«Υπάρχει μια ιδιαιτερότητα στο θέμα των αμβλώσεων γιατί αφορά τα δικαιώματα της γυναίκας, δικό της είναι το σώμα, αλλά και τα δικαιώματα του εμβρύου. Εγώ είμαι παιδίατρος και διχάζομαι, δεν μπορώ να τα ιεραρχήσω», σχολίασε.

«Μια γυναίκα μπορεί να αποφασίσει βεβαίως για το σώμα της, όμως στην περίπτωση των αμβλώσεων υπάρχει ένα άλλο ηθικό θέμα που είναι πολύ σημαντικό για μένα. Δεν έχει σημασία τι λέω εγώ ή τι πιστεύετε εσείς. Στη δημόσια διαβούλευση η πλειοψηφία, οι περισσότεροι θα έχουν καλύτερη άποψη και γνώμη και είναι πιο δημοκρατικό. Μιλάμε για μια ζωή που μόλις γεννάται. Η επιστήμη μου με έχει βάλει σε μια θέση να τα βλέπω τα πράγματα φροντίζοντας και τη ζωή που μόλις έχει δημιουργηθεί, κατανοώντας πλήρως και το δικαίωμα της γυναίκας», πρόσθεσε.

Ο διαχωρισμός Δεξιάς και Αριστεράς είναι χαρακτηρισμοί που ταιριάζουν στο παλιό πολιτικό σύστημα, σημείωσε. «Δεν θα θελα να ‘χω ταμπέλες γιατί συνομιλώ με ανθρώπους που ανήκουν σε όλα τα κόμματα και σε όλες τις ιδεολογίες. Και συγχωρέστε με, αλλά εγώ έχω δει πολλές φορές τους πολιτικούς να καταπατούν οι ίδιοι την ιδεολογία του κόμματός τους. Όπως και αυτά που υπόσχονται προεκλογικά. Γιατί τόση επιμονή να πάρουμε εμείς μια θέση και να βάλουμε μια ταμπέλα;», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η τοποθέτηση Μαρινάκη για τις αμβλώσεις

Τις δηλώσεις Καρυστιανού για τις αμβλώσεις σχολίασε στην ενημέρωση των πολιτικών συντακτών, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης: «Το πιο φοβερό είναι ότι αυτό ακούστηκε και από γιατρό. Δεν πρόκειται να γυρίσουμε πίσω σε συζητήσεις που είναι λυμένες» δήλωσε χαρακτηριστικά.

Του Ανδρέα Παπασταύρου*

Για την ιστορία, ας αναφέρω ότι ο μόνος ξένος «επισκέπτης» που δεν είχε την ίδια τύχη με τους προαναφερθέντες και ιστορικά δεν μισούν οι Αφγανοί είναι ο Μέγας Αλέξανδρος και τούτο διότι, όπως μου είπαν Αφγανοί και Πακιστανοί συνομιλητές μου, «μετά από το τέλος του πολέμου, έγινε ένας από εμάς».

Μία και η βαρύτερη από τις συνέπειες της τρομοκρατικής επίθεσης της Al Qaida εναντίον των ΗΠΑ στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, υπήρξε η επίθεση των ΗΠΑ, των Βρεταννών και κατόπιν και άλλων δυτικών συμμάχων στο Αφγανιστάν, σε μια επιχείρηση που επεδίωκε την τιμωρία των «υπευθύνων για τις πρόσφατες επιθέσεις εναντίον των ΗΠΑ». Αυτή ήταν και η φρασεολογία της Κοινής Απόφασης του Κογκρέσου (18 Σεπτεμβρίου 2001), βάσει της οποίας ο Πρόεδρος Μπους ο Νεώτερος υπέγραψε το κείμενο νόμου, που νομιμοποιούσε την επιχείρηση εναντίον του Αφγανιστάν. Ήτοι, την εξόντωση της Αλ Κάϊντα και αυτό που ονομάσθηκε «Παντοτινός Πόλεμος (forever war) και διήρκεσε έως τα τέλη Αυγούστου του 2021. Ο τίτλος του πολέμου, δημοφιλής, είναι δάνειο από σειρά ομοτίτλων αμερικανικών βιβλίων, στο πρότυπο των διαφόρων εντυπωσιακών ονομασιών που δίνονται προς εξωραϊσμό πολεμικών επιχειρήσεων.

