Στο στόχαστρο ο Πρόεδρος και κορυφαίοι υπουργοί

Η έκθεση, την οποία παρουσίασε ο Γενικός Γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες, αναφέρει ότι ο Αχμέντ αλ Σαράα στοχοποιήθηκε προσωπικά δύο φορές: μία στο βόρειο Χαλέπι και μία στη νότια Νταράα. Παράλληλα, οι τρομοκράτες επιχείρησαν να δολοφονήσουν τον Υπουργό Εσωτερικών, Άνας Χασάν Χατάμπ, και τον Υπουργό Εξωτερικών, Ασάντ αλ Σαϊμπάνι. Οι απόπειρες αποδίδονται στην οργάνωση Saraya Ansar al-Sunnah, η οποία λειτουργεί ως «βιτρίνα» του ISIS, επιτρέποντας στο κεντρικό δίκτυο να διατηρεί μια προσχηματική άρνηση ευθύνης, ενώ παράλληλα ενισχύει την επιχειρησιακή του ευελιξία.

Το «αμάρτημα» της προσέγγισης με τη Δύση και τον Τραμπ

Το Ισλαμικό Κράτος έχει εντείνει τη στρατολόγηση νέων μελών, παρουσιάζοντας τον αλ Σαράα —ο οποίος στο παρελθόν ηγήθηκε της ισλαμιστικής οργάνωσης Hayat Tahrir al-Sham— ως «αποστάτη». Η προπαγάνδα της οργάνωσης χρησιμοποίησε ευρύτατα τις φωτογραφίες από τη συνάντηση του Σύρου Προέδρου με τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Νοέμβριο του 2025, ως «απόδειξη» ότι ο νέος ηγέτης της Δαμασκού εγκατέλειψε τις ισλαμιστικές του ρίζες και στράφηκε προς τη Δύση. Η συμμετοχή της Συρίας στη διεθνή συμμαχία κατά του ISIS τον περασμένο Νοέμβριο έχει καταστήσει τη νέα κυβέρνηση τον κύριο εχθρό των τζιχαντιστών.

Κενό ασφαλείας και η «ωρολογιακή βόμβα» του Αλ Χολ

Οι αναλυτές του ΟΗΕ προειδοποιούν ότι το ISIS εκμεταλλεύεται τα κενά ασφαλείας που άφησε πίσω της η κατάρρευση του στρατού του Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024. Εκτιμάται ότι η οργάνωση διαθέτει περίπου 3.000 μαχητές σε Ιράκ και Συρία, οι περισσότεροι εκ των οποίων δρουν στο συριακό έδαφος. Η κατάσταση επιδεινώνεται από τον έλεγχο του καταυλισμού Αλ Χολ, όπου κρατούνται 25.000 συγγενείς μαχητών του ISIS.Η Δαμασκός ανέλαβε πρόσφατα τη διοίκηση του καταυλισμού μετά την αποχώρηση των υπό αμερικανική ηγεσία κουρδικών δυνάμεων (SDF), με τον ΟΗΕ να χαρακτηρίζει την περιοχή ως «ωρολογιακή βόμβα» ριζοσπαστικοποίησης.

Σπύρος Σιδέρης

Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο, ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε ανοιχτά τη στήριξή του στις επιχειρήσεις της Δαμασκού κατά των SDF, σημειώνοντας παράλληλα ότι η Ουάσιγκτον «προσπαθεί να προστατεύσει τους Κούρδους», αλλά μέσα σε ένα διαφορετικό πλέον πλαίσιο.

Οι δηλώσεις αυτές έγιναν μετά από επαφές με τον Σύρο πρόεδρο Αχμάντ αλ-Σαράα, τον οποίο ο Τραμπ χαρακτήρισε «ισχυρό και αποφασιστικό ηγέτη», υπογραμμίζοντας ότι εργάζεται για τη σταθεροποίηση της χώρας και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων όλων των κοινοτήτων στο πλαίσιο του συριακού κράτους.

• Η ρητορική του Τραμπ δεν περιορίστηκε σε γενικόλογες τοποθετήσεις. Αντίθετα, περιείχε σαφή μηνύματα προς πολλές κατευθύνσεις. Από τη μία, αναγνώρισε τη συμβολή των Κούρδων στον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους, εκφράζοντας προσωπικό θαυμασμό για τη μαχητικότητά τους. Από την άλλη, όμως, υπογράμμισε ότι οι SDF έλαβαν «τεράστια χρηματικά ποσά, πετρέλαιο και άλλα ανταλλάγματα», αφήνοντας να εννοηθεί πως η συνεργασία τους με τις ΗΠΑ υπαγορεύτηκε πρωτίστως από ίδια συμφέροντα και όχι από μια σταθερή στρατηγική σύμπλευση.

