Άφησαν ένα λευκό τριαντάφυλλο στο μνήμα του στο Α’ Νεκροταφείο καθώς σήμερα συμπληρώθηκαν 30 χρόνια από την απώλεια του ιδρυτή του κόμματος.

“Σαν σήμερα έφυγε από τη ζωή ο Ανδρέας. Μια σπουδαία προσωπικότητα του τόπου.

Ένας ηγέτης με βαθύ αποτύπωμα στην ιστορία της Ελλάδας. Η πολιτική του παρακαταθήκη είναι μια πυξίδα για το παρόν και το μέλλον της δημοκρατίας και της ειρηνικής συνύπαρξης των λαών.

Σήμερα, εν μέσω διεθνούς αναβρασμού, σκέφτομαι την «Πρωτοβουλία των 6» για την ειρήνη και τον διεθνή αφοπλισμό.

Μια διεθνής πολιτική κίνηση, στην οποία πρωτοστάτησε μαζί με άλλους ηγέτες της υφηλίου, με στόχο τον περιορισμό των εξοπλισμών και την προώθηση των ειρηνευτικών διαδικασιών μεταξύ εμπόλεμων κρατών.

Μια πρωτοβουλία που αποτέλεσε αντίβαρο στον ψυχροπολεμικό διπολισμό. Και μία υπενθύμιση ότι η Ελλάδα έχει δυνατή φωνή, όταν υπηρετεί μεγάλες ιδέες. Η φωνή σου για ειρήνη, αλληλεγγύη και ανεξαρτησία είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Ανδρέα, λείπεις πολύ σήμερα.” αναφέρει στην ανάρτησή του ο Δήμαρχος Αθηναίων

Σαν σήμερα έφυγε από τη ζωή ο Ανδρέας.

Μια σπουδαία προσωπικότητα του τόπου. Ένας ηγέτης με βαθύ αποτύπωμα στην ιστορία της Ελλάδας.

Η πολιτική του παρακαταθήκη είναι μια πυξίδα για το παρόν και το μέλλον της δημοκρατίας και της ειρηνικής συνύπαρξης των λαών.

Σήμερα, εν μέσω… pic.twitter.com/aadCdHlydf

— Haris Doukas (@h_doukas) June 23, 2025

Σε δήλωσή του, ο κ. Ανδρουλάκης τόνισε: «Οι αγώνες του για τη δημοκρατία και τον σοσιαλισμό συνιστούν μία τεράστια πολιτική παρακαταθήκη, η οποία είναι μία διαρκής πηγή έμπνευσης για όλους μας».

Όπως πρόσθεσε, συμπληρώνονται 29 χρόνια από τον θάνατο του ιδρυτή του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος και τρεις φορές πρωθυπουργού, Ανδρέα Παπανδρέου, του ανθρώπου που ενσάρκωσε και έκανε πράξη τις προσδοκίες του ελληνικού λαού για μία καλύτερη και πιο δίκαιη ζωή.

«Με οδηγό το σύνθημα της “Αλλαγής”, ο Ανδρέας κατόρθωσε να ενώσει το προδικτατορικό κέντρο, τον αντιδικτατορικό αγώνα και τις ριζοσπαστικές τάσεις της νεολαίας της εποχής σε ένα ενιαίο, πολυσυλλεκτικό, δημοκρατικό κίνημα, που προώθησε μεγάλες, δομικές μεταρρυθμίσεις στους θεσμούς και την κοινωνία. Στη διάρκεια της ζωής του έλαβε την εγχώρια και διεθνή αναγνώριση που του αναλογούσε, ακόμα και από τους πολιτικούς του αντιπάλους. Το όνομά του έχει χαραχτεί ανεξίτηλα στις σελίδες της ελληνικής ιστορίας, αποτελώντας σημείο αναφοράς για την πολιτική ζωή του τόπου», υπογράμμισε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ.

Επίσης, ο κ. Ανδρουλάκης άφησε λουλούδια και στους τάφους του Κώστα Σημίτη και της Φώφης Γεννηματά.

Ήρθε σε επικοινωνία με τον ιδιοκτήτη και κανόνισε, όπως είπε στο iefimerida.gr, να αγοράσει το αυτοκίνητο του ιστορικού ηγέτη του ΠΑΣΟΚ.

