Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες της συμφωνίας, προβλέπεται η ένταξη των πολιτικών δομών των SDF στο κυβερνητικό σύστημα, καθώς και η απορρόφηση των ένοπλων μονάδων στα υπουργεία Άμυνας και Εσωτερικών της Συρίας. Παράλληλα, ο συριακός στρατός δεσμεύεται να μην εισέλθει, κατά τη διάρκεια της προθεσμίας, στα αστικά κέντρα της Χασάκα και της Καμισλί, ούτε στα κουρδικά χωριά της περιοχής. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην ενεργοποίηση του Προεδρικού Διατάγματος 13, το οποίο αναγνωρίζει –σύμφωνα με τη Δαμασκό– για πρώτη φορά στη σύγχρονη περίοδο πολιτιστικά και γλωσσικά δικαιώματα στους Κούρδους πολίτες.

• Την ίδια στιγμή, ο Αμερικανός απεσταλμένος Τομ Μπάρακ δήλωσε ότι ο «ιστορικός ρόλος» των SDF στην καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί, υπογραμμίζοντας ότι πλέον η συριακή κυβέρνηση θεωρείται βασικός συνομιλητής στο ζήτημα της ασφάλειας. Η τοποθέτηση αυτή ερμηνεύεται ως ένδειξη αλλαγής στάσης της Ουάσιγκτον, η οποία μέχρι πρότινος στήριζε στρατιωτικά και πολιτικά τις κουρδικές δυνάμεις.

Από την πλευρά του συριακού στρατού, ανώτατος αξιωματικός διαβεβαίωσε ότι η εκεχειρία θα τηρηθεί πλήρως, εφόσον οι SDF δεν προχωρήσουν σε επιθέσεις. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι «η οργάνωση δεν διαθέτει πλέον την ικανότητα να ανασυνταχθεί μέσα σε τέσσερις ημέρες» και ότι, σε περίπτωση αθέτησης, «η στρατιωτική λύση παραμένει στο τραπέζι».

Οι SDF, από την πλευρά της, εμφανίζεται βαθιά καχύποπτη. Στρατιωτική πηγή της οργάνωσης δήλωσε ότι η κυβέρνηση έχει παραβιάσει στο παρελθόν αντίστοιχες συμφωνίες, από τη μάχη του Σέιχ Μακσούντ και μετά, και ότι οι κουρδικές δυνάμεις έχουν αναδιπλωθεί σε «κουρδικές ζώνες» για αυτοάμυνα. Τόνισε μάλιστα ότι οι SDF θα σεβαστούν τη συμφωνία μόνο εφόσον το πράξει και ο συριακός στρατός.

• Στον πυρήνα της πολιτικής συζήτησης, ειδικοί και αναλυτές επισημαίνουν ότι το νέο πλαίσιο μπορεί, θεωρητικά, να αποτελέσει μια τελευταία ευκαιρία για τη θεσμική ενσωμάτωση των SDF στις κρατικές δομές. Ωστόσο, εκφράζεται έντονος σκεπτικισμός για το κατά πόσο η οργάνωση μπορεί να δεσμευτεί στην πράξη, με δεδομένες τις εσωτερικές ισορροπίες και τους εξωτερικούς δεσμούς της. Σε αυτό το πλαίσιο, αναφέρεται συχνά ο ρόλος του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), το οποίο –όπως υποστηρίζεται από ορισμένους κύκλους– επηρεάζει τον στρατηγικό προσανατολισμό της κουρδικής διοίκησης και δυσχεραίνει μια πλήρη προσαρμογή στη λογική ενός ενιαίου κράτους.

Παράλληλα, διπλωματικές πηγές και παρατηρητές εκτιμούν ότι η τετραήμερη προθεσμία αξιοποιείται και ως εργαλείο πίεσης: είτε για να επιταχυνθεί μια συμφωνία «επί του πεδίου» είτε για να αποσαφηνιστεί ότι δεν θα υπάρξει απεριόριστος χρόνος για ελιγμούς. Στο ίδιο πλαίσιο, γίνεται λόγος για αναζήτηση διεθνούς στήριξης από την πλευρά των SDF, ακόμη και σε επίπεδο πολιτικών επαφών, αν και από αμερικανικής πλευράς διαμηνύεται ότι οι επιλογές αυτές είναι περιορισμένες και ότι η Δαμασκός αντιμετωπίζεται πλέον ως κεντρικός εταίρος στο σκέλος της ασφάλειας.