Στο παρασκήνιο αυτών των δηλώσεων βρίσκεται μια σημαντική εξέλιξη: το προκαταρκτικό πλαίσιο συμφωνίας ανάμεσα στη συριακή κυβέρνηση και τις SDF για το μέλλον της επαρχίας Χασάκα. Σύμφωνα με ανακοινώσεις της συριακής προεδρίας, οι δύο πλευρές κατέληξαν σε κοινή κατανόηση για την έναρξη μιας διαδικασίας σταδιακής ενσωμάτωσης των κουρδικών δυνάμεων και των διοικητικών τους δομών στο συριακό κράτος. Οι SDF έλαβαν προθεσμία τεσσάρων ημερών για εσωτερικές διαβουλεύσεις, με στόχο τη σύνταξη ενός λεπτομερούς σχεδίου εφαρμογής.

Το σχέδιο προβλέπει ότι, σε περίπτωση συμφωνίας, ο συριακός στρατός δεν θα εισέλθει στα κέντρα των πόλεων Χασάκα και Καμισλί, αλλά θα παραμείνει περιμετρικά, ενώ η παρουσία ενόπλων δυνάμεων στις κουρδικές κοινότητες θα περιοριστεί σε τοπικές δυνάμεις ασφαλείας από κατοίκους της περιοχής. Παράλληλα, εξετάζεται η πλήρης ενσωμάτωση των στρατιωτικών και αστυνομικών δομών των SDF στα υπουργεία Άμυνας και Εσωτερικών της Συρίας, καθώς και η απορρόφηση των πολιτικών τους θεσμών στον κρατικό μηχανισμό.

• Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η πρόβλεψη για πολιτική εκπροσώπηση. Ο επικεφαλής των SDF, Μαζλούμ Αμπντί, αναμένεται να προτείνει πρόσωπα για τη θέση του υφυπουργού Άμυνας, για το αξίωμα του κυβερνήτη της Χασάκα, καθώς και για συμμετοχή στο συριακό κοινοβούλιο. Παράλληλα, η Δαμασκός δεσμεύεται για την εφαρμογή του Διατάγματος 13, που αφορά τα γλωσσικά, πολιτιστικά και πολιτικά δικαιώματα των Κούρδων, στο πλαίσιο μιας ενιαίας, πολυεθνοτικής Συρίας.

Τη νέα αυτή πραγματικότητα επιβεβαίωσε και ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, ο οποίος δήλωσε ότι η Δαμασκός είναι πλέον «έτοιμη και ικανή» να αναλάβει τις ευθύνες ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένης της φύλαξης των κέντρων κράτησης τζιχαντιστών. Ο Μπάρακ ξεκαθάρισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν συμφέρον σε μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία στη Συρία, τονίζοντας πως η πλήρης ενσωμάτωση των Κούρδων στο συριακό κράτος αποτελεί τον μόνο ρεαλιστικό δρόμο για τη σταθερότητα και την αποτροπή αναβίωσης του Ισλαμικού Κράτους.

• Οι εξελίξεις αυτές, ωστόσο, προκαλούν έντονο προβληματισμό στους κόλπους των κουρδικών κοινοτήτων, καθώς πολλοί φοβούνται ότι το τέλος του αυτόνομου ρόλου των SDF θα σημάνει απώλεια διαπραγματευτικής ισχύος και περιορισμό των κεκτημένων τους. Την ίδια στιγμή, η αμερικανική στροφή αποκαλύπτει μια ευρύτερη αλλαγή στρατηγικής: από την τακτική των επιμέρους συμμαχιών προς μια πραγματιστική αποδοχή της κυριαρχίας της Δαμασκού σε ολόκληρη τη χώρα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η στήριξη του Τραμπ στον συριακό στρατό δεν αποτελεί απλώς μια συγκυριακή δήλωση, αλλά ένδειξη ότι μια ολόκληρη εποχή στη Συρία κλείνει. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν η μετάβαση αυτή θα οδηγήσει σε μια βιώσιμη πολιτική λύση ή αν θα ανοίξει έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας, σε μια χώρα που εδώ και πάνω από μια δεκαετία βρίσκεται στο επίκεντρο των πιο σύνθετων γεωπολιτικών συγκρούσεων της εποχής μας.

Οι επιθέσεις ήταν η απάντηση για την οποία δεσμεύτηκε ο Ντόναλντ Τραμπ, μετά την βομβιστική επίθεση στη Συρία κατά την οποία σκοτώθηκαν δύο στρατιώτες της Εθνοφρουράς της Αϊόβα κατά τη διάρκεια εκπαιδευτικής αποστολής. Το ISIS ανέλαβε την ευθύνη για την επίθεση και η εκστρατεία αντιποίνων, ονομάστηκε «Hawkeye Strike» σε αναγνώριση των δύο εκλιπόντων από την Αϊόβα, η οποία είναι γνωστή ως Πολιτεία Χόκι. 

Tonight, U.S. and Jordanian forces struck 70+ ISIS targets in Syria with 100+ precision munitions. Peace through strength. pic.twitter.com/XWWvfqBBFT

— U.S. Central Command (@CENTCOM) December 20, 2025

Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (Centcom) ανακοίνωσε ότι οι επιχειρήσεις κατά του ISIS τους τελευταίους έξι μήνες έχουν σκοτώσει 14 αντάρτες ενώ 119 συνελήφθησαν.

