Σπύρος Σιδέρης

Η επίσκεψη του Στίβεν Γουίτκοφ, που ξεκίνησε την Πέμπτη με συνάντηση με τον Νετανιάχου, συνοδεύτηκε από αντικρουόμενες αναγνώσεις. Επισήμως, η επίσκεψη αποσκοπεί στη «διάσωση» των συνομιλιών για κατάπαυση του πυρός, μετά την ανταλλαγή προτάσεων και απαντήσεων μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς. Σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters, το Ισραήλ απάντησε την Τετάρτη στις τροποποιήσεις της Χαμάς επί σχεδίου για 60ήμερη εκεχειρία με αντάλλαγμα την απελευθέρωση ομήρων και Παλαιστινίων κρατουμένων, χωρίς ωστόσο να γίνουν γνωστές οι λεπτομέρειες της απάντησης. Παράλληλα, το αμερικανικό δίκτυο Axios μετέδωσε ότι ο Γουίτκοφ μετέβη στο Ισραήλ με στόχο την εξέταση της ανθρωπιστικής κρίσης στη Γάζα, ενώ η εφημερίδα Jerusalem Post αποκάλυψε πως η Χαμάς ειδοποίησε τους διαμεσολαβητές ότι δεν πρόκειται να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις όσο η κατάσταση στη Γάζα παραμένει «ανυπόφορη».

Ωστόσο, άλλες πηγές υποστηρίζουν πως ο πραγματικός σκοπός της αποστολής Γουίτκοφ είναι πιο περίπλοκος. Το κανάλι 12 του Ισραήλ επικαλείται ανώτατο Ισραηλινό αξιωματούχο που ισχυρίζεται ότι πρόκειται για αποστολή άσκησης πίεσης με στόχο την υπογραφή συμφωνίας — ακόμη και υπό συνθήκες επιδείνωσης. Ταυτόχρονα, η Χαμάς δεν έχει ακόμη τοποθετηθεί δημοσίως για την ισραηλινή απάντηση, ενώ η διαπραγματευτική της αποστολή έχει αποχωρήσει από τη Ντόχα και βρίσκεται πλέον στην Τουρκία, φέροντας νέα αβεβαιότητα για τη συνέχεια.

Από την πλευρά της, η Αίγυπτος εντείνει τις επαφές της με την Ουάσινγκτον, ζητώντας μόνιμη κατάπαυση του πυρός, πλήρη πρόσβαση ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα και ανταλλαγή κρατουμένων και ομήρων. Ο Αιγύπτιος Υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι, σε συναντήσεις του με τον Γουίτκοφ αλλά και τον Αμερικανό ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο, επανέλαβε την ανάγκη τερματισμού των επιθέσεων και επεσήμανε τις καταστροφικές συνέπειες της ισραηλινής πολιτικής λιμοκτονίας. Σύμφωνα με το Κάιρο, η καθυστέρηση στην επίτευξη συμφωνίας δεν μπορεί να συνεχιστεί — και το παράθυρο ευκαιρίας στενεύει.

Στο φόντο αυτών των εξελίξεων, διεθνείς πιέσεις ασκούνται στο Ισραήλ. Η κυβέρνηση της Πορτογαλίας, μέσω του Πρωθυπουργού Λουίς Μοντενέγκρο, ανακοίνωσε ότι θα εξετάσει με το Κοινοβούλιο και τον Πρόεδρο το ενδεχόμενο αναγνώρισης του Παλαιστινιακού κράτους τον Σεπτέμβριο στον ΟΗΕ. Παρόμοιες δηλώσεις έκαναν και οι πρωθυπουργοί του Καναδά και της Βρετανίας, στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι η διεθνής κοινότητα δεν θα παραμείνει απαθής απέναντι στην αδιέξοδη στρατηγική του Ισραήλ.

