Νίκος Γιαννόπουλος

Ως γνωστόν στην Ελλάδα του 19ου αιώνα οι απολυμένοι δημόσιοι υπάλληλοι ονομάστηκαν σαρκαστικά «Παυσανίες», ενώ όσοι περίμεναν να καταλάβουν τις θέσεις που άδειαζαν ονομάστηκαν «Θεσιθήρες».

Ο δημοσιογράφος και χρονογράφος Δημήτριος Καμπούρογλου συνέδεσε το φαινόμενο με τον «Κήπο του Κλαυθμώνος», όπου συγκεντρώνονταν οι απολυμένοι ζητώντας επαναδιορισμό.

Θεσμικό αντίβαρο

Οταν άλλαζε η κυβέρνηση απέλυε τους προηγούμενους και διόριζε δικούς της. Δεν υπήρχε καμία συνέχεια στο κράτος γεγονός που δημιουργούσε δυσλειτουργίες στη διοίκηση και ανασφάλεια στο προσωπικό. Γι’ αυτό και ο Ελευθέριος Βενιζέλος, βλέποντας πολύ μπροστά από τους υπόλοιπους, καθιέρωσε τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων σε σχετικό άρθρο του Συντάγματος του 1911.

Η Βουλή των Ελλήνων και το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού με τη σειρά τους καταγράφουν τη συνταγματική αναθεώρηση του 1911 ως εκείνη που καθιέρωσε τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων με το άρθρο 102.

Το τι απέφερε αυτή η κίνηση έγινε αμέσως σαφές: 

Η μονιμότητα λειτουργούσε ως θεσμικό αντίβαρο στον κομματισμό και ως εγγύηση συνέχειας, ουδετερότητας και ανεξαρτησίας της διοίκησης. Η λογική που επικράτησε ήταν ότι η δημόσια διοίκηση δεν μπορεί να ξηλώνεται κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση. Φαντάζει αυτονόητο σήμερα, δεν ήταν όμως μέχρι το 1911.

Με αυτόν τον τρόπο ο μόνιμος δημόσιος υπάλληλος αποκτά έναν βαθμό ανεξαρτησίας από την πολιτική εξουσία, ακριβώς για να μπορεί να υπηρετεί το κράτος και όχι το κόμμα που κυβερνά.

Και ακριβώς γι αυτόν τον λόγο η συγκεκριμένη ρύθμιση παρέμεινε “ζωντανή” και στα επόμενα ελληνικά συντάγματα. Την εντοπίζουμε και στο Σύνταγμα του 1927 και σ’ αυτό του 1952 ακόμα και στο χουντικό του 1968. Υπάρχει, φυσικά, και στο τελευταίο ελληνικό Σύνταγμα, αυτό που ουσιαστικά ίδρυσε τη Γ’ Ελληνική Δημοκρατία αυτό του 1975.

Τι λέει η διάταξη του άρθρου 103

Η διάταξη του άρθρου 103 είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική. Ας την θυμηθούμε: “Οι δημόσιοι υπάλληλοι που κατέχουν οργανικές θέσεις είναι μόνιμοι εφόσον αυτές οι θέσεις υπάρχουν”. Δεν την θυμόμαστε γι’ αυτό και οι μύθοι γύρω από τη μονιμότητα επιβιώνουν.

Η διάταξη σημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι η πολιτική εξουσία δεν μπορεί απλώς να αποφασίσει ότι παύει έναν μόνιμο υπάλληλο επειδή άλλαξε κυβέρνηση ή επειδή δεν τον θέλει αλλά σε κάθε περίπτωση η μονιμότητα δεν είναι το ίδιο πράγμα με την ισοβιότητα.

Ο μόνιμος δημόσιος υπάλληλος δεν είναι «άτρωτος». Το άρθρο 103 προβλέπει συγκεκριμένα πότε μπορεί να παυθεί, ενώ υπάρχουν και πειθαρχικές διαδικασίες. Το Σύνταγμα προστατεύει τη μονιμότητα, όχι την αδράνεια.