Αξιωματούχοι του Πενταγώνου το χαρακτήρισαν ως «αποφασιστικό» μήνυμα, με πλήγματα από μαχητικά αεροσκάφη F-15 Eagles και A-10 Warthogs σε κρύπτες όπλων, θέσεις διοίκησης και άλλες υποδομές των Ισλαμιστών του ISIS. Ελικόπτερα AH-64 Apache παρείχαν στενή αεροπορική υποστήριξη, στις επίγειες δυνάμεις.

Pray for this situation going on in Syria pic.twitter.com/s09wbgPJRn

— MJTruthUltra (@MJTruthUltra) December 19, 2025

 «Οι αμερικανικές δυνάμεις χτυπούν οχυρά του ISIS στη Συρία, ένα μέρος βουτηγμένο στο αίμα που έχει πολλά προβλήματα, αλλά ένα μέρος που έχει λαμπρό μέλλον αν το ISIS μπορέσει να εξαλειφθεί» ανέφερε την Παρασκευή ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών προειδοποιώντας ότι «όλοι οι τρομοκράτες που είναι αρκετά κακοί για να επιτεθούν σε Αμερικανούς θα στοχευτούν πιο σκληρά από ποτέ».

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο τη συμβολική διάσταση της συνάντησης, αλλά αν οι εξελίξεις αυτές εγκαθιδρύουν μια νέα στρατηγική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή ή συνιστούν προσωρινή αναδίπλωση υπό το βάρος της γεωπολιτικής πραγματικότητας.

Η «ιστορική» συνάντηση και τα συμφραζόμενά της

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Κάρολιν Λέβιτ, δήλωσε ότι ο Τραμπ επιδιώκει «να δώσει στη Συρία μια αληθινή ευκαιρία για ειρήνη», υπενθυμίζοντας την απόφασή του, κατά την επίσκεψή του στη Σαουδική Αραβία τον Μάιο, να προχωρήσει σε μερική άρση κυρώσεων.

Τότε, ο Σαράα –ο οποίος ανήλθε στην προεδρία μετά την ανατροπή του Μπασάρ αλ-Άσαντ και τη φυγή του στη Ρωσία, είχε δεσμευτεί για «εθνική επανένωση, σταδιακή επιστροφή των εκτοπισμένων και οικονομική ανάκαμψη».

Η επικείμενη συνάντηση στον Λευκό Οίκο ακολουθεί τη δεύτερη εμφάνιση του Σαράα στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, όπου παρουσίασε αφήγημα «μεταβατικής ανοικοδόμησης» και ζήτησε «συνεργασία χωρίς πολιτικούς όρους», αναγνωρίζοντας ωστόσο «την ανάγκη εγγυήσεων ασφάλειας και μη επιστροφής στη βία».

Η ατζέντα των συνομιλιών

Σύμφωνα με τον Σύρο Υπουργό Εξωτερικών Ασάντ αλ-Σιμπανί, η Δαμασκός προσέρχεται με τρεις κομβικές επιδιώξεις: οριστική άρση των εναπομεινάντων κυρώσεων –ιδίως εκείνων που μπλοκάρουν την εισροή επενδύσεων–, συμφωνία-πλαίσιο για την ανοικοδόμηση με διεθνή εποπτεία και κεφάλαια από αραβικές και ευρωπαϊκές χώρες, και εμβάθυνση της συνεργασίας κατά της τρομοκρατίας, με έμφαση στην εξουδετέρωση εναπομεινάντων θυλάκων του «Ισλαμικού Κράτους» στην ανατολική Συρία.

Παράλληλα, ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος στη Συρία, Τομ Μπαράκ, ανέφερε ότι κατά την επίσκεψη «πιθανότατα θα υπογραφεί» η ένταξη της Συρίας στον διεθνή συνασπισμό κατά του ISIS – ένα βήμα που μέχρι σήμερα η Δαμασκός απέφευγε, κατηγορώντας τις ΗΠΑ ότι «χρησιμοποιούν τον αντιτρομοκρατικό λόγο ως πρόσχημα ελέγχου πετρελαϊκών περιοχών».

Το ζήτημα των κυρώσεων και ο «Νόμος του Καίσαρα»

Το πιο καίριο σημείο παραμένει ο Νόμος του Καίσαρα (2019), το αυστηρότερο πλαίσιο κυρώσεων που επέβαλε η Ουάσιγκτον στο αποκορύφωμα των καταγγελιών για εγκλήματα πολέμου του καθεστώτος Άσαντ. Αν και σχεδιάστηκε για να πιέσει την προηγούμενη συριακή ηγεσία, η συνέχιση της εφαρμογής του πλήττει την πραγματική οικονομία, τις τοπικές επιχειρήσεις, την πρόσβαση σε φάρμακα και την ενεργειακή ασφάλεια.

Η αμερικανική διπλωματία αναγνωρίζει πλέον ότι η διατήρησή του «μετά την αποχώρηση Άσαντ» έχει ανεπιθύμητες ανθρωπιστικές συνέπειες, θέση που φαίνεται να κερδίζει έδαφος και στο Κογκρέσο, το οποίο εξετάζει την άρση των πλέον αυστηρών περιορισμών μέσω του Νόμου Εξουσιοδότησης Αμυντικών Δαπανών. Αν η άρση προχωρήσει, θα ανοίξει ο δρόμος για επενδύσεις από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Σαουδική Αραβία και –πιθανώς– την Τουρκία, με μεγάλα έργα σε ενέργεια, κατασκευές και λιμενικές υποδομές.