«Είμαστε λίγο παραπάνω φανατικοί θαυμαστές του Ανδρέα Παπανδρέου, ΠΑΣΟΚ μέχρι εκεί που δεν πάει και έτσι αποφάσισα να την πάρω, για να μην πάει σε ξένα χέρια. Ήμουν σε όλες τις μεγάλες συγκεντρώσεις από το 1981, δεν έχω χάσει εκλογές που τον ψήφιζα και τον στήριζα. Μέχρι και σημαία του ΠΑΣΟΚ έψαχνα και με το ζόρι είχα βρει στην Αθήνα» είπε χαρακτηριστικά ο νέος κάτοχος του εμβληματικού αυτοκινήτου.

Η Mercedes-Benz 280 SE που ανήκε στον Ανδρέα Παπανδρέου αποτελεί ένα ιστορικό όχημα με πολιτικό και συλλεκτικό βάρος. Χρησιμοποιήθηκε από τον ίδιο όταν ανέλαβε την πρωθυπουργία και αργότερα εντάχθηκε στον στόλο της Προεδρίας της Δημοκρατίας. Μετά από δεκαετίες και την τυπική διαδικασία εκποίησης από τον ΟΔΔΥ, η λιμουζίνα κατέληξε σε ιδιώτη, ο οποίος τη διαθέτει προς πώληση για 16.500 ευρώ, προσφέροντας έγγραφα που πιστοποιούν την ιστορική της χρήση.

Η συγκεκριμένη 280 SE (σειρά W126) διαθέτει κινητήρα 2.717 κ.εκ., 185 ίππων, με αυτόματο κιβώτιο και περίπου 192.000 χλμ. στο οδόμετρο — αριθμός που δεν μειώνει τη συλλεκτική αξία της. Πρόκειται για ένα κλασικό γερμανικό αυτοκίνητο πολυτελείας, συνδεδεμένο με μία από τις πιο εμβληματικές πολιτικές φυσιογνωμίες της σύγχρονης Ελλάδας.

Η συνάντηση

Ο Κώστας Σημίτης αναφέρεται στη γνωριμία τους.

«Το 1965 συνάντησα για πρώτη φορά τον Ανδρέα Παπανδρέου. Τον επισκέφθηκα στο γραφείο του, που ήταν για ένα διάστημα στην οδό Ομήρου. Ο Νοταράς, ο Καράγιωργας και εγώ αποτελούσαμε την αντιπροσωπεία του Ομίλου (σ.σ.: Ομιλος Παπαναστασίου). {…} Ο Ανδρέας ήταν για μας το κατ’ εξοχήν πρόσωπο που θα μπορούσε να ηγηθεί μιας κίνησης όπως αυτή που θεωρούσαμε επιβεβλημένη. Αμφιβάλλαμε όμως αν ήταν σε θέση να υπερβεί το εμπόδιο που αποτελούσε η παραδοσιακή ηγεσία της Ένωσης Κέντρου. Ο Ανδρέας έδειχνε πιεσμένος από τα γεγονότα, τις πολλές εκδηλώσεις συμπαράστασης και τις προσδοκίες που εναποτίθεντο στο πρόσωπό του».

Ο Κώστας Σημίτης το 1969 ήταν καταζητούμενος από τη χούντα, καθώς ήταν μέλος της Δημοκρατικής Άμυνας. Τότε, διέφυγε για το Γκίσεν της Γερμανίας, όπου ζούσε ο αδελφός του Σπύρος. Για να τα καταφέρει χρειάστηκε τη βοήθεια της Αμαλίας Φλέμινγκ.

«Ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν από τους πρώτους που μου τηλεφώνησαν», έγραψε. Τότε ο Ανδρέας έμενε στον Καναδά. Οι δυο τους συναντήθηκαν σε μία από τις ευρωπαϊκές περιοδείες του και ο Κώστας Σημίτης δέχθηκε την πρότασή του να γίνει μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΠΑΚ. «Διαπίστωσα λίγο αργότερα ότι ήταν ένα όργανο που υπήρχε μόνο στα χαρτιά. Λειτουργία απόντος του Ανδρέα δεν ήταν δυνατή. Στην Ευρώπη μια υποτυπώδης οργάνωση υπήρχε μόνο στη Σουηδία και στη Γερμανία. Επρόκειτο για ένα δίκτυο φίλων ή γνωστών που υποστήριζε τις εμφανίσεις του Ανδρέα και δημοσιοποιούσε τις ανακοινώσεις του».