Ωστόσο, τίποτα από τα παραπάνω δεν εγγυάται άμεση πρόοδο. Όπως επισημαίνει ο Δρ Τάρεκ Φαχμί, καθηγητής πολιτικών επιστημών και ειδικός σε παλαιστινιακά και ισραηλινά ζητήματα, η επίσκεψη Γουίτκοφ μπορεί να έχει διπλό χαρακτήρα: να αποτιμήσει την κατάσταση στη Γάζα ενόψει ενδεχόμενης αμερικανικής βοήθειας, και ταυτόχρονα να συντονίσει στρατιωτικά σχέδια με το Ισραήλ, τα οποία παρουσιάζονται ήδη στην Ουάσινγκτον από ισραηλινή αποστολή. Ο Φαχμί εκφράζει επιφυλάξεις για το αν η Χαμάς, που πλέον αναζητά υποστήριξη στην Τουρκία και πιθανόν στο Ιράν, έχει πραγματική πρόθεση επανέναρξης των διαπραγματεύσεων. Αντιθέτως, θεωρεί πιο πιθανό το ενδεχόμενο ενός νέου γύρου στρατιωτικής κλιμάκωσης, με την επίσκεψη Γουίτκοφ να λειτουργεί ως «διπλωματικός προθάλαμος» για επιχειρήσεις.

Στην ίδια γραμμή, ο πρώην Παλαιστίνιος πρέσβης στην Αίγυπτο Μπαρακάτ αλ-Φάρα υποστηρίζει ότι η Χαμάς θα πρέπει να εκμεταλλευτεί τη συγκυρία και να αποδεχθεί το σχέδιο που έχει τεθεί στο τραπέζι, χωρίς να επιδιώξει νέες απαιτήσεις. Όπως τονίζει, η πίεση της διεθνούς κοινότητας και ο ρόλος της Αιγύπτου προσφέρουν μια σπάνια ευκαιρία για αποκλιμάκωση — ευκαιρία που ίσως δεν επαναληφθεί σύντομα.

Σημαντική είναι επίσης η παράμετρος της αμερικανικής στάσης. Ο Ντόναλντ Τραμπ, σε ανάρτησή του στο Truth Social, δήλωσε ότι «ο ταχύτερος δρόμος για το τέλος της ανθρωπιστικής κρίσης είναι η παράδοση της Χαμάς και η απελευθέρωση των ομήρων». Η δήλωση αυτή, έστω και εάν αναπαράγει τη ρητορική του Ισραήλ, αντανακλά και το δίλημμα της Ουάσινγκτον: να συνεχίσει τις πιέσεις για συμβιβασμό ή να επιτρέψει στο Ισραήλ να κλιμακώσει, ακόμη και εις βάρος της διεθνούς της εικόνας.

Ο αναλυτής Μπαρακάτ αλ-Φάρα υπενθυμίζει πως οι αιγυπτιακές προσπάθειες είναι οι μόνες που διατηρούν ακόμα αξιοπιστία και συνομιλούν και με τις δύο πλευρές. Όμως, όπως τονίζει, χωρίς συγκεκριμένη πίεση των ΗΠΑ στο Ισραήλ, η διαπραγματευτική δυναμική θα καταρρεύσει. Ελλείψει νέων προτάσεων και με την πιθανότητα μιας ακόμη ισραηλινής επιχείρησης στο προσκήνιο, το στρατιωτικό σενάριο επανέρχεται ως το επικρατέστερο.

Η επιστροφή του Γουίτκοφ μπορεί να λειτουργήσει είτε ως καταλύτης για μια νέα συμφωνία, είτε ως προοίμιο επιδείνωσης της κρίσης. Οι επόμενες ημέρες, και ιδιαίτερα η στάση της Χαμάς και του Ισραήλ απέναντι στις μεσολαβήσεις, θα καθορίσουν το αποτέλεσμα. Προς το παρόν, το δίλημμα παραμένει: διάλογος ή πόλεμος.

Σπύρος Σιδέρης

Στόχος είναι η διαμόρφωση ενός νέου διοικητικού και θεσμικού πλαισίου για τη Γάζα, με απομάκρυνση της Χαμάς από το πολιτικό προσκήνιο και τελική κατάληξη τη δημιουργία ενιαίου παλαιστινιακού κράτους.