Η νέα περιφερειακή εξίσωση

Η επίσκεψη Σαράα δεν μπορεί να απομονωθεί από το ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο. Από το 2023, Σαουδική Αραβία, Ιορδανία και Αίγυπτος ωθούν την επαναφορά της Συρίας στο αραβικό σύστημα, θεωρώντας ότι η παρατεταμένη απομόνωση ενισχύει την εξάρτηση της Δαμασκού από το Ιράν, διατηρεί ανοιχτά πεδία αστάθειας στα σύνορα και καθυστερεί τη σταδιακή επιστροφή προσφύγων.

Ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να περιορίσουν την αυξανόμενη ρωσοκινεζική επιρροή στο συριακό πεδίο. Η επαναπροσέγγιση δεν αναιρεί ότι οι ΗΠΑ διατηρούν στρατιωτική παρουσία στην ανατολική Συρία· αλλά το πλαίσιο που προωθείται είναι συνεργασία αντί αντιπαράθεσης, με ρήτρες ασφάλειας αμάχων και σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας.

Προς μια νέα στρατηγική των ΗΠΑ στη Συρία;

Οι πρόσφατες κινήσεις υποδηλώνουν μετάβαση από πολιτική απομόνωσης και τιμωρίας σε πολιτική ελεγχόμενης επανένταξης υπό αυστηρούς όρους: διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας, εγγυήσεις προστασίας αμάχων και ρητή δέσμευση στην καταπολέμηση τρομοκρατικών οργανώσεων. Το ζητούμενο είναι αν η νέα σχέση θα παράξει απτά αποτελέσματα –στην ανοικοδόμηση, την οικονομική ανάκαμψη και την ασφάλεια– ή θα μείνει μια διπλωματική χειρονομία χωρίς ειρηνευτικό βάθος.

Η συνάντηση Τραμπ – Αχμάντ αλ-Σαράα δεν είναι μόνο ιστορική πρωτιά· αποτελεί δοκιμή ισορροπιών σε ένα μέτωπο όπου ειρήνη, ανοικοδόμηση και ασφάλεια παραμένουν αλληλένδετες και ευάλωτες. Αν η Ουάσιγκτον συνδυάσει πειστικά την άρση κυρώσεων με διαδικασία πολιτικής σταθεροποίησης, μπορεί να ανοίξει πραγματικός δρόμος εξόδου από τον πόλεμο. Αν όμως η νέα στρατηγική μείνει μετέωρη, ο κίνδυνος ανακύκλωσης της σύγκρουσης θα παραμείνει ορατός. Σε κάθε περίπτωση, η Δευτέρα στον Λευκό Οίκο δεν θα είναι απλώς εθιμοτυπία· θα είναι ένδειξη για το πώς γράφεται η επόμενη σελίδα για τη Συρία και για την ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή.

Σπύρος Σιδέρης

Πίσω από τις φαινομενικά τεχνικές συζητήσεις για «μηχανισμούς ενοποίησης» και «διοικητικές ρυθμίσεις» κρύβεται μια στρατηγική αναδιάταξη δυνάμεων που αγγίζει ταυτόχρονα τη Δαμασκό, την Ουάσιγκτον, την Άγκυρα και τη Μόσχα. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν υπάρχει συμφωνία SDF–Δαμασκού, αλλά ποιος την ελέγχει, ποιος τη διαμεσολαβεί και ποιος την υπονομεύει.

Μια συνάντηση–σταθμός με πολλούς παρόντες

Σύμφωνα με πηγές που επικαλούνται αραβικά μέσα, η ηγεσία των SDF μετέβη στις αρχές Οκτωβρίου στη Δαμασκό, όπου συναντήθηκε με τον πρόεδρο Αχμάντ αλ-Σαράα και τον υπουργό Άμυνας Μάραφ Αμπού Κάσρα, παρουσία του Αμερικανού απεσταλμένου Τομ Μπαράκ. Οι συζητήσεις φέρεται να κατέληξαν σε κατ’ αρχήν συμφωνία για την ένταξη των SDF στις δομές του συριακού στρατού — ένα σενάριο που συζητείται εδώ και επτά μήνες, χωρίς όμως να έχει λάβει συγκεκριμένη μορφή.

Ο διοικητής των SDF, Μαζλούμ Aμπντί, δήλωσε ότι «η συμφωνία προβλέπει την ένταξη των δυνάμεών μας ως ενιαίου σώματος στις ένοπλες δυνάμεις της Συρίας», εξηγώντας πως πρόκειται για έναν στρατό δεκάδων χιλιάδων μαχητών που «δεν μπορούν να απορροφηθούν μεμονωμένα». Ωστόσο, η Δαμασκός απάντησε εμμέσως, διαψεύδοντας την εκδοχή αυτή: στρατιωτικές πηγές ανέφεραν ότι «το συριακό στράτευμα δεν είναι πεδίο πειραματισμού» και ότι το σχέδιο προβλέπει δημιουργία τριών ταξιαρχιών υπό την εποπτεία του υπουργείου Άμυνας, με κοινό καθορισμό διοικήσεων.

