Σπύρος Σιδέρης

Αντιθέτως, ο Φιντάν παραμένει στο προσκήνιο και, για πολλούς αναλυτές, δεν είναι απλώς ένας υπουργός, αλλά ένας εν δυνάμει διάδοχος στο AKP και, σε βάθος χρόνου, ένας πιθανός υποψήφιος για την κορυφή της τουρκικής εξουσίας.

Η συζήτηση για τη «μετά Ερντογάν» εποχή δεν είναι τυχαία. Οι διαδικασίες για αναθεώρηση του Συντάγματος, που θα επέτρεπαν στον Ερντογάν να διεκδικήσει εκ νέου την προεδρία, προχωρούν αργά και με εμφανείς δυσκολίες. Ταυτόχρονα, η δημόσια εικόνα του Τούρκου προέδρου – στις ομιλίες, στις συνεντεύξεις και στις καθημερινές του εμφανίσεις – δίνει, σύμφωνα με αρκετούς παρατηρητές, την εντύπωση ενός ηγέτη κουρασμένου, που ενδεχομένως αναζητεί τρόπο να διασφαλίσει την πολιτική κληρονομιά του περισσότερο παρά να ανοίξει νέο κύκλο εξουσίας.

• Σε αυτό το πλαίσιο, ο Χακάν Φιντάν εμφανίζεται ως μια ιδιότυπη φιγούρα. Δεν προέρχεται από τον κλασικό κομματικό μηχανισμό του AKP, ούτε έχει μακρά διαδρομή σε εκλεγμένα αξιώματα. Η ισχύς του πηγάζει αλλού: από την πρόσβαση στον πυρήνα της εξουσίας, από τη γνώση των μηχανισμών ασφαλείας και πληροφοριών και από την προσωπική σχέση εμπιστοσύνης που οικοδόμησε με τον Ερντογάν όλα αυτά τα χρόνια. Μαζί με τον νυν επικεφαλής της ΜΙΤ, Ιμπραχίμ Καλίν, θεωρείται από τα στελέχη που γνωρίζουν τον Τούρκο πρόεδρο όσο λίγοι – περισσότερο ακόμη και από ιστορικά στελέχη του κόμματος.

Το τελευταίο διάστημα, ωστόσο, κάτι αλλάζει. Ο Φιντάν, που ως επικεφαλής της ΜΙΤ είχε δώσει μόλις μία συνέντευξη σε όλη του τη θητεία, εμφανίζεται πλέον πολύ πιο πρόθυμος να μιλήσει δημόσια. Πολλαπλασιάζονται οι ομιλίες, οι δηλώσεις, αλλά και τα βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα, όπου παρουσιάζεται με σχεδόν ηρωική αισθητική, συχνά υπό τους ήχους οθωμανικών εμβατηρίων. Για τους επικριτές του, αυτή η εικόνα δεν είναι αυθόρμητη: αποτελεί μέρος μιας επικοινωνιακής προετοιμασίας για έναν ρόλο πολύ μεγαλύτερο από αυτόν του υπουργού Εξωτερικών.

Κομβικό στοιχείο στην αφήγηση γύρω από τον Φιντάν είναι η φήμη του ως «στρατηγικού νου». Οι υποστηρικτές του επιμένουν ότι πρόκειται για έναν άνθρωπο με βαθιά γνώση των διεθνών σχέσεων και των σύγχρονων στρατηγικών θεωριών. Οι επικριτές του, αντίθετα, σημειώνουν ότι – σε αντίθεση με τον Αχμέτ Νταβούτογλου και το δόγμα του «Στρατηγικού Βάθους» – ο Φιντάν δεν έχει παρουσιάσει μέχρι σήμερα ένα συνεκτικό θεωρητικό έργο που να τεκμηριώνει αυτή τη φήμη.

Εδώ ακριβώς παρεμβαίνει ένα ιντριγκαδόρικο στοιχείο: η φερόμενη προσήλωσή του στην κινεζική φιλοσοφία και ειδικότερα στο κλασικό έργο «Ι Τσινγκ» (Το Βιβλίο των Αλλαγών). Στα τουρκικά μέσα, το βιβλίο αυτό έχει παρουσιαστεί σχεδόν μυθικά ως «το βιβλίο κάτω από το μαξιλάρι του Χακάν Φιντάν». Πρόκειται για ένα από τα αρχαιότερα φιλοσοφικά και στρατηγικά κείμενα της Κίνας, που χρησιμοποιήθηκε επί αιώνες ως οδηγός για ηγεμόνες, στρατηγούς και διοικητές.

• Το «Ι Τσινγκ» δεν είναι απλώς ένα φιλοσοφικό βιβλίο, αλλά ένα εργαλείο σκέψης που αντιμετωπίζει την εξουσία ως διαδικασία προσαρμογής και όχι ως άσκηση ωμής ισχύος. Μέσα από σύμβολα και ερμηνείες, διδάσκει ότι ο ηγέτης οφείλει να αναγνωρίζει πότε πρέπει να κινηθεί, πότε να περιμένει και πότε να αλλάξει πορεία. Γι’ αυτό και επί αιώνες αποτέλεσε σημείο αναφοράς για αυτοκράτορες, στρατηγούς και κρατικούς αξιωματούχους στην Κίνα.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Φιντάν δεν αποχωρίζεται το «Ι Τσινγκ» ούτε στα ταξίδια του και επανέρχεται συχνά στα αποσπάσματά του, αναζητώντας πρότυπα σκέψης που δίνουν έμφαση στην προσαρμογή, στην πρόβλεψη των εξελίξεων και στη διαχείριση της ισχύος χωρίς μετωπικές συγκρούσεις. Για τους υποστηρικτές του, αυτή η προσέγγιση εξηγεί και τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε κρίσιμες στιγμές, όπως η αντιμετώπιση των δικτύων του Φετουλάχ Γκιουλέν και το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016.

• Οι επικριτές του, πάντως, ειρωνεύονται αυτή τη «στροφή στην Ανατολή», υποστηρίζοντας ότι ένας επίδοξος ηγέτης της Τουρκίας θα έπρεπε να αντλεί έμπνευση περισσότερο από την εγχώρια πνευματική παράδοση, παρά από ένα κινεζικό, σχεδόν μαντικό, κείμενο. Η αντιπαράθεση αυτή, ωστόσο, αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: ότι η μάχη για τη διαδοχή στο AKP δεν θα είναι μόνο πολιτική, αλλά και ιδεολογική.

