Ανδρέας Μαραθιάς

Η πρόταση της ΝΔ επί του θέματος προβλέπει:

– κρατική μέριμνα για την προστασία και την προαγωγή της ελληνικής γλώσσας, καθώς και προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους

– δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, δημόσιου ή ιδιωτικού χαρακτήρα, με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία του κράτους και με διασφάλιση υψηλού επιπέδου σπουδών.

Σύμφωνα με τη ΝΔ η πρόταση για την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος “θα διευρύνει το πεδίο ελευθερίας επιλογών των νέων Ελλήνων, θα εγγυάται την ισότητα ευκαιριών, για όσους δεν έχουν τη δυνατότητα να φοιτήσουν στο εξωτερικό ή όσους δεν μπόρεσαν να σπουδάσουν, λόγω δυσκολιών στα νεανικά τους χρόνια, και θα ενισχύσει την κοινωνική κινητικότητα” και στοχεύει επίσης να καταστήσει την Ελλάδα “από νησίδα εκπαιδευτικού απομονωτισμού, διεθνές εκπαιδευτικό κέντρο”.

Να σημειωθεί ότι σύσσωμη η αντιπολίτευση είναι αντίθετη επί της ουσίας στη συνταγματική κατοχύρωση των ιδιωτικών πανεπιστημίων δίνοντας έμφαση στην ενίσχυση του δημόσιου πανεπιστημίου.

Στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών (22–25 Απριλίου), η συζήτηση εστίασε τόσο στις αδυναμίες του σημερινού κειμένου όσο και στην κατεύθυνση των αλλαγών, με κοινό παρονομαστή την ανάγκη προσαρμογής σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται ταχύτατα.

Ο Στέλιος Κουτνατζής, Γενικός Γραμματέας του Πρωθυπουργού, σημείωσε ότι «έχουμε μια εξαιρετικά βαριά διαδικασία αναθεώρησης, την πιο βαριά στην Ευρώπη», κάτι που, όπως εξήγησε, οδηγεί συχνά σε ευρύτερες παρεμβάσεις: «Όταν έχουμε αυτή τη δυνατότητα, προσπαθούμε να αλλάξουμε ό,τι περισσότερο μπορούμε». Αναγνώρισε ότι, παρά τη διαχρονική επιτυχία του Συντάγματος του 1975, «σε μια σειρά από διατάξεις χαρακτηρίζεται από αναχρονισμούς», ενώ έκανε λόγο και για «ένα εξαιρετικά φλύαρο» και σε σημαντικό βαθμό «συμβολικό» κείμενο. Ο Ευριπίδης Στυλιανίδης, βουλευτής Ροδόπης και πρώην υπουργός, υπογράμμισε ότι «αυτό το Σύνταγμα μας πήγε μισό αιώνα και μας πήγε με επιτυχία», επισημαίνοντας ωστόσο την ανάγκη προσαρμογής του στις νέες συνθήκες. Όπως ανέφερε, «έχουμε τρεις παράλληλες έννομες τάξεις: την εσωτερική, το Διεθνές Δίκαιο και το Ευρωπαϊκό Δίκαιο», ενώ πρόσθεσε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί ένα εντελώς νέο πεδίο προκλήσεων. Τόνισε, επίσης, ότι «η αναθεωρητική διαδικασία δεν είναι μια αντιπαράθεση της κυβέρνησης με την αντιπολίτευση».

Τα κριτήρια

Από την πλευρά του, ο Χάρης Παμπούκης, καθηγητής Νομικής και πρώην υπουργός Επικρατείας, έθεσε τα βασικά κριτήρια της αναθεώρησης, επισημαίνοντας ότι «πρέπει να έχει σαφή και λιτή στοχοθεσία» και να στηρίζεται σε «πολιτική και κοινωνική ωριμότητα». Όπως σημείωσε, «υπάρχουν 20 διατάξεις οι οποίες μπορούν εύκολα να απαλειφθούν από το Σύνταγμα».

Ο Παναγιώτης Δουδωνής, βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, υποστήριξε ότι «η αναθεώρηση ενός Συντάγματος δεν οφείλεται στην ηλικία του, αλλά στη συνταγματική πρακτική», αναδεικνύοντας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα δυσλειτουργίας το άρθρο 86. Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι «το πρόβλημα της χώρας δεν είναι συνταγματικό, πιθανότατα δεν θα είναι ούτε και η λύση συνταγματική».