Η διοίκηση μπορεί να αξιολογεί, να μετακινεί, να ασκεί πειθαρχικό έλεγχο και, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, να παύει υπαλλήλους. Αυτό είναι σημαντικό επειδή η δημόσια συζήτηση συχνά μετατρέπει τη «μονιμότητα» σε συνώνυμο του «δεν μπορεί να απολυθεί ποτέ». Νομικά και ουσιαστικά δεν πρόκειται γι’ αυτό. Κάθε υπάλληλος μπορεί να έχει συνέπειες αν δεν κάνει καλά τη δουλειά του.

Ο ασκός του Αιόλου

Γι’ αυτό και είναι χρήσιμο εδώ να τονιστεί ότι πιθανή αναθεώρηση του άρθρου μπορεί να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου για επαναφορά στο καθεστώς που ίσχυε πριν από το 1911, έστω και αν σήμερα υπάρχουν δικλείδες ασφαλείας. Η μονιμότητα όμως, συνταγματικά κατοχυρωμένη, προστατεύει τη διοίκηση από το βαρύ κομματισμό.

Ελεγε η αρμόδια επιτροπή της Βουλής το 1911: “Οι δημόσιοι υπάλληλοι εστερημένοι μονιμότητος εθήρευον την εύνοια των βουλευτών”. Και συνέχιζε περιγράφοντας τους δικαστές, εισαγγελείς και ειρηνοδίκες ως ευάλωτους στην πολιτική επιρροή.

Η σημερινή διάταξη του άρθρου 103 έχει ουσιαστικά κρατήσει στον πυρήνα της την ίδια ιδέα: ο υπάλληλος που κατέχει οργανική θέση είναι μόνιμος, ενώ η παύση, ο υποβιβασμός κ.λπ. δεν μπορούν να γίνουν απλώς με κυβερνητική απόφαση· απαιτείται η προβλεπόμενη υπηρεσιακή διαδικασία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, δικαστική απόφαση.

Άρα η συνταγματική μονιμότητα δεν είναι απλώς ένα εργασιακό προνόμιο που «ξέμεινε» από το 1911. Έχει πίσω της έναν συγκεκριμένο θεσμικό σκοπό: την προστασία της διοικητικής συνέχειας και της υπηρεσιακής ουδετερότητας.

Είναι δυνατόν οι δημόσιοι υπάλληλοι εν έτει 2026, και ενώ πια υπάρχει και ο ΑΣΕΠ, να προσλαμβάνονται με βάση κομματικά κριτήρια και να αλλάζουν κάθε φορά που εναλλάσσονται τα κόμματα στην εξουσία;

Οσοι προτείνουν την αναθεώρηση του άρθρου 103 θα πρέπει να υποβάλλουν και ασφαλιστικές δικλείδες ασφαλείας. Αλλά δεν υπάρχει λόγος να μπούμε σ’ αυτή τη διαδικασία γιατί το ίδιο το Σύνταγμα εγγυάται για περισσότερα από 115 χρόνια (και παρά τα μικρά παράθυρα που ενίοτε τα κόμματα βάζουν).

Ανδρέας Μαραθιάς

Να σημειωθεί ότι σύσσωμη η αντιπολίτευση δεν θα δώσει ψήφο συναίνεσης στις προτάσεις της ΝΔ, προκειμένου η επόμενη “αναθεωρητική”  Βουλή να λάβει τις αποφάσεις για το περιεχόμενο των αναθεωρητέων άρθρων με αυξημένη πλειοψηφία 180 βουλευτών και όχι με 151, αν τις υπερψήφιζε στις ψηφοφορίες της παρούσας-“προτείνουσας” Βουλής.

Το γενικότερο πάντως πολιτικό-κοινοβουλευτικό ενδιαφέρον είναι στραμμένο στην ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ, καθώς με βάση τα όσα συνέβησαν την περασμένη εβδομάδα και την ψηφοφορία για την εκλογή νέου προέδρου της ΚΟ, μπορεί να αριθμεί 13 βουλευτές, στην πραγματικότητα ωστόσο απαρτίζεται από 8 βουλευτές, όσους δηλαδή πήραν μέρος στην ψηφοφορία για την εκλογή προέδρου της ΚΟ.