Ο Αμπντελάτι δήλωσε ευθέως ότι το Κάιρο έχει έτοιμο ένα σχέδιο με πλήρη πολιτική, θεσμική και αστυνομική πρόβλεψη, το οποίο έχει ήδη τύχει αραβικής και διεθνούς υποστήριξης, υπό την προϋπόθεση επίτευξης συμφωνίας για κατάπαυση πυρός. Όπως τόνισε, «η Αίγυπτος εκπαιδεύει ήδη εκατοντάδες Παλαιστινίους για την ανάληψη καθηκόντων ασφάλειας», ενώ διεξάγει καθημερινές επαφές με τις ΗΠΑ και το Κατάρ ώστε να επιτευχθεί η αναγκαία πολιτική συναίνεση.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ, Αϊμάν Ράκαμπ, η πρόταση του Καΐρου εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική αποκατάστασης που υιοθετήθηκε στην έκτακτη Αραβική Σύνοδο Κορυφής τον περασμένο Μάρτιο και αφορά το σύνολο της ανοικοδόμησης της Γάζας. Η πρόταση της Αιγύπτου περιλαμβάνει τη δημιουργία επιτροπής κοινωνικής υποστήριξης που θα διοικεί προσωρινά τη Γάζα, την εκπαίδευση ενός νέου παλαιστινιακού αστυνομικού μηχανισμού υπό την αιγίδα της Παλαιστινιακής Αρχής και την απουσία της Χαμάς από τη μεταβατική πολιτική σκηνή.

Ο Ράκαμπ υποστηρίζει ότι η Χαμάς αναγνωρίζει πλέον ότι δεν είναι αποδεκτή ως διαχειριστική δύναμη στη μετά τον πόλεμο εποχή — ούτε σε τοπικό ούτε σε διεθνές επίπεδο. Επιπλέον, το σχέδιο προτείνει την προσωρινή ανάπτυξη διεθνών ή αραβικών δυνάμεων ασφαλείας για την επίβλεψη της τάξης έως ότου η νέα δύναμη εκπαιδευτεί επαρκώς και μεταβιβαστεί στην Παλαιστινιακή Αρχή, γεγονός που θα οδηγήσει στην προκήρυξη εκλογών και την εκκίνηση μιας πολιτικής διαδικασίας δημιουργίας ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.

Σημαντικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι η πρόταση περιλαμβάνει και το τεχνικό και οικονομικό σκέλος της ανοικοδόμησης. Η συνολική εκτιμώμενη δαπάνη φτάνει τα 53 δισεκατομμύρια δολάρια, με δύο διακριτές φάσεις: η πρώτη, διάρκειας έξι μηνών, αφορά την πρώιμη ανάκαμψη, με απομάκρυνση περίπου 50 εκατομμυρίων τόνων ερειπίων, εγκατάσταση προσωρινών κατοικιών και επισκευή περίπου 60.000 μερικώς κατεστραμμένων μονάδων. Η δεύτερη φάση, διάρκειας έως πέντε ετών, περιλαμβάνει την κατασκευή νέων κατοικιών, την ίδρυση λιμανιού και αεροδρομίου καθώς και τη δημιουργία περιοχών εφοδιαστικής υποστήριξης.

Ο Αιγύπτιος διπλωμάτης Μοχάμεντ Χεγκάζι, μέλος του Αιγυπτιακού Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων, περιέγραψε το σχέδιο ως τριμερή στρατηγική παρέμβαση, όπου η πρώτη φάση αφορά τη διπλωματική πίεση για κατάπαυση πυρός, η δεύτερη την προσωρινή αποκατάσταση και η τρίτη τη σταδιακή εφαρμογή της λύσης των δύο κρατών. Σύμφωνα με τον ίδιο, η διακυβέρνηση της Γάζας θα βασιστεί σε μια επιτροπή κοινωνικής υποστήριξης που θα λειτουργεί υπό την Παλαιστινιακή Αρχή, με μοναδική κρατική εξουσία και ενιαίο οπλισμό — κρίσιμη προϋπόθεση για την εξάλειψη των ανταγωνιστικών ένοπλων φατριών.

Ο πρώην Υφυπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου, Χουσεΐν Χαρίντι, συμφωνεί με την παραπάνω ανάλυση και προσθέτει ότι η πρόταση περιλαμβάνει και τη δημιουργία προσωρινής κυβέρνησης τεχνοκρατών, η οποία θα διοικήσει τη Γάζα για έξι μήνες, υπό την αιγίδα της Παλαιστινιακής Αρχής και χωρίς κομματικό χαρακτήρα. Η πρόβλεψη για ανάπτυξη διεθνούς δύναμης ειρήνης παραμένει ενεργή, εφόσον υπάρξει συντονισμός με τα Ηνωμένα Έθνη.

