Σπύρος Σιδέρης

Οι δασμοί δεν λειτουργούσαν απλώς ως εργαλείο πίεσης: ήταν το κεντρικό σύμβολο ενός νέου οικονομικού δόγματος που φιλοδοξούσε να αναστρέψει την αποβιομηχάνιση, να μειώσει το εμπορικό έλλειμμα και να ενισχύσει τα δημόσια έσοδα σε μια περίοδο εκρηκτικής διόγκωσης του δημοσίου χρέους.

Παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ επέβαλε νέους δασμούς μέσω διαφορετικών νομικών μηχανισμών, η απόφαση του δικαστηρίου εισάγει μια κρίσιμη παράμετρο: αβεβαιότητα ως προς τη βιωσιμότητα αυτής της στρατηγικής. Εναλλακτικά νομικά εργαλεία προϋποθέτουν πιο χρονοβόρες διαδικασίες, προκαταρκτικές έρευνες ή ακόμη και έγκριση από το Κογκρέσο, γεγονός που περιορίζει την ταχύτητα και την ευελιξία των κινήσεων. Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι κλονίζεται η αίσθηση της «αναπόφευκτης τιμωρίας» που είχε καλλιεργήσει η Ουάσιγκτον στους εμπορικούς της εταίρους: το μήνυμα ότι οι δασμοί είναι δεδομένοι και δεν αίρονται παρά μόνο με ουσιαστικές παραχωρήσεις.

• Οι δασμοί αποτέλεσαν τον ακρογωνιαίο λίθο της στρατηγικής του Τραμπ για την επαναφορά της παραγωγής στις ΗΠΑ. Μέσω της επιβολής τους, επιδίωξε να πιέσει πολυεθνικές εταιρείες να μεταφέρουν μονάδες παραγωγής στο αμερικανικό έδαφος, περιορίζοντας την εξάρτηση από εισαγωγές και ενισχύοντας την εγχώρια απασχόληση. Παράλληλα, οι εισπράξεις από τους δασμούς παρουσιάζονταν ως εργαλείο για τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος, το οποίο καλυπτόταν κυρίως με νέο δανεισμό. Σε ορισμένες φάσεις, τα μακροοικονομικά στοιχεία έδειξαν επιτάχυνση της ανάπτυξης, κάτι που ενίσχυε το αφήγημα περί αποτελεσματικότητας της πολιτικής αυτής και θα μπορούσε να μεταφραστεί σε πολιτικό κεφάλαιο για τους Ρεπουμπλικάνους.

Η ακύρωση των μέτρων, όμως, μεταβάλλει δραστικά το διαπραγματευτικό τοπίο. Χώρες που είχαν αποδεχθεί δυσμενείς όρους υπό την πίεση των δασμών ενδέχεται πλέον να επανεξετάσουν τη στάση τους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση φέρεται να επαναξιολογεί τη διαδικασία κύρωσης εμπορικών συμφωνιών, ενώ η Ινδία επιβραδύνει τις διαπραγματεύσεις. Ακόμη πιο κρίσιμη είναι η διάσταση που αφορά την Κίνα: ο Σι Τζινπίνγκ αποκτά ισχυρότερο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα ενόψει πιθανών συνομιλιών, καθώς η αμερικανική απειλή επιβολής δασμών δεν εμφανίζεται πλέον ως απολύτως αξιόπιστη και «μη αναστρέψιμη». Όταν η πιθανότητα δικαστικής ανατροπής μπαίνει στη συζήτηση, αλλάζει η ισορροπία φόβου και πίεσης που λειτουργεί ως μοχλός στις εμπορικές διαπραγματεύσεις.

Ένα επιπλέον μέτωπο ανοίγει με τον κίνδυνο δικαστικών διεκδικήσεων. Αμερικανικές εταιρείες που επηρεάστηκαν αρνητικά από τους δασμούς ενδέχεται να αξιώσουν αποζημιώσεις από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, επικαλούμενες ζημίες από την εφαρμογή των μέτρων. Σε ένα ήδη επιβαρυμένο δημοσιονομικό περιβάλλον, τέτοιες απαιτήσεις θα μπορούσαν να επιβαρύνουν σημαντικά τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό, μετατρέποντας μια εμπορική επιλογή σε καθαρό δημοσιονομικό ρίσκο.