Μετά από την ήττα των Ταλιμπάν, οι ΗΠΑ επιχείρησαν να οργανώσουν την αφγανική κοινωνία και να δημιουργήσουν ισχυρό και πάνοπλο αφγανικό στρατό και δυνάμεις ασφαλείας, με συνολική δύναμη περίπου 340.000 ανδρών. Ο αντίστοιχος αριθμός (σαφώς λιγότερο καλά εξοπλισμένων) μαχητών Ταλιμπάν ανερχόταν σε 75.000. Παρ’όλα αυτά, την 15η Αυγούστου 2021 οι Ταλιμπάν κατέλαβαν εκ νέου την εξουσία στο Αφγανιστάν, μετονομασθέν από Ισλαμική Δημοκρατία σε Ισλαμικό Εμιράτο. Με έξυπνη και ρεαλιστική τακτική, επέστρεψαν σχεδόν αναίμακτα, κατισχύοντας των θεωρητικά πανισχύρων αντιπάλων τους, που ουσιαστικά, κατέθεσαν τα όπλα αμαχητί.

Οι ΗΠΑ, διαπιστώνοντας το τεράστιο κόστος του πολέμου (το έμμεσο ή άμεσο κόστος της εικοσαετίας 2001-2021 σε ανθρώπινες ζωές υπολογίζεται μεταξύ 240.000-900.000 και το οικονομικό κόστος άνω των 2,3 τρισεκατομμυρίων δολλαρίων), και λόγω της νέας στρατηγικής τους στον Ινδοειρηνικό, «άνοιξαν την πόρτα και έφυγαν». Στρέφοντας το βλέμμα τους αλλού, άφησαν στην τύχη του τον δύστηνο αφγανικό λαό. H αποχώρηση των Αμερικανών, λοιπών συμμάχων και αριθμού προσφύγων από τον αερολιμένα Χαμίντ Καρζάϊ της Καμπούλ, πραγματοποιήθηκε μέσα σε χαώδεις και απάνθρωπες συνθήκες, που θύμιζαν έντονα Σαϊγκόν. Χιλιάδες άλλοι πρόσφυγες εγκλωβίστηκαν στη χώρα, παρά τις προσπάθειες διαφόρων κρατών για την «εξαγωγή» τους. Για τα γεγονότα αυτά έχω προσωπική άποψη, έχοντας βρεθεί εκεί.

Το τέλος του Αυγούστου 2021 σήμανε και το τέλος του «Παντοτινού Πολέμου». Σήμανε, επίσης, και τη μετάβαση σε έναν σκοτεινό μεσαίωνα για την αφγανική κοινωνία και περισσότερο για τις γυναίκες.

Oι Ταλιμπάν ανήκουν στη θρησκευτική σχολή σκέψης Ντεομπάντι (ακόμη μια αντίδραση στη βρεταννική κατοχή της Ινδίας). Πρόκειται για ένα παρακλάδι των Σουννιτών, με ακραία, υπερσυντηρητική προσέγγιση στο Ισλάμ, όπως οι ίδιοι θεωρούν ότι αυτό εκφραζόταν στις απαρχές του. Μεταξύ άλλων, απορρίπτει κάθε μορφή διακυβέρνησης εκτός από την ισλαμική και επιβάλλει απίστευτα σκληρή μεταχείριση στις γυναίκες. Πολλοί έγκριτοι κληρικοί και λόγιοι του Ισλάμ καταγγέλλουν και απορρίπτουν τις ακραίες αυτές θέσεις, διότι παραμορφώνουν τη Σαρία και δεν αποτελούν ορθές ερμηνείες του Ιερού Κορανίου.