Αν τελικά το κυβερνών κόμμα παραμείνει στην εξουσία και ο Ερντογάν επιλέξει – ή αναγκαστεί – να ανοίξει τον δρόμο για τον διάδοχό του, τα διλήμματα θα είναι σαφή. Από τη μία, ο Ιμπραχίμ Καλίν, με αναφορές στη δυτική πολιτική σκέψη και τον ισλαμικό φιλοσοφικό λόγο. Από την άλλη, ο Χακάν Φιντάν: ένας άνθρωπος της σιωπής, της μυστικής διπλωματίας και – όπως λένε οι ίδιοι οι υποστηρικτές του – της στρατηγικής υπομονής. Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση έχει ήδη ξεκινήσει. Και αυτό, από μόνο του, δείχνει ότι στην Τουρκία το παρασκήνιο αρχίζει σιγά σιγά να μετατρέπεται σε προσκήνιο.

Σπύρος Σιδέρης

Ή πρόκειται περισσότερο για μια προσπάθεια να «δοκιμαστεί» ο Μπιλάλ στο πολιτικό προσκήνιο, χωρίς ακόμη να έχει κλειδώσει κάποιο σχέδιο δυναστικής εξουσίας;

Η σκιά της διαδοχής πάνω από το AKP

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ηγείται του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) από το 2001 και της χώρας –με διαφορετικά θεσμικά καπέλα– από το 2002. Για πάνω από δύο δεκαετίες, η ηγεμονία του στο κόμμα δεν αμφισβητήθηκε σοβαρά: ακόμη και στις περιόδους που τυπικά παρέδιδε την προεδρία του κόμματος σε στελέχη όπως ο Αχμέτ Νταβούτογλου ή ο Μπινάλι Γιλντιρίμ, ήταν σαφές ότι ο πραγματικός πόλος ισχύος βρισκόταν στο προεδρικό παλάτι.

Η συζήτηση για τη «μετά Ερντογάν» εποχή έμοιαζε σχεδόν ταμπού στο εσωτερικό του AKP. Ως πιθανοί διάδοχοι έχουν κατά καιρούς αναφερθεί πρόσωπα όπως ο υπουργός Εξωτερικών και πρώην επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών Χακάν Φιντάν, ή ο γαμπρός του προέδρου και ισχυρός παράγοντας της αμυντικής βιομηχανίας Σελτζούκ Μπεϊρακτάρ. Όμως όλα αυτά παρέμεναν σε επίπεδο σεναριολογίας, χωρίς να μεταφράζονται σε οργανωμένες εσωκομματικές διαδικασίες ή σε ανοιχτή δημόσια συζήτηση.

Τυπικά, ο Ερντογάν βρίσκεται ήδη στη θητεία που –με βάση το ισχύον Σύνταγμα– θα έπρεπε να είναι η τελευταία του. Ωστόσο, στο τουρκικό πολιτικό σύστημα έχουν ήδη ανοίξει διάδρομοι για ενδεχόμενη νέα υποψηφιότητά του: πρόωρες εκλογές που θα «μηδενίσουν» τον μετρητή των θητειών ή ακόμη και συνταγματικές αλλαγές που θα αναδιαμορφώσουν το πλαίσιο. Σε αυτό το σκηνικό, η έννοια της διαδοχής δεν είναι άμεση, αλλά «αιωρείται» ως μεσοπρόθεσμη προοπτική.

Ο Μπιλάλ Ερντογάν από τον χώρο των ιδρυμάτων στο πολιτικό προσκήνιο

Μέχρι πρόσφατα, ο Μπιλάλ Ερντογάν παρουσιαζόταν ως πρόσωπο με βαρύτητα κυρίως στο παρασκήνιο: πρόεδρος του Συμβουλίου των Επιτρόπων του ιδρύματος «Διάδοση της Γνώσης», ενεργός σε οργανισμούς της κοινωνίας των πολιτών που ασχολούνται με εκπαίδευση, κουλτούρα και θρησκευτική διαπαιδαγώγηση. Η δράση του εδραίωνε το ισλαμοσυντηρητικό μπλοκ εξουσίας, αλλά χωρίς να τον εμφανίζει ως «πολιτικό παίκτη πρώτης γραμμής».

Το τελευταίο διάστημα, όμως, το σκηνικό αλλάζει. Ο Μπιλάλ εμφανίζεται σε μια σειρά εκδηλώσεων με σαφές πολιτικό φορτίο: στο 18ο «Οικονομικό Ευρασιατικό Φόρουμ Βερόνα» στην Κωνσταντινούπολη, μίλησε για τις σχέσεις της Τουρκίας με τη Ρωσία και την Ουκρανία και για τη γενοκτονική διάσταση του πολέμου στη Γάζα. Σε άλλη εκδήλωση, με τίτλο «Δικαιοσύνη για την Παλαιστίνη: Αντίσταση στην αδικία», καταδίκασε τη «διαστρέβλωση της αλήθειας» και την «εξαφάνιση ενός λαού», χρησιμοποιώντας γλώσσα που παραπέμπει στον σκληρό αντιισραηλινό τόνο του καθεστώτος.

Παράλληλα, συμμετείχε σε φόρουμ νεολαίας με θέμα τα οράματα για μια «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία», δίπλα στον εκπρόσωπο του AKP Ομέρ Τσελίκ, αγγίζοντας έτσι τον πυρήνα του Κουρδικού και της πολιτικής ασφαλείας. Στη συνέχεια βρέθηκε στην κατεχόμενη βόρεια Κύπρο, ως μέλος αντιπροσωπείας του Ιδρύματος Ισλαμικών Ιστορικών Ερευνών (iBTAV), όπου είχε ξεχωριστή συνάντηση με τον ηγέτη της τ/κ κοινότητας Τουφάν Ερχουρμάν. Τέλος, μίλησε ως κεντρικός ομιλητής σε εκδήλωση επιχειρηματιών, όπου άσκησε σκληρή κριτική στην Ένωση Βιομηχάνων και Επιχειρηματιών της Τουρκίας TÜSİAD, έναν από τους παραδοσιακούς αντίπαλους πόλους του προεδρικού στρατοπέδου.

Όλα αυτά συνθέτουν μια εικόνα συστηματικής ανάδειξης. Δεν πρόκειται απλώς για έναν δραστήριο γιο του προέδρου, αλλά για έναν άνθρωπο που δοκιμάζει τη φωνή του σε όλα τα μεγάλα μέτωπα: εξωτερική πολιτική, παλαιστινιακό, οικονομία, νεολαία, Κύπρος, εσωτερική ασφάλεια.

