μήνυμα ενότητας και συντονισμού– εξελίχθηκε σε ένα φόρουμ όπου το παρελθόν διεκδίκησε πρωταγωνιστικό ρόλο. Οι τόνοι έμειναν συγκρατημένοι, όμως το υπόγειο ρεύμα της διαφωνίας ήταν εμφανές και οι πολιτικές δηλώσεις φόρτισαν ακόμη περισσότερο μια ήδη εύθραυστη σχέση.

Η ιστορία που δεν τελειώνει ποτέ

Ο Φρίντριχ Μερτς, επιδιώκοντας να τηρήσει προσεκτικές ισορροπίες, δήλωσε πως η Γερμανία «πρέπει να κρατά ζωντανές τις μνήμες, ακόμη και τις επώδυνες». Η φράση ήταν προσεκτικά μελετημένη, όμως ο Ντόναλντ Τουσκ, πιεσμένος από την αξιωματική αντιπολίτευση του συντηρητικού PiS, υιοθέτησε έναν πιο αιχμηρό τόνο: «Η Πολωνία δεν έχει αποζημιωθεί ούτε για τις απώλειες ούτε για τα εγκλήματα της ναζιστικής κατοχής».

Το θέμα των επανορθώσεων δεν είναι καινούργιο. Το προηγούμενο συντηρητικό-εθνικιστικό κυβερνητικό σχήμα της Βαρσοβίας είχε απαιτήσει 1,3 τρισεκατομμύρια ευρώ. Η Γερμανία απαντούσε μονότονα πως το ζήτημα «έχει ρυθμιστεί νομικά». Όμως τώρα, ο Τουσκ –ο οποίος μετά τις εκλογές του 2023 είχε αποφύγει να σηκώσει τη σημαία της διεκδίκησης– φαίνεται να επανέρχεται, προβάλλοντας την ίδια επιχειρηματολογία με το PiS: ότι η Πολωνία δεν είχε πραγματική ελευθερία απόφασης τη δεκαετία του ’50, καθώς βρισκόταν υπό σοβιετικό έλεγχο.

Πέρα από τη νομική διάσταση, το ζήτημα έχει ισχυρή συμβολική φόρτιση. Η γερμανική κυβέρνηση επιχείρησε να κάνει κινήσεις καλής θέλησης: επίσπευση της ανέγερσης μνημείου για τα πολωνικά θύματα του ναζισμού στο Βερολίνο, επιστροφή κλεμμένων πολιτιστικών θησαυρών και «διερεύνηση επιλογών» για ενίσχυση των λίγων πλέον επιζώντων της εποχής. Για τον Τουσκ, όμως, ο χρόνος τελειώνει: «Όταν το συζητούσα με τον Όλαφ Σολτς, οι επιζώντες ήταν 60.000. Σήμερα είναι 50.000».

Πολιτική πίεση και λαϊκά συναισθήματα

Η πολωνική κοινή γνώμη είναι σαφής: μόλις το ένα τρίτο δηλώνει συμπάθεια προς τη Γερμανία. Τα χρόνια της ακροδεξιάς και εθνικιστικής ρητορικής έχουν αφήσει βαθύ αποτύπωμα. Ο Τουσκ, παρά την ευρωπαϊκού προσανατολισμού πολιτική του ταυτότητα, γνωρίζει πως κάθε «ήπια» στάση έναντι του Βερολίνου μπορεί να εργαλειοποιηθεί από το PiS και την ακροδεξιά Konfederacija, που τον παρουσιάζουν ως πολιτικό «δεύτερης κατηγορίας» στις ευρωπαϊκές διεργασίες.

Ενδεικτικό είναι το συμβολικό επεισόδιο κατά το πρόσφατο ταξίδι τεσσάρων Ευρωπαίων ηγετών στο Κίεβο, όταν ο Μερτς, ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Κιρ Στάρμερ ταξίδεψαν σε διαφορετικό βαγόνι από τον Τουσκ. Η εξήγηση ήταν τεχνική, αλλά ο αντίκτυπος πολιτικός – και αξιοποιήθηκε άμεσα στην προεκλογική σύγκρουση.

Επιπλέον, στη Γερμανία, η συζήτηση για την Πολωνία συχνά περνά σε δεύτερη μοίρα. Η «ασυμμετρία ενδιαφέροντος», όπως την περιγράφουν ειδικοί, βαραίνει ψυχολογικά και ενισχύει την πολωνική ανασφάλεια. Και όσο οι πόλοι της πολιτικής σκηνής στη Βαρσοβία τροφοδοτούν την καχυποψία, το δίπολο αντιγερμανισμού–αντιπολωνισμού βρίσκει εύφορο έδαφος.