Κατά την πορεία τους προς την εξουσία, οι Ταλιμπάν με διάφορους τρόπους, επιχείρησαν να προβάλουν μια νέα και εκσυγχρονισμένη εικόνα τους. Μετά από την επιτευχθείσα συμφωνία με τις ΗΠΑ, στις 19 Φεβρουαρίου 2020 και την έναρξη των ενδοαφγανικών συνομιλιών στη Ντόχα στις 12 Σεπτεμβρίου 2020, όπου «αμφότερες οι πλευρές εξέφρασαν την έντονη επιθυμία τους να φέρουν την ειρήνη στο Αφγανιστάν….», άρχισαν να διαφαίνονται οι προθέσεις των Ταλιμπάν, οι οποίοι επιθυμούσαν να «κυβερνηθεί η χώρα μέσω ισλαμικού συστήματος». Ιδιαίτερα καλοί γνώστες των διαπραγματεύσεων μου ανέφεραν τον Απρίλιο 2021 «εμείς τους μιλάμε για πολιτικές λύσεις και αυτοί μας μιλούν για θεολογία». Ταυτόχρονα, οι φίλα προσκείμενοι προς τους Ταλιμπάν παράγοντες, εξήραν την ποιότητα της νέας ηγεσίας τους, γλωσσομαθούς, με «καλές σπουδές και ευρείς ορίζοντες»… αλλά τελικά στραμμένους στην κατεύθυνση ενός μακρινού και σκοτεινού παρελθόντος.

Με την κατάληψη της εξουσίας, οι Ταλιμπάν έδειξαν τις πραγματικές προθέσεις τους, αποστερώντας τον αφγανικό λαό από τα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες του. Το βαρύτερο, όμως τίμημα, καταβάλλεται έκτοτε από τα κορίτσια και τις γυναίκες. Μέσω της έκδοσης περίπου 200 διαταγμάτων, οι γυναίκες στην πράξη είναι φυλακισμένες στο σπίτι τους. Δεν μπορούν να πηγαίνουν στο σχολείο πέρα από τη στοιχειώδη εκπαίδευση. Δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση στη δέουσα ιατρική φροντίδα και πλέον, το παραμικρό πρόβλημα υγείας (για να μη μιλήσουμε για γυναικολογικά θέματα), μπορεί να απειλήσει τη ζωή τους. Εάν όλα αυτά συνεχισθούν, είναι ορατός ο κίνδυνος ανεπανόρθωτης βλάβης της αφγανικής κοινωνίας. Όλες οι κοινωνικές ομάδες πλήττονται (και όλες οι παντός είδους μειονότητες). Oι γυναίκες δεν δικαιούνται να εργάζονται, εάν είναι χήρες (λόγω του πολέμου, υπάρχουν πολλές στη χώρα) μπορούν να ζήσουν μόνο από τη βοήθεια συγγενών τους, τα περιστατικά βιασμών έχουν πολλαπλασιασθεί, όπως καi οι γάμοι μικρών κοριτσιών με ηλικιωμένους. H απαρίθμηση είναι απλώς ενδεικτική, διότι αλλιώς θα απαιτούνταν αρκετές σελίδες .

Ο Νόμος της 12ης Ιουλίου 2024 «Περί Διάδοσης των Αρετών και Πρόληψης των Ελαττωμάτων” (The Propagation of Virtue and Prevention of Vice Law) της 31ης Ιουλίου 2024, ήλθε να επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, ιδίως για τα κορίτσια και τις γυναίκες, επιβάλλοντας ακόμη πιο ασφυκτικούς περιορισμούς στη ζωή τους (όσο και εάν κάτι τέτοιο φαινόταν αδύνατον, δεδομένης της μεγάλης σκληρότητας των ήδη υφισταμένων μέτρων ) και επιτρέποντας ασυδοσία στους κρατικούς υπαλλήλους στην άσκηση ελέγχων και επιβολή εξοντωτικών ποινών. Για αυτή την κορύφωση της βαρβαρότητας έχει εκφράσει την ανησυχία του ο ΟΗΕ και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κάποιοι μάλιστα ζήτησαν την παραπομπή των Ταλιμπάν στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Η ειρωνεία του πράγματος, εν προκειμένω, είναι πως το Αφγανιστάν έχει υπογράψει και κυρώσει τη «Σύμβαση για την Εξάλειψη Πάσης Μορφής Διάκρισης κατά των Γυναικών» (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women, CEDAW), στις 5 Μαρτίου 2003, άνευ επιφυλάξεων.