«Είχε μια έμφυτη αβεβαιότητα και ανασφάλεια όσον αφορά τις προθέσεις των άλλων»

Ο Κώστας Σημίτης δεν παρέλειψε να αναφερθεί και σε πτυχές της προσωπικότητας του Ανδρέα Παπανδρέου που έδειχναν τον τρόπο με τον οποίο ασκούσε την ηγεσία, καθώς επιδίωκε τη διατήρηση του προσωποκεντρικού χαρακτήρα του ΠΑΚ.

«Τα χρόνια μετά το ’69 έγιναν πολλές αλλαγές στην οργανωτική δομή του ΠΑΚ, στα πρόσωπα που συμμετείχαν στην ηγεσία του, στις σχέσεις τους με τον Ανδρέα. Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των αλλαγών ήταν η διατήρηση του προσωποκεντρικού χαρακτήρα της οργάνωσης, δηλαδή η απόλυτη εξάρτησή της από τον Ανδρέα. Ο μόνος που θα μπορούσε να έχει περιορίσει αυτή την τάση ήταν ο ίδιος. Είχε όμως μια έμφυτη αβεβαιότητα και ανασφάλεια όσον αφορά τις προθέσεις των άλλων. Προτιμούσε έτσι πρόσωπα τα οποία αντλούσαν την υπόστασή τους αποκλειστικά από εκείνον. Τους άλλους, που ήταν πιο αυτόνομοι, είχαν δικές τους απόψεις ή διέθεταν την ικανότητα να του αντιπαρατεθούν, τους αντιμετώπιζε με καχυποψία», έγραψε.

Διαφωνίες αλλά και σκεπτικισμό εξέφρασε ο Κώστας Σημίτης για την περίοδο της εξορίας αλλά και για την περίοδο της ίδρυσης του ΠΑΣΟΚ, το οποίο λειτουργούσε χαοτικά, χωρίς συγκροτημένο σχέδιο για τη χώρα. Το 1979 αναγκάστηκε σε παραίτηση από το Εκτελεστικό Γραφείο έπειτα από σχετικές διαρροές προερχόμενες από τον ίδιο τον Παπανδρέου εξαιτίας ενός φυλλαδίου που έγραφε το σύνθημα «Ναι στην Ευρώπη των λαών».

Δύο χρόνια μετά, στην πρώτη νίκη του ΠΑΣΟΚ το 1981, ο Κώστας Σημίτης δεν ήταν υποψήφιος βουλευτής, με απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής και σε αντίθεση με τις διαβεβαιώσεις του Ανδρέα.

Στη συνέχεια, ο Παπανδρέου του πρότεινε να μετάσχει στο ευρωψηφοδέλτιο. Ο Σημίτης εξηγεί γιατί δεν δέχτηκε: «Με ενόχλησε η εντύπωση που ήθελε να δημιουργήσει, ότι ζητούσα από το ΠαΣοΚ να μου εξασφαλίσει μια «σταδιοδρομία». Την είχα πετύχει μόνος μου και δεν χρειαζόμουν κανένα πόστο».

«Τον είχε πείσει ο Κουτσόγιωργας ότι θα του κόστιζε ψήφους στις εκλογές»

Το 1987 παραιτήθηκε από υπουργός Οικονομίας επειδή ο Παπανδρέου ανέτρεψε το πρόγραμμα σταθεροποίησης της οικονομίας που ο Σημίτης ζήτησε να εφαρμοστεί, καθώς «τον είχε πείσει ο Κουτσόγιωργας ότι θα του κόστιζε ψήφους στις εκλογές».

Το 1995, ο Κώστας Σημίτης παραιτήθηκε από υπουργός Βιομηχανίας όταν δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να διεκδικήσει την προεδρία του ΠΑΣΟΚ. Ο Ανδρέας Παπανδρέου έκανε δηλώσεις μιλώντας για ανύπαρκτο ουσιαστικό έργο στο υπουργείο του.

Η τελευταία συνάντηση

Η τελευταία τους συνάντηση έγινε στην Εκάλη, όπου τον είδε δύο φορές.