Στη βάση της έκτακτης Συνόδου για την Παλαιστίνη που φιλοξενήθηκε στο Κάιρο, το σχέδιο ενισχύθηκε περαιτέρω από τον «Νεοϋορκέζικο Διακηρυκτικό Χάρτη», ο οποίος εκδόθηκε στο τέλος της Διάσκεψης του ΟΗΕ για τη λύση των δύο κρατών. Το κείμενο αυτό υπογράμμισε την ανάγκη άμεσης εκκίνησης του σχεδίου ανοικοδόμησης, την παραμονή των Παλαιστινίων στις εστίες τους και τη διεθνή υποστήριξη για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του εγχειρήματος.

Ωστόσο, παρά τα θετικά σήματα, ο Χαρίντι επισημαίνει έναν θεμελιώδη σκόπελο: η ισραηλινή και η αμερικανική κυβέρνηση φαίνεται να έχουν διαφορετική αντίληψη για τη μεταπολεμική Γάζα. Σύμφωνα με διαρροές, προωθείται ένα σχέδιο βάσει του οποίου περίπου το 40% της Γάζας θα τεθεί υπό ισραηλινό έλεγχο. Αν και δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση, διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι το Ισραήλ έχει ήδη ξεκινήσει βήματα εφαρμογής αυτής της στρατηγικής, γεγονός που θα μπορούσε να ακυρώσει το αιγυπτιακό σχέδιο.

Η παρούσα πρόταση της Αιγύπτου, η οποία ισορροπεί ανάμεσα στην ανάγκη θεσμικής σταθερότητας και τη διεθνή νομιμότητα, αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο των μελλοντικών διαπραγματεύσεων, εφόσον επιτευχθεί κατάπαυση πυρός. Η πρόκληση έγκειται στην ευθυγράμμιση των διεθνών παικτών, στην αποδοχή των παλαιστινιακών φατριών, και κυρίως, στην κατοχύρωση του παλαιστινιακού λαού ως αυθεντικού κυρίαρχου της επόμενης ημέρας στη Γάζα.

Η συζήτηση για το μέλλον της Γάζας αποκτά έτσι μεταβατική γεωπολιτική σημασία: όχι μόνο για την ίδια την Παλαιστίνη, αλλά και για την περιφερειακή αρχιτεκτονική της Μέσης Ανατολής, την ευρωαραβική συνεργασία, και τη διεθνή τάξη που θα προκύψει μετά την πιο αιματηρή σύγκρουση της τελευταίας δεκαετίας.

Σπύρος Σιδέρης

Η Τουρκία, παρά τις αρχικές αντιπαραθέσεις με τον Χάφταρ, φαίνεται να επιχειρεί μια διπλωματική αναδίπλωση, αναζητώντας πρόσβαση και επιρροή και στα ανατολικά της Λιβύης.

Η νέα αυτή πραγματικότητα διαμορφώνεται στη σκιά των ευρύτερων ενεργειακών ανταγωνισμών στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου η οριοθέτηση ΑΟΖ, η πρόσβαση στους υδρογονάνθρακες και η κατασκευή αγωγών διαμορφώνουν το στρατηγικό παιχνίδι.

Η συμφωνία Τουρκίας-Τρίπολης και η αντίδραση του Χάφταρ

Η αρχική επαφή της Τουρκίας με τη Λιβύη έγινε μέσω της συμφωνίας θαλάσσιας οριοθέτησης που υπέγραψε με την τότε αναγνωρισμένη κυβέρνηση του Φαγιέζ αλ-Σαράτζ το 2019.

Η συμφωνία αυτή προκάλεσε έντονη αντίδραση τόσο από την Ελλάδα όσο και από την Αίγυπτο, οι οποίες τη θεώρησαν παραβίαση των κυριαρχικών τους δικαιωμάτων.

Ο Χάφταρ, ως στρατιωτικός ηγέτης της Ανατολικής Λιβύης, ευθυγραμμίστηκε πλήρως με τη γραμμή των αντιτιθέμενων χωρών και χαρακτήρισε τη συμφωνία παράνομη, αρνούμενος κάθε της νομιμότητα.

Ο ίδιος ο Χάφταρ είχε προχωρήσει το 2020 σε επίσημη δήλωση κατά της συμφωνίας, κατηγορώντας την Τουρκία ότι επεμβαίνει στα εσωτερικά της Λιβύης και ότι επιδιώκει την εγκαθίδρυση νεο-οθωμανικής επιρροής.

Οι δυνάμεις του είχαν απειλήσει με στοχοποίηση κάθε τουρκικής παρουσίας στα λιβυκά εδάφη. Σε εκείνη τη φάση, η Τουρκία υποστήριζε στρατιωτικά την Τρίπολη, συμβάλλοντας στην ανατροπή της πολιορκίας της πρωτεύουσας από τις δυνάμεις του Χάφταρ.