Προετοιμασία για την προεδρία ή «ασφάλεια για κάθε ενδεχόμενο»;

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι αν όλο αυτό συνιστά σχέδιο διαδοχής στην προεδρία ή κάτι πιο σύνθετο. Οι περισσότεροι σοβαροί παρατηρητές στην Άγκυρα θεωρούν ότι ένα σενάριο όπου ο Μπιλάλ Ερντογάν διαδέχεται τον πατέρα του άμεσα στην προεδρία παραμένει πολύ απίθανο στην τρέχουσα φάση.

• Πρώτον, επειδή ο ίδιος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δείχνει αποφασισμένος να διατηρήσει τον έλεγχο της εξουσίας και να εξαντλήσει όλα τα συνταγματικά περιθώρια.
• Δεύτερον, επειδή ο Μπιλάλ δεν κατέχει μέχρι στιγμής κανένα επίσημο κομματικό ή κρατικό αξίωμα, κάτι που θα καθιστούσε ένα άλμα κατευθείαν στην κορυφή πολιτικά δύσπεπτο, ακόμη και για ένα καθεστώς με τόσο συγκεντρωμένη ισχύ.

Υπάρχει επίσης η διάσταση του πολιτικού κόστους: η εικόνα του γιου που διαδέχεται τον πατέρα θα άνοιγε σε βάθος τη συζήτηση περί οικογενειοκρατίας και μετατροπής της Τουρκίας σε μια ιδιότυπη «δημοκρατική μοναρχία». Ακόμη κι αν η διαδοχή γινόταν μέσω εκλογών, η νομιμοποίησή τους θα δεχόταν σφοδρή κριτική από την αντιπολίτευση και τη διεθνή κοινή γνώμη.

Πιο ρεαλιστικά, δύο σενάρια ξεχωρίζουν:

Πρώτον, ότι ο Ερντογάν «χτίζει» σταδιακά ένα πολιτικό προφίλ για τον Μπιλάλ στο μακρινό μέλλον: του δίνει χώρο στη δημόσια σφαίρα, τον εξοικειώνει με τις αρένες της εξωτερικής πολιτικής, της νεολαίας, των επιχειρηματιών, αλλά χωρίς να του αναθέτει άμεσα αξιώματα. Έτσι, ο Μπιλάλ μπορεί να λειτουργεί ως «εφεδρεία» για απρόβλεπτες εξελίξεις – για παράδειγμα, αν οι συνταγματικές διαδρομές για νέα υποψηφιότητα του προέδρου μπλοκαριστούν.

Δεύτερον, ότι ο στόχος δεν είναι (τουλάχιστον προς το παρόν) η προεδρία, αλλά η ηγεσία του AKP. Η ιδέα του διαχωρισμού μεταξύ προέδρου της Δημοκρατίας και προέδρου του κόμματος έχει συζητηθεί παλαιότερα, ως τρόπος να «απελευθερωθεί» ο χρόνος του Ερντογάν για τα κρατικά καθήκοντα, ενώ ο κομματικός μηχανισμός θα περνούσε σε ένα πρόσωπο απολύτως ελεγχόμενο από τον ίδιο. Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο Μπιλάλ Ερντογάν θα μπορούσε να εμφανιστεί ως ο εγγυητής της συνέχειας της ερντογανικής γραμμής στο κόμμα, χωρίς να προκαλεί την ίδια θύελλα αντιδράσεων που θα προκαλούσε μια απόπειρα οικογενειακής κληρονομικής διαδοχής στην κορυφή του κράτους.

Τι θα κρίνει την απάντηση

Σε κάθε περίπτωση, το αν ο Μπιλάλ Ερντογάν θα εξελιχθεί σε πραγματικό διεκδικητή της εξουσίας ή θα παραμείνει ένας «διακριτικός» παίκτης της παρασκηνιακής ισχύος, θα κριθεί από δύο στοιχεία: τη διάρκεια και το βάθος της πολιτικής του παρουσίας.

Αν η τωρινή έκρηξη εμφανίσεων αποδειχθεί μια σύντομη «καμπάνια εικόνας», το σενάριο της άμεσης διαδοχής θα ξεθωριάσει. Αν όμως δούμε τον Μπιλάλ να αποκτά θεσμικό ρόλο –έστω και χαμηλότερου επιπέδου– στο κράτος ή στο AKP, να τοποθετείται συστηματικά σε κεντρικά ζητήματα και να δοκιμάζεται σε εκλογικές αναμετρήσεις, τότε η συζήτηση για τον «επόμενο Ερντογάν» δεν θα είναι πλέον θεωρητική.

Μέχρι τότε, η Άγκυρα θα συνεχίσει να κινείται σε γκρίζες ζώνες: ανάμεσα σε ένα υπερπροεδρικό σύστημα κομμένο και ραμμένο στα μέτρα ενός ανθρώπου και σε μια κοινωνία που παραμένει βαθιά πολωμένη, αλλά ταυτόχρονα εξοικειωμένη με την ιδέα ότι η πολιτική εξουσία στην Τουρκία είναι πλέον άρρηκτα δεμένη με το όνομα Ερντογάν – με ό,τι κι αν σημαίνει αυτό για το μέλλον της χώρας.

Σπύρος Σιδέρης

Πολιτικά, ο Τούρκος πρόεδρος εξέπεμψε σήματα τόσο προς το εσωτερικό –στοχεύοντας το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP)– όσο και προς το εξωτερικό, καταδικάζοντας με οξύτητα την επίθεση του Ισραήλ κατά του στολίσκου Global Sumud Flotilla με προορισμό τη Γάζα, την οποία χαρακτήρισε «πράξη πειρατείας».

Όλα αυτά συνδέονται με έναν στόχο-ομπρέλα: προετοιμασία για τις εκλογές του 2028, με μια κομματική μηχανή που θέλει να ξαναγίνει κυρίαρχη στο πεδίο και πειστική στην κοινωνία.

«Πολιτική χωρίς φίλτρα»: η εντολή για διαρκή παρουσία στον δρόμο

Ο Ερντογάν ζήτησε από τους επικεφαλής των οργανώσεων να είναι «σε μόνιμη κίνηση», να λειτουργούν «24/7» και να καταστήσουν το ΑΚΡ «παρόν σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας». Η λογική της «πολιτικής συνολικής κάλυψης» –όπως την περιέγραψε– βασίζεται στην άμεση, αμφίδρομη επαφή με τους πολίτες: από την εξυπηρέτηση καθημερινών αιτημάτων έως την απορρόφηση κοινωνικών κραδασμών που προκαλούν η οικονομική κρίση, η ανεργία και η ακρίβεια.

