Η ομότιμη καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής Αντωνία Τριχοπούλου δεν αντιμετώπισε ποτέ τη διατροφή ως μια απλή παράθεση θρεπτικών συστατικών ή ως μια επιστημονική  άσκηση αποκομμένη από τη ζωή. Για εκείνη, η τροφή είναι μνήμη, τόπος, άνθρωποι, εποχές, πολιτισμός. Είναι η συνέχεια μιας εμπειρίας αιώνων που πέρασε από γενιά σε γενιά μέσα από το τραπέζι, την οικογένεια, την εργασία στη γη και τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση.

Με μια πορεία αφιερωμένη στη μελέτη της ελληνικής διατροφής και της Μεσογειακής Διατροφής, υπερασπίστηκε όχι μια εξιδανικευμένη εικόνα του παρελθόντος, αλλά μια γνώση βαθιά ριζωμένη στην καθημερινότητα. Η διεθνής αναγνώριση του έργου της αποτυπώνεται και στο γεγονός ότι συγκαταλέγεται ανάμεσα στους κορυφαίους επιστήμονες στον κόσμο, ως μία από τις Ελληνίδες ερευνήτριες που βρίσκονται στην ελίτ της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας. Μια γνώση που, όπως η ίδια έχει πολλές φορές επισημάνει, συνδέει την υγεία με τον τρόπο ζωής, την κοινωνική συνοχή και τον σεβασμό στο περιβάλλον.

Στη συζήτησή μας μιλά για όσα απειλούν σήμερα αυτή την κληρονομιά, για την απομάκρυνση των νεότερων γενεών από το παραδοσιακό διατροφικό πρότυπο, αλλά και για εκείνες τις αξίες που παραμένουν ζωντανές και μπορούν να λειτουργήσουν ως πυξίδα για το μέλλον.

Συνέντευξη στον Χρόνη Διαμαντόπουλο

–Σας αποκαλούν συχνά «φρουρό της ελληνικής διατροφής». Ποια θεωρείτε ότι είναι σήμερα η μεγαλύτερη απειλή για το παραδοσιακό ελληνικό διατροφικό πρότυπο;

Η διαφήμιση και η δομή της «οικογένειας».

-Η επιστημονική σας διαδρομή ξεκίνησε πολλά χρόνια πριν η μεσογειακή διατροφή γίνει αντικείμενο διεθνούς έρευνας. Όταν ξεκινήσατε την επιστημονική σας πορεία, ήσασταν πολύ νέα και εργαστήκατε αμισθί στα εργαστήρια. Πώς σας μπήκε το «μικρόβιο» της έρευνας και τι θυμάστε από την Ελλάδα εκείνης της εποχής; Ήταν μια χώρα που εκτιμούσε την επιστήμη και την έρευνα;

Ναι, μπορεί το χρήμα να είχε τη σημασία του, αλλά δεν σε καταξίωνε κοινωνικά. Θυμάμαι στο σπίτι, σε μια οικογενειακή σύναξη, μιλούσαν για την ανακάλυψη της πενικιλίνης και τον Φλέμινγκ. Τότε ο θείος Γιάννης, ομορφάντρας και «ζόρικος», είπε για τον Φλέμινγκ: «Αυτός είναι άνδρας». Ήμουν μικρό παιδί τότε και δεν κατάλαβα το νόημα, αλλά η φράση αυτή ερχόταν ξανά και ξανά στο μυαλό μου. Πέρασαν χρόνια για να κατανοήσω την αξία της.

-Η συζήτηση μάς οδηγεί αναπόφευκτα στη μεσογειακή διατροφή, την οποία υπηρετήσατε επί δεκαετίες μέσα από την έρευνα. Έχετε υποστηρίξει ότι η μεσογειακή διατροφή είναι στην ουσία η παραδοσιακή ελληνική διατροφή. Πόσο μακριά βρίσκονται οι νεότερες γενιές από αυτό το πρότυπο;

Δυστυχώς, τα δεδομένα δείχνουν ότι όσο μικραίνει η ηλικία τόσο αυξάνεται η απομάκρυνση από τη Μεσογειακή Διατροφή.