Από τη σύγκρουση στην επαναπροσέγγιση

Η εικόνα, όμως, άρχισε να αλλάζει ριζικά το 2023–2024. Ο γιος του Χάφταρ, Σαντάμ Χάφταρ, πραγματοποίησε επίσκεψη στην Άγκυρα, συνοδευόμενος από ομάδα επιχειρηματιών και συμβούλων. Παράλληλα, ο ανιψιός του, Μπελκάσεμ Χάφταρ, υπέγραψε συμφωνίες συνεργασίας με τουρκικές εταιρείες για έργα υποδομής στην Ανατολική Λιβύη.

Αυτή η μετατόπιση δεν ήρθε τυχαία. Μετά από μια περίοδο σχετικής ακινησίας στο πολιτικό μέτωπο της Λιβύης και τη διεθνή πίεση για τη δημιουργία ενιαίας κυβέρνησης, η Άγκυρα φαίνεται πως προσαρμόζει την πολιτική της ώστε να μην περιορίζεται μόνο στη Δυτική Λιβύη.

Η παρουσία της στην Τρίπολη, όπου διατηρεί ισχυρό στρατιωτικό και πολιτικό αποτύπωμα, συνδυάζεται πλέον με επαφές και σχέσεις στην Κυρηναϊκή, σε μια προσπάθεια διεύρυνσης της επιρροής της σε όλη τη χώρα.

Γεωοικονομική διπλωματία και επενδύσεις

Ο κύριος μοχλός αυτής της νέας προσέγγισης είναι η οικονομία. Η Τουρκία, αντιμετωπίζοντας εσωτερική οικονομική πίεση, αναζητεί στρατηγικές αγορές για τις κατασκευαστικές της εταιρείες, καθώς και για τη στρατιωτική και ενεργειακή της τεχνολογία.

Η Λιβύη προσφέρει όλα αυτά: υποδομές προς ανοικοδόμηση, κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και μια στρατηγική γεωγραφική θέση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι εταιρείες TAV, ENKA, αλλά και αμυντικές βιομηχανίες όπως η Baykar, έχουν ήδη εκδηλώσει ενδιαφέρον για δραστηριότητα στην ανατολική Λιβύη.

Η συμφωνία Χάφταρ–Τουρκίας περιλαμβάνει, σύμφωνα με αραβικές πηγές, έργα οδικών δικτύων, ανασυγκρότησης αεροδρομίων και ενεργειακών υποδομών.

Παράλληλα, έχει προταθεί η ανανέωση της τεχνικής συνεργασίας σε τομείς ασφάλειας και εκπαίδευσης.

Η στάση της Αιγύπτου και οι περιφερειακές ισορροπίες

Η Αίγυπτος, που παραδοσιακά στηρίζει τον Χάφταρ, παρακολουθεί με προσοχή τις εξελίξεις. Αν και δεν έχει διατυπώσει ανοικτή αντίδραση, αναλυτές εκτιμούν ότι η ενίσχυση της σχέσης Χάφταρ–Τουρκίας μπορεί να διαταράξει τη στρατηγική συνεργασία Καΐρου–Βεγγάζης.

Εν τω μεταξύ η προσέγγισή Αιγύπτου-Τουρκίας, ιδίως μετά τις διμερείς επισκέψεις και τις συνομιλίες Ερντογάν–Σίσι από το 2022 και μετά, οδηγεί σε μείωση της επιθετικής ρητορικής και πιθανή συνεννόηση για τον λιβυκό μεταβατικό χάρτη.

Σύμφωνα με αναλυτές, η σταδιακή προσέγγιση ενδέχεται να οδηγήσει σε συντονισμένη πίεση προς τις λιβυκές παρατάξεις ώστε να προχωρήσουν σε εκλογές και θεσμική σταθερότητα. Αν Αίγυπτος και Τουρκία συμφωνήσουν σε ελάχιστες κοινές γραμμές, τότε οι τοπικές λιβυκές ελίτ ενδέχεται να αναγκαστούν να υπακούσουν σε μια διεθνή λύση συμβιβασμού.