Ταυτόχρονα, η συριακή κυβέρνηση επιχειρεί να αποδομήσει το βασικό αφήγημα των SDF περί «κουρδικής καταπίεσης», επικαλούμενη τόσο το Προεδρικό Διάταγμα 13 όσο και την απουσία καταγεγραμμένων παραβιάσεων από τον στρατό στην τρέχουσα φάση. Η επιστροφή εκτοπισμένων Κούρδων και η ένταξη Κούρδων στελεχών σε κρατικές δομές παρουσιάζονται ως απόδειξη ότι η Δαμασκός προωθεί μια ελεγχόμενη πολιτική ενσωμάτωσης και όχι μια πολιτική καταστολής.

• Στο παρασκήνιο, πηγές αναφέρουν ότι ο Σύρος πρόεδρος Άχμεντ αλ-Σάραα πρότεινε την είσοδο των συριακών δυνάμεων ασφαλείας στη Χασάκα, πρόταση που απορρίφθηκε. Την ίδια ώρα, ο ηγέτης των SDF, Μαζλούμ Άμπντι, φέρεται να κάλεσε τους «νέους της Συρίας και της διασποράς» να ενταχθούν σε αυτό που χαρακτήρισε «αντίσταση», κίνηση που ορισμένοι παρατηρητές ερμηνεύουν ως προσπάθεια στρατιωτικής αναβάθμισης και ενίσχυσης της εσωτερικής συσπείρωσης.

Κρίσιμο σημείο, όπως τονίζουν ειδικοί στην ασφάλεια, είναι ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης γύρω από τις δομές κράτησης μελών του Ισλαμικού Κράτους. Σε αυτό το σενάριο, η κατάρρευση της εκεχειρίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε ταχεία κλιμάκωση, με τη Δαμασκό να επικαλείται την ανάγκη «ασφάλισης των περιοχών και προστασίας των συνόρων» ως βασικό επιχείρημα για ευρύτερη επέμβαση.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν η εκεχειρία των τεσσάρων ημερών θα αντέξει. Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν οι SDF θα αποδεχθούν έναν ρόλο σε ένα ενιαίο συριακό κράτος ή αν θα οδηγηθούν σε νέα σύγκρουση, με μειωμένα περιθώρια διεθνούς στήριξης και ολοένα περιορισμένες πιθανότητες επιβίωσης. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, η μπάλα βρίσκεται ξεκάθαρα στο γήπεδο της κουρδικής οργάνωσης – και ο χρόνος δεν λειτουργεί πλέον υπέρ της.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με συγκλίνουσες πληροφορίες από αραβικές και διεθνείς πηγές, η συνάντηση στη Δαμασκό κατέρρευσε όταν ο Μαζλούμ Άμπντι υπαναχώρησε από δεσμεύσεις που αφορούσαν την ενότητα της συριακής επικράτειας και τη θεσμική ενσωμάτωση των κουρδικών δυνάμεων στο κρατικό πλαίσιο. Η συριακή ηγεσία απέρριψε κατηγορηματικά αιτήματα για διατήρηση ειδικού καθεστώτος στη Χασάκα, θέτοντας σαφές τελεσίγραφο: είτε πολιτική λύση με όρους κρατικής κυριαρχίας είτε επίλυση διά της ισχύος. Η άρνηση χορήγησης περαιτέρω χρόνου διαβούλευσης σηματοδότησε το τέλος της διαπραγμάτευσης και την είσοδο σε μια νέα, σαφώς πιο σκληρή φάση.

• Η αντίδραση των SDF υπήρξε άμεση και δραματική. Με επίσημη ανακοίνωση, η ηγεσία τους κήρυξε «γενικό συναγερμό» και γενική επιστράτευση, καλώντας άνδρες και γυναίκες από τις κουρδικές περιοχές της βόρειας και ανατολικής Συρίας, αλλά και από την ευρωπαϊκή διασπορά, να συσπειρωθούν απέναντι σε αυτό που χαρακτήρισαν ως υπαρξιακή απειλή. Στον λόγο τους κυριαρχεί η ρητορική της αντίστασης, με σαφείς αναφορές στην εμπειρία του Κομπάνι το 2014 και στην ανάγκη αποτροπής μιας νέας ήττας αντίστοιχης με εκείνη που επεδίωξε το Ισλαμικό Κράτος.

