Όπως αναφέρει το μέσο σε ανάλυσή του, η εκτίναξη του κόστους δανεισμού των ΗΠΑ μεταφέρεται στις διεθνείς αγορές και δημιουργεί νέα πίεση στις ευρωπαϊκές οικονομίες, οι οποίες καλούνται να ανταγωνιστούν την Αμερική για το ίδιο παγκόσμιο «απόθεμα» κεφαλαίων.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο καθώς οι πόλεμοι, η δημογραφική γήρανση και οι τεράστιες επενδύσεις των αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών στην τεχνητή νοημοσύνη αυξάνουν τη ζήτηση για κεφάλαια.

Σύμφωνα με το Politico, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων έχουν εκτιναχθεί τις τελευταίες ημέρες, καθώς οι επενδυτές ανησυχούν για τις επιπτώσεις του πολέμου, των δημογραφικών πιέσεων και της τεχνολογικής αλλαγής στα δημόσια οικονομικά.

Η άνοδος των επιτοκίων φέρνει νέες πιέσεις στην Ευρώπη

Η εξέλιξη έχει ήδη γίνει αισθητή στην Ευρώπη. Οι αποδόσεις των 10ετών γερμανικών ομολόγων, που λειτουργούν ως σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή αγορά, έφτασαν νωρίτερα αυτή την εβδομάδα στο υψηλότερο επίπεδο από το 2011.

Την ίδια στιγμή, η απόδοση του 30ετούς αμερικανικού κρατικού ομολόγου, δηλαδή το κόστος που ουσιαστικά πληρώνει η αμερικανική κυβέρνηση για να δανειστεί από τις αγορές, έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο εδώ και 19 χρόνια.

Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, αυτό σημαίνει ότι η χρηματοδότηση των ήδη υψηλών χρεών γίνεται ακριβότερη.

Το Politico εκτιμά ότι πολλές κυβερνήσεις της ΕΕ θα βρεθούν αντιμέτωπες με αυξημένες πιέσεις για αυξήσεις φόρων ή περικοπές δαπανών, την ώρα που παράλληλα προσπαθούν να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο πολιτικά σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ισπανία και η Ιταλία, όπου το 2027 αναμένονται κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις.

Η Γαλλία στο επίκεντρο

Η Γαλλία εμφανίζεται ως ένας από τους μεγαλύτερους «ασθενείς» της Ευρώπης.

Η επικεφαλής και προεδρική υποψήφια της ακροδεξιάς, Μαρίν Λεπέν, έσπευσε ήδη να αξιοποιήσει την άνοδο των αποδόσεων των γαλλικών ομολόγων, χαρακτηρίζοντάς την «αδυσώπητο λογαριασμό για 10 χρόνια μακρονισμού».

«Ήρθε η ώρα να καθαρίσουμε τους στάβλους του Αυγεία στους οποίους έχουν μετατραπεί τα δημόσια οικονομικά!» έγραψε η ηγέτιδα της γαλλικής ακροδεξιάς.

Ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας, Μπρουνό Λε Μερ, απάντησε ότι το κόμμα της Λεπέν έχει κατ’ επανάληψη εμποδίσει τις προσπάθειες των κυβερνήσεων Μακρόν να περιορίσουν το δημοσιονομικό έλλειμμα, μεταξύ άλλων πιέζοντας το 2025 για την εγκατάλειψη της μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού.

Η Γαλλία βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν κίνδυνο αναχρηματοδότησης: καθώς λήγουν παλαιότερα ομόλογα, το κράτος αναγκάζεται να δανειστεί ξανά με πολύ υψηλότερα επιτόκια.

Από τα φθηνά επιτόκια σε έναν ακριβό λογαριασμό

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη Γαλλία. Τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη έχουν συσσωρεύσει σημαντικό χρέος τις τελευταίες δύο δεκαετίες, ενώ η πανδημία και η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 επιβάρυναν μια ήδη δύσκολη δημοσιονομική κατάσταση.