Οι ανησυχίες και οι χαμηλόφωνες παραινέσεις δεν φέρουν αποτέλεσμα, ιδίως σε τέτοιες περιπτώσεις. Απαιτείται άσκηση συνεχών πιέσεων από τη διεθνή κοινότητα και ιδιαίτερα από τις λοιπές ισλαμικές χώρες και όχι θωπείες, ή υποβάθμιση του προβλήματος για λόγους σπανίων γαιών ή άλλων συμφερόντων. Το ένα δεν αποκλείει το άλλο.

Το σημερινό άρθρο είναι μια μάχη κατά της λήθης η οποία μοιραία επιταχύνεται από τις καταιγιστικές και καταλυτικές διεθνείς εξελίξεις των ημερών και κινδυνεύει να επισκιάσει πλήρως την επέτειο αυτή και τη συνεχώς επιδεινούμενη κατάσταση του αφγανικού λαού και κυρίως των γυναικών. Είναι επίσης μια μάχη και φόρος τιμής για τις γυναίκες του Αφγανιστάν, για το παρόν και το μέλλον τους, αλλά και για όλες τις γυναίκες του κόσμου. Τέλος, είναι μια μάχη κατά του φανατισμού και της βαρβαρότητας. Η μάχη αυτή μας αφορά όλους και πρέπει να είναι συνεχής.

*Ο Ανδρέας Παπασταύρου είναι πρώην πρέσβης

Σε ένα πείραμα, δείξαμε ότι είναι δυνατό να εξαπατηθούν οι άνθρωποι για να αλλάξουν τις πολιτικές τους απόψεις. Στην πραγματικότητα, θα μπορούσαμε να κάνουμε μερικούς ανθρώπους να υιοθετήσουν απόψεις που ήταν ακριβώς αντίθετες από τις αρχικές τους. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι θα πρέπει να επανεξετάσουμε ορισμένους από τους τρόπους που σκεφτόμαστε για τις στάσεις μας και πώς σχετίζονται με το τρέχον πολωμένο πολιτικό κλίμα. Όσον αφορά τις πραγματικές πολιτικές στάσεις που κρατάμε, είμαστε πολύ πιο ευέλικτοι από όσο νομίζουμε.

Ένας ισχυρός παράγοντας διαμόρφωσης του κοινωνικού και πολιτικού μας κόσμου είναι ο τρόπος με τον οποίο είναι δομημένοι από την ομαδική συμμετοχή και τις ταυτότητες. Για παράδειγμα, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα ηθικά και συναισθηματικά μηνύματα για επίμαχα πολιτικά θέματα, όπως ο έλεγχος των όπλων και η κλιματική αλλαγή, εξαπλώνονται πιο γρήγορα εντός και όχι μεταξύ ιδεολογικών δικτύων. Αυτό το πρόβλημα φαίνεται να επιδεινώνεται από τους αλγόριθμους των εταιρειών μέσων κοινωνικής δικτύωσης που μας στέλνουν όλο και πιο ακραίο περιεχόμενο για να ταιριάζει στις πολιτικές μας προτιμήσεις.

Έχουμε επίσης πολύ περισσότερα κίνητρα να λογικευόμαστε και να επιχειρηματολογούμε για να προστατεύσουμε τις απόψεις μας. Πράγματι, ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι συλλογιστικές μας ικανότητες εξελίχθηκαν για να εξυπηρετήσουν αυτήν ακριβώς τη λειτουργία. Μια μελέτη το δείχνει πολύ καλά: οι συμμετέχοντες στους οποίους ανατέθηκε να ακολουθήσουν λογαριασμούς Twitter που έκαναν retweet πληροφορίες που περιείχαν αντίθετες πολιτικές απόψεις με τις δικές τους με την ελπίδα να τους εκθέσουν σε νέες πολιτικές απόψεις.