Την ίδια στιγμή, το στρατιωτικό σκηνικό στη Ράκα μεταβάλλεται ραγδαία. Ο συριακός στρατός πέρασε από τη διαπραγμάτευση σε ανοιχτή στρατιωτική προετοιμασία, με πυρά πυροβολικού να πλήττουν περιοχές γύρω από τη φυλακή Αλ-Άκταν και τη βάση της 17ης Μεραρχίας. Τα σημεία αυτά θεωρούνται στρατηγικής σημασίας, καθώς αποτελούν τα τελευταία προπύργια εκτός πλήρους ελέγχου του κράτους στον άξονα Ράκα–Χασάκα. Η φυλακή Αλ-Άκταν, πρώην βιομηχανική εγκατάσταση του συριακού οργανισμού βάμβακος, έχει μετατραπεί σε κομβικό στρατιωτικό στόχο, ενώ η περιοχή γύρω από τη 17η Μεραρχία φέρει βαρύ συμβολισμό για την εδραίωση της κρατικής εξουσίας.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το μέτωπο των φυλακών στη βορειοανατολική Συρία, με επίκεντρο τη φυλακή Αλ-Σαντάντι νότια της Χασάκα. Οι πληροφορίες για διαφυγές κρατουμένων που συνδέονται με το Ισλαμικό Κράτος οδήγησαν σε άμεση κινητοποίηση του συριακού στρατού και του υπουργείου Εσωτερικών. Η Δαμασκός κατηγορεί ανοιχτά τις SDF για έλλειψη συνεργασίας και «εργαλειοποίηση της ασφάλειας», προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε αμέλεια στο συγκεκριμένο ζήτημα συνιστά σοβαρό έγκλημα με διεθνείς προεκτάσεις.

• Μέσα σε αυτό το τεταμένο περιβάλλον, ιδιαίτερη βαρύτητα απέκτησε η τηλεφωνική επικοινωνία του Άχμαντ αλ Σαράα με τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι δύο ηγέτες συμφώνησαν στην ανάγκη διατήρησης της ενότητας και της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας, καθώς και στη συνέχιση της συνεργασίας κατά του Ισλαμικού Κράτους. Παράλληλα, υπογραμμίστηκε η σημασία της προστασίας των δικαιωμάτων του κουρδικού πληθυσμού εντός του συριακού κράτους, σε μια προσπάθεια εξισορρόπησης μεταξύ κρατικής κυριαρχίας και πολιτικής ενσωμάτωσης.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση, διά της επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής Κάγια Κάλας, κάλεσε σε πλήρη αποκλιμάκωση και σεβασμό της εκεχειρίας, επισημαίνοντας ότι μόνο μια συμπεριληπτική πολιτική μετάβαση μπορεί να αποτρέψει την επιστροφή της χώρας σε νέο κύκλο αποσταθεροποίησης. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές εκκλήσεις μοιάζουν να υποχωρούν μπροστά στη δυναμική του πεδίου.

Η χρονική σύμπτωση της αποτυχίας της συνάντησης Άμπντι–αλ Σαράα, της γενικής επιστράτευσης των SDF και της στρατιωτικής κινητοποίησης στη Ράκα αναδεικνύει το εύθραυστο τρίγωνο πολιτικής, ασφάλειας και διεθνών παρεμβάσεων που διαμορφώνει τη νέα πραγματικότητα στη Συρία.

Το ερώτημα που πλέον κυριαρχεί δεν είναι αν η κρίση κλιμακώνεται, αλλά αν υπάρχει ακόμη χώρος για αναγκαστικό συμβιβασμό ή αν η χώρα οδηγείται σε μια νέα, παρατεταμένη φάση σύγκρουσης με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή.

Σπύρος Σιδέρης

Η συμφωνία αυτή, που επιτεύχθηκε μετά από δύο μήνες εντατικών διαπραγματεύσεων, αποτελεί μια στροφή στην πορεία της Συρίας προς την ενοποίηση, παρά τις προκλήσεις και τις αντιδράσεις που συνεχίζουν να υπάρχουν.

Οι βασικοί όροι της συμφωνίας

Η συμφωνία μεταξύ της Δαμασκού και των SDF περιλαμβάνει μια σειρά από βασικούς όρους που στοχεύουν στην αποκατάσταση της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας και στην ενίσχυση της εθνικής συνοχής.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της συριακής προεδρίας, οι SDF θα ενσωματωθούν πλήρως στους θεσμούς του συριακού κράτους, συμπεριλαμβανομένων των συνοριακών διαβάσεων, του αεροδρομίου και των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου.

• Επιπλέον, η συμφωνία προβλέπει την κατάπαυση του πυρός σε όλο το συριακό έδαφος, την εγγύηση των δικαιωμάτων όλων των Σύριων για εκπροσώπηση και συμμετοχή, καθώς και τη διασφάλιση της επιστροφής των εκτοπισμένων στις πατρίδες τους.

Η συμφωνία εγγυάται επίσης το δικαίωμα της κουρδικής κοινότητας στην ιθαγένεια και σε όλα τα δικαιώματα, απορρίπτοντας παράλληλα οποιαδήποτε ρητορική μίσους ή προσπάθειες για διχοτόμηση της χώρας. Η εφαρμογή της συμφωνίας αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του τρέχοντος έτους.