Η διαφορά ανάγνωσης είναι χαρακτηριστική: για τους Κούρδους, η «ένταξη» σημαίνει διατήρηση εσωτερικής συνοχής και διοικητικής αυτονομίας· για τη Δαμασκό, σημαίνει υποταγή στην κρατική ιεραρχία.

Από την ένταξη στο αδιέξοδο

Η αμφισημία αυτή έχει ήδη παράξει νέα ένταση στο πεδίο. Λίγο πριν τις συνομιλίες, σημειώθηκαν ανταλλαγές πυρών γύρω από το Χαλέπι, με επίκεντρο τη συνοικία Σέιχ Μακσούντ, όπου οι SDF διατηρούν ισχυρή παρουσία. Σύμφωνα με τη Δαμασκό, το κουρδικό πυροβολικό απάντησε σε νέες αστυνομικές θέσεις που είχαν δημιουργηθεί από τις δυνάμεις ασφαλείας στην είσοδο της περιοχής, μετά τον εντοπισμό σηράγγων και οπλισμού.

Κυβερνητικές πηγές εκτιμούν ότι η ένταση λειτούργησε ως μοχλός πίεσης των SDF: «επιχειρούν να αποσπάσουν παραχωρήσεις, να επιβάλουν τη δική τους μορφή ένταξης». Στον αντίποδα, στελέχη των SDF όπως ο Σιμπάν Χομού κατηγορούν τη συριακή κυβέρνηση ότι «προσπαθεί να εξαφανίσει την πολιτική και κοινωνική ταυτότητα» των δυνάμεών τους.

Η εικόνα αυτή ενισχύει την εντύπωση πως δεν υπάρχει ουσιαστική συμφωνία, αλλά μια εύθραυστη πολιτική ανακωχή υπό αμερικανική διαμεσολάβηση, με στόχο να περιοριστεί ο κίνδυνος γενικευμένων συγκρούσεων.

Ο Μπαράκ «επιστρέφει τη Συρία στο πλευρό μας»

Η πιο ενδιαφέρουσα, αλλά και πιο αινιγματική δήλωση, ήρθε από τον ίδιο τον Τομ Μπαράκ, ο οποίος σχολίασε δημόσια, μέσω του X, την κοινή επιχείρηση Δαμασκού – Διεθνούς Συνασπισμού στην περιοχή αλ-Ντουμέιρ κοντά στη συριακή πρωτεύουσα, κατά πυρήνα του Ισλαμικού Κράτους: «Η Συρία επέστρεψε στο πλευρό μας».

Η φράση αυτή θεωρήθηκε από πολλούς σημείο καμπής: για πρώτη φορά, εκπρόσωπος των ΗΠΑ αναγνωρίζει de facto στρατιωτική συνεργασία με τον συριακό στρατό, έστω περιορισμένη και στοχευμένη. Αν αυτό ισχύει, πρόκειται για τον πρώτο κρίκο σε μια πιθανή επαναπροσέγγιση μετά από πάνω από δέκα χρόνια απομόνωσης.

Παράλληλα, ο Μπαράκ φέρεται να πιέζει ώστε οι SDF να λειτουργήσουν ως γέφυρα συνεργασίας ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και τη Δαμασκό, διατηρώντας πρόσβαση στο βόρειο ενεργειακό τόξο (Ντέιρ εζ-Ζορ – Χασάκα).

Ο Φιντάν αλλάζει το παιχνίδι

Ενώ οι Αμερικανοί μιλούν για «πρόοδο», η Άγκυρα κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, σε τηλεοπτική συνέντευξη το περασμένο Σάββατο, προειδοποίησε ότι «αν οι κουρδικές δυνάμεις δεν αποχωρήσουν από τις αραβικές περιοχές, θα υπάρξουν επικίνδυνες συγκρούσεις».

Ο Φιντάν αποκάλυψε επίσης ότι έχει ήδη πραγματοποιηθεί τηλεφωνική επικοινωνία με τον Σύρο ομόλογό του Άσαντ αλ-Σαϊμπανί, ενώ ετοιμάζεται τριμερής συνάντηση Τουρκίας – Συρίας – ΗΠΑ. Όπως είπε, οι πρόσφατες συναντήσεις μεταξύ Αχμάντ αλ-Σαράα και Μαζλούμ Αμπντί «δεν κατέληξαν σε συμφωνία» και «καμία χαρτογράφηση αποχώρησης δεν έχει υποβληθεί στην Τουρκία».

Η Άγκυρα εμφανίζεται έτοιμη να αξιοποιήσει το αναθεωρημένο Σύμφωνο των Αδάνων (1998), που πλέον της επιτρέπει —βάσει δημοσιευμάτων— στρατιωτικές επιχειρήσεις σε βάθος 30 χιλιομέτρων εντός της Συρίας. Ουσιαστικά, η Τουρκία νομιμοποιεί εκ των υστέρων την πολιτική των «ζωνών ασφαλείας» και αποκτά μοχλό πίεσης στη Δαμασκό, η οποία βλέπει πλέον την τουρκική παρουσία όχι μόνο ως απειλή, αλλά και ως διαπραγματευτικό εργαλείο απέναντι στους Κούρδους.