• Αλλά η έκθεση απέτυχε – αύξησε την πόλωση στους συμμετέχοντες. Απλώς ο συντονισμός των Ρεπουμπλικανών στο MSNBC ή των Δημοκρατικών στο Fox News μπορεί απλώς να ενισχύσει τη σύγκρουση. Τι μπορούμε να κάνουμε για να κάνουμε τους ανθρώπους να ανοίξουν το μυαλό τους;

Το κόλπο, όσο παράξενο κι αν ακούγεται, είναι να κάνεις τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι η αντίθετη γνώμη ήταν δική τους εξαρχής.

Το πείραμα βασίζεται σε ένα φαινόμενο γνωστό ως επιλογή τύφλωση. Η τύφλωση της επιλογής ανακαλύφθηκε το 2005 από μια ομάδα Σουηδών ερευνητών. Έδωσαν στους συμμετέχοντες δύο φωτογραφίες προσώπων και ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να επιλέξουν τη φωτογραφία που θεωρούσαν πιο ελκυστική και στη συνέχεια έδωσαν στους συμμετέχοντες αυτή τη φωτογραφία. Χρησιμοποιώντας ένα έξυπνο τέχνασμα εμπνευσμένο από τη μαγεία της σκηνής, όταν οι συμμετέχοντες έλαβαν τη φωτογραφία, άλλαξαν στο άτομο που δεν είχε επιλέξει ο συμμετέχων – τη λιγότερο ελκυστική φωτογραφία. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι περισσότεροι συμμετέχοντες αποδέχθηκαν αυτή την κάρτα ως δική τους επιλογή και στη συνέχεια προχώρησαν στην ερμηνεία του γιατί είχαν επιλέξει αυτό το πρόσωπο εξαρχής. Αυτό αποκάλυψε μια εντυπωσιακή αναντιστοιχία μεταξύ των επιλογών μας και της ικανότητάς μας να εξορθολογίζουμε τα αποτελέσματα. Αυτό το ίδιο εύρημα έχει επαναληφθεί από τότε σε διάφορους τομείς, όπως η γεύση για μαρμελάδα, οι οικονομικές αποφάσεις και οι μαρτυρίες αυτόπτων μαρτύρων.

• Αν και είναι αξιοσημείωτο ότι οι άνθρωποι μπορούν να εξαπατηθούν να διαλέξουν μια ελκυστική φωτογραφία ή μια γλυκιά μαρμελάδα αυτή τη στιγμή, αναρωτηθήκαμε αν θα ήταν δυνατό να χρησιμοποιήσουμε αυτήν την ψευδή ανατροφοδότηση για να αλλάξουμε τις πολιτικές πεποιθήσεις με τρόπο που θα άντεχε στη δοκιμασία του χρόνου.

Στο πείραμά μας, πρώτα δώσαμε ψευδή ανατροφοδότηση σχετικά με τις επιλογές τους, αλλά αυτή τη φορά σχετικά με πραγματικά πολιτικά ζητήματα (π.χ. φόροι για το κλίμα στα καταναλωτικά αγαθά). Στη συνέχεια ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να εκφράσουν τις απόψεις τους για δεύτερη φορά την ίδια μέρα και ξανά μία εβδομάδα αργότερα. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Οι απαντήσεις των συμμετεχόντων μετατοπίστηκαν σημαντικά προς την κατεύθυνση της χειραγώγησης. Για παράδειγμα, εκείνοι που αρχικά είχαν ευνοήσει υψηλότερους φόρους ήταν πιο πιθανό να είναι αναποφάσιστοι ή ακόμη και αντίθετοι σε αυτό.