Η διαδικασία των διαπραγματεύσεων

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της συριακής κυβέρνησης και των SDF διήρκεσαν περισσότερο από δύο μήνες και χαρακτηρίστηκαν από ένταση και πολυπλοκότητα. Σύμφωνα με πηγές, οι δύο πλευρές συμφώνησαν στα 9 από τα 10 σημεία διαφωνίας, με το κύριο ζήτημα που παραμένει ανοιχτό να αφορά τις φυλακές όπου κρατούνται μέλη του ISIS.

• Οι SDF και οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν ότι οι φυλακές αυτές πρέπει να παραμείνουν υπό κουρδικό έλεγχο, ενώ η συριακή κυβέρνηση προτείνει η συζήτηση για αυτό το ζήτημα να αναβληθεί σε μεταγενέστερη ημερομηνία.

Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, ο πρόεδρος της Συρίας, Αχμέντ αλ Σαράα, προσπάθησε να προσελκύσει τον διοικητή των SDF, Μαζλούμ Αμπντί, προς το συριακό κράτος, προσφέροντας σημαντικές παραχωρήσεις. Ο Αμπντί, ωστόσο, τόνισε ότι δεν μπορούσε να λάβει μονομερείς αποφάσεις και ότι χρειαζόταν την έγκριση των κουρδικών κομμάτων και ομάδων που εκπροσωπούσε.

Αυτή η απαίτηση δημιούργησε πρόσθετες δυσκολίες στις διαπραγματεύσεις, αλλά τελικά οι δύο πλευρές κατάφεραν να καταλήξουν σε μια συμφωνία.

Ο ρόλος των SDF και η γεωπολιτική σημασία της συμφωνίας

Οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) είναι μια κατά κύριο λόγο κουρδική στρατιωτική συμμαχία, της οποίας τα βασικά μέλη είναι οι Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG) και οι Μονάδες Προστασίας των Γυναικών (YPJ).

• Οι SDF κέρδισαν διεθνή αναγνώριση για τον ρόλο τους στην καταπολέμηση του ISIS, ιδιαίτερα κατά τη μάχη στο Κομπάνι το 2014. Ωστόσο, οι σχέσεις τους με τη συριακή κυβέρνηση ήταν πάντα τεταμένες, με περιορισμένες συγκρούσεις να εκδηλώνονται σε περιοχές όπως η Χασάκα, το Καμισλί και το Χαλέπι.

Η συμφωνία αυτή αποτελεί μια σημαντική γεωπολιτική εξέλιξη, καθώς οι SDF ελέγχουν σημαντικό μέρος της βορειοανατολικής Συρίας, συμπεριλαμβανομένων των επαρχιών Χαλέπι, Ράκα, Χασάκα και Ντέιρ Εζόρ. Η ενσωμάτωση τους στο συριακό κράτος μπορεί να αποκαταστήσει την εδαφική ακεραιότητα της χώρας και να δημιουργήσει μια νέα κατάσταση συναίνεσης.

Αντιδράσεις και προκλήσεις

Η συμφωνία μεταξύ της Δαμασκού και των SDF έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για τη Συρία, η οποία αντιμετωπίζει μια σειρά από εσωτερικές και εξωτερικές προκλήσεις. Η πρόσφατη εξέγερση στη Λατάκεια και η συνεχιζόμενη παρουσία ξένων δυνάμεων στη χώρα δημιουργούν ένα πολύπλοκο περιβάλλον για την εφαρμογή της συμφωνίας.

• Σε διεθνές επίπεδο, η Τουρκία είναι μια από τις χώρες που ανησυχούν περισσότερο για την εξέλιξη αυτή. Η Άγκυρα φοβάται ότι η συμφωνία θα ενισχύσει τη θέση των κουρδικών δυνάμεων, ιδιαίτερα αυτών που συνδέονται με το Κουρδικό Εργατικό Κόμμα (PKK), το οποίο η Τουρκία θεωρεί τρομοκρατική οργάνωση. Η Τουρκία πιθανότατα θα παρακολουθήσει προσεκτικά την εφαρμογή της συμφωνίας, ειδικά σε σχέση με τη τύχη των ξένων μαχητών που βρίσκονται υπό κουρδικό έλεγχο.

Συμπερασματικά η συμφωνία μεταξύ της συριακής κυβέρνησης και των SDF αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την ενοποίηση της Συρίας και την αποκατάσταση της σταθερότητας στη χώρα.

Παρά τις προκλήσεις και τις αντιδράσεις, η συμφωνία αυτή προσφέρει μια ευκαιρία για εθνική συμφιλίωση και την αντιμετώπιση των βαθιών διχασμών που έχουν πλήξει τη Συρία για περισσότερα από μια δεκαετία.

Η επιτυχής εφαρμογή της θα εξαρτηθεί από την ικανότητα και των δύο πλευρών να διατηρήσουν τη διαπραγματευτική τους διάθεση και να αντιμετωπίσουν τις γεωπολιτικές πιέσεις που συνεχίζουν να επηρεάζουν τη χώρα.