Πριν από τέσσερα χρόνια, ο διάσημος ηθοποιός διαγνώστηκε με αφασία, ενώ πριν από τρία χρόνια έγινε γνωστό πως πάσχει από μετωποκροταφική άνοια. Σε αυτό το διάστημα, οι γυναίκες της ζωής του έχουν αναλάβει τον ρόλο των φροντιστών, υπερασπιστών και εκπροσώπων του.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ

Ρούλα Σκουρογιάννη

Η νέα αυτή έκθεση, η οποία αποτελεί συνέχεια της μελέτης του 2019, αναλύει σε βάθος τον αριθμό των ανθρώπων που επηρεάζονται, τις περιοχές με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση, καθώς και τον κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο της νόσου σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

Το ηχηρό μήνυμα της Alzheimer Europe

Η ηγεσία της Alzheimer Europe κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: «Ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με άνοια θα συνεχίσει να αυξάνεται σταθερά τις επόμενες δεκαετίες. Η αποτυχία μας να δράσουμε σήμερα —επενδύοντας στα συστήματα υγείας, τη φροντίδα, την κοινωνική προστασία και την έρευνα— θα καταστήσει τις μελλοντικές προκλήσεις μη διαχειρίσιμες. Οι ισχυρές προληπτικές παρεμβάσεις δεν είναι επιλογή, αλλά επιτακτική ανάγκη».

Τι ορίζουμε ως «επικράτηση» και γιατί καθορίζει το μέλλον μας;

Στην επιδημιολογία, η επικράτηση της άνοιας ορίζεται ως ο συνολικός αριθμός των ατόμων που ζουν με τη νόσο σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Η ακριβής γνώση αυτών των δεδομένων είναι ζωτικής σημασίας για:

·         Την κατανόηση του μεγέθους της πρόκλησης: Πόσοι άνθρωποι χρειάζονται βοήθεια σήμερα;

·         Τον σχεδιασμό υποδομών: Ποιες υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής φροντίδας πρέπει να δημιουργηθούν;

·         Την προετοιμασία για τη γήρανση: Πώς θα προσαρμοστούν οι κοινωνίες μας στον αυξανόμενο μέσο όρο ηλικίας;

·         Τη διεθνή σύγκριση: Ποιες χώρες εφαρμόζουν τις καλύτερες πρακτικές;

·         Τη διεκδίκηση πόρων: Η τεκμηριωμένη πίεση για αυξημένη χρηματοδότηση και έρευνα.

Καθώς οι Ευρωπαίοι πολίτες απολαμβάνουν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, τα συστήματα υγείας φαίνονται συχνά απροετοίμαστα. Τα αξιόπιστα δεδομένα της έκθεσης αποτελούν την «πυξίδα» για άμεσες μεταρρυθμίσεις.

Τα βασικά ευρήματα της έκθεσης με μια ματιά

Τα νούμερα αποκαλύπτουν την έκταση της ανάγκης για στρατηγική ετοιμότητα:

·         12+ Εκατομμύρια Ασθενείς: Αυτός είναι ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν ήδη με άνοια στην Ευρώπη.

·         Πρόβλεψη για το 2050: Τα περιστατικά αναμένεται να αυξηθούν κατά σχεδόν δύο τρίτα (66%) λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.

·         Το «Γυναικείο Πρόσωπο» της Νόσου: Οι γυναίκες αποτελούν τα 2/3 των περιστατικών. Το χάσμα μεγαλώνει στις πολύ προχωρημένες ηλικίες, ενώ η άνοια εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο στα δύο φύλα.

·         Αύξηση στους Άνδρες: Παρατηρείται αξιοσημείωτη αύξηση της επικράτησης στους άνδρες άνω των 70 ετών σε σύγκριση με το 2019.

·         Οι τρεις «πρωταγωνίστριες»: Γερμανία (2,7 εκ.), Γαλλία (2,3 εκ.) και Ιταλία (2,2 εκ.) θα συγκεντρώνουν πάνω από το 1/3 των συνολικών περιστατικών της Ευρώπης έως το 2050.

Η ηλικία ως καθοριστικός παράγοντας

Η πιθανότητα εμφάνισης άνοιας διπλασιάζεται σχεδόν κάθε 5 έως 10 χρόνια μετά την ηλικία των 65:

·         65–69 ετών: ~1% επικράτηση

·         75–79 ετών: 7–8% επικράτηση

·         80–84 ετών: 11–13% επικράτηση

·         90+ ετών: Η επικράτηση εκτινάσσεται έως το 45%

Τι θα βρείτε στην πλήρη έκθεση;

Η έκθεση «Η Επικράτηση της Άνοιας στην Ευρώπη 2025» είναι ένας ολοκληρωμένος οδηγός που περιλαμβάνει:

·         Αναλυτική ανασκόπηση των πιο πρόσφατων επιστημονικών δεδομένων.

·         Συγκριτικά προφίλ για την ΕΕ27 και την ευρύτερη Ευρώπη.