Πρόκειται για την Ρένα Δούρου, η οποία εκλέχθηκε νέα πρόεδρος, τον Παύλο  Πολάκη, τον Γιάννη Αμανατίδη, τον Νίκο Παππά, τον Χρήστο Γιαννούλη, τον Θεόφιλο Ξανθόπουλο, την Έλενα Ακρίτα και τον Γιώργο Παπαηλιού. Οι υπόλοιποι 5 επί της ουσίας έχουν αποχωρήσει και αναμένεται στις επόμενες μέρες να παραιτηθούν ή να ανεξαρτητοποιηθούν.

Είναι οι: Όλγα Γεροβασίλη, Σωκράτης Φάμελλος, Βασίλης Κόκκαλης, Συμεών Κεδίκογλου και Νίνα Κασιμάτη. Υπενθυμίζεται ότι στις εκλογές του 2023 ο ΣΥΡΙΖΑ εξέλεξε 47 βουλευτές και ήταν αξιωματική αντιπολίτευση ως δεύτερο κόμμα, ωστόσο μετά τα όσα συνέβησαν με την εκλογή του Στέφανου Κασελάκη στην προεδρία του κόμματος και την μετέπειτα καθαίρεσή του, αλλά και τις τελευταίες εξελίξεις 34 βουλευτές ανεξαρτητοποιήθηκαν ή παραιτήθηκαν!

5η κοινοβουλευτική δύναμη ο ΣΥΡΙΖΑ

Με άλλα λόγια η ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ θα βρεθεί στην 5η θέση κάτω από ΝΔ (156), ΠΑΣΟΚ (32), ΚΚΕ (21) και Ελληνική Λύση (11) και μαζί με την Νίκη που αριθμεί επίσης 8 βουλευτές και τελευταία την Πλεύση Ελευθερίας (5), ενώ οι “ανεξάρτητοι” από 51 σήμερα αναμένεται να φτάσουν τους 56, γεγονός πρωτόγνωρο στα μεταπολιτευτικά κοινοβουλευτικά χρονικά. 

Να σημειωθεί ότι σχετικά με την αναμενόμενη και τυπικά αποχώρηση της Όλγας Γεροβασίλη, η οποία έχει και το αξίωμα του Ε΄Αντιπρόεδρου της Βουλή, σύμφωνα με τον Κανονισμό της Βουλής, οι θέσεις στο προεδρείο της Βουλής ανήκουν στα κόμματα και όχι στα πρόσωπα και συνεπώς σε περίπτωση απώλειας της ιδιότητας μέλους Κοινοβουλευτικής Ομάδας, η θητεία λήγει αυτοδικαίως.

Τουτέστιν όταν η Όλγα Γεροβασίλη αποστείλει και τυπικώς την επιστολή ανεξαρτητοποίησής της, θα ανοίξει ο δρόμος για την εκλογή νέου Αντιπροέδρου της Βουλής  από την ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ.

Πάντως επειδή τις επόμενες ημέρες το πρόγραμμα της Ολομέλειας είναι φορτωμένο, με αφορμή και την τριήμερη συζήτηση και ψηφοφορία για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, η Όλγα Γεροβασίλη, κατόπιν συνεννόησης και με τον Πρόεδρο της Βουλής, Νικήτα Κακλαμάνη, θέλησε να διευκολύνει την κατάσταση και έτσι για μερικές ακόμη ημέρες θα παραμείνει Αντιπρόεδρος.

Άλλωστε όπως δήλωσε και η ίδια “Από τη θέση μου, της Αντιπροέδρου της Βουλής, εκπορεύονται θεσμικές υποχρεώσεις. Εξαιτίας αυτού, κατόπιν συνεννόησης με τον Πρόεδρο της Βουλής, ώστε να μην προκύψουν αιφνίδιες δυσλειτουργίες, θα του αποστείλω τη σχετική επιστολή ανεξαρτητοποίησης τις αμέσως επόμενες μέρες”.

Ανδρέας Μαραθιάς

Χθες λοιπόν στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος είχαμε νέο γύρο ενστάσεων από βουλευτές της ΝΔ στην προσπάθεια του Μαξίμου να κατοχυρώσει συνταγματικά την λογική που διέπει επτά χρόνια τώρα τη “γραμμή” του Κυριάκου Μητσοτάκη στη συγκρότηση των κυβερνήσεων του. 