Ο Σπύρος Βλαχόπουλος, καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ, τόνισε ότι «το συνταγματικό κείμενο από μόνο του δεν λύνει τα προβλήματα», επισημαίνοντας την ανάγκη παρεμβάσεων σε κρίσιμα πεδία, όπως το άρθρο 86 και η λειτουργία της Δικαιοσύνης. Υπογράμμισε, μάλιστα, ότι «είμαστε από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες που δεν διαθέτουν συνταγματικό δικαστήριο».

Τη συζήτηση συντόνισε ο Ιωάννης Πρετεντέρης, εκδότης, «Το Βήμα».

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής επισήμανε την ανάγκη για συναίνεση, σοβαρότητα και καθαρούς κανόνες στο διάλογο και ανακοίνωσε ότι θα απευθύνει κάλεσμα στις δυνάμεις της δημοκρατικής αντιπολίτευσης για «γενναία αναθεώρηση του άρθρου 86, ώστε κανείς πολιτικός να μην στέκεται πάνω από τον νόμο». Παράλληλα, κατηγόρησε τον πρωθυπουργό ότι, ενώ δηλώνει διάθεση για αναθεώρηση του άρθρου, το αξιοποιεί για να περιορίσει τη δυνατότητα της Δικαιοσύνης να ερευνά τις ευθύνες υπουργών.

Ειδικότερα ο κ. Ανδρουλάκης ανέφερε εισαγωγικά ότι «η σημερινή συζήτηση που ανοίγει η παράταξή μας για την επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση, με την εξαιρετική πρωτοβουλία του InSocial, διεξάγεται σε μια περίοδο ιδιαίτερα απαιτητική για τη φιλελεύθερη δημοκρατία και ιδιαίτερα για τη θεσμική αρχιτεκτονική του δυτικού κόσμου». Επισήμανε ότι «η νέα στρατηγική ασφάλειας της διοίκησης Τραμπ, μαζί με τα πυκνά σύννεφα της ακροδεξιάς στην Ευρώπη, δείχνουν καθαρά ότι έχουμε εισέλθει σε μια νέα ιστορική φάση, ριζικά διαφορετική από τα χαρακτηριστικά που είχε η μεταπολεμική πραγματικότητα που επικράτησε για δεκαετίες». Υπογράμμισε ότι «σε αυτό το άκρως ρευστό τοπίο, η θωράκιση της δημοκρατίας και ο αγώνας για κοινωνική δικαιοσύνη καθίσταται επιτακτική και αδήριτη ανάγκη». Πρόσθεσε ότι «η Δημοκρατική Παράταξη έχει αποδείξει ιστορικά ότι είναι σε θέση να μετατρέπει τις προκλήσεις της συγκυρίας σε μεταρρυθμίσεις μακράς πνοής» και ότι «από τις αναθεωρήσεις του 1986 και του 2001 έως σήμερα, γνωρίζουμε το βάρος και τη σημασία τέτοιων στρατηγικών επιλογών. Σήμερα, η ανάγκη για θεσμική ανασυγκρότηση είναι πιο κρίσιμη από ποτέ».

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ υποστήριξε ότι «η εμπιστοσύνη των πολιτών στο πολιτικό σύστημα και τους θεσμούς δοκιμάζεται καθημερινά στη χώρα μας: Από την ανεπαρκή διαχείριση κρίσεων έως τις απευθείας αναθέσεις, το σκάνδαλο των υποκλοπών και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ αλλά και την τραγωδία των Τεμπών». Σημείωσε ότι πρόκειται για «πρακτικές που πλήττουν όχι μόνο τη θεσμική αξιοπιστία, αλλά την ίδια την πίστη του λαού ότι η πολιτική μπορεί να λειτουργεί με κανόνες, διαφάνεια και δικαιοσύνη».

