Ελάχιστα έχουν ειπωθεί ή γραφτεί για τις πραγματικές αιτίες που προκάλεσαν την πτώχευση όπως και για πολλά ορόσημα από το χρονικό σημείο εκκίνησης μέχρι τον τερματισμό. Για παράδειγμα, οι προσεγγίσεις ερίζουν σχετικά με το εάν η χρεοκοπία επήλθε μεταξύ του 2007 και του 2009 (κυβέρνηση Κ. Καραμανλή), όπως είχε δηλώσει ο νυν διοικητής της ΤτΕ Γ. Στουρνάρας –αρχικά ως επικεφαλής του ΙΟΒΕ και μετά ως υπουργός Εθνικής Οικονομίας, από το 2012 έως το 2014-, ή αν η οικονομία “έσκασε” στα χέρια του Παπανδρέου μετά την εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ, το 2009.

Για πολλούς στη Ν.Δ ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός που οδήγησε στο υπέρογκο χρέος και στον εξοβελισμό μας από τις αγορές φέρει την υπογραφή της σπάταλης διαχείρισης της περιόδου του Κ. Σημίτη, για το ΠΑΣΟΚ ήταν απόλυτη ευθύνη των κυβερνήσεων Καραμανλή μετά το 2004.

Από όλες τις φάσεις της κρίσης, πριν την “επίσημη” έναρξή της και μέχρι το τέλος της, εκείνη που κυρίαρχησε ως αφήγημα και πεδίο σκληρής και συχνά τοξικής πολιτικής αντιπαράθεσης ήταν αυτή του καλοκαιριού του 2015. Ως ένα βαθμό ορθώς λόγω των προσδοκιών που υπερφίαλα καλλιεργήθηκαν πριν την εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, τον Ιανουάριο του 2015, από την άλλη, όμως, εκείνη η διαχείριση που έβριθε σφαλμάτων, πολλά από τα οποία θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, δεν ήταν η αρχή, ήταν, όμως, η αρχή του τέλους.

Ακόμα κι αν δεν έχουν επαρκώς κριθεί ιστορικά όλα τα παραπάνω, ακόμα κι αν οι αναγνώσεις εμπίπτουν στη σφαίρα της πολιτικής εκμετάλευσης, το βέβαιο είναι πώς εκλογικά έχουν αποδοθεί οι ευθύνες.

Για την κατάρρευση της οικονομίας καταδικάστηκε, κυρίως, η κυβέρνηση Καραμανλή, για την αδυναμία της να προβλέψει και να αντιμετωπίσει την υπαγωγή στο πρώτο μνημόνιο έπεσε η κυβέρνηση Παπανδρέου, για την μνημονιακή πτωχοποίηση του πληθυσμού περιήλθε σε αποδρομή η συγκυβέρνηση Σαμαρά- Βενιζέλου, για την διάψευση των προσδοκιών συνετρίβη (με καθυστέρηση μιας τετραετίας) η κυβέρνηση Τσίπρα. Προφανώς συνέτρεξαν και άλλες παράμετροι, πάντοτε, ωστόσο, ήταν η οικονομία που έδινε την χαριστική βολή.

Τούτων λεχθέντων, σήμερα, και με έναν θηριώδη πόλεμο να απειλεί την εγχώρια οικονομία μέσα στην παγκόσμια κρίση αλλά και με την ακρίβεια και γενικότερα την εκτόξευση του κόστους ζωής να έχει φέρει σε απόγνωση σημαντικό τμήμα της κοινωνίας, σε μία σοβαρή χώρα με ένα σοβαρό πολιτικό σύστημα η πολιτική αντιπαράθεση θα έπρεπε να εστιάζει στις προτάσεις αντιμετώπισης των πραγματικών προβλημάτων που οξύνονται. Αντ’ αυτού αναβιώνει η σύγκρουση για όσα συνέβησαν έντεκα χρόνια πριν και παρά το γεγονός ότι έχουν μεσολαβήσει έκτοτε τρεις εθνικές εκλογικές αναμετρήσεις.