Η πρωτοβουλία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία» παρουσιάστηκε ως μη διαπραγματεύσιμη ραχοκοκαλιά του αφηγήματος ασφάλεια–σταθερότητα, με προειδοποίηση ότι «οποιαδήποτε χαλάρωση δεν συγχωρείται».

Οργανωτικό έλεγχος 81 επαρχιών, 922 τοπικών οργανώσεων – και κύμα αλλαγών

Η σύσκεψη ακολούθησε εκτεταμένη αξιολόγηση της κομματικής λειτουργίας: 81 επαρχίες και 922 τοπικά παραρτήματα βαθμολογήθηκαν σε τρία κριτήρια:

• παρουσία στο πεδίο,
• ποιότητα επικοινωνίας με τους πολίτες,
• ταχύτητα ανταπόκρισης σε καθημερινά αιτήματα.

Το συμπέρασμα ήταν ετερογενές: ισχυροί θύλακες αποτελεσματικότητας συνυπάρχουν με εστίες κόπωσης και χαμηλής διείσδυσης. Με βάση αυτά, το ΑΚΡ ξεκίνησε επανασχεδιασμό της τοπικής ηγεσίας για να κλείσει κενά και να ενισχύσει τον οργανωτικό συγχρονισμό. Το μήνυμα που μεταφέρθηκε από κομματικές πηγές: «Δεν είναι εκκαθαρίσεις, είναι σκυταλοδρομία». Έτσι, είδαμε νέους προέδρους οργανώσεων σε επαρχίες με την προειδοποίηση ότι το κύμα αλλαγών μπορεί να επεκταθεί.

Η γραμμή που περιέγραψε η επίσημη ανακοίνωση είναι σαφής: η αλλαγή «σημαιοφόρων» κρίνεται αναγκαία για να παραμείνει το ΑΚΡ η πιο δυναμική δύναμη του πολιτικού σκηνικού. Στο πολιτικό υπόβαθρο συνυπολογίζεται η διπλή ήττα σε Κωνσταντινούπολη και Άγκυρα (2019) και η αδυναμία ανακατάκτησής τους το 2024 – παράγοντας που επιβάλλει αυτοκριτική, νέο αίμα και λειτουργικές μεταρρυθμίσεις.

«Όχι ρουλέτα προσώπων αλλά μεθοδική ανανέωση»

Ο Χασάν Καρατζά, στέλεχος της Νεολαίας του ΑΚΡ, περιέγραψε την αλλαγή ως συστημική ανανέωση με μετρήσιμα κριτήρια. Όπως είπε, η αντικατάσταση προσώπων δεν είναι αυτοσκοπός: προηγείται πλήρης αποτίμηση με βάση την επίδοση στο πεδίο, το βάθος επαφής με τους πολίτες και την ικανότητα διαχείρισης των τοπικών προκλήσεων. Το νέο μείγμα δεν «σβήνει» την εμπειρία· επιδιώκει ισορροπία ανάμεσα σε βετεράνους και ανερχόμενους, ώστε το κόμμα να εμφανιστεί ανανεωμένο χωρίς να χάσει τη θεσμική μνήμη του.

Μηνύματα εξωτερικής πολιτικής: Γάζα, Global Sumud Flotilla και ρητορική «πειρατείας»

Το κομματικό βήμα μετατράπηκε σε πλατφόρμα εξωτερικής πολιτικής. Ο Ερντογάν καταδίκασε «με τον πιο έντονο τρόπο» την ισραηλινή επίθεση στον στολίσκο «Global Sumud Flotilla» με κατεύθυνση τη Γάζα, μιλώντας για «πράξη πειρατείας» που στοχεύει στην παρεμπόδιση ανθρωπιστικής βοήθειας. Επανέλαβε ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να στηρίζει τον παλαιστινιακό λαό και να εργάζεται για αποκλιμάκωση. Η αναφορά συντονίζεται με το προφίλ που χτίζει διεθνώς: ηγεσία που συνδυάζει ασφάλεια στο εσωτερικό και κανονιστική φωνή για ζητήματα Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής.

Εσωτερικό μέτωπο: σύγκρουση με το CHP και «άνοιγμα» σε αντιπολιτευόμενους

Στο εσωτερικό, ο πρόεδρος άσκησε σκληρή κριτική στο CHP για την αποχή από την εναρκτήρια συνεδρίαση της Εθνοσυνέλευσης, χαρακτηρίζοντάς την «προσβολή της λαϊκής βούλησης». Με επιθετική εξωστρέφεια, απηύθυνε πρόσκληση σε στελέχη της αντιπολίτευσης να «προσχωρήσουν» στο ΑΚΡ, κατηγορώντας ορισμένους δήμους της αντιπολίτευσης για «συστήματα πελατειακών σχέσεων» και «οικογενειοκρατία». Το πολιτικό μήνυμα: επανάκτηση απογοητευμένων ψηφοφόρων και διεύρυνση πέρα από τα παραδοσιακά σύνορα του κόμματος.

Ανάλυση προοπτικής: «Ευελιξία και αυτοαναθεώρηση ενόψει 2028»

Οι πολιτικοί αναλυτές «διαβάζουν» τις κινήσεις ως πρόωρη προθέρμανση για τις εκλογές του 2028. Το ΑΚΡ –λένε– χρειάζεται νέο αίμα, νέο λεξιλόγιο και νέες γέφυρες με μια νεότερη γενιά που βαραίνει ολοένα και περισσότερο στο εκλογικό σώμα. Η ευελιξία στην οργανωτική αρχιτεκτονική και η αυτοκριτική για χαμένες μητροπόλεις όπως η Κωνσταντινούπολη και η Άγκυρα συνιστούν αναγνώριση πραγματικών προκλήσεων: πίεση εισοδημάτων, ακρίβεια, κόπωση από τη μακρά παραμονή στην εξουσία. Το στοίχημα θα κριθεί στο αν ο οργανωτισμός θα μεταφραστεί σε χειροπιαστή βελτίωση της παρουσίας σε γειτονιές και δήμους – ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα.

Τι αλλάζει στην πράξη

• Κομματική καθημερινότητα: κανόνες πειθαρχίας για εξορμήσεις, πόρτα-πόρτα επικοινωνία, μικρές λύσεις για μικρά προβλήματα (δημοτικές υπηρεσίες, τοπικές υποδομές), ώστε να ξαναχτιστεί εμπιστοσύνη.
• Παραγωγή μηνύματος: πιο κεντρικά ενορχηστρωμένη αλλά τοπικά προσαρμοσμένη· από «μία αφήγηση για όλους» σε πολλαπλές μικροαφηγήσεις ανά συνοικία/επαρχία.
• Στελεχιακό μείγμα: ισορροπία μεταξύ εμπειρίας και νεότητας, με σαφείς δείκτες απόδοσης (επαφή με πολίτες, συμμετοχή, επίλυση προβλημάτων).
• Πολιτικό branding: το δίπολο ασφάλεια–σταθερότητα, ενισχυμένο από την ατζέντα «Γάζα» και την εικόνα του «διεθνούς διαμεσολαβητή».