Ήμασταν μόνοι. Εκινείτο άνετα στο γραφείο του. Διέκρινα πάνω του μια ελαφρά μελαγχολία αλλά και τη διάθεση να συζητήσουμε. Αισθανόταν απομονωμένος και αβέβαιος. Όταν με είδε να κάθομαι στη θέση που μου είχε υποδείξει ο αστυνομικός της υπηρεσίας, με προέτρεψε να αλλάξω θέση. “Εδώ όλα ακούγονται» είπε «και δεν θέλω να ακούγονται”. Έδειξε έτσι κάτι από την παλιά του αποφασιστικότητα αλλά ταυτόχρονα έγινε φανερή η εξάρτησή του λόγω της φυσικής του αδυναμίας. Ήταν μια εικόνα που με στενοχώρησε».

«Όταν ανέλαβα πρωθυπουργός γνωριζόμουν ήδη με τον Ανδρέα παραπάνω από τριάντα χρόνια. Ελάχιστα ήταν τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ που συμπορεύθηκαν μαζί του για τόσο μεγάλο διάστημα. Οι πολιτικοί σχολιαστές πρόβαλλαν τις συγκρούσεις μας, την απόσταση που μας χώριζε στη ζωή και στην πολιτική, τις διαφορετικές συμπεριφορές μας. Παρέβλεπαν όμως τα πολλά κοινά σημεία μας: την αντίστασή μας στη χούντα, τους αγώνες μας για την ίδρυση και την ανάπτυξη του ΠΑΣΟΚ, την αντιπαράθεσή μας με τη Δεξιά, τη συνεργασία μας για μια αποτελεσματική κυβέρνηση. Διατηρούσαμε μεταξύ μας μια σταθερή σχέση, παρά τις όποιες τριβές».

Η αμοιβαία εκτίμηση και οι πολιτικές διαφωνίες

Ο Κώστας Σημίτης περιγράφει μια μάλλον σύνθετη σχέση. Οι δυο τους είχαν από τη μία αμοιβαία εκτίμηση, αλλά από την άλλη σημαντικές πολιτικές διαφορές.

«Στο τέλος της ημέρας των κρίσεων υπήρχε πάντα μια αμοιβαία εκτίμηση. Υπήρχαν επίσης ομοιότητες στη ζωή μας που μας συνέδεαν: οι σπουδές και η πολύχρονη παραμονή μας στο εξωτερικό, η πανεπιστημιακή σταδιοδρομία, η επιστημονική εργασία που διαμόρφωσε έναν αναλυτικό και κριτικό τρόπο σκέψης, η επίγνωση των προβλημάτων της χώρας, η επαφή μας με τη μαρξιστική και σοσιαλιστική σκέψη και, βέβαια, η πεποίθηση ότι η κοινωνική αλλαγή απαιτεί συνεχείς παρεμβάσεις και όχι απλώς τη διαχείριση της υπάρχουσας κατάστασης. Προσεγγίζαμε όμως με διαφορετικό τρόπο την άσκηση της πολιτικής και είχαμε διαφορετικές απόψεις για ορισμένους κεντρικούς στόχους που θα έπρεπε να επιδιώξουμε».

Σύμφωνα με τον Κώστα Σημίτη, ο Ανδρέας Παπανδρέου διατηρούσε μια οπτική πιο αμερικανοκεντρική: «Η ευρωπαϊκή ενοποίηση είχε γι’ αυτόν μόνο οικονομική διάσταση· δεν της απέδιδε καμία πολιτική σημασία». Ο ίδιος ο Σημίτης θεωρούσε ότι η συμμετοχή της Ελλάδας στη διαμόρφωση της ενοποιητικής πορείας «θα ενίσχυε τις δυνάμεις της σύγκλισης και θα δημιουργούσε νέες ευκαιρίες ανάπτυξης για τη χώρα εφόσον επιδιώκαμε συστηματικά την εκπλήρωση των στόχων μας. Η επιφυλακτικότητα του Ανδρέα απέναντι στην ευρωπαϊκή ενοποιητική προσπάθεια, οι ενδοιασμοί του, η αποστασιοποίησή του είχαν ως αποτέλεσμα η ελληνική κοινωνία να υιοθετήσει μια αντιφατική συμπεριφορά».