Κανένα ντοκιμαντέρ πάνω σε ένα βιβλίο συγκεκριμένης οπτικής (δημοσιογραφικής και πολιτικής) γωνίας για ένα (μόνο) ορόσημο της 16αετίας από την πτώχευση, και κανένας απολογισμός με στοιχεία αυτοκριτικής από ένα άλλο βιβλίο (του βασικού πρωταγωνιστή εκείνης της περιόδου), δεν πρέπει να αποτελέσουν εφαλτήριο για οπισθοχώρηση στην τοξικότητα εκείνης της εποχής.

Οι δημοσιογράφοι κάνουν τη δουλειά τους και κρίνονται γι΄ αυτήν. Οι πολιτικοί, όμως, έχουν πολλά περισσότερα να κάνουν για μία χώρα και μία κοινωνία που αγωνιά για λύσεις για το σήμερα και το αύριο και όχι για εύπεπτα αναγνώσματα ή θεάματα βολικά σε προεκλογικό χρόνο. Κι΄ αν για τους πρώτους δεν ισχύει και τόσο, για τους δεύτερους -τους πολιτικούς- ισχύει απόλυτα το ρηθέν από τον Μέτερνιχ: “Οι άνθρωποι που δημιουργούν ιστορία, δεν έχουν χρόνο να τη γράψουν”. Κυρίως όσοι νομίζουν ότι την δημιουργούν ή την επηρεάζουν.

Όταν βεβαιωμένα δεν περνάς στην χορεία των πρώην που επιλέγουν μόνο τον ρόλο του stateman, όταν αρνείσαι, δηλαδή, να συνταξιοδοτηθείς (πολιτικά), και νοσταλγείς τη δράση του ενεστώτος χρόνου και την επαφή με τους ψηφοφόρους -προσοχή: όχι τους πολίτες, απλώς, αλλά τους …ψηφοφόρους-, η επιστροφή στη μάχιμη πολιτική είναι μονόδρομος.

Άξιο επισήμανσης είναι, επίσης, το γεγονός πώς ο πρώην πρωθυπουργός προαναγγέλλει “την δική του αλήθεια”, κι αυτό επειδή γνωρίζει ότι αυτή η αλήθεια (του) θα συνεχίσει να συγκρούεται με την αλήθεια των άλλων. Τα περί “κυβίστησης”, δηλαδή, και καταστροφής της χώρας, εκείνο το καλοκαίρι, 11 χρόνια πριν. Κι αυτό δεν αφορά μόνο το κυρίαρχο αφήγημα μεγάλου τμήματος του πολιτικού συστήματος, αλλά και τα ενοχικά σύνδρομα και τις εξαλλοσύνες αρκετών εξ όσων πλαισίωναν την κυβέρνησή του εκείνη την περίοδο.

Κυβέρνηση: Συμφέροντα πίσω από τον Τσίπρα

Η αντίδραση της κυβέρνησης είναι ακόμα σχετικά ήπια και υπαινικτική, με πιό ενδιαφέρουσα, ίσως, την αναφορά του κυβερνητικού εκπροσώπου για “την προσπάθεια από κάποιους να «ξεπλύνουν» πολιτικά τον κ. Τσίπρα”. Κάπως έτσι κυβερνητικά και άλλα κέντρα επιχειρούν να ταυτίσουν την επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα με την επιδίωξη επιχειρηματικών και μιντιακών συμφερόντων να περιορίσουν ή ακόμα και να περιθωριοποιήσουν τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Όπερ έδει δείξαι, σχετικά σύντομα.