Συμπέρασμα – Από την αποτίμηση στην κάλπη: δρόμος μακρύς, αλλά χαρτογραφημένος

Το σχέδιο που παρουσίασε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν είναι μια στιγμιαία «άσκηση εντυπώσεων». Είναι χάρτης πορείας: οργανωτική αποτίμηση, στοχευμένες αλλαγές και επιθετική διεύρυνση στο εσωτερικό με αιτήματα τάξης, ασφάλειας και αποτελεσματικότητας.

Το αν αυτή η οργανωτική ανασύνταξη θα μετασχηματιστεί σε εκλογική υπεροχή θα φανεί από το αν και πώς το ΑΚΡ θα κερδίσει ξανά τις μητροπόλεις, θα απαντήσει πειστικά στην οικονομική πίεση των νοικοκυριών και θα μιλήσει τη γλώσσα μιας νέας γενιάς που ζητά ευκαιρίες, διαφάνεια και αποτελέσματα. Μέχρι τότε, ένα είναι βέβαιο: η μηχανή του κόμματος ξαναμπαίνει στο πεδίο – και ο δρόμος για το 2028 χαράσσεται ήδη με πυξίδα την ασφάλεια και εργαλείο την ανανέωση.

Σπύρος Σιδέρης

Παράλληλα, η αντιπολίτευση εντείνει την πίεση, με ηγετικά στελέχη να ζητούν άμεση προσφυγή στις κάλπες, ενώ η υπόθεση του προφυλακισμένου υποψηφίου του Λαϊκού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, Εκρεμ Ιμάμογλου, προσθέτει έναν επιπλέον παράγοντα αβεβαιότητας στο πολιτικό σκηνικό. Το σκηνικό αυτό δημιουργεί ένα περίπλοκο πλέγμα ισορροπιών μεταξύ πολιτικής στρατηγικής, λαϊκής υποστήριξης και διεθνούς πίεσης.

Οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις φέρουν το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) και τον σύμμαχό του σε σημαντική πτώση, με την αποδοχή τους να μειώνεται στα παραδοσιακά εκλογικά τους κάστρα. Στο πλαίσιο αυτό, ο επικεφαλής του κόμματος Ευημερία Ξανά, Φατίχ Ερμπακάν, επανέφερε την πρόταση για διεξαγωγή πρόωρων εκλογών την άνοιξη του 2026, χαρακτηρίζοντας τη διαδικασία αυτή ως «τη μεγαλύτερη υπηρεσία που μπορεί να προσφέρει το κυβερνών κόμμα στον λαό από εδώ και στο εξής».

Η θέση αυτή ενισχύεται από στελέχη της αντιπολίτευσης, όπως ο Ταχσί Οτσακλί, βουλευτής του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος για την περιοχή της Ρίζε, ο οποίος προβλέπει τη διεξαγωγή εκλογών το φθινόπωρο του 2026, ενώ εκτιμά ότι ο προφυλακισμένος υποψήφιος Ιμάμογλου θα απελευθερωθεί έως τον Οκτώβριο του ίδιου έτους.

Η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο περίπλοκη καθώς ο πρόεδρος Ερντογάν και το κόμμα του, μαζί με τον σύμμαχό τους, Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης, αποφεύγουν να θέσουν επισήμως την επιλογή των πρόωρων εκλογών στον δημόσιο διάλογο, παρά το γεγονός ότι θα τους επέτρεπε να διατηρήσουν το δικαίωμα της υποψηφιότητας στις επόμενες προεδρικές εκλογές, πριν τη λήξη της συνταγματικής θητείας τους το 2028.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι μέσα στο κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης εξετάζεται πλέον και η πιθανότητα διεξαγωγής εκλογών το φθινόπωρο του 2027, σε μια κίνηση που θα μπορούσε να επηρεάσει καθοριστικά την πολιτική ισορροπία της χώρας.

Η πρωτοβουλία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία», που προτάθηκε από τον Ντεβλέτ Μπαχτσελί τον Οκτώβριο του 2024, και η δημιουργία της επιτροπής «Εθνικής Αλληλεγγύης, Αδελφοσύνης και Δημοκρατίας» στο κοινοβούλιο, ακολουθώντας την αντίστοιχη διαδικασία ειρηνευτικών συνομιλιών του 2013-2015, προκάλεσε έντονες ανησυχίες στους εθνικιστικούς ψηφοφόρους και στο ίδιο το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης.

Οι ηγετικές πηγές υποστηρίζουν ότι η εν λόγω πρωτοβουλία και οι διαβουλεύσεις γύρω από αυτήν είναι οι κύριοι λόγοι της σταδιακής φθοράς της δημοφιλίας του Συνασπισμού του Λαού, παρά τις διαβεβαιώσεις για επίτευξη μιας λύσης στο κουρδικό ζήτημα.

Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων εβδομάδων δείχνουν ότι η στρατηγική του Συνασπισμού δεν πείθει πλέον τους παραδοσιακούς υποστηρικτές του, ενώ η βάση των ψηφοφόρων εμφανίζεται διχασμένη και διστακτική να προσφέρει την ψήφο της στο κυβερνών κόμμα. Αυτό το πολιτικό κλίμα έχει δημιουργήσει συνθήκες πίεσης για τον Ερντογάν, ο οποίος φαίνεται να εξετάζει προσεκτικά τις επιλογές του, μεταξύ της συνέχισης της υπάρχουσας πολιτικής χωρίς εκλογές και της πρόωρης προσφυγής στις κάλπες, προκειμένου να επανακαθορίσει τις πιθανότητες επιτυχίας του.

Η στάση της αντιπολίτευσης είναι ενδεικτική της πίεσης που δέχεται ο πρόεδρος καθώς ο Εκρέμ Ιμάμογλου, ως προεδρικός υποψήφιος του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, παραμένει υπό κράτηση, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για πολιτική καταστολή. Ο Οτσακλί και άλλα στελέχη της αντιπολίτευσης επισημαίνουν ότι η κυβέρνηση μπορεί να επιχειρήσει να περιορίσει πολιτικά τον Ιμάμογλου, όμως οι προσπάθειες αυτές μάλλον θα αποτύχουν και η χώρα θα οδηγηθεί σε πρόωρες εκλογές, πιθανότατα το φθινόπωρο του 2026.