–Η αλλαγή αυτή συνδέεται και με τις νέες καταναλωτικές συνήθειες. Τα τελευταία χρόνια πολλά εισαγόμενα προϊόντα και ξενόφερτες διατροφικές τάσεις κερδίζουν έδαφος. Έχουμε εγκαταλείψει ελληνικές τροφές που τελικά ήταν πιο πολύτιμες για την υγεία μας;

Ναι, αυτό συμβαίνει ως απόρροια διαφήμισης, άγνοιας και μιμητισμού.

-Αν έπρεπε να επιλέξετε πέντε ελληνικά προϊόντα που συμβολίζουν τη σοφία της ελληνικής διατροφής, ποια θα ήταν αυτά;

Οι πίτες, τα λαδερά φαγητά, οι ελιές, το παραδοσιακό γιαούρτι, τα αφεψήματα.

-Πίσω από αυτά τα προϊόντα βρίσκονται και οι άνθρωποι που κρατούν ζωντανή την ελληνική ύπαιθρο. Πόσο συνδέεται η υγεία του πληθυσμού με την επιβίωση της ελληνικής υπαίθρου και των μικρών παραγωγών;

Είναι θέμα σύνθετο αγροτικής και διατροφικής πολιτικής.

-Η Ελλάδα δίδαξε στον κόσμο τη μεσογειακή διατροφή, αλλά συχνά οι ίδιοι οι Έλληνες δεν την ακολουθούν. Πώς εξηγείτε αυτή την αντίφαση;

Η μεσογειακή διατροφή είναι μία από τις πολλές εκφράσεις του μεσογειακού τρόπου ζωής. Χρειάζεται μεθοδικά να επανενταχθεί στη σημερινή καθημερινότητα.

-Σε μια εποχή κλιματικής κρίσης και μαζικής παραγωγής τροφίμων, πόσο σημαντική είναι η επιστροφή στα τοπικά και εποχικά προϊόντα;

Σημαντική, για λόγους υγείας, περιβάλλοντος, οικονομίας και πολιτισμού.

-Πολλοί πολίτες θεωρούν ότι η υγιεινή διατροφή είναι πλέον ακριβή υπόθεση. Είναι πράγματι κοστοβόρα η καλή διατροφή σήμερα ή μπορούμε ακόμη να τρεφόμαστε σωστά με λογικό κόστος;

Το θέμα είναι σύνθετο. Ως υπεύθυνοι πολίτες και καταναλωτές μπορούμε να υποστηρίξουμε τους τοπικούς παραγωγούς, ψωνίζοντας σχετικά φθηνά στις λαϊκές.

–Οι διατροφικές συνήθειες διαμορφώνονται ήδη από την παιδική ηλικία. Τι σας ανησυχεί περισσότερο για τις διατροφικές συνήθειες των παιδιών και των εφήβων στην Ελλάδα του 2026;

Ο ρόλος των γονέων σε αυτή τη διατροφική συμπεριφορά.

-Έχετε μελετήσει επί δεκαετίες τις διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων. Οι σημερινοί 90χρονοι και αιωνόβιοι μεγάλωσαν σε μια εντελώς διαφορετική Ελλάδα. Ποιες συνήθειες πιστεύετε ότι συνέβαλαν περισσότερο στη μακροζωία τους; Τι είχε ουσιαστικά «εγγραφεί» μέσα τους από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους — στη διατροφή, την καθημερινότητα, την εργασία, τις κοινωνικές σχέσεις και τη σχέση τους με τη φύση;

Τι είχε εγγραφεί; Μα η περιρρέουσα ατμόσφαιρα, το παράδειγμα, ο ηθικός κώδικας, η σμιλεμένη επί χιλιετίες παράδοση, η ανθεκτικότητα σε ποικίλες αντίξοες καταστάσεις και η πίστη στην προσπάθεια για ένα καλύτερο αύριο.

–Κλείνοντας, ύστερα από δεκαετίες έρευνας και προσφοράς, ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να αφήσετε στις νεότερες γενιές για τη σχέση τους με το φαγητό, τη γη και την ελληνική παράδοση;

Να μην απεμπολούν ό,τι τους ανήκει ούτε εκείνο στο οποίο ανήκουν. Το παρελθόν είναι πυξίδα για το μέλλον.