Πρώτα το βιβλίο

Οι πληροφορίες που δίνονται με το σταγονόμετρο από συνομιλητές του πρώην πρωθυπουργού αναφέρουν πώς το εγχείρημα θα λάβει σάρκα και οστά κάποια στιγμή στους πρώτους μήνες της επόμενης χρονιάς, κι αφού μέχρι το τέλος του έτους παρουσιαστεί και κυκλοφορήσει το βιβλίο του για όσα συνέβησαν κατά τη διακυβέρνηση 2015-2019(με έμφαση στην περίοδο του δημοψηφίσματος και της συμφωνίας για το 3ο μνημόνιο), αλλά και την περίοδο μέχρι την εκλογική συντριβή του 2023 και την παραίτηση. Κατά βάση, όμως, ο Αλέξης Τσίπρας θα επιδιώξει να υπερασπίσει την πρωθυπουργική του εικόνα, ώστε σε αυτή, μάζί με το rebranding που επιμελώς υλοποιείται, να στηρίξει τα “γιατί” και την προοπτική της επιστροφής του στο πολιτικό επίκεντρο.

Οι δημοσκοπήσεις

Οι δημοσκοπήσεις, λέγεται ότι είναι από ευχάριστες έως και δυσάρεστες, εκείνο που προέχει, όμως, στο επιτελείο του πρώην πρωθυπουργού είναι εάν δημιουργείται επαρκής βάση εκκίνησης. Για παράδειγμα, στο “εάν θα ψηφίζατε ένα νέο κόμμα Τσίπρα” έχει αποτυπωθεί ένα άθροισμα του “σίγουρα” και του “μάλλον” που φτάνει το 27% (MRB, κ.ά), αυτό, ωστόσο, απηχεί προς το παρόν μία εικασία και ένα δημοσιογραφικό σενάριο. Κάποιοι δημοσκόποι θεωρούν ότι σε τέτοιες περιπτώσεις, και με την εμπειρία άλλων εγχειρημάτων κατά το παρελθόν, ένα νέο κόμμα παίρνει τελικά στην κάλπη κάτι λιγότερο από το ποσοστό του “σίγουρα θα το ψήφιζα” των μετρήσεων.

Από την άλλη, δεν είναι λίγοι εκείνοι που επισημαίνουν ότι ένα τέτοιο εγχείρημα, εφόσον είναι σχεδόν πλήρως αποσυνδεδεμένο από πρόσωπα και συμπεριφορές που στοίχισαν στο παρελθόν, είναι πιθανό να κινηθεί σε ποσοστό υψηλά διψήφιο και να κοντραριστεί με το ΠΑΣΟΚ για τη δεύτερη θέση. Συνομιλητές του πρώην πρωθυπουργού αναφέρουν ότι στο επιτελείο του η βασική επιδίωξη είναι η καταγραφή του νέου κόμματος έστω και στην τρίτη θέση, κάτι που, όπως λέγεται, αφενός θα προκαλέσει δυναμική ανασύνθεσης του χώρου της κεντροαριστεράς, αφετέρου θα βρεθεί στο παιχνίδι των διερευνητικών εντολών στην πρώτη εκλογική αναμέτρηση, για την οποία όλοι συμφωνούν πως δεν θα καταλήξει στην αυτοδυναμία του πρώτου κόμματος (Ν.Δ).

Βεβαίως, δεν διαλανθάνουν της προσοχής του επιτελείου στη Λεωφόρο Αμαλίας οι φήμες ή και τα σενάρια για επίσπευση κάποιων κινήσεων από το Μέγαρο Μαξίμου, ούτε η αναταραχή στους κόλπους της Κ.Ο της Ν.Δ. Όπως και το ότι οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν το κυβερνών κόμμα με σημαντικές απώλειες, καθηλωμένο σε χαμηλά ποσοστά, αν και με απόσταση ασφαλείας από το ΠΑΣΟΚ. Περιμένουν, ωστόσο, να δουν τι δημοσκοπική και εν γένει πολιτική ανταπόκριση θα έχουν οι εξαγγελίες του πρωθυπουργού στο ΔΕΘ, ώστε να αποτυπωθούν οι συσχετισμοί ενόψει του χειμώνα.