Είπε ότι η κοινωνία απαιτεί ένα άλλο πλαίσιο «που δεν θα αφήνει χώρο σε φαινόμενα ατιμωρησίας, που δηλητηριάζουν συνεχώς τη δημόσια ζωή και υπονομεύουν την αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος». «Δική μας προτεραιότητα, προτεραιότητα», τόνισε, «προτεραιότητα του ΠΑΣΟΚ είναι να τελειώσει αυτό το καθεστώς της ατιμωρησίας. Γιατί αυτό το καθεστώς ατιμωρησίας δίνει πράσινο φως στην έκρηξη της διαφθοράς και η έκρηξη της διαφθοράς δίνει ένα πολύ μεγάλο περιθώριο στην κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στους θεσμούς». Σχολίασε ότι «το τέλος της ατιμωρησίας δεν είναι ένα σύνθημα με εκδικητικά μηνύματα, όπως κάποιοι θέλουν να το μεταφράσουν». Αντίθετα, συνέχισε, «το τέλος της ατιμωρησίας είναι για την παράταξή μας μια μεγάλη θεσμική πρόκληση και για το δημοκρατικό μας πολίτευμα μια μεγάλη αναγκαιότητα». Εξήγησε ότι γι’ αυτό έβαλε ως προτεραιότητα της συζήτησης που αφορά στην αναθεώρηση του Συντάγματος, την αναθεώρηση του άρθρου 86, «ενός άρθρου που ο πρωθυπουργός έχει αξιοποιήσει πολλές φορές για να προστατεύσει τους υπουργούς του, προκαλώντας την οργή της κοινωνίας». Υποστήριξε επιπλέον ότι «με αυτό τον τρόπο αποκαλύπτεται και το μέγεθος της αναξιοπιστία του: από τη μια λέει ότι έχει τη διάθεση να αναθεωρηθεί το συγκεκριμένο άρθρο, αλλά από την άλλη όποτε έχει χρειαστεί το αξιοποιεί για να δέσει τα χέρια της Δικαιοσύνης και αυτή να μην μπορεί να ερευνήσει ποτέ τις ευθύνες των υπουργών της κυβέρνησης».

Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης σημείωσε ότι «η επόμενη συνταγματική αναθεώρηση δεν πρέπει να είναι πεδίο κομματικών τακτικισμών» και πως «απαιτείται συναίνεση, σοβαρότητα και καθαροί κανόνες στο διάλογο». «Γι’ αυτό», είπε, «θα απευθύνω κάλεσμα στις δυνάμεις της δημοκρατικής αντιπολίτευσης για μια γενναία αναθεώρηση του άρθρου 86, ώστε κανείς πολιτικός να μην στέκεται πάνω από τον νόμο».

Τόνισε ότι «παράλληλα, είναι ώρα και για άλλες ουσιαστικές τομές: ενίσχυση του ρόλου του κοινοβουλίου, αναβάθμιση των ανεξάρτητων αρχών, ένα σύγχρονο κοινωνικό κράτος απέναντι στις μεγάλες ανισότητες και μια δικαιοσύνη πραγματικά ανεξάρτητη από την εκτελεστική εξουσία. Απαιτείται επίσης η διασφάλιση της ακεραιότητας των θεσμών μας σε νέα πεδία, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, μέσα από ισχυρές ανεξάρτητες αρχές».

Καταληκτικά ο κ. Ανδρουλάκης είπε ότι σε μια εποχή ραγδαίων τεχνολογικών, κοινωνικών και γεωπολιτικών αλλαγών, «η απάντηση είναι μόνο μία: περισσότερη, δικαιότερη και καλύτερα οργανωμένη δημοκρατία». «Η ιστορική συγκυρία δεν θα μας συγχωρέσει μια απλή αναπαλαίωση. Χρειαζόμαστε τομές, αλλαγές και μεταρρυθμίσεις ανθεκτικές στον χρόνο αλλά και στη συνείδηση του πολίτη. Αυτό άλλωστε είναι και το ιστορικό αποτύπωμα του ΠΑΣΟΚ και της δημοκρατικής παράταξης. Αυτός είναι και ο ρόλος μας σήμερα: να βλέπουμε τη μεγάλη εικόνα των τάσεων που διαμορφώνουν το περιβάλλον γύρω μας, ώστε να πράττουμε διορατικά με το βλέμμα στραμμένο στον μακρύ χρόνο της Δημοκρατίας και της κοινωνίας», ανέφερε.