Ο αναλυτής Γιουσάρ Αϊντίν, αρθρογράφος της τουρκικής εφημερίδας Birgün, παρατηρεί ότι η κυβέρνηση εμφανίζεται να ενεργεί σα να μην πρόκειται ποτέ να τεθεί το εκλογικό ζήτημα στον λαό. Σύμφωνα με τον Αϊντίν, η στρατηγική της κυβέρνησης περιλαμβάνει την πίεση των κομμάτων της αντιπολίτευσης και την απομάκρυνσή τους από τον εκλογικό ανταγωνισμό, ώστε να διασφαλιστεί η δυνατότητα ελέγχου του παιχνιδιού μέχρι την εμφάνιση ενός υποψηφίου που θα θεωρηθεί εύκολος αντίπαλος. Παράλληλα, εξετάζεται η πιθανότητα μιας επιθετικής εκλογικής στρατηγικής, ενόψει της προσέγγισης των εκλογών, για την ενίσχυση της δημόσιας στήριξης, όπως έχει συμβεί και στο παρελθόν με επιτυχία.

Εντός των κοινωνικών στρωμάτων, η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δυναμική: οι πιο μορφωμένες και αστικές ομάδες τείνουν προς την αλλαγή, απαιτώντας μεγαλύτερη διαφάνεια, ελευθερία και μεταρρυθμίσεις, ενώ οι παραδοσιακοί εθνικιστικοί και θρησκευτικοί πυρήνες εξακολουθούν να στηρίζουν τον Συνασπισμό του Λαού. Η αντίθεση αυτή δημιουργεί ένα περίπλοκο πολιτικό πεδίο, όπου η κυβερνητική στρατηγική πρέπει να ισορροπήσει μεταξύ διατήρησης της εξουσίας και διαχείρισης κοινωνικών αναγκών και διεθνούς πίεσης.

Η κατάσταση στην Τουρκία επηρεάζεται και από το διεθνές περιβάλλον: οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, οι προσφυγικές ροές, η αστάθεια στη Συρία και η στρατηγική θέση της χώρας ως γεωπολιτικός κόμβος ενισχύουν την πολυπλοκότητα της εσωτερικής πολιτικής. Ο Ερντογάν και ο Μπαχτσελί φαίνεται να αξιολογούν συνεχώς το πώς οι διεθνείς και περιφερειακές εξελίξεις μπορούν να υπηρετήσουν τη στρατηγική τους, ενώ ταυτόχρονα η κοινωνία ζητά αλλαγές και μεγαλύτερη εκπροσώπηση.

Σε πολιτικό επίπεδο, η πρόταση για πρόωρες εκλογές παραμένει αμφιλεγόμενη. Από τη μια πλευρά, μπορεί να προσφέρει στον Ερντογάν τη δυνατότητα να διασφαλίσει την πολιτική του συνέχεια πριν την εκπνοή της συνταγματικής του θητείας. Από την άλλη, οι ανησυχίες για απώλεια δημοφιλίας, για την πίεση που δέχεται το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης και για τις κοινωνικές απαιτήσεις των ψηφοφόρων καθιστούν το πολιτικό παιχνίδι πολύπλοκο και αβέβαιο.

Συνολικά, η Τουρκία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής. Η στρατηγική του Ερντογάν και του Συνασπισμού του Λαού, οι πιέσεις από την αντιπολίτευση, η διαχείριση των κοινωνικών ομάδων και η διεθνής παρακολούθηση καθιστούν την πολιτική κατάσταση ασταθή και αβέβαιη. Η πιθανότητα πρόωρων εκλογών το 2026 ή το 2027 παραμένει υπαρκτή, ενώ η αναμέτρηση μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης θα κρίνει όχι μόνο την πολιτική σταθερότητα, αλλά και τη διαχείριση κρίσιμων θεμάτων, όπως το κουρδικό ζήτημα και οι εσωτερικές μεταρρυθμίσεις.

Η ανάλυση των πρόσφατων εξελίξεων δείχνει ότι ο Ερντογάν θα συνεχίσει να κινείται σε μια λεπτή γραμμή ισορροπίας μεταξύ διατήρησης της εξουσίας, εκλογικής στρατηγικής και διεθνούς πίεσης, ενώ η χώρα παρακολουθεί με έντονο ενδιαφέρον τις αποφάσεις που θα καθορίσουν το πολιτικό της μέλλον. Η αναμονή για τις επόμενες κινήσεις του προέδρου και των συμμάχων του καθιστά την Τουρκία μια χώρα σε κατάσταση συνεχούς πολιτικής εγρήγορσης, όπου κάθε εξέλιξη μπορεί να ανατρέψει τους συσχετισμούς και να επηρεάσει καθοριστικά την πορεία της χώρας στην επόμενη δεκαετία.

«Οι ήχοι του καλέσματος για προσευχή, του σαλαβάτ και του χατμί σαρίφ από τους θόλους του τεμένους της Αγίας Σοφίας, του συμβόλου της αναγέννησης του ήλιου του πολιτισμού μας, δεν θα λείψουν μέχρι την ημέρα της κρίσης…», αναφέρεται στο σποτ.

Στο βίντεο απεικονίζεται η «μεγάλη προσμονή που έζησαν 3 ολόκληρες γενιές στην Τουρκία», μέχρι να ξαναγίνει η Αγία Σοφία τζαμί, ενώ στο τέλος του σποτ εμφανίζεται φωτογραφία του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με το σύνθημα της προεκλογικής του εκστρατείας «Ο σωστός άνθρωπος, τη σωστή ώρα».

Λίγο πριν κυκλοφορήσει το προεκλογικό σποτ του AKP ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, ο κοινός υποψήφιος της αντιπολίτευσης είχε αναρωτηθεί, ως άλλος «προφήτης» πότε θα χρησιμοποιούσε η κυβέρνηση Ερντογάν την Αγιά Σοφία ως προεκλογικό εργαλείο.

Ο Κιλιτσντάρογλου σε ανάρτηση που είχε κάνει στο twitter έγραφε: «Για να δούμε πότε θα ξεκινήσει η προπαγάνδα για το τζαμί της Αγίας Σοφίας… Τα πάντα γι’ αυτούς είναι διαφήμιση. Δεν έχουν κανένα ιερό και όσιο, όλα είναι προπαγάνδα. Σε τι έχουν μετατρέψει τις κοινές μας αξίες; Το καθαρό μέτωπο ανήκει σε αυτούς που δεν κλέβουν, δεν διώχνουν, δεν χαραμίζουν και δεν αφήνουν τον λαό τους να λιμοκτονεί. Τελεία και παύλα!»