Δαμασκός – Άγκυρα: νέα «συμφωνία αλληλεξάρτησης»

Η πληροφορία ότι η Τουρκία θα παραδώσει στη Συρία εξοπλισμό, τεθωρακισμένα και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, βάσει του τροποποιημένου συμφώνου, προκάλεσε απορίες σε περιφερειακούς δρώντες όπως η Βαγδάτη και η Τεχεράνη, που βλέπουν να διαμορφώνεται ένας άξονας συνεννόησης Δαμασκού – Άγκυρας με τη σιωπηρή αποδοχή της Μόσχας. Κατά παρατηρητές, στόχος είναι η αποδυνάμωση των SDF και η σταδιακή επαναφορά των βόρειων περιοχών στον κρατικό έλεγχο, έστω υπό καθεστώς μερικής αυτονομίας.

Η Δαμασκός, ενισχυμένη από τη ρωσική στήριξη και νέο κύμα εξοπλισμού, επιχειρεί να ανασυστήσει τον συριακό στρατό με τη βοήθεια Ρώσων συμβούλων. Παράλληλα, με τη συνεργασία της Τουρκίας σε επίπεδο επιτήρησης και εκπαίδευσης, η κυβέρνηση αλ-Σαράα φιλοδοξεί να αποκαταστήσει την κρατική παρουσία στις επαρχίες Χαλεπίου, Ράκκας και Ντέιρ εζ-Ζορ.

Ωστόσο, η εξάρτηση από Ρωσία, Τουρκία και ΗΠΑ καθιστά το συριακό πεδίο πολυεπίπεδο παίγνιο, όπου κάθε κίνηση απαιτεί συντονισμό πολλών πρωτευουσών.

Ένα νέο τρίγωνο πίεσης: Μόσχα – Άγκυρα – Ουάσιγκτον

Η Μόσχα επιδιώκει να σταθεροποιήσει τη Συρία και να διατηρήσει ανοιχτή την επαφή της με την Τουρκία μέσω των συμφωνιών Σότσι και Αστάνα. Η Ουάσιγκτον, αντίθετα, βλέπει στο ενδεχόμενο ένταξης των SDF στο συριακό στράτευμα μια ευκαιρία να συγκρατήσει την Τουρκία και να αποτρέψει νέες επιχειρήσεις κατά των Κούρδων.

Εν ολίγοις, η Ρωσία στηρίζει μια κεντρική Συρία υπό ρωσική επιρροή· η Τουρκία θέλει μια αποκεντρωμένη Συρία χωρίς κουρδική παρουσία· και οι ΗΠΑ προσπαθούν να διατηρήσουν συριακή σταθερότητα χωρίς πλήρη συριακή κυριαρχία. Ανάμεσα σε όλα αυτά, οι SDF και η Δαμασκός επιχειρούν να επιβιώσουν πολιτικά, ο καθένας με τους δικούς του όρους.

Μεταξύ ενσωμάτωσης και ελέγχου

Στο ερώτημα αν υπάρχει πραγματική συμφωνία μεταξύ Δαμασκού και SDF, η απάντηση είναι μάλλον όχι ακόμη — ή όχι όπως παρουσιάζεται. Οι δηλώσεις του Μαζλούμ Αμπντί δείχνουν επιθυμία πολιτικής ενσωμάτωσης, αλλά οι πράξεις της κυβέρνησης αλ-Σαράα δείχνουν διάθεση απορρόφησης χωρίς αυτονομία.

Η παρουσία του Τομ Μπαράκ προσφέρει στην Ουάσιγκτον πρόσχημα επαναδραστηριοποίησης στο πεδίο. Η ρητορική του Χακάν Φιντάν προσφέρει στην Άγκυρα μια αιτιολογία νέων στρατιωτικών κινήσεων. Και η Ρωσία, σιωπηλά, διασφαλίζει ότι καμία πλευρά δεν θα επικρατήσει πλήρως, ώστε να παραμείνει η τελική διαιτητής.

Η Συρία, μετά από δώδεκα χρόνια πολέμου, παραμένει ένα πεδίο όπου οι συμφωνίες σπάνια είναι αυτό που φαίνονται. Το αν οι SDF θα ενταχθούν πράγματι στο συριακό στράτευμα ή θα συνεχίσουν να λειτουργούν ως παράλληλος βραχίονας υπό αμερικανική προστασία, θα εξαρτηθεί όχι από τη Δαμασκό ή την Αλ-Χασάκα, αλλά από το πώς θα ισορροπήσουν Άγκυρα, Μόσχα και Ουάσιγκτον.