Ο ουκρανικός παράγοντας

Παρά την ένταση, οι δύο πλευρές παραμένουν απολύτως συντονισμένες στο ζήτημα της Ουκρανίας. Και ο Τουσκ και ο Μερτς υπογράμμισαν ότι οι χώρες τους κινούνται «σε πρωτοφανές επίπεδο συνεργασίας» ως προς την υποστήριξη του Κιέβου. Με τις ΗΠΑ να πιέζουν για ένα πιθανό πλαίσιο ειρηνευτικών συνομιλιών, Βερολίνο και Βαρσοβία προσπαθούν να στείλουν μήνυμα σταθερότητας – ιδίως τώρα που το πολιτικό κλίμα στην Ευρώπη γίνεται ολοένα πιο βαρύ.

Η Πολωνία, ωστόσο, δεν θέλει να συμπεριφέρεται ως «μικρός εταίρος». Επικαλείται τη γεωγραφική της θέση, τον ρόλο της στη φιλοξενία προσφύγων και την άμεση ανάμειξή της στη στήριξη της ουκρανικής άμυνας. Η Βαρσοβία ζητά πιο κεντρική θέση στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό και δεν κρύβει την ενόχλησή της όταν αισθάνεται παραγκωνισμένη.

Το μέλλον μιας δύσκολης σχέσης

Οι πολεμικές επανορθώσεις δεν πρόκειται να «λυθούν» με πολιτικό τρόπο στο άμεσο μέλλον – αυτό το γνωρίζουν και οι δύο πλευρές. Ωστόσο, το ζήτημα γίνεται εργαλείο εσωτερικής πολιτικής πίεσης για τον Τουσκ και μόνιμη πηγή ανησυχίας για το Βερολίνο, το οποίο φοβάται ότι μια συζήτηση χωρίς όρια μπορεί να οδηγήσει σε νομικά και οικονομικά αχαρτογράφητα νερά.

Την ίδια στιγμή, ο Μερτς προσπαθεί να ενισχύσει το Τρίγωνο της Βαϊμάρης με τη Γαλλία και την Πολωνία, θεωρώντας ότι αυτός ο άξονας μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός μιας πιο συνεκτικής ευρωπαϊκής αμυντικής στρατηγικής. Όμως, χωρίς ένα στοιχειώδες επίπεδο εμπιστοσύνης ανάμεσα σε Βαρσοβία και Βερολίνο, ο στόχος αυτός μοιάζει μακρινός.

Το πολιτικό κλίμα στην Πολωνία παραμένει τεταμένο, το εθνικό αφήγημα περί ιστορικής αδικίας διατηρεί ισχυρή δυναμική και οι γερμανικές πρωτοβουλίες για συμφιλίωση συχνά κρίνονται «λίγες» ή «καθυστερημένες».

Παράλληλα, στη Γερμανία, η Πολωνία δεν αποτελεί προτεραιότητα στη δημόσια συζήτηση, γεγονός που ενισχύει την πολωνική αίσθηση υποτίμησης.

Στελέχη του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων τονίζουν ότι «τα χρήματα υπάρχουν και η σχετική ΚΥΑ που αποζημιώνει με 250 ευρώ τα καθαρόαιμα και 220 ευρώ τα ημίαιμα έχει ήδη δημοσιευθεί». Προσθέτουν ότι «τα αντίστοιχα ποσά μέχρι πρότινος ήταν για τα καθαρόαιμα 86 ευρώ, ενώ μετά τον Daniel το ποσό της αποζημίωσης ανά ζώο είχε αυξηθεί στα 150 ευρώ».

Παράλληλα, σε εξέλιξη βρίσκεται επικοινωνία της ηγεσίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων με την Ευρωπαϊκή Ένωση, για να εξασφαλισθεί περαιτέρω στήριξη των κτηνοτρόφων για την αντικατάσταση του ζωικού κεφαλαίου. Στην ουσία πρόκειται για επέκταση του μέτρου, που εφαρμόζεται στη Θεσσαλία μετά τον Ντάνιελ και προβλέπει δωρεάν αντικατάσταση των ζώων που χάθηκαν, αλλά και οικονομική ενίσχυση για αγορά ζωοτροφών από όλους τους κτηνοτρόφους αιγοπροβάτων.

Χάθηκαν σχεδόν 160.000 αιγοπρόβατα

Δύσκολοι ήταν οι τελευταίοι δεκατέσσερις μήνες για την ελληνική κτηνοτροφία καθώς σύμφωνα με υπολογισμούς έχουν χαθεί περί τα 158.000 αιγοπρόβατα. Εξ αυτών τα περίπου 90.000 στη θεομηνία του «Ντάνιελ», τα 38.056 από την πανώλη και άνω των 30.000 προβάτων από την ευλογιά των αιγοπροβάτων.