Οι παρενέργειες στον ΣΥΡΙΖΑ

Ωστόσο, ένα κόμμα Τσίπρα, με νέο πολιτικό σχέδιο, πρόγραμμα διακυβέρνησης, και, κυρίως, νέα πρόσωπα, είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει την εκλογική συρρίκνωση τουλάχιστον του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς. Κι αυτό διότι ο πρώην πρωθυπουργός εμφανίζεται πεισμένος ότι, οιαδήποτε εικόνα ενός “ΣΥΡΙΖΑ έξω από τον ΣΥΡΙΖΑ”, που θα επιβεβαιώνεται, μάλιστα, και από στελέχη που θα μετακινηθούν, μπορεί να καταστήσει θνησιγενές το εγχείρημα. Λένε χαρακτηριστικά, οι συνομιλητές του, πώς “ο Τσίπρας πρέπει να βάλει το πολιτικό του κεφάλαιο και την χαρισματικότητά του σε μία εντελώς νέα προοπτική και όχι να εμφανιστεί ως ο πολιτικός από το παρελθόν”.

Για να συμβεί, βεβαίως, κάτι τέτοιο σε πλαίσιο πολιτικού πολιτισμού οφείλει να παραιτηθεί από την βουλευτική του έδρα πριν την ανακοίνωση ίδρυσης νέου πολιτικού φορέα, ούτως ώστε να ολοκληρωθεί και τυπικά η αποσύνδεσή του από τον ΣΥΡΙΖΑ. Δεν είναι τυχαίο ότι στο συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ, τον Ιούνιο, ακόμα και πρόσωπα του περιβάλλοντός του έλεγαν ότι ήταν το τελευταίο στο οποίο έδωσε το παρών.

Τι είπε στην Le Monde ο πρώην πρωθυπουργός

Συνέντευξη του Αλ.Τσίπρα στην εφημερίδα Le Monde με αφορμή τη συμπλήρωση 7 χρόνων από την έξοδο από τα μνημόνια:

– Η Ελλάδα οδηγήθηκε στην κρίση για τρεις βασικούς λόγους: δυσλειτουργικό παραγωγικό μοντέλο, γενικευμένη διαφθορά και πελατειακό κράτος. Η κρίση αυτή ήταν μια σύγχρονη Οδύσσεια για τον ελληνικό λαό. Όπως η επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη μετά από ένα μακρύ και δύσκολο ταξίδι, η έξοδος από τα διεθνή οικονομικά προγράμματα το 2018 σηματοδοτεί την είσοδο της Ελλάδας σε μια νέα εποχή. Ωστόσο, η συντηρητική κυβέρνηση δεν εκμεταλλεύτηκε τις ευκαιρίες που προσέφερε το τέλος της χρηματοδοτικής στήριξης της χώρας.

–Ηρθε η ώρα να αποκαλύψω την αλήθεια και να διορθώσω ορισμένους μύθους που κυκλοφορούν για το 2015.Είναι αλήθεια ότι, σε αντίθεση με πολλούς άλλους, οι οποίοι δεν συμμετείχαν όλοι στις διαπραγματεύσεις, δεν μίλησα για αυτή τη δραματική περίοδο για την Ελλάδα, αν και ήμουν ο κύριος πρωταγωνιστής. Γι’ αυτό και γράφω ένα βιβλίο, το οποίο θα εκδοθεί μέχρι το τέλος του έτους. 

-Έχουμε επιστρέψει σε μία γενικευμένη διαφθορά. Το σκάνδαλο των ευρωπαϊκών γεωργικών επιδοτήσεων που ξέσπασε πρόσφατα είναι αρκετά ενδεικτικό.

-Η τρέχουσα ανάπτυξη ωφελεί μόνο μία μειοψηφία. Σύμφωνα με τις τελευταίες έρευνες, που πραγματοποιήθηκαν στις αρχές του έτους, μόνο ένας στους πέντε Έλληνες ζει καλά, το 45% του πληθυσμού έχει οικονομικές δυσκολίες και το 35% είναι χρεωμένο .

-Ας θυμηθούμε ότι το 2015 καταφέραμε να αναδιαρθρώσουμε το χρέος και να επωφεληθούμε από χαμηλά επιτόκια μέχρι το 2032. Αυτό δεν θα ισχύει πλέον μετά και, για να μπορέσει η Ελλάδα να συνεχίσει να αποπληρώνει το χρέος της, θα χρειαστεί υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Με το παρόν παραγωγικό μοντέλο, θα είναι δύσκολο.