Σπύρος Σιδέρης

Ο Πούτιν, από την πλευρά του, έβαλε στο τραπέζι το καθεστώς των βάσεων στη Χμεϊμίμ (Λαττάκεια) και στην Ταρτούς, καθώς και την παρουσία στο Καμισλί· άνοιξε επίσης κεφάλαια σιτηρών, καυσίμων και πιθανών αποζημιώσεων πολέμου, με τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Αλεξάντρ Νόβακ να επιβεβαιώνει ότι συζητήθηκαν πετρελαϊκά έργα εντός Συρίας.

Η ατζέντα έκλεισε με πολιτική δέσμευση ότι Μόσχα και Δαμασκός θα «δέσουν» εκ νέου τις θεσμικές σχέσεις, χωρίς ο αλ-Σαράα να θυσιάζει την πολυδιάστατη στρατηγική του: ισορροπία με τη Ρωσία, άνοιγμα προς Ε.Ε./ΗΠΑ και ψύχραιμη διαχείριση της κληρονομιάς του Μπασάρ αλ-Άσαντ, ο οποίος παραμένει φιλοξενούμενος στη Ρωσία.

Η ρωσική οπτική είναι απολύτως πραγματιστική. Το Κρεμλίνο επιδιώκει να συντηρήσει –αν όχι να αναβαθμίσει– την επιχειρησιακή του πρόσβαση στην Ανατολική Μεσόγειο, με τις βάσεις Χμεϊμίμ και Ταρτούς να λειτουργούν ως κόμβοι εφοδιαστικής για τη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Η ρητορική περί «ιστορικών δεσμών» λειτούργησε ως προμετωπίδα· πίσω της όμως βρίσκονται σκληρά δεδομένα: χωρίς αυτές τις υποδομές, η Ρωσία χάνει προβολή ισχύος στον νότο, αλλά και κρίσιμη εφεδρεία για το λεγόμενο Africa Corps και τις θαλάσσιες οδούς προς τη Διώρυγα του Σουέζ.

Στο πλαίσιο αυτό, η συζήτηση για το Καμισλί –περιοχή με πλειοψηφία κουρδικού πληθυσμού– υπενθυμίζει ότι η Μόσχα δεν βλέπει τη Συρία ως ένα ενιαίο «χαρτί», αλλά ως πολλαπλό ταμπλό όπου ισορροπεί ανάμεσα στη Δαμασκό, τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), την Άγκυρα και την Τεχεράνη.

Για τον αλ-Σαράα, ο στόχος είναι διπλός.

• Πρώτον, εσωτερική σταθεροποίηση: νέο στρατιωτικό δόγμα με ρωσική τεχνογνωσία, χωρίς την επιστροφή των παλαιών μηχανισμών του καθεστώτος· ελεγχόμενη ασφάλεια συνόρων και μείωση του ισραηλινού ρυθμού επιχειρήσεων.
• Δεύτερον, οικονομική ανάσα: σιτάρι με ευνοϊκούς όρους, πετρέλαιο/ντίζελ για ηλεκτροπαραγωγή και μεταφορές και ένα πλέγμα ενεργειακών συνεργασιών που μπορεί να φέρει γρήγορα σκληρό νόμισμα.

Η αναφορά στη Γκοζνάκ –την κρατική ρωσική εταιρεία εκτύπωσης νομίσματος– φωτίζει ενδεχόμενο νομισματικής υποστήριξης, στοχεύοντας σε μεγαλύτερη ρευστότητα και εμπιστοσύνη στο νέο οικονομικό πλαίσιο.

Η ασφάλεια παραμένει ο μεγάλος «αστερίσκος». Η ιδέα επανεγκατάστασης ρωσικής στρατονομίας σε ευαίσθητες ζώνες λειτουργεί για τη Δαμασκό ως ανάχωμα: αποτρέπει παραστρατιωτικές ρεβάνς εντός Συρίας και δημιουργεί κόστος κλιμάκωσης για το Ισραήλ. Για τη Μόσχα, όμως, συνεπάγεται πολιτικό ρίσκο: κάθε περιστατικό που θα εκλαμβάνεται από την Ιερουσαλήμ ως de facto «ασπίδα» για ιρανικά δίκτυα θα χρεώνεται στον ρωσικό φάκελο.

Τι σημαίνει αυτό για τους τρίτους παίκτες;