• Η πολιτική διάσταση είναι εξίσου κρίσιμη. Το γεγονός ότι δικαστές που θεωρούνταν πιο κοντά στους Ρεπουμπλικάνους στήριξαν την απόφαση γεννά ερωτήματα για εσωκομματικές ρωγμές. Η σχέση του Τραμπ με το παραδοσιακό ρεπουμπλικανικό κατεστημένο υπήρξε ανέκαθεν αμφίθυμη, ωστόσο η συγκεκριμένη εξέλιξη μπορεί να ενισχύσει την εικόνα ενός κόμματος που δεν εμφανίζεται πλήρως συσπειρωμένο γύρω από την ατζέντα του. Αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών για το Κογκρέσο, όπου η διατήρηση της πλειοψηφίας συνδέεται άμεσα με την πολιτική αντοχή της ευρύτερης «τραμπικής» στρατηγικής.

Οι διεθνείς συνέπειες μπορεί να είναι διττές και στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής. Σε ό,τι αφορά το Ιράν, έχει διατυπωθεί η εκτίμηση ότι απώλειες στο εσωτερικό μέτωπο θα μπορούσαν να ενισχύσουν την τάση για πιο επιθετική στάση, προκειμένου να επιτευχθεί μια γρήγορη γεωπολιτική επιτυχία. Ωστόσο, μια στρατιωτική σύγκρουση ενέχει σοβαρούς κινδύνους, ιδίως εάν παραταθεί ή προκαλέσει μεγάλες απώλειες. Επιπλέον, η αμερικανική κοινή γνώμη εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε ένα νέο πολεμικό μέτωπο, περιορίζοντας τα περιθώρια πολιτικών ελιγμών και αυξάνοντας το κόστος μιας απόφασης υψηλού ρίσκου.

• Στο ουκρανικό πεδίο, οι επιπτώσεις παραμένουν σύνθετες. Η εσωτερική πίεση στον Λευκό Οίκο μπορεί να περιορίσει την προθυμία για δυναμική παρέμβαση στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Κιέβου και Μόσχας ή, αντίθετα, να αυξήσει την ανάγκη για ένα γρήγορο «χειροπιαστό» διπλωματικό αποτέλεσμα που θα παρουσιαστεί ως επιτυχία. Σε κάθε περίπτωση, το πώς θα μεταφραστεί μια εσωτερική πολιτική αναταραχή σε εξωτερική πολιτική γραμμή δεν είναι δεδομένο, αλλά συνδέεται με το συνολικό ισοζύγιο κόστους–οφέλους που θα επιχειρήσει να διαμορφώσει η Ουάσιγκτον.

Η ακύρωση των δασμών από το Ανώτατο Δικαστήριο δεν είναι μια απλή νομική διόρθωση. Λειτουργεί ως καταλύτης πολιτικών και γεωοικονομικών εξελίξεων, πλήττοντας τόσο την αξιοπιστία της αμερικανικής εμπορικής πολιτικής όσο και τη διαπραγματευτική ισχύ της χώρας στο διεθνές σύστημα.

Το κεντρικό ερώτημα που αναδύεται είναι αν η Ουάσιγκτον μπορεί να διατηρήσει τον ρόλο της ως ρυθμιστή στο παγκόσμιο εμπόριο όταν το εργαλείο των δασμών —το κατεξοχήν μέσο άμεσης πίεσης— παύει να λειτουργεί ως απόλυτα αξιόπιστη απειλή.

Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι σημαντικό μέρος των δασμών που επιβλήθηκαν μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο δεν ήταν σύννομοι, πλήττοντας έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομικής πολιτικής του.

Σύμφωνα με το CNN, ο πρόεδρος ξέσπασε αμέσως, φωνάζοντας και βρίζοντας τη Δικαιοσύνη. «Αυτά τα γαμ….α τα δικαστήρια», φέρεται να είπε, χαρακτηρίζοντας την απόφαση «ντροπή».

Σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ, η δημοσιογράφος του CNN Κρίστεν Χολμς ανέφερε ότι ο Τραμπ εξοργίστηκε όταν ενημερώθηκε για την απόφαση, ξεσπώντας κατά του Δικαστηρίου και λέγοντας «these fucking courts» («αυτά τα γ…….α δικαστήρια!»), σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει το θέμα.

President Trump became enraged after learning of the Supreme Court’s ruling during the Governor’s breakfast. He at one point ranted against the decision and the court, saying “these fucking courts” a source familiar with the matter told me.

— Kristen Holmes (@KristenhCNN) February 20, 2026

Η απόφαση θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς αμφισβητεί τη νομική βάση των εμπορικών μέτρων που είχαν στόχο την ενίσχυση της αμερικανικής παραγωγής και τη μείωση του εμπορικού ελλείμματος.

Ωστόσο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ αντέδρασε άμεσα, ανακοινώνοντας πως υπέγραψε νέο εκτελεστικό διάταγμα, με το οποίο επιβάλλεται παγκόσμιος δασμός 10%. Το μέτρο αναμένεται να τεθεί σε ισχύ στις 24 Φεβρουαρίου και θα έχει διάρκεια 150 ημερών, σηματοδοτώντας νέα φάση στην εμπορική πολιτική της Ουάσινγκτον.

«Είναι μεγάλη μου τιμή που μόλις υπέγραψα στο Οβάλ Γραφείο έναν παγκόσμιο δασμό 10% σε όλες τις χώρες, που θα τεθεί σε ισχύ σχεδόν αμέσως», αναφέρει το μήνυμα που ανήρτησε ο Τραμπ στο Truth Social στη 01:40 (ώρα Ελλάδος).

Ο Ντόναλντ Τραμπ επικαλέστηκε για πρώτη φορά το Άρθρο 122 του Εμπορικού Νόμου του 1974, το οποίο δίνει τη δυνατότητα στον πρόεδρο των ΗΠΑ να επιβάλει δασμούς έως και 15% για διάστημα 150 ημερών.

«Δεν χρειάζεται να ρωτήσω το Κογκρέσο για τους δασμούς», τόνισε χθες Παρασκευή, διαβεβαιώνοντας ότι τα έσοδα από τους δασμούς «θα αυξηθούν». Οι «παγκόσμιοι δασμοί» του 10%, είπε ο Τραμπ, θα ισχύσουν για πέντε μήνες και θα προστεθούν στους ήδη υπάρχοντες.

"Effective immediately, all National Security TARIFFS, Section 232 and existing Section 301 TARIFFS, remain in place, and in full force and effect. Today I will sign an Order to impose a 10% GLOBAL TARIFF, under Section 122, over and above our normal TARIFFS already being… pic.twitter.com/B3bv5f5KW1

— The White House (@WhiteHouse) February 20, 2026

Όταν ρωτήθηκε από δημοσιογράφους εάν η Ουάσινγκτον θα πρέπει να επιστρέψει τα χρήματα που έλαβε εντός του 2025 από τους δασμούς, απάντησε ότι δεν είναι σαφές εάν θα υπάρξουν αποζημιώσεις και ότι «η κατάληξη θα είναι ότι θα βρισκόμαστε στα δικαστήρια για την επόμενη πενταετία».

«Ντρέπομαι για ορισμένα μέλη του Δικαστηρίου»

Νωρίτερα, ο Αμερικανός πρόεδρος εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ λέγοντας: «Ντρέπομαι για ορισμένα μέλη του που δεν είχαν το θάρρος να κάνουν ό,τι είναι σωστό για τη χώρα μας». «Επέδειξαν αντιπατριωτική στάση και ανυπακοή στο Σύνταγμα μας» είπε σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στον Λευκό Οίκο, υποστηρίζοντας ότι θεωρεί πως «υποτάχθηκαν σε ξένες επιρροές».