·         Λεπτομερή δεδομένα για σχεδόν 40 χώρες.

·         Διαφανή συζήτηση για τα κενά στις καταγραφές και τους περιορισμούς των δεδομένων.

Καθώς η άνοια επηρεάζει κάθε χώρα διαφορετικά —ανάλογα με τις υπηρεσίες υγείας και την ταχύτητα διάγνωσης— τα προφίλ αυτά επιτρέπουν σε κάθε κράτος να δημιουργήσει ένα τεκμηριωμένο εθνικό σχέδιο δράσης.

            Στοιχεία της έκθεσης για την Ελλάδα:

Ολόκληρη η έκθεση είναι διαθέσιμη στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://www.alzheimer- europe.org/resources/publications/prevalence-dementia-europe-2025

Κατά τα επόμενα επτά χρόνια, οι ερευνητές συνέκριναν τα στοιχεία για την υγεία των ατόμων αυτών.

Όπως διαπίστωσαν, όσοι ηλικιωμένοι έλαβαν το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα (με ζωντανό εξασθενημένο ιό) είχαν 20% λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν άνοια τα επόμενα επτά χρόνια σε σχέση με εκείνους που δεν εμβολιάστηκαν. Επίσης, εντόπισαν ότι η προστασία από την άνοια ήταν πολύ πιο έντονη στις γυναίκες από ό,τι στους άνδρες.

Αυτό, σημειώνουν, θα μπορούσε να οφείλεται σε διαφορές φύλου στην ανοσολογική απόκριση ή στον τρόπο ανάπτυξης της άνοιας. Για παράδειγμα, οι γυναίκες έχουν κατά μέσο όρο υψηλότερες αντιδράσεις αντισωμάτων στον εμβολιασμό και ο έρπητας ζωστήρας είναι πιο συχνός στις γυναίκες από ό,τι στους άνδρες.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές επανέλαβαν την έρευνα σε αρχεία υγείας και από άλλες χώρες, όπως η Αγγλία, η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και ο Καναδάς με παρόμοια αποτελέσματα.

Η έρευνα, που θα δημοσιευθεί στο περιοδικό Nature, ισχυροποιεί την άποψη ότι οι ιοί που προσβάλλουν το νευρικό σύστημα μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο άνοιας.

Κάποια άλλη μέρα ένας άλλος ασθενής με άνοια τελικού σταδίου, ο κύριος Χ, που φιλοξενείται στο ίδιο οικοτροφείο, είναι ανήσυχος και φωνάζει δυνατά. Η νοσηλεύτρια ζητά από τη Μαρία να του παίξει μουσική. Όταν η Μαρία μπαίνει στο δωμάτιό του και αρχίζει να παίζει μουσική, ο κ. Χ σιγά-σιγά αρχίζει να ηρεμεί, η φωνή του μαλακώνει, η συχνότητα των έντονων εκφράσεων μειώνεται και σιγά σιγά είναι έτοιμος να κοιμηθεί.

Τα περιστατικά αυτά είναι χαρακτηριστικά όσων παρατηρήθηκαν στο πλαίσιο της μελέτης με τίτλο «Η Ζωντανή Μουσική στην Ευζωία των Ατόμων Τρίτης Ηλικίας με Άνοια» που εκπόνησε η μουσικός ψυχολόγος -μουσικολόγος Μαρία Δηματάτη, με τη δωρεά του ΤΙΜΑ- Κοινωφελούς Ιδρύματος κι έγινε στο πλαίσιο του προγράμματος «Σημεία Στήριξης».

Η μελέτη αυτή ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2023 στο οικοτροφείο «Παναγία η Γλυκοφιλούσα» όπου φιλοξενούνται ασθενείς με άνοια τελικού σταδίου και περιελάμβανε 20 συναντήσεις στη διάρκεια των οποίων η κ. Δηματάτη έπαιζε εξατομικευμένη μουσική για καθέναν από τους 15 ασθενείς που μελετήθηκαν. Τα αποτελέσματα της μελέτης παρουσιάζονται αύριο 11 Απριλίου (ώρα 19:30) στην αίθουσα θεάτρου του Βαφοπούλειου Πνευματικού Κέντρου, στο πλαίσιο εκδήλωσης που διοργανώνει η Ελληνική Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συγγενών Διαταραχών.