Το συνολικό δημόσιο χρέος στην Ευρωζώνη αυξήθηκε από περίπου 66% του ΑΕΠ το 2007 σε σχεδόν 88% πέρυσι. Η Κομισιόν αναμένει μάλιστα ότι θα συνεχίσει να αυξάνεται βραχυπρόθεσμα, καθώς τα ελλείμματα διευρύνονται υπό την πίεση των πολέμων στο Ιράν και την Ουκρανία.

Για χρόνια, το χαμηλό κόστος χρήματος λειτουργούσε ως «μαξιλάρι». Από το 2009 έως το 2022, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διατηρούσε τα επιτόκια σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, περιορίζοντας το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.

Η επιστροφή του πληθωρισμού, όμως, άλλαξε τα δεδομένα.

Ο Ντέιβιντ Ρις, επικεφαλής παγκόσμιας οικονομίας της Schroders, εκτιμά ότι η ΕΚΤ θα μπορούσε να προχωρήσει σε ακόμη δύο αυξήσεις επιτοκίων κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες έως το τέλος του έτους.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ομόλογα που πριν από μία δεκαετία εκδίδονταν σχεδόν δωρεάν πρέπει πλέον να αναχρηματοδοτηθούν με επιτόκια πολύ πιο κοντά στα ιστορικά φυσιολογικά επίπεδα.

Στη Γαλλία, μάλιστα, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους αναμένεται να αυξηθεί δραματικά. Το γαλλικό στατιστικό ινστιτούτο INSEE εκτιμά ότι οι δαπάνες για τόκους χρέους θα αυξηθούν από 30 δισ. ευρώ το 2020 σε 124 δισ. ευρώ το 2030.

Πρόκειται για χρήματα που, υπό διαφορετικές συνθήκες, θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε νοσοκομεία, την πράσινη μετάβαση, την ενίσχυση της άμυνας ή ακόμη και σε φορολογικές ελαφρύνσεις.

Ιταλία και Ισπανία μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις

Οι πιέσεις δεν περιορίζονται στη Γαλλία. Σύμφωνα με το Politico, η Ιταλία και η Ισπανία θα βρεθούν επίσης σε εκλογικό κύκλο το 2027, ενώ στις κάλπες αναμένεται να προσέλθουν μεταξύ άλλων η Ελλάδα, η Φινλανδία, η Εσθονία και η Σλοβακία, καθώς και η Πολωνία.

Η Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι έχει πάντως ένα σημαντικό πλεονέκτημα: το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους της θεωρείται λιγότερο πιεστικό, καθώς τα νέα ομόλογα δεν είναι αισθητά ακριβότερα από εκείνα που εξέδιδε πριν από μία δεκαετία, όταν η χώρα εξακολουθούσε να φέρει το βάρος της κρίσης χρέους.

Η Ισπανία, από την άλλη, έχει επωφεληθεί από την ταχεία αύξηση του πληθυσμού, η οποία έχει ενισχύσει το ΑΕΠ και δημιουργεί περισσότερους φορολογούμενους για την εξυπηρέτηση του χρέους. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ισπανικό χρέος αναμένεται να υποχωρήσει και πάλι κάτω από το 100% του ΑΕΠ φέτος.

Παρά την αυξανόμενη ανησυχία, το βασικό σενάριο εξακολουθεί να μην προβλέπει μια νέα ευρωπαϊκή κρίση χρέους. Το συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα της Ευρωζώνης παραμένει περίπου στο μισό του αντίστοιχου αμερικανικού, ενώ η ΕΕ και η ΕΚΤ έχουν ενισχύσει σημαντικά το θεσμικό πλαίσιο που είχε αποδειχθεί ανεπαρκές στην κρίση κρατικού χρέους του 2010.

Ο Χόλγκερ Σμίντινγκ, επικεφαλής οικονομολόγος της Berenberg Bank, εκτιμά επίσης ότι οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις της κυβέρνησης του Φρίντριχ Μερτς στη Γερμανία μπορούν να στηρίξουν την ανάπτυξη τόσο της γερμανικής όσο και της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Ωστόσο, το κλίμα ανησυχίας εντείνεται, με τη Γαλλία να αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα.

«Υπάρχει μια δυνητικά μεγάλη ζώνη κινδύνου, όπου η κρίση μπορεί να εκδηλωθεί ή να μην εκδηλωθεί, ανάλογα με τις διαθέσεις των επενδυτών», προειδοποίησε ο Ολιβιέ Μπλανσάρ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

«Δεδομένου του χρέους και του ελλείμματός μας, πιθανότατα έχουμε ήδη εισέλθει στη ζώνη κινδύνου», πρόσθεσε.

Το μήνυμα του Politico είναι ότι η έκρηξη του αμερικανικού χρέους δεν αποτελεί ένα απομονωμένο πρόβλημα της Ουάσινγκτον. Σε μια παγκόσμια αγορά όπου οι κυβερνήσεις, οι τεχνολογικοί κολοσσοί και οι οικονομίες που χρηματοδοτούν πολέμους διεκδικούν τα ίδια διαθέσιμα κεφάλαια, το κόστος του αμερικανικού χρέους μπορεί να μετατραπεί σε ακριβότερο χρήμα για όλους και η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει το πρόβλημα σε μια ιδιαίτερα δύσκολη πολιτική και γεωπολιτική συγκυρία.

Συγκεκριμένα, το Ταμείο εκτιμά πως το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ θα εκτιναχθεί κατά πάνω από είκοσι ποσοστιαίες μονάδες μέχρι τα τέλη της δεκαετίας φτάνοντας έτσι το 143,5% του ΑΕΠ. Πρόκειται ουσιαστικά για την πιο απότομη αύξηση του λόγου του χρέους μεταξύ των προηγμένων οικονομιών.

Στα δε, επίπεδα αυτά θα ξεπεράσει και το προηγούμενο ρεκόρ του, που είχε καταγράψει κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Στην Ευρώπη, αντιθέτως, οι πλέον υπερχρεωμένες χώρες έχουν κάνει σημαντικά βήματα προόδου για την βελτίωση των δημοσιονομικών τους. Η Ιταλία διατηρεί το χρέος της κοντά στο 137% του ΑΕΠ, επίπεδο που αναμένεται να παραμείνει σταθερό έως το 2030. Η Ελλάδα, με χρέος 146,7% σήμερα, τα έχει πάει ακόμη καλύτερα, καθώς ο δείκτης αναμένεται να υποχωρήσει στο 130,2% μέχρι τα τέλη της δεκαετίας.

Συγκριτικά, η Γαλλία βρίσκεται στο 116,5%, η Ισπανία στο 100,4%, ενώ η Γερμανία διατηρείται στο 64,4%. Η Ολλανδία, η Σουηδία και η Δανία διατηρούν δείκτες κάτω από το 60%, επιβεβαιώνοντας το διαχρονικό χάσμα βόρειας δημοσιονομικής πειθαρχίας και νότιας κόπωσης.

Το ΔΝΤ αποδίδει τη ραγδαία αύξηση του αμερικανικού χρέους στα παρατεταμένα δημοσιονομικά ελλείμματα και το αυξανόμενο κόστος εξυπηρέτησης, επισημαίνοντας ότι το προφίλ του χρέους των ΗΠΑ «συγκρίνεται πλέον με αυτό των πιο υπερχρεωμένων ευρωπαϊκών οικονομιών».

Παράλληλα και το έλλειμμα του προϋπολογισμού των ΗΠΑ θα κινηθεί πάνω από το 7% επί του ΑΕΠ κάθε χρόνο μέχρι το 2030, που συνιστά μακράν το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των πλουσιότερων και ανεπτυγμένων κρατών, για όλη τη δεκαετία.