Αμφότερες οι χώρες βλέπουν τη Λιβύη ως αγορά έργων υποδομής. Ο τερματισμός της αντιπαλότητας μπορεί να επιτρέψει τουρκικές και αιγυπτιακές εταιρείες να συνυπάρξουν στην ανοικοδόμηση της χώρας, ιδιαίτερα στους τομείς ενέργειας, κατασκευών και μεταφορών.

Η εξομάλυνση μπορεί να επηρεάσει και την προσέγγιση της Αιγύπτου προς τις τουρκολιβυκές θαλάσσιες συμφωνίες. Αν και η Αίγυπτος έχει υπογράψει ΑΟΖ με Ελλάδα και Κύπρο, σε ένα νέο πλαίσιο εξομάλυνσης θα μπορούσε να επιλέξει διπλωματική σιγή αντί για αντιπαράθεση, διατηρώντας ισορροπία ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία.

Πάντως σύμφωνα με Άραβες αναλυτέςη αιγυπτιο-τουρκική προσέγγιση λειτουργεί εκτονωτικά στο λιβυκό ζήτημα και ενδέχεται να επιταχύνει τις διεθνείς πιέσεις για πολιτική λύση. Η Τουρκία προσαρμόζεται σε πιο «ήπιο» ρόλο και η Αίγυπτος διατηρεί τη στρατηγική επιρροή της χωρίς ανοιχτή σύγκρουση. Η Λιβύη ενδέχεται να ωφεληθεί – εφόσον η συνεργασία μεταφραστεί σε κοινή στήριξη σταθερότητας και όχι απλώς σε συμφωνίες επιρροής.

Από την άλλη πλευρά, η Αθήνα διατηρεί επιφυλακτική στάση. Αν και η Ελλάδα έχει επιχειρήσει να αναπτύξει σχέσεις με την ανατολική Λιβύη, οι νέες επαφές της με την Τουρκία επαναφέρουν στο προσκήνιο τη διαμάχη για την ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αποδοχή της τουρκικής επιρροής από τον Χάφταρ θα μπορούσε να δυσχεράνει τη διατήρηση μιας ενιαίας αντι-τουρκικής διπλωματικής γραμμής.

Πάντως, δεν είναι λίγοι εκείνοι, που συνδέουν το ζήτημα που προέκυψε με τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά, με την αναδιάταξη που παρατηρείται στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, τόσο με τη Συρία, όσο και με τη Λιβύη.

Η ρευστότητα της λιβυκής πολιτικής

Το πολιτικό σκηνικό της Λιβύης παραμένει βαθιά διαιρεμένο. Η προσωρινή κυβέρνηση εθνικής ενότητας δεν έχει επιτύχει να οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές, ενώ το κοινοβούλιο της Βεγγάζης συνεχίζει να λειτουργεί παράλληλα. Ο Χάφταρ, αν και αμφιλεγόμενος, εξακολουθεί να είναι ο ισχυρότερος στρατιωτικός παράγοντας στην ανατολική Λιβύη, ενώ η Τουρκία φαίνεται να επενδύει σε ένα πολυεπίπεδο σενάριο επιρροής – όχι μόνο μέσω της κυβέρνησης της Τρίπολης αλλά και μέσω τοπικών ελίτ στην ανατολική περιοχή.

Συμπεράσματα – Προς μια τουρκική στρατηγική διπλής όψης

Η νέα προσέγγιση της Άγκυρας έναντι του Χάφταρ δεν αποτελεί αντιστροφή της προηγούμενης πολιτικής, αλλά εξέλιξή της. Η Τουρκία επιδιώκει να μετατρέψει το στρατιωτικό και πολιτικό της κεφάλαιο στη Λιβύη σε οικονομική επιρροή, επεκτείνοντας τη στρατηγική της και πέραν των παραδοσιακών της συμμάχων.

Για τον Χάφταρ, η συνεργασία με την Τουρκία μπορεί να αποτελεί πραγματιστική κίνηση, ώστε να εξασφαλίσει επενδύσεις, τεχνογνωσία και πιθανόν διπλωματική αναγνώριση ενός ρόλου του στο μέλλον της Λιβύης.

Το σκηνικό παραμένει ρευστό, αλλά η τάση δείχνει ότι η Άγκυρα καταφέρνει να λειτουργεί ταυτόχρονα ως παίκτης, μεσολαβητής και επενδυτής. Σε μια περιοχή όπου οι συμμαχίες είναι ευμετάβλητες, η στρατηγική ευελιξία μπορεί να αποδειχθεί το πιο αποτελεσματικό εργαλείο.