Στη χώρα μας οι εστίες ανέρχονται σε 168 σε συνολικά 13 Νομούς και συγκεκριμένα σε Έβρο, Ροδόπη, Ξάνθη, Καβάλα, Σέρρες, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Μαγνησία, Καρδίτσα, Φωκίδα, Εύβοια, Λέσβο και Κορινθίας.

«Υπενθυμίζουμε ότι πρόκειται για ζωονόσο, που δεν μεταφέρεται στον άνθρωπο και η κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών γίνεται κανονικά. Είναι όμως πολύ μεταδοτική και γι’ αυτό εφαρμόζεται ο ευρωπαϊκός κανονισμός και γίνονται θανατώσεις κοπαδιών προκειμένου να μη επεκταθεί», σημειώνουν τα ίδια στελέχη του ΥΠΑΑΤ και συμπληρώνουν ότι «είναι αρμοδιότητα των Δήμων να ορίζουν και να λειτουργούν χώρους υγειονομικής ταφής εντός της χωρικής τους αρμοδιότητας, προκειμένου να ενταφιάζονται με υγειονομικούς όρους τα μολυσμένα ζώα». Το ΥΠΑΑΤ παρακολουθεί την επιδημιολογική εικόνα και ανάλογα λαμβάνει κι επιπρόσθετα μέτρα

Σύμφωνα με κτηνιάτρους που βρίσκονται στο πεδίο, «όλες οι διαδικασίες θανάτωσης και ταφής, ιδιαίτερα στην περίπτωση της Ευλογιάς και της Πανώλης είναι σημαντικό να γίνονται το συντομότερο δυνατόν, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος εξάπλωσης και διασποράς των νοσημάτων των ζώων».

Όλη αυτήν την περίοδο όλοι οι κτηνοτρόφοι του Υπουργείου και των εποπτευομένων από αυτό Οργανισμών, αλλά και των Περιφερειών και των Διευθύνσεων Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής βρίσκονται στο πεδίο και δίνουν μάχη για τον περιορισμό της νόσου. Παράλληλα ο ΕΦΕΤ ενημερώνει τις γαλακτοβιομηχανίες για την τήρηση των όρων βιοασφάλειας.

Στη χώρα μας οι εστίες ανέρχονται σε 168 σε συνολικά 13 Νομούς και συγκεκριμένα σε Έβρο, Ροδόπη, Ξάνθη, Καβάλα, Σέρρες, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Μαγνησία, Καρδίτσα, Φωκίδα, Εύβοια, Λέσβο και Κορινθίας.

«Υπενθυμίζουμε ότι πρόκειται για ζωονόσο, που δεν μεταφέρεται στον άνθρωπο και η κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών γίνεται κανονικά. Είναι όμως πολύ μεταδοτική και γι’ αυτό εφαρμόζεται ο ευρωπαϊκός κανονισμός και γίνονται θανατώσεις κοπαδιών προκειμένου να μη επεκταθεί», σημειώνουν τα ίδια στελέχη του ΥΠΑΑΤ και συμπληρώνουν ότι «είναι αρμοδιότητα των Δήμων να ορίζουν και να λειτουργούν χώρους υγειονομικής ταφής εντός της χωρικής τους αρμοδιότητας, προκειμένου να ενταφιάζονται με υγειονομικούς όρους τα μολυσμένα ζώα». Το ΥΠΑΑΤ παρακολουθεί την επιδημιολογική εικόνα και ανάλογα λαμβάνει κι επιπρόσθετα μέτρα

Σύμφωνα με κτηνιάτρους που βρίσκονται στο πεδίο, «όλες οι διαδικασίες θανάτωσης και ταφής, ιδιαίτερα στην περίπτωση της Ευλογιάς και της Πανώλης είναι σημαντικό να γίνονται το συντομότερο δυνατόν, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος εξάπλωσης και διασποράς των νοσημάτων των ζώων».

Όλη αυτήν την περίοδο όλοι οι κτηνοτρόφοι του Υπουργείου και των εποπτευομένων από αυτό Οργανισμών, αλλά και των Περιφερειών και των Διευθύνσεων Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής βρίσκονται στο πεδίο και δίνουν μάχη για τον περιορισμό της νόσου. Παράλληλα ο ΕΦΕΤ ενημερώνει τις γαλακτοβιομηχανίες για την τήρηση των όρων βιοασφάλειας.