• Αυτά τα αποτελέσματα κράτησαν έως και μια εβδομάδα αργότερα. Οι αλλαγές στις απόψεις τους ήταν επίσης μεγαλύτερες όταν τους ζητήθηκε να δώσουν ένα επιχείρημα —ή εξορθολογισμό— για τη νέα τους γνώμη. Φαίνεται ότι το να δοθεί στους ανθρώπους η ευκαιρία να συλλογιστούν ενίσχυσε την ψευδή ανατροφοδότηση και τους οδήγησε πιο μακριά από την αρχική τους στάση.

Γιατί αλλάζουν οι στάσεις στο πείραμά μας; Η διαφορά είναι ότι όταν έρχονται αντιμέτωποι με την ψευδή ανατροφοδότηση, οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι από τα κίνητρα που συνήθως τους οδηγούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους ή τις ιδέες τους από την εξωτερική κριτική. Αντίθετα, μπορούν να εξετάσουν τα οφέλη της εναλλακτικής θέσης.

• Για να το καταλάβετε αυτό, φανταστείτε ότι έχετε επιλέξει ένα παντελόνι για να φορέσετε αργότερα το βράδυ. Ο σύντροφός σας μπαίνει και επικρίνει την επιλογή σας, λέγοντας ότι έπρεπε να διαλέξετε τα μπλε παρά τα κόκκινα. Πιθανότατα θα γίνετε αμυντικοί σχετικά με την επιλογή σας και θα την υπερασπιστείτε – ίσως ακόμη και να εδραιωθείτε περισσότερο στην επιλογή των καυτό κόκκινο παντελόνι.

Τώρα φανταστείτε ότι ο σύντροφός σας αλλάζει το παντελόνι ενώ είστε αποσπασμένοι, αντί να μαλώνει μαζί σας. Γυρίζεις και ανακαλύπτεις ότι είχες διαλέξει το μπλε παντελόνι. Σε αυτή την περίπτωση, πρέπει να συμβιβάσετε τα φυσικά στοιχεία της προτίμησής σας (το παντελόνι στο κρεβάτι σας) με ό,τι μέσα στο μυαλό σας σας κάνει να επιλέξετε το κόκκινο παντελόνι. Ίσως κάνατε ένα λάθος ή είχατε μια αλλαγή γνώμης που σας ξέφυγε από το μυαλό. Αλλά τώρα που το παντελόνι τοποθετήθηκε μπροστά σας, θα ήταν εύκολο να το γλιστρήσετε και να συνεχίσετε να ετοιμάζεστε για το πάρτι. Καθώς πιάνετε τον εαυτό σας στον καθρέφτη, αποφασίζετε ότι τελικά αυτό το παντελόνι είναι αρκετά κολακευτικό.

• Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στο πείραμά μας, το οποίο υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι έχουν αρκετά υψηλό βαθμό ευελιξίας σχετικά με τις πολιτικές τους απόψεις μόλις αφαιρέσετε τα πράγματα που συνήθως τους κάνουν αμυντικούς. Τα αποτελέσματά τους υποδηλώνουν ότι πρέπει να ξανασκεφτούμε τι σημαίνει να κρατάμε μια στάση. Εάν αντιληφθούμε ότι οι πολιτικές μας συμπεριφορές δεν έχουν καταστραφεί, μπορεί να γίνει ευκολότερο για εμάς να αναζητήσουμε πληροφορίες που θα μπορούσαν να τις αλλάξουν.

Δεν υπάρχει γρήγορη λύση για την τρέχουσα πόλωση και διακομματική σύγκρουση που διαλύει αυτή τη χώρα και πολλές άλλες. Αλλά η κατανόηση και η αποδοχή της ρευστής φύσης των πεποιθήσεών μας, μπορεί να μειώσει τον πειρασμό να υπερασπιζόμαστε τις πολιτικές μας απόψεις. Αντίθετα, η ταπεινοφροσύνη μπορεί να βρει ξανά θέση στην πολιτική μας ζωή.

• Ο Philip Pärnamets είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και στο Karolinska Institutet. Μελετά πώς διαμορφώνονται και αλλάζουν οι κοινωνικές και ηθικές μας προτιμήσεις μέσα από την αλληλεπίδραση με τον κόσμο.