Ένας ψηφοφόρος έγραψε στο ψηφοδέλτιο «δεν θέλουμε κανέναν για αρχηγό, θέλουμε Ανδρέα και πάλι ζωντανό», έχοντας «σταυρώσει» τον Παύλο Γερουλάνο!

Συγκεκριμένα, μιλώντας στην εκπομπή «VΙΝΥΛΙΟ» του Αντώνη Κανάκη, που έκανε αφιέρωμα στο ΠΑΣΟΚ, ο γνωστός σκηνοθέτης, που ταύτισε το όνομά του με τη σκηνοθετική επιμέλεια των προεκλογικών συγκεντρώσεων του κόμματος, ανέφερε πως υπήρχε πάντα αρκετός κόσμος στις ομιλίες του Ανδρέα Παπανδρέου, ενώ υπογράμμισε ότι είχαν μεταξύ τους πέντε κώδικες για να μπορούν να συνεννοούνται για τα πλάνα που έπρεπε να γίνουν, χωρίς να τους αντιλαμβάνεται κανείς.

Στη συνέχεια, αναφέρθηκε και στο παρασκήνιο πίσω από το περίφημο νεύμα του Ανδρέα Παπανδρέου προς τη Δήμητρα Λιάνη, με την οποία ήταν ζευγάρι.

Πρόκειται για το νεύμα που έγραψε Ιστορία, με το οποίο ο Ανδρέας Παπανδρέου κάλεσε τη μνηστή του να τον συνοδεύσει στην έξοδό του στο αεροδρόμιο του Ελληνικού και έτσι ακριβώς δημοσιοποίησε επίσημα τη σχέση τους.

«Θα σας πω, μπορώ να το πω πια. Περπατούσαμε στο σαλόνι και κάποια στιγμή, όπως είχα τον Ανδρέα Παπανδρέου αγκαζέ και περπατούσαμε, μου είπε ότι θα έρθει και η Δήμητρα. Εγώ βέβαια, μάλλον, άσπρισα. Με είδε που άλλαξα χρώμα και μου λέει “μην ανησυχείς”» ανέφερε ο κ. Μπιρσίμ.

Υπενθυμίζεται ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου επέστρεψε από το Λονδίνο, όπου είχε βρεθεί για επέμβαση στις 22 Οκτωβρίου 1988, με χιλιάδες κόσμου να τον περιμένει στο αεροδρόμιο για να τον υποδεχθεί.

Όπως σημείωσε ο συνεργάτης του Ανδρέα Παπανδρέου, δεν θα μπορούσε να μη συμφωνήσει με αυτό που του είπε, ωστόσο του έδωσε μια καθοριστική συμβουλή για την εξέλιξη της ιστορίας.

«Ναι, να έρθει και η κ. Δήμητρα, αλλά να αφήσετε λίγο χρόνο, γιατί θα έχουμε πολύ κόσμο στο Ελληνικό», όπου θα γινόταν τότε η υποδοχή, συμπλήρωσε ο Τάσος Μπιρσίμ.

«Γι’ αυτό και καθυστέρησε να έρθει η Δήμητρα», πρόσθεσε ο ίδιος, αναφερόμενος στο περίφημο νεύμα του Ανδρέα Παπανδρέου στη Δήμητρα Λιάνη στη σκάλα του αεροσκάφους, με το κοινό στην πίστα του αεροδρομίου να φωνάζει το όνομα του προέδρου του ΠΑΣΟΚ.

«Περίμενα το σήμα του»

Σημειώνεται πως για το συγκεκριμένο γεγονός που συνέβη στο Ελληνικό είχε μιλήσει και η Δήμητρα Λιάνη, υπογραμμίζοντας ότι η συγκεκριμένη κίνηση του Ανδρέα Παπανδρέου άλλαξε τη σχέση τους.

«Ήταν μια πολύ γενναία και μεγαλειώδης κίνηση. Μια κίνηση που άλλαξε τον ρου της ιστορίας σε ό,τι αφορούσε τη σχέση μας. Μου είχε πει ότι θα βγει να χαιρετήσει και να περιμένω το σήμα του. Φαντάστηκα ότι θα ήταν κάτι διακριτικό και όχι ότι θα γυρίσει και θα κάνει αυτή την κίνηση. Δεν φοβήθηκε ποτέ. Ο άνθρωπος που φτάνει κοντά στον θάνατο βλέπει τα πράγματα αλλιώς», ανέφερε.