Για “λάθος” πρόταση, έκανε λόγο ο Γιάννης Κεφαλογιάννης και πρόσθεσε “εάν δει κανείς άλλα κοινοβουλευτικά συστήματα, το βρετανικό που είναι η κοιτίδα του σύγχρονου κοινοβουλευτισμού, υπάρχει υποχρεωτικότητα μεταξύ της ιδιότητας υπουργού και βουλευτή” και ο Γιώργος Κωτσός στο ίδιος μήκος κύματος υποστήριξε πως η άποψη που θέλει το βουλευτή, όταν γίνεται υπουργός να παραιτείται και να αντικαθίσταται από τον πρώτο επιλαχόντα, “δεν υπηρετεί την κοινοβουλευτική αξιοπιστία και την κυβερνητική αποτελεσματικότητα”.

Να μην αλλοιωθεί το πολιτικό μας σύστημα με το ενδεχόμενο θεσμοθέτησης ασυμβίβαστου βουλευτή και υπουργού, ζήτησε επίσης ο Χαράλαμπος Αθανασίου, εκτιμώντας πως αυτό θα ήταν συμβατό με προεδρικά πολιτικά συστήματα και όχι με κοινοβουλευτικά, όπως το δικό μας, ενώ προβληματισμένος εμφανίστηκε και ο Λευτέρης Κτιστάκης υπενθυμίζοντας πως “Οι βουλευτές δεν διαχειριζόμαστε ούτε ένα ευρώ δημοσίου χρήματος. Άρα εάν θεωρήσουμε ως κατά τεκμήριο ότι τα προβλήματα διαφθοράς είναι εκεί που υπάρχει το χρήμα, αυτό δεν συμβαίνει στα βουλευτικά γραφεία…”.

Να σημειώσουμε ότι και ο Νότης Μηταράκης σε προηγούμενη συνεδρίαση της Επιτροπής Αναθεώρησης  υποστήριξε ότι η επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση πρέπει να ενισχύσει τον ρόλο της Βουλής και των βουλευτών στη νομοθέτηση και τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και εξέφρασε επιφυλάξεις για τη θεσμοθέτηση αναπληρωτών βουλευτών στην περίπτωση που εκλεγμένοι βουλευτές αναλαμβάνουν υπουργικά καθήκοντα και τάχθηκε υπέρ της επιλογής των μελών της κυβέρνησης αποκλειστικά από την Εθνική Αντιπροσωπεία, σημειώνοντας ότι σε ένα κοινοβουλευτικό σύστημα οι υπουργοί οφείλουν να προέρχονται από τους εκλεγμένους βουλευτές.

Ανδρέας Μαραθιάς

Επί των άρθρων αυτών η ΝΔ προτείνει, κατάργηση λεπτομερειακού καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων και καθιέρωση γενικών αρχών και εξουσιοδότηση νόμου για εφαρμογή από μεθεπόμενες εκλογές ή αμέσως με πλειοψηφία δύο τρίτων.

Ειδικότερα:

– μεταφορά  στον νόμο του λεπτομερειακού καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων, δηλαδή στον Καταστατικό Χάρτη να αναφέρονται μόνο οι γενικές αρχές για τα κωλύματα εκλογιμότητας και τα ασυμβίβαστα με το βουλευτικό αξίωμα και- οι αλλαγές στα κωλύματα και τα ασυμβίβαστα να επέρχονται με νόμο και να εφαρμόζονται από τις μεθεπόμενες εκλογές, άμεσα, δηλαδή στις αμέσως επόμενες εκλογές, οι αλλαγές αυτές θα μπορούν να εφαρμοστούν όταν ο σχετικός νόμος εξασφαλίζει την αυξημένη πλειοψηφία των δύο τρίτων (2/3) του όλου αριθμού των βουλευτών.

Ανδρέας Μαραθιάς

Η πρόταση της ΝΔ επί του θέματος προβλέπει:

– κρατική μέριμνα για την προστασία και την προαγωγή της ελληνικής γλώσσας, καθώς και προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους

– δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, δημόσιου ή ιδιωτικού χαρακτήρα, με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία του κράτους και με διασφάλιση υψηλού επιπέδου σπουδών.

Σύμφωνα με τη ΝΔ η πρόταση για την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος “θα διευρύνει το πεδίο ελευθερίας επιλογών των νέων Ελλήνων, θα εγγυάται την ισότητα ευκαιριών, για όσους δεν έχουν τη δυνατότητα να φοιτήσουν στο εξωτερικό ή όσους δεν μπόρεσαν να σπουδάσουν, λόγω δυσκολιών στα νεανικά τους χρόνια, και θα ενισχύσει την κοινωνική κινητικότητα” και στοχεύει επίσης να καταστήσει την Ελλάδα “από νησίδα εκπαιδευτικού απομονωτισμού, διεθνές εκπαιδευτικό κέντρο”.

Να σημειωθεί ότι σύσσωμη η αντιπολίτευση είναι αντίθετη επί της ουσίας στη συνταγματική κατοχύρωση των ιδιωτικών πανεπιστημίων δίνοντας έμφαση στην ενίσχυση του δημόσιου πανεπιστημίου.

Στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών (22–25 Απριλίου), η συζήτηση εστίασε τόσο στις αδυναμίες του σημερινού κειμένου όσο και στην κατεύθυνση των αλλαγών, με κοινό παρονομαστή την ανάγκη προσαρμογής σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται ταχύτατα.

Ο Στέλιος Κουτνατζής, Γενικός Γραμματέας του Πρωθυπουργού, σημείωσε ότι «έχουμε μια εξαιρετικά βαριά διαδικασία αναθεώρησης, την πιο βαριά στην Ευρώπη», κάτι που, όπως εξήγησε, οδηγεί συχνά σε ευρύτερες παρεμβάσεις: «Όταν έχουμε αυτή τη δυνατότητα, προσπαθούμε να αλλάξουμε ό,τι περισσότερο μπορούμε». Αναγνώρισε ότι, παρά τη διαχρονική επιτυχία του Συντάγματος του 1975, «σε μια σειρά από διατάξεις χαρακτηρίζεται από αναχρονισμούς», ενώ έκανε λόγο και για «ένα εξαιρετικά φλύαρο» και σε σημαντικό βαθμό «συμβολικό» κείμενο. Ο Ευριπίδης Στυλιανίδης, βουλευτής Ροδόπης και πρώην υπουργός, υπογράμμισε ότι «αυτό το Σύνταγμα μας πήγε μισό αιώνα και μας πήγε με επιτυχία», επισημαίνοντας ωστόσο την ανάγκη προσαρμογής του στις νέες συνθήκες. Όπως ανέφερε, «έχουμε τρεις παράλληλες έννομες τάξεις: την εσωτερική, το Διεθνές Δίκαιο και το Ευρωπαϊκό Δίκαιο», ενώ πρόσθεσε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί ένα εντελώς νέο πεδίο προκλήσεων. Τόνισε, επίσης, ότι «η αναθεωρητική διαδικασία δεν είναι μια αντιπαράθεση της κυβέρνησης με την αντιπολίτευση».

Τα κριτήρια

Από την πλευρά του, ο Χάρης Παμπούκης, καθηγητής Νομικής και πρώην υπουργός Επικρατείας, έθεσε τα βασικά κριτήρια της αναθεώρησης, επισημαίνοντας ότι «πρέπει να έχει σαφή και λιτή στοχοθεσία» και να στηρίζεται σε «πολιτική και κοινωνική ωριμότητα». Όπως σημείωσε, «υπάρχουν 20 διατάξεις οι οποίες μπορούν εύκολα να απαλειφθούν από το Σύνταγμα».

Ο Παναγιώτης Δουδωνής, βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, υποστήριξε ότι «η αναθεώρηση ενός Συντάγματος δεν οφείλεται στην ηλικία του, αλλά στη συνταγματική πρακτική», αναδεικνύοντας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα δυσλειτουργίας το άρθρο 86. Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι «το πρόβλημα της χώρας δεν είναι συνταγματικό, πιθανότατα δεν θα είναι ούτε και η λύση συνταγματική».

Ο Σπύρος Βλαχόπουλος, καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ, τόνισε ότι «το συνταγματικό κείμενο από μόνο του δεν λύνει τα προβλήματα», επισημαίνοντας την ανάγκη παρεμβάσεων σε κρίσιμα πεδία, όπως το άρθρο 86 και η λειτουργία της Δικαιοσύνης. Υπογράμμισε, μάλιστα, ότι «είμαστε από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες που δεν διαθέτουν συνταγματικό δικαστήριο».

Τη συζήτηση συντόνισε ο Ιωάννης Πρετεντέρης, εκδότης, «Το Βήμα».

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής επισήμανε την ανάγκη για συναίνεση, σοβαρότητα και καθαρούς κανόνες στο διάλογο και ανακοίνωσε ότι θα απευθύνει κάλεσμα στις δυνάμεις της δημοκρατικής αντιπολίτευσης για «γενναία αναθεώρηση του άρθρου 86, ώστε κανείς πολιτικός να μην στέκεται πάνω από τον νόμο». Παράλληλα, κατηγόρησε τον πρωθυπουργό ότι, ενώ δηλώνει διάθεση για αναθεώρηση του άρθρου, το αξιοποιεί για να περιορίσει τη δυνατότητα της Δικαιοσύνης να ερευνά τις ευθύνες υπουργών.

Ειδικότερα ο κ. Ανδρουλάκης ανέφερε εισαγωγικά ότι «η σημερινή συζήτηση που ανοίγει η παράταξή μας για την επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση, με την εξαιρετική πρωτοβουλία του InSocial, διεξάγεται σε μια περίοδο ιδιαίτερα απαιτητική για τη φιλελεύθερη δημοκρατία και ιδιαίτερα για τη θεσμική αρχιτεκτονική του δυτικού κόσμου». Επισήμανε ότι «η νέα στρατηγική ασφάλειας της διοίκησης Τραμπ, μαζί με τα πυκνά σύννεφα της ακροδεξιάς στην Ευρώπη, δείχνουν καθαρά ότι έχουμε εισέλθει σε μια νέα ιστορική φάση, ριζικά διαφορετική από τα χαρακτηριστικά που είχε η μεταπολεμική πραγματικότητα που επικράτησε για δεκαετίες». Υπογράμμισε ότι «σε αυτό το άκρως ρευστό τοπίο, η θωράκιση της δημοκρατίας και ο αγώνας για κοινωνική δικαιοσύνη καθίσταται επιτακτική και αδήριτη ανάγκη». Πρόσθεσε ότι «η Δημοκρατική Παράταξη έχει αποδείξει ιστορικά ότι είναι σε θέση να μετατρέπει τις προκλήσεις της συγκυρίας σε μεταρρυθμίσεις μακράς πνοής» και ότι «από τις αναθεωρήσεις του 1986 και του 2001 έως σήμερα, γνωρίζουμε το βάρος και τη σημασία τέτοιων στρατηγικών επιλογών. Σήμερα, η ανάγκη για θεσμική ανασυγκρότηση είναι πιο κρίσιμη από ποτέ».

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ υποστήριξε ότι «η εμπιστοσύνη των πολιτών στο πολιτικό σύστημα και τους θεσμούς δοκιμάζεται καθημερινά στη χώρα μας: Από την ανεπαρκή διαχείριση κρίσεων έως τις απευθείας αναθέσεις, το σκάνδαλο των υποκλοπών και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ αλλά και την τραγωδία των Τεμπών». Σημείωσε ότι πρόκειται για «πρακτικές που πλήττουν όχι μόνο τη θεσμική αξιοπιστία, αλλά την ίδια την πίστη του λαού ότι η πολιτική μπορεί να λειτουργεί με κανόνες, διαφάνεια και δικαιοσύνη».