• Τουρκία: Η Άγκυρα προτιμά μια Δαμασκό ισχυρή αλλά συγκεντρωτική, ικανή να αναχαιτίσει τις κουρδικές φιλοδοξίες αυτονομίας. Η διατήρηση ρωσικής παρουσίας –ιδίως στο Καμισλί– δίνει στην Τουρκία κανάλια αποσυμπίεσης και συντονισμού (κατά τα πρότυπα των παλαιότερων κοινών περιπολιών). Η ρωσοτουρκική αποκλιμάκωση/συντονισμός παραμένει πολύτιμη: περιορίζει την τριβή με τις SDF και αποτρέπει ατυχήματα σε περιβάλλον πολυεπίπεδων επιχειρήσεων. Για την Άγκυρα, μια Ρωσία που μεσολαβεί αλλά δεν ηγείται είναι το ιδανικό σενάριο.
• Ισραήλ: Η Ιερουσαλήμ διατηρεί κόκκινες γραμμές ως προς τις ιρανικές ροές και τις υποδομές πυραυλικών/μη επανδρωμένων κρούσης (UCAV) στη Συρία. Η παρουσία Ρώσων στρατονόμων ή ένα πιο «σφιχτό» ρωσικό αποτύπωμα δημιουργεί τριβή στις επιχειρήσεις της Ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας, αλλά προσφέρει και κανάλι διαχείρισης κινδύνου: η Μόσχα ιστορικά λειτούργησε ως δίχτυ ασφαλείας για την αποφυγή ανεξέλεγκτων κλιμακώσεων. Αν ο αλ-Σαράα ζητά «πάγωμα» ισραηλινών διεισδύσεων, το μήνυμα για την Ιερουσαλήμ είναι ότι οι γραμμές αποφυγής συγκρούσεων πρέπει να επανεπιβεβαιωθούν – αλλιώς, ο κίνδυνος ακούσιας ρήξης αυξάνει.
• SDF/Κουρδικός παράγοντας: Η προσδοκία εναλλακτικού εγγυητή πέραν της Ουάσινγκτον καθιστά τη Μόσχα ελκυστική. Η ενίσχυση του Καμισλί με αντιαεροπορικά και μέσα ηλεκτρονικού πολέμου υποδηλώνει ότι η Ρωσία θέλει μοχλό στη βόρεια Συρία. Αν ο αλ-Σαράα επιδιώκει επαναφορά ισορροπίας με το κέντρο, η ρωσική «ομπρέλα» μπορεί να δώσει χρόνο για πολιτική διαπραγμάτευση αντί για στρατιωτικό τετελεσμένο.
• Χώρες του Κόλπου/Ε.Ε.: Η Συρία χρειάζεται κεφάλαια και αγορές, όχι μόνο ασφάλεια. Η Ρωσία, λόγω Ουκρανίας, έχει περιορισμένους δημοσιονομικούς ώμους. Άρα η πραγματική ανασυγκρότηση θα εξαρτηθεί από τα κράτη του Κόλπου και –εφόσον χαλαρώσουν οι όροι– από την Ε.Ε.. Η Μόσχα το γνωρίζει και επιδιώκει ρόλο ρυθμιστή, όχι αποκλειστικού χορηγού.

Στο διμερές πεδίο, η Δαμασκός πέτυχε τρεις χειροπιαστές αποδόσεις από τη Μόσχα:

— Θεσμική συζήτηση για τις βάσεις σε Χμεϊμίμ/Ταρτούς/Καμισλί με όρους που «υπηρετούν τα συριακά συμφέροντα».
— Σήμα στήριξης στην οικονομία: σιτάρι, καύσιμα, πιθανή νομισματική τεχνική μέσω Γκοζνάκ.
— Πολιτική κάλυψη σε ΟΗΕ και διεθνή φόρα (από αποχαρακτηρισμούς προσώπων έως διατυπώσεις ψηφισμάτων).

Η Μόσχα, αντιστρόφως, κέρδισε:

— Θεσμική κανονικοποίηση της παρουσίας της, με τον αλ-Σαράα να αποφεύγει ρήξεις και να υιοθετεί ρεαλισμό («στην πολιτική δεν υπάρχουν αιώνιοι εχθροί»).
— Ένα διαπραγματευτικό εργαλείο απέναντι σε Τουρκία και Ισραήλ και σαφές σήμα προς την Ουάσινγκτον ότι η Ρωσία παραμένει ενεργός παίκτης στη Λεβαντίνη.
— Ενεργειακά “παράθυρα” σε συριακά κοιτάσματα/υποδομές που μπορούν να αποδώσουν με χαμηλές επενδύσεις και υψηλό πολιτικό premium.

Το ευαίσθητο σημείο είναι το ισοζύγιο ρίσκου. Αν η ρωσική παρουσία εκληφθεί από το Ισραήλ ως ασπίδα για δίκτυα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ή της Χεζμπολάχ, οι στοχευμένες προσβολές θα συνεχιστούν – ίσως με μεγαλύτερη ακρίβεια για να αποφευχθούν ρωσικές απώλειες, αλλά με υψηλότερη πολυπλοκότητα. Αν, από την άλλη, η Μόσχα εμφανιστεί στους Κούρδους ως εγγυητής και ταυτόχρονα δώσει στην Άγκυρα «χώρο» για αντι-PKK ατζέντα, θα κρατήσει ανοιχτά και τα δύο κανάλια, πληρώνοντας όμως πολιτικό κόστος στη Δαμασκό.

Για τη Λευκωσία–Αθήνα–Βρυξέλλες, η ανάγνωση είναι καθαρή: μια Συρία που ομαλοποιείται με πολυκεντρική προστασία μειώνει τον κίνδυνο προσφυγικών ροών, αλλά κρατά ψηλά τον ασφαλιστικό κίνδυνο στη Μεσόγειο. Η εξίσωση ενέργεια–ασφάλεια (αγωγοί, LNG, θαλάσσιες γραμμές) θα επηρεάζεται από κάθε μικροκλιμάκωση στο τόξο Υψίπεδα του Γκολάν – Ιντλίμπ – Ευφράτης.