Στις 5 Μαΐου το κρατικό Τουρκικό Ινστιτούτο Στατιστικής ανακοίνωσε πως ο ετήσιος πληθωρισμός καταναλωτή άγγιξε το 70%, το υψηλότερο επίπεδο από τότε που πρωτοανέλαβε την εξουσία το AKP το 2002.

Η Κεντρική Τράπεζα της Δημοκρατίας της Τουρκίας απέδωσε την εκτίναξη στις τιμές ενέργειας και τροφίμων στον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς και στα σχετιζόμενα με την πανδημία προβλήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η τράπεζα δεν έχει, ωστόσο, αυξήσει τα επιτόκια για να καταπολεμήσει τον πληθωρισμό, όπως έχουν πράξει πολλές άλλες κεντρικές τράπεζες.

Αν και ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας Sahap Kavcioglu προέβλεψε πως ο πληθωρισμός θα αρχίσει να μειώνεται τον Ιούνιο, διάφοροι δείκτες υποδηλώνουν πως αυτό δεν θα συμβεί. Ο Δείκτης Τιμών Παραγωγού της Τουρκίας (PPI) εκτινάχθηκε στο 122% από 115%, αύξηση που θα πρέπει να αναμένεται πως θα περάσει στους καταναλωτές.

Την ίδια ώρα, η ιδιωτική εταιρεία δημοσκοπήσεων MetroPoll υποδηλώνει πως πρόσωπα της αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένων του δημάρχου της Άγκυρας Mansur Yavas, του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης Ekram Imamoglu και του επικεφαλής του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) Kemal Kilicdaroglu, βρίσκονται πολύ κοντά στο να νικήσουν τον πρόεδρο Recep Tayyip Erdogan στις προεδρικές εκλογές του 2023.

Ο Kavcioglu, πρώην βουλευτής του AKP, έχει κρατήσει τα επιτόκια στο 14%, όμως τα πραγματικά επιτόκια είναι τώρα καθαρά αρνητικά λόγω του αυξανόμενου ετήσιου πληθωρισμού.

Ο πληθωρισμός της Τουρκίας έχει αυξηθεί ταχύτατα από το δ’ τρίμηνο του 2021, όταν ήταν στο ήδη υψηλό του 36% τον Δεκέμβριο του 2021, ενώ τα σοκ στα εμπορεύματα, οι αυξήσεις μισθών και τα προβλήματα στην αλυσίδα προμήθειας συνεχίζουν να επιταχύνουν τις αυξήσεις τιμών. Για να κατευνάσει τη λαϊκή οργή για τον πληθωρισμό, η Τουρκία αύξησε τον κατώτατο μισθό κατά 50% τον Δεκέμβριο του 2021.

Αν και μια αύξηση επιτοκίων θα μπορούσε να χαλιναγωγήσει τον πληθωρισμό, ωστόσο μπορεί να μην αντισταθμίσει τη διάβρωση της λαϊκής στήριξης προς τον Erdogan και το AKP. Ο Erdogan ήταν από καιρό επιφυλακτικός με τις αυξήσεις των επιτοκίων, αλλά τις ανέχτηκε κατά καιρούς, κυρίως για να βοηθήσει στη σταθεροποίηση της λίρας εν μέσω της νομισματικής κρίσης του 2018. Η πολιτική πίεση που προκαλείται από τον πληθωρισμό μπορεί να πείσει τον πρόεδρο να επιτρέψει περαιτέρω αυξήσεις επιτοκίων από την κεντρική τράπεζα, στην οποία ασκεί σημαντική επιρροή.

Όμως ο πληθωρισμός είναι μόνο ένα από τα οικονομικά προβλήματα της Τουρκίας. Οι υψηλές τιμές ενέργειας και τροφίμων παραμένουν πιθανές παγκοσμίως μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι κεντρικές τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της Fed, έχουν αρχίσει να αυξάνουν τα επιτόκια, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού για τις τουρκικές εταιρείες και αυξάνοντας το κόστος του σημαντικού εταιρικού χρέους της χώρας, μεγάλο μέρος του οποίου διακρατείται σε δολάρια.

Ανεξάρτητα από το πώς θα προχωρήσει ο Erdogan, η εμπιστοσύνη των Τούρκων στην κυβέρνηση του ΑΚΡ μπορεί να έχει υποστεί ανεπανόρθωτη ζημιά – ειδικά οι νεότεροι ψηφοφόροι, που μεγάλωσαν με τον Erdogan πρόεδρο κατά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους. Για αυτούς τους ψηφοφόρους, ακόμη και μια οικονομική ανάκαμψη μπορεί να μην είναι αρκετή για να τους πείσει να υποστηρίξουν το AKP.

Υπάρχει μια διάσπαση γενεών όσον αφορά τις αντιλήψεις των ψηφοφόρων για τη διαχείριση της οικονομίας του AKP. Πολλοί Τούρκοι που γεννήθηκαν μετά το 2000 δεν θυμούνται την πιο ασταθή οικονομία της δεκαετίας του 1990, όταν ο πληθωρισμός ήταν ακόμη υψηλότερος και το νόμισμα βαθιά ασταθές. Οι παλαιότεροι Τούρκοι, ωστόσο, είναι πιο πρόθυμοι να υποστηρίξουν το κόμμα σε ταραχώδεις καιρούς, επειδή θυμούνται ότι οι κυβερνήσεις πριν από το ΑΚΡ είχαν χειρότερα οικονομικά αποτελέσματα. Η υποστήριξη αυτής της ομάδας, ωστόσο, μπορεί να μην είναι πλέον αρκετή για να εγγυηθεί την πλειοψηφία στις κάλπες καθώς αυξάνεται ο αριθμός των νεότερων ψηφοφόρων.

Ο Erdogan αντιτίθεται εδώ και πολύ καιρό στα υψηλότερα επιτόκια, θεωρώντας τα αντι-ισλαμικά και μια μορφή τοκογλυφίας. Δεδομένης της οικονομικής αδυναμίας της χώρας, η πολιτική στρατηγική του AKP θα εξαρτηθεί περισσότερο από τη χειραγώγηση του εκλογικού συστήματος έναντι της αντιπολίτευσης.

