Της Msc Άννας Στεργίου*

Το πρόβλημα της ανανέωσης των γενεών στον χώρο της Γεωργίας και ιδίως της Κτηνοτροφίας είναι τεράστιο και πολυπαραγοντικό. Στην Ελλάδα είναι ήδη ορατό με την έλλειψη αγροτικών χεριών στις δενδροκαλλιέργειες και τη μαζική φυγή απ’ την κτηνοτροφία και την εγκατάλειψη της υπαίθρου. 

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό αλλά δείχνει πόσα λάθη γίνονται στα προγράμματα, όταν η γραφειοκρατία υπερισχύει της πραγματικότητας, τοπικής, εγχώριας, ευρωπαϊκής και παγκόσμιας.   

Το πρόγραμμα Νέων Γεωργών απευθύνεται σε άτομα 18 έως 40 ετών αλλά δεν έχει αποδώσει τους αναμενόμενους καρπούς. Θεωρητικά δίνει λεφτά, πρακτικά οι δεσμεύσεις που έχει, είναι αποτρεπτικές. Επιπλέον,  η Ελλάδα πάσχει κι από μεταποίηση κι από συνεταιριστικά μεγέθη.  

Το πρόγραμμα έχει δομικά προβλήματα και ουδείς ακούει τους νέους παραγωγούς, που αν θέλουν να φτιάξουν μία μονάδα δυσκολεύονται συχνά να ζήσουν επί 5 χρόνια με τα λεφτά, που δίνει το πρόγραμμα, παρότι αυξήθηκε ο προϋπολογισμός. Έτσι, η λεγόμενη ηλικιακή ανανέωση αφορά κατά κόρον παιδιά, που οι γονείς τους είναι ήδη αγρότες.

Οι οριζόντιες πληρωμές με εξαίρεση τις ζώνες (ορεινές, μειονεκτικές) δεν στέκουν. Τα ίδια χρήματα χρειάζεται για να ξεκινήσει κάποιος που κάνει δεντροκαλλιέργεια ή ένα θερμοκήπιο με κάποιον που κάνει μονοετή υπαίθρια καλλιέργεια;

Μία πολυετής καλλιέργεια δεν αποδίδει, αμέσως. Εξάλλου υπάρχουν καλλιέργειες, που λόγω της φύσης τους, π.χ. παραγωγή φιστικιού, μαστίχας κ.ά. λόγω έλλειψης αγροτικής γης, γίνονται συνήθως από ετεροκαλλιεργητές. Έτσι, το ελληνικό γεωργικό πρόγραμμα συχνά έχει περισσότερες εξαιρέσεις από τον κανόνα.

Οι ευρωβουλευτές ζήτησαν πιο οικολογική γεωργία και μέτρα για το νερό αλλά δεν εξασφάλισαν πως θα συμβεί. Χωρίς γενναία χρηματοδότηση το αρδευτικό νερό κι αλλαγή δικτύων ειδικά σε ορισμένες περιοχές είναι είδος πολυτελείας.  

Το πρόγραμμα Νέων Γεωργών δεν έχει σήμερα επαφή με τη σύγχρονη αγροτική πραγματικότητα, που βασίζεται στην τεχνολογία και την έρευνα και θέλει επενδύσεις κοστοβόρες, ακόμη κι απ’ τον πιο μικρό παραγωγό.  

Έτσι, ενώ μία φορά κι έναν καιρό ένας παραγωγός χρειαζόταν λίγη γη, ήλιο, νερό και χωνεμένη κοπριά για να κρατήσει ένα κοπάδι σήμερα χρειάζεται μεγάλες επενδύσεις για μία μονάδα με μηχανολογικό εξοπλισμό και κυρίως άλλη διαχείριση, που προϋποθέτει εξειδικευμένη γνώση.

Στην Ελλάδα η γη είναι ακριβή και τα αγροτικά μηχανήματα είναι εισαγόμενα κι εξαιρετικά κοστοβόρα. Η χώρα δυστυχώς παραμένει ελλειμματική σε βασικά είδη διατροφής. Έργα τεχνικά, συχνά λιμνάζουν επί δεκαετίες, με αποκορύφωμα τους ανολοκλήρωτους αναδασμούς.

Λείπει όμως κι ένας οδικός χάρτης για τις ανάγκες της χώρας, που θα διασταυρωθεί με τις δυνατότητες των παραγωγών, ώστε ν΄ αυξήσουν το εισόδημά τους.

Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι δεν τολμούν να πουν στους αγρότες ότι ορισμένες καλλιέργειες ή εκτροφές, που έθρεψαν γενιές και γενιές πλέον, δεν είναι πια ανταγωνιστικές. Επειδή έχει χαθεί η μεταποίηση χρειάζεται να στραφούν σ’ άλλες καλλιέργειες, εκτροφές ή σε ποικιλίες που θέλει η αγορά.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι πως οι νέοι αγρότες πια, ειδικά και μετά την καταιγίδα Daniel και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και τις καθυστερήσεις, δεν βλέπουν προοπτική στον χώρο.  

Για να δουλέψει το πρόγραμμα Νέων Γεωργών, που είναι το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο για την ηλικιακή ανανέωση θα πρέπει να δουλευτεί ανά κλάδο προϊόντος. Κι αυτό πρέπει να συμβεί με βάση, τα γεωχωρικά δεδομένα και τις καταναλωτικές κι εξαγωγικές ανάγκες της χώρας. Χρειάζεται να εμπλακούν κι οι Περιφέρειες και οι γεωπονικές και κτηνιατρικές σχολές αλλά να ληφθούν υπόψη και οι καταναλωτικές ανάγκες των τουριστών.

Αυτό σημαίνει αλλαγή πλεύσης απ΄ το μοντέλο, που ακολουθείται στον αγροτικό χώρο, ο οποίος μετρά διαρκώς τις πληγές του από τις χαμηλές τιμές, τον διεθνή ανταγωνισμό, την αύξηση των αγροτικών εφοδίων, τις ζωονόσους, με αποτέλεσμα να διατρέχει άμεσο κίνδυνο ακόμη και το εθνικό μας τυρί` η φέτα.

*Η Άννα Στεργίου έχει μάστερ στην Κοινωνιολογία της Ενέργειας και την Ψηφιακή Κοινωνιολογία

Το 7^ο κατά σειρά βιβλίο της συγγραφέως ξετυλίγει μέσα από την ιστορία της οικογένειας Σταύρου το κουβάρι της ιστορίας των Ελλήνων μεταναστών της Δυτικής Ευρώπης, τον 20^ο και τον 21^ο αιώνα.

Η παρουσίαση έγινε από τη δημοσιογράφο Βάσω Γκόρου, η οποία αναφέρθηκε στην ιδιοτροπία της συγγραφέως ν΄ αλλάζει το τέλος του έργου, ξανά και ξανά ώσπου να επιτύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Η διοργάνωση της εκδήλωσης έγινε από το βιβλιοπωλείο Μητσέλου και τις εκδόσεις Κομνηνός.

«Εξαιρετικό λογοτεχνικό βιβλίο, πολυεπίπεδο και βαθιά πολιτικό με χειμαρρώδη λόγο» χαρακτήρισε το βιβλίο της φίλης, Άννας Στεργίου, ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ, Αχαΐας και τομεάρχης Υγείας,  Ανδρέας Παναγιωτόπουλος. Εξήγησε πως το μυθιστόρημα «σκιαγραφεί τις στερεοτυπικές αντιλήψεις, τη μετανάστευση, την προσφυγιά αλλά και τη θέση της γυναίκας, καθώς και το μετεμφυλιακό κράτος, που καθόρισε σχέσεις και επιλογές των κοινωνιών και των ατόμων». Ο κ. Παναγιωτόπουλος ανέφερε πως «το βιβλίο του άρεσε γιατί κουβαλά τη δύναμη της ηπειρώτικης πέτρας, όπως είναι η Άννα Στεργίου, που προσφέρει ως κοινωνιολόγος ένα κοινωνικοπολιτικό, ιστορικό ψηφιδωτό με εντυπωσιακή πλοκή και πολλές ανατροπές» ενώ πρόσθεσε πως «ακόμη κι αν φαίνονται ιδιαίτερα δραματικές οι ιστορίες των ηρώων, ως γιατρός έχει δει να συμβαίνουν και στην πράξη».  