Στο μεταξύ με ανακοίνωσή του ο Λευκός Οίκος έκανε γνωστό ότι η κυβέρνηση Τραμπ καταργεί ορισμένους από τους δασμούς που είχε επιβάλει μετά την ετυμηγορία του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ. «Υπό το πρίσμα των πρόσφατων γεγονότων, οι πρόσθετοι δασμοί ad valorem (επί της αξίας) που επιβλήθηκαν βάσει του IEEPA (σ.σ. του του νόμου περί οικονομικών εξουσιών σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης με διεθνή διάσταση)» οι οποίοι προβλέπονταν σε προηγούμενα εκτελεστικά διατάγματα «δεν θα ισχύουν πλέον και, το συντομότερο δυνατόν, δεν θα εισπράττονται πλέον», αναφέρει ο Λευκός Οίκος.

Το Άρθρο 301 του αμερικανικού εμπορικού νόμου επιτρέπει στον πρόεδρο να λαμβάνει μέτρα –συμπεριλαμβανομένων δασμών– όταν κρίνει ότι ξένες χώρες εφαρμόζουν αθέμιτες εμπορικές πρακτικές εις βάρος των ΗΠΑ. Το Άρθρο 122 προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής προσωρινών δασμών ή άλλων περιορισμών για την αντιμετώπιση προβλημάτων στο ισοζύγιο πληρωμών ή για λόγους οικονομικής έκτακτης ανάγκης.

Η συγκεκριμένη διάταξη επιτρέπει την επιβολή τέτοιων δασμών για διάστημα έως 150 ημερών, μετά την παρέλευση των οποίων απαιτείται έγκριση του Κογκρέσου για την παράτασή τους. Η εξασφάλιση αυτής της έγκρισης αναμένεται να αποτελέσει δύσκολη πολιτική μάχη, καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές και αυξάνονται οι ανησυχίες των ψηφοφόρων ότι οι δασμοί ενδέχεται να αυξήσουν το κόστος των αγαθών.

Σε περίπτωση που δεν εξασφαλιστεί η συναίνεση του Κογκρέσου, ο πρόεδρος θα μπορούσε να προσφύγει σε άλλες νομικές αρμοδιότητες μετά την παρέλευση των 150 ημερών. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ωστόσο, θα ενίσχυε περαιτέρω την αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις, οι οποίες έχουν ήδη δοκιμαστεί από τις συνεχείς μεταβολές της δασμολογικής πολιτικής.

Η απόφαση 6-3 και οι δικαστές της πλειοψηφίας

Έξι από τους εννέα δικαστές έκριναν «παράνομους» τους αποκαλούμενους «ανταποδοτικούς» δασμούς που είχε επιβάλει ο Ρεπουμπλικάνος πρόεδρος.

Στην πλειοψηφία συμμετείχαν οι προοδευτικοί δικαστές Σόνια Σοτομαγιόρ, Έλενα Κάγκαν και Κετάντζι Μπράουν Τζάκσον, ο πρόεδρος του Δικαστηρίου Τζον Ρόμπερτς, που θεωρείται μετριοπαθής συντηρητικός, καθώς και οι συντηρητικοί Έιμι Κόνεϊ Μπάρετ και Νιλ Γκόρσατς, οι οποίοι είχαν διοριστεί από τον ίδιο τον Τραμπ κατά την πρώτη του θητεία την περίοδο 2017-2021.

Στη μειοψηφία βρέθηκαν οι Κλάρενς Τόμας, Σάμιουελ Αλίτο και Μπρετ Κάβανο.

Ο Τραμπ επαίνεσε δημόσια τους τρεις δικαστές της μειοψηφίας, κάνοντας λόγο για «δύναμη και σοφία» και χαιρετίζοντας την «ιδιοφυΐα» του Κάβανο, διαβάζοντας αποσπάσματα από το σκεπτικό της μειοψηφίας που συνέταξε ο ίδιος. Υπενθυμίζεται ότι ο διορισμός του Κάβανο το 2018 πέρασε οριακά από τη Γερουσία, εν μέσω κατηγοριών για σεξουαλική κακοποίηση στα νιάτα του.