Ήδη, το AKP έχει μειώσει το εκλογικό όριο για την είσοδο στο κοινοβούλιο στο 7% από 10% για να διασφαλίσει ότι ο σύμμαχός του, το υπερεθνικιστικό Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος, μπορεί να κερδίσει ακόμα παρά τη μειωμένη υποστήριξή του. Μπορεί επίσης να απαγορεύσει το Κουρδικό Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα (HDP) μέσω του ελέγχου του στο δικαστικό σώμα για να αποδυναμώσει την αντιπολίτευση και να χρησιμοποιήσει την επιρροή του στα μέσα ενημέρωσης για να δημιουργήσει δυσμενή αφηγήματα για δημοφιλείς προεδρικούς υποψηφίους, όπως ο Yavas, ο Imamoglu ή ο Kilicdaroglu, πριν από τις εκλογές.

Το AKP προσπάθησε να χειραγωγήσει την ψηφοφορία για τον δήμαρχο της Κωνσταντινούπολης το 2019 πραγματοποιώντας ξανά τις εκλογές μετά την ήττα του υποψηφίου του, αλλά το CHP κέρδισε τις δεύτερες εκλογές.

Το AKP θα εκμεταλλευτεί επίσης ορισμένες ξένες κρίσεις για να κερδίσει τους εθνικιστές ενώ θα προσεγγίσει πρώην αντιπάλους για επενδύσεις και εμπορικούς δεσμούς. Η Τουρκία εξακολουθεί να εμπλέκεται στρατιωτικά στη Λιβύη, τη Συρία και τον Καύκασο και όλο και περισσότερο στην Ουκρανία. Θα μπορούσε να αυξήσει αυτή τη εμπλοκή για να επιδείξει τη δύναμη της Τουρκίας στους εθνικιστές στο εσωτερικό και να επιδείξει τις ηγετικές ικανότητες του Erdogan.

Η Τουρκία πιθανότατα δεν θα ξεκινήσει αντιπαραθέσεις με αντιπάλους στο εξωτερικό, αλλά θα κλιμακώσει εάν ένας αντίπαλος απειλήσει τα συμφέροντά της. Η Άγκυρα θα προσπαθήσει επίσης να πείσει τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να ανοικοδομήσουν τους οικονομικούς δεσμούς με την Τουρκία μέσω προσωπικής διπλωματίας μεταξύ των ηγετών αυτών των χωρών και του Erdogan και μέσω προσφορών να τους πουλήσει όπλα, όπως το drone Bayraktar TB2. Ωστόσο, τέτοιες προσπάθειες μπορεί να μην αρκούν για να βοηθήσουν τις εκλογικές ευκαιρίες του ΑΚΡ και θα μπορούσαν ακόμη και να γυρίσουν μπούμερανγκ στο ΑΚΡ, εάν η εμβάθυνση της εμπλοκής σε πόλεμο στο εξωτερικό δεν εξελιχθεί προς τα συμφέροντα της Τουρκίας.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν παράσχει swaps νομισμάτων για να σταθεροποιήσουν τη λίρα, αλλά ούτε αυτά, ούτε η Σαουδική Αραβία έχουν το οικονομικό βάρος ή το συμφέρον να διασώσουν πλήρως την Τουρκία.

Η παρέμβαση της Τουρκίας στη Λιβύη το 2020 έδωσε αρχικά στο ΑΚΡ μια ώθηση στις εκλογές, αλλά αυτό το αποτέλεσμα εξασθένησε, καθώς το κοινό έστρεψε την προσοχή του στα εσωτερικά οικονομικά προβλήματα.

Επιστολή προς την ηγεσία και τα κόμματα-μέλη του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, αναφορικά με την Αγία Σοφία και τις τουρκικές προκλήσεις, απέστειλε ο Γραμματέας Διεθνών Σχέσεων και Ε.Ε. της Ν.Δ. και Βουλευτής Σερρών Τάσος Χατζηβασιλείου.

Κι εδώ αρχίζουν οι αντιφάσεις:

Η Ν.Δ καταγγέλει στο ΕΛΚ τον Ταγίπ Ερντογάν ότι παραβιάζει τις διεθνείς συμφωνίες και το διεθνές δίκαιο. Ισχυρότερο κόμμα στο ΕΛΚ είναι το CDU της Άνγκελα Μέρκελ, με την διαμεσολάβηση της οποίας η κυβέρνηση της Ν.Δ ωθείται σε απευθείας διάλογο με την κυβέρνηση Ερντογάν επί μιας ευρείας αν και απροσδιόριστης ατζέντας. Συνδεδεμένο με το ΕΛΚ είναι και το AKP του Τούρκου προέδρου. Άρα, η Ν.Δ καταγγέλει στο ΕΛΚ ένα κόμμα (έμμεσα μέλος του) με το οποίο το κόμμα της Μέρκελ της ζητά να μπει σε απευθείας διάλογο!!!

Στην επιστολή, που αποτυπώνει τις θέσεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, υπογραμμίζεται ότι η απόφαση του Τούρκου Προέδρου να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τέμενος προσβάλλει ευθέως την ευρωπαϊκή ιστορία και τις κοινές αξίες όλου του δημοκρατικού κόσμου. Επιπλέον, τονίζεται ότι η εργαλειοποίηση ενός τέτοιου μνημείου, για την εξυπηρέτηση των εσωτερικών πολιτικών σκοπιμοτήτων στην Τουρκία, αποτελεί θλιβερή απόδειξη της έλλειψης σεβασμού της γειτονικής χώρας προς την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομία.

«Η Τουρκία για άλλη μια φορά παραβιάζει τις διεθνείς συμφωνίες και επιλέγει την πολιτιστική της απομόνωση», προσθέτει ο κ. Χατζηβασιλείου, ο οποίος αναφέρει ότι η πρόσφατη απόφαση ήρθε να προστεθεί στην απόπειρα παραβίασης των ελληνικών συνόρων στον Έβρο, στην παράνομη ανάμειξη της Τουρκίας στον λιβυκό εμφύλιο και στις διακηρυχθείσες απειλές του κ. Ερντογάν για έρευνες υδρογονανθράκων σε ελληνικές θαλάσσιες ζώνες.

«Η Νέα Δημοκρατία πιστεύει ακράδαντα ότι η απόφαση μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τέμενος είναι απαράδεκτη. Καλούμε όλους τους ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς να προστατεύσουν τον οικουμενικό χαρακτήρα της Αγίας Σοφίας και να υπερασπιστούν τις αρχές της ανεκτικότητας και του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου και των Συμφωνιών», καταλήγει ο Γραμματέας Διεθνών Σχέσεων και Ε.Ε. της Ν.Δ.