Ο ψυχίατρος, Χρήστος Τσάμης ανέφερε μεταξύ άλλων: “«Το νοσοκομείο στο Παρίσι όπου ο ήρωας βρίσκεται σε κώμα γίνεται τόπος δοκιμασίας, ενώ οι αναδρομές στην Ήπειρο δείχνουν πώς γενιές ολόκληρες έμαθαν να σωπαίνουν «για το καλό τους»”.Μίλησε για το ψυχολογικό προφίλ των ηρώων, που ζουν σ΄ έναν ξένο τόπο αλλά και στις δυσκολίες επαναφοράς κι επανένταξης. Εξήγησε πως το βασικό θέμα του βιβλίου, εκτός από τη μετανάστευση και τα μυστικά των γυναικών, υποδόρια είναι η συμφιλίωση με το παρελθόν και τα τραύματα που αυτό περιλαμβάνει. Πρόσθεσε πως «αν δεν υπάρξει συμφιλίωση με το παρελθόν δημιουργούνται προβλήματα, όχι μόνο στους ανθρώπους, που τα έχουν βιώσει αλλά και στις επόμενες γενεές, που γίνονται φορείς αυτού του τραύματος, χωρίς να το επιδιώκουν».

«Η συγκλονιστική φράση “τα παιδιά των παππούδων” του βιβλίου περικλείει θα λέγαμε μέσα της όλη την σκληρή πραγματικότητα: τη βίαιη αποκοπή των οικογενειών των μεταναστών…», ανέφερε μεταξύ άλλων ο κοινωνικός ανθρωπολόγος, Μανώλης Μαραγκάκης, τονίζοντας πως το βιβλίο: «Το παρελθόν χτυπά την πόρτα» αναδεικνύει αυτό το ζήτημα, που ταλάνισε γενιές και γενιές Θεσπρωτών, αλλά κι Ελλήνων γενικότερα.

Τα εγγόνια, όπως εξήγησε, «μεγαλώνουν με τη γιαγιά, η οποία είναι ταυτόχρονα για τα ίδια «και μάνα και γιαγιά. Τη φυσική τους μάνα την “ανακαλύπτουν” συχνά έφηβοι πια… Το «τραύμα» είναι παντού` ισόβιο και τα σημαδεύει από την τρυφερή ηλικία, ως την ύστατη κατοικία…». Σημείωσε πως στο μυθιστόρημα «η γλώσσα είναι μεστή, χωρίς ωραιοποιήσεις ή κοσμητικά στοιχεία και η συγγραφέας δεν επιδιώκει την ευχάριστη – εύπεπτη γραφή. Διαλέγει εκείνη που ταιριάζει με την ηπειρώτικη ντοπιολαλιά: λόγος πονεμένος ως φαίνεται και από την έκφραση της μουσικότητας` λόγος αληθινός και σκληρός», κατέληξε ο κ. Μαραγκάκης.

Η Θεσπρωτή συγγραφέας, Άννα Στεργίου τόνισε πως ερευνώντας την τοπική ιστορία διαπίστωσε πως και οι τρεις δήμοι της Θεσπρωτίας, έστειλαν παλικάρια στο Βέλγιο να δουλέψουν ως ανθρακωρύχοι, ανάμεσά τους και μέλη της οικογένειάς της. Ζήτησε να δημιουργηθεί στην Ηγουμενίτσα ένα σημείο αναφοράς, ένα τοπόσημο «για τους ανθρώπους, που έκαναν το πιο επικίνδυνο επάγγελμα του κόσμου». Εξήγησε πως «ο ήρωάς της ο Μηνάς έχει το προφίλ του πετυχημένου σε μία καπιταλιστική κοινωνία. Έχει δόξα, χρήματα, μία όμορφη γυναίκα δίπλα του μέσα του είναι βαριά τραυματισμένος και νιώθει άδειος».

Το μυθιστόρημα, ανέφερε η συγγραφέας, «δεν αφορά στην όμορφη πλευρά της Θεσπρωτίας, που είναι γνωστή, ως ένας τόπος στοργικός με αλληλεγγύη κι ανθρωπιά αλλά αναφέρεται στην αθέατη πλευρά, που αφορά δυσλειτουργικές οικογένειες, οι οποίες αδυνατούν να συνεννοηθούν μεταξύ τους. Κρύβουν τις αδυναμίες τους κάτω από το χαλί, γιατί δεν συζητούν μεταξύ τους και τα προβλήματα διαιωνίζονται». Τόνισε πως η Ελλάδα βιώνει επανειλημμένα τη μετανάστευση και τη διαρροή νέων ανθρώπων στο εξωτερικό αλλά η Θεσπρωτία, παρότι έχει όλες τις προϋποθέσεις για ν΄ αναπτυχθεί βιώνει κάθε δεκαετία, ξανά και ξανά τον μαρασμό της μετανάστευσης κι αυτό πρέπει να σταματήσει.