«Όλη η μελέτη στηρίζεται σε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα ζωντανής μουσικής με προσωποκεντρική προσέγγιση. Συλλέξαμε μέσω των συγγενών ερωτηματολόγια σχετικά με το μουσικό προφίλ των ασθενών έτσι ώστε η εξατομικευμένη μουσική παρέμβαση να είναι σχεδιασμένη και προσαρμοσμένη στις δικές τους ανάγκες. Πραγματοποιούσαμε συναντήσεις ζωντανής μουσικής με τον κάθε ασθενή, ως επί το πλείστον στο δωμάτιό του. Υπήρχε και κάποιος άλλος χώρος που έρχονταν με τα αμαξίδια για να υλοποιηθεί παρέμβαση, αλλά κυρίως το πρόγραμμα γινόταν στα δωμάτιά τους. Στόχος μου ήτανε να μπορέσω να επικοινωνήσω μέσα από τη μουσική μαζί τους με τα τραγούδια τα γνωστά και τα προτεινόμενα από τους συγγενείς τους. Συλλέχθηκε μία γκάμα ρεπερτορίου από κλασική, ροκ, ποπ, ελληνική μουσική, καντάδες, βυζαντινούς ύμνους και τραγούδια εποχής για να εγείρουμε και την αυτοβιογραφική τους μνήμη. Η παρέμβαση έγινε με ένα φορητό πιάνο στο οποίο έπαιζα ζωντανή μουσική. Στόχος ήταν να παίζει ζωντανή μουσική. Η ζωντανή μουσική είναι ένα ζωντανός οργανισμός κι αυτός είναι ο λόγος που επιλέχτηκε. Εκείνη τη στιγμή,όταν εγώ έπαιζα μουσική παρακολουθούσα τον ασθενή και τι ανάγκη είχε κάθε στιγμή. Άρα λοιπόν είχα τη δυνατότητα σύμφωνα και με τις εκφράσεις του προσώπου και με την κινητικότητα του σώματος αλλά ενδεχομένως και με τον αναπνευστικό ρυθμό του, να ελέγχω και να παρατηρώ, πώς χρειάζεται να προσαρμοστώ, αν χρειάζεται να αλλάξω την προσέγγιση ανάλογα με τις ανάγκες του» σημειώνει η κ. Δηματάτη μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Οι περισσότερες παρεμβάσεις έγιναν με πιάνο, αλλά χρησιμοποιήθηκε και το σαντούρι ως έγχορδο όργανο, καθώς και το handpan προκειμένου να παρατηρηθεί πως ανταποκρίνονται οι ασθενείς.

«Χρησιμοποίησα αρκετά την αυτοσχεδιαζόμενη μουσική γιατί η αυτοσχεδιαζόμενη μουσική είναι ένα ζωντανός οργανισμός, δρα στη στιγμή του “εδώ και τώρα” γιατί εκείνη τη στιγμή της-επιτρέψτε μου να πω- θεραπευτικής συνεδρίας καλούμαστε εμείς οι θεραπευτές να συνδεθούμε συναισθηματικά και πνευματικά μέσα από αυτή τη μουσική πράξη. Οπότε κάθε φορά ήταν και μια έκπληξη για μένα το που θα οδηγούνταν όλο αυτό. Επειδή αυτοί οι άνθρωποι είναι μιας συγκεκριμένης ηλικίας άνω των 67 ετών, με μέσο όρο- αν θυμάμαι καλά- άνω των 80, χρησιμοποίησα αρκετά ρεπερτόριο είτε από Χατζιδάκι είτε μουσική από ελληνικές ταινίες που ακόμη και άνθρωποι που μας είπαν ότι δεν άκουγαν μουσική, σίγουρα λίγο πολύ είχαν δει τις ελληνικές ταινίες και είχαν ακούσει αρκετά αυτά τα τραγούδια οπότε υπάρχουν στην ακουστική στους μνήμη, στη μουσική τους μνήμη» εξηγεί η κ. Δηματάτη.

Η ίδια αναφέρει πως υπάρχει μία ανομοιογένεια στο σύνολο των ασθενών που μελετήθηκαν γιατί κάποιοι διαφοροποιούνται στη διάγνωση των συμπεριφορικών και ψυχιατρικών συμπτωμάτων.

«Για παράδειγμα κάποιος ασθενής μπορεί να βρισκόταν σε έντονη ανησυχία, αναλόγως κι εγώ προσάρμοζα την τεχνική, την προσέγγιση της μουσικής παρέμβασης. Κάποιος άλλος ασθενής μπορεί να βρισκόταν σε υποτονική κατάσταση, σε απάθεια. Άρα εκεί η προσέγγιση της μουσικής παρέμβασης διαφοροποιούνταν. Είδαμε μία σημαντική διαφορά ως προς τα αποτελέσματα της αξιολόγησης της νευροψυχολογικής κλίμακας ως προς τα συμπεριφορικά και τα ψυχιατρικά συμπτώματα και με μεγάλο ενθουσιασμό διαπιστώσαμε και μία σημαντική αλλαγή ως προς τη βαρύτητα στο στάδιο της άνοιας. Υπάρχει μία συσχέτιση στη βαρύτητα της άνοιας και στα αποτελέσματα. Είδαμε ότι οι άνθρωποι με συγκεκριμένο στάδιο βαρύτητας της άνοιας ανταποκρίνονται διαφορετικά στο μουσικό ερέθισμα. Χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση γιατί η έρευνά μας ήταν πιλοτική και πραγματοποιήθηκε σε μικρό δείγμα ασθενών» προσθέτει η κ.Δηματάτη.