Αυτό, πάντως, που «κρατά» την αμερικανική οικονομία είναι πως θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με καλύτερους ρυθμούς σε σχέση με τις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Συστημικός κίνδυνος

Δεν είναι τυχαίο πως και στην τελευταία έκθεση του Fiscal Monitor το Ταμείο προειδοποίησε ότι τα δημόσια οικονομικά των ισχυρότερων οικονομιών – με πρώτη τις Ηνωμένες Πολιτείες – συνιστούν πλέον συστημικό κίνδυνο για την παγκόσμια οικονομία.

«Αν και ο αριθμός των χωρών με χρέος πάνω από το 100% του ΑΕΠ θα μειώνεται σταθερά τα επόμενα πέντε χρόνια, το μερίδιό τους στο παγκόσμιο ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί», αναφέρει η έκθεση.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, το δημόσιο χρέος θα ξεπεράσει το 100% του παγκόσμιου ΑΕΠ έως το 2029, φτάνοντας στα υψηλότερα επίπεδα από το 1948.

Το τέλος του «φθηνού δανεισμού»

Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι η εποχή του φθηνού και χωρίς συνέπειες δανεισμού έχει τελειώσει. Μετά από χρόνια σχεδόν μηδενικών επιτοκίων, οι κυβερνήσεις είχαν συνηθίσει να δανείζονται με ευκολία. Όμως, η άνοδος των επιτοκίων κάνει πλέον το δημόσιο χρέος πολύ πιο ακριβό στην εξυπηρέτηση, περιορίζοντας τη δυνατότητα δαπανών για κοινωνικές ή αναπτυξιακές ανάγκες.

Σε αρκετές προηγμένες οικονομίες, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους ξεπερνά ήδη τους αμυντικούς προϋπολογισμούς. Κάθε αύξηση κατά μία ποσοστιαία μονάδα στο μέσο κόστος χρηματοδότησης μεταφράζεται σε δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ που μεταφέρονται από κοινωνικά προγράμματα στις πληρωμές τόκων.

Ακόμη και η Γερμανία, πρότυπο δημοσιονομικής πειθαρχίας, έχει τροποποιήσει τον συνταγματικό της «δημοσιονομικό φρένο» για να επιτρέψει μεγαλύτερο δανεισμό με στόχο επενδύσεις σε υποδομές και άμυνα.

Δημογραφική πίεση

Πίσω από τα νούμερα, το ΔΝΤ εντοπίζει ακόμη μια νέα, διαρθρωτική πρόκληση: τη γήρανση του πληθυσμού.

Οι αυξανόμενες δαπάνες για συντάξεις και υγεία στα ανεπτυγμένα κράτη επιβαρύνουν ολοένα περισσότερο τους κρατικούς προϋπολογισμούς. Στις ΗΠΑ, ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων προβλέπεται να αγγίξει το 40% έως το 2050, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα ξεπεράσει το 55%.

Καθώς λιγότεροι εργαζόμενοι καλούνται να στηρίξουν περισσότερους συνταξιούχους, οι κυβερνήσεις αναγκάζονται να δανείζονται περισσότερο για να διατηρήσουν την κοινωνική σταθερότητα, με αποτέλεσμα τον φαύλο κύκλο αύξησης του χρέους. Ειδικά στις ΗΠΑ το πρόβλημα θα επιδεινωθεί και από τις σκληρές μεταναστευτικές πολιτικές που έχουν δρομολογηθεί, επηρεάζοντας το εργατικό δυναμικό της χώρας.

Το ΔΝΤ χαρακτηρίζει αυτή τη συνθήκη παγκόσμιο συστημικό κίνδυνο, καθώς μια πιθανή απώλεια εμπιστοσύνης των επενδυτών σε μία μεγάλη οικονομία μπορεί να προκαλέσει ντόμινο επιπτώσεων στις αγορές ομολόγων, τα νομίσματα και τις τράπεζες διεθνώς.