Είπε ότι η κοινωνία απαιτεί ένα άλλο πλαίσιο «που δεν θα αφήνει χώρο σε φαινόμενα ατιμωρησίας, που δηλητηριάζουν συνεχώς τη δημόσια ζωή και υπονομεύουν την αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος». «Δική μας προτεραιότητα, προτεραιότητα», τόνισε, «προτεραιότητα του ΠΑΣΟΚ είναι να τελειώσει αυτό το καθεστώς της ατιμωρησίας. Γιατί αυτό το καθεστώς ατιμωρησίας δίνει πράσινο φως στην έκρηξη της διαφθοράς και η έκρηξη της διαφθοράς δίνει ένα πολύ μεγάλο περιθώριο στην κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στους θεσμούς». Σχολίασε ότι «το τέλος της ατιμωρησίας δεν είναι ένα σύνθημα με εκδικητικά μηνύματα, όπως κάποιοι θέλουν να το μεταφράσουν». Αντίθετα, συνέχισε, «το τέλος της ατιμωρησίας είναι για την παράταξή μας μια μεγάλη θεσμική πρόκληση και για το δημοκρατικό μας πολίτευμα μια μεγάλη αναγκαιότητα». Εξήγησε ότι γι’ αυτό έβαλε ως προτεραιότητα της συζήτησης που αφορά στην αναθεώρηση του Συντάγματος, την αναθεώρηση του άρθρου 86, «ενός άρθρου που ο πρωθυπουργός έχει αξιοποιήσει πολλές φορές για να προστατεύσει τους υπουργούς του, προκαλώντας την οργή της κοινωνίας». Υποστήριξε επιπλέον ότι «με αυτό τον τρόπο αποκαλύπτεται και το μέγεθος της αναξιοπιστία του: από τη μια λέει ότι έχει τη διάθεση να αναθεωρηθεί το συγκεκριμένο άρθρο, αλλά από την άλλη όποτε έχει χρειαστεί το αξιοποιεί για να δέσει τα χέρια της Δικαιοσύνης και αυτή να μην μπορεί να ερευνήσει ποτέ τις ευθύνες των υπουργών της κυβέρνησης».

Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης σημείωσε ότι «η επόμενη συνταγματική αναθεώρηση δεν πρέπει να είναι πεδίο κομματικών τακτικισμών» και πως «απαιτείται συναίνεση, σοβαρότητα και καθαροί κανόνες στο διάλογο». «Γι’ αυτό», είπε, «θα απευθύνω κάλεσμα στις δυνάμεις της δημοκρατικής αντιπολίτευσης για μια γενναία αναθεώρηση του άρθρου 86, ώστε κανείς πολιτικός να μην στέκεται πάνω από τον νόμο».

Τόνισε ότι «παράλληλα, είναι ώρα και για άλλες ουσιαστικές τομές: ενίσχυση του ρόλου του κοινοβουλίου, αναβάθμιση των ανεξάρτητων αρχών, ένα σύγχρονο κοινωνικό κράτος απέναντι στις μεγάλες ανισότητες και μια δικαιοσύνη πραγματικά ανεξάρτητη από την εκτελεστική εξουσία. Απαιτείται επίσης η διασφάλιση της ακεραιότητας των θεσμών μας σε νέα πεδία, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, μέσα από ισχυρές ανεξάρτητες αρχές».

Καταληκτικά ο κ. Ανδρουλάκης είπε ότι σε μια εποχή ραγδαίων τεχνολογικών, κοινωνικών και γεωπολιτικών αλλαγών, «η απάντηση είναι μόνο μία: περισσότερη, δικαιότερη και καλύτερα οργανωμένη δημοκρατία». «Η ιστορική συγκυρία δεν θα μας συγχωρέσει μια απλή αναπαλαίωση. Χρειαζόμαστε τομές, αλλαγές και μεταρρυθμίσεις ανθεκτικές στον χρόνο αλλά και στη συνείδηση του πολίτη. Αυτό άλλωστε είναι και το ιστορικό αποτύπωμα του ΠΑΣΟΚ και της δημοκρατικής παράταξης. Αυτός είναι και ο ρόλος μας σήμερα: να βλέπουμε τη μεγάλη εικόνα των τάσεων που διαμορφώνουν το περιβάλλον γύρω μας, ώστε να πράττουμε διορατικά με το βλέμμα στραμμένο στον μακρύ χρόνο της Δημοκρατίας και της κοινωνίας», ανέφερε.