-Το πρόγραμμα που εφάρμοσα μεταξύ 2015 και 2019 οδήγησε σε δημοσιονομικές περικοπές και φόρους ύψους 8,1 δισεκατομμυρίων ευρώ, έναντι 44 δισεκατομμυρίων για τα δύο προηγούμενα. Το 84 % του βάρους της λιτότητας επιβλήθηκε κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων διεθνών οικονομικών προγραμμάτων. Και παρά την πολύ ισχυρή πίεση των πιστωτών, η κυβέρνησή μου επέλεξε να επιβαρύνει τους πλουσιότερους με το βάρος της λιτότητας και μείωσε τις ανισότητες. Υπό την συντηρητική κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, που βρίσκεται στην εξουσία από το 2019, οι ανισότητες αυξάνονται.

– Η νεοφιλελεύθερη δεξιά του κ. Μητσοτάκη ή του κ. Bayrou θέλει να προστατεύσει τις ελίτ με κάθε κόστος. Αυτή είναι μία από τις μεγάλες διαφορές με την Αριστερά, η οποία, αντιθέτως, ενδιαφέρεται για την ευημερία των πολλών, των πιο αδύναμων και της μεσαίας τάξης.

– Όταν ανέλαβα την ηγεσία της κυβέρνησης, τα δύο πρώτα προγράμματα ενίσχυσης είχαν αποτύχει να διορθώσουν την κατάσταση. Η συντηρητική κυβέρνηση μας είχε αφήσει ένα χρέος που αντιπροσώπευε το 180% του ΑΕΠ, και άδεια ταμεία.

– Με αυτό το δημοψήφισμα, ήθελα να επιτύχω ένα καλύτερο αποτέλεσμα για τον ελληνικό λαό. Ήταν ένας τρόπος, μέσω μιας μορφής δραματοποίησης, να επιτύχω παραχωρήσεις από τους πιστωτές. Και το πετύχαμε εν μέρει, η Ελλάδα μπόρεσε να αναδιαρθρώσει το δημόσιο χρέος της, γεγονός που της επέτρεψε να βγει από το διεθνές πρόγραμμα τον Αύγουστο του 2018 και να ανακτήσει την οικονομική της αυτονομία.

-Χάρη σε αυτό που οι πολιτικοί μου αντίπαλοι αποκαλούν «κωλοτούμπα», η Ελλάδα είναι σήμερα μια κανονική χώρα που δεν βρίσκεται πλέον υπό διεθνή εποπτεία και δεν αφήνει τους υπαλλήλους του ΔΝΤ να της υπαγορεύουν τις πολιτικές της. Είμαι λοιπόν περήφανος που έκανα αυτή την επιλογή.

-Ποτέ δεν διψούσα για εξουσία. Αλλά μου λείπει η ενεργός πολιτική και η επαφή με τους ψηφοφόρους.

Με αφορμή την δημοσιοποίηση των πρακτικών της συνεδρίασης των πολιτικών αρχηγών τον Ιούλιο του 2015, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος τονίζει σε ανακοίνωσή του:

Από τα εμφανιζόμενα ως «Πρακτικά του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών της 6ης Ιουλίου του 2015», προκύπτει, για μία ακόμα φορά, ο πολιτικός κυνισμός και η υποκρισία του τότε πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, απέναντι στις πολιτικές δυνάμεις που τελικά κράτησαν την Ελλάδα στην Ευρώπη. Κανείς δεν ξεχνά τις ύβρεις για «γερμανοτσολιάδες» και «προδότες» σε εκείνους που απέτρεψαν την έξοδο της χώρας από το ευρώ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Από την ανάγνωση του κειμένου, που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Τα Νέα» ως «Πρακτικά», προκύπτουν τρία βασικά συμπεράσματα:

1. Η πολιτική εξαπάτηση του ελληνικού λαού από τον ΣΥΡΙΖΑ Ο κ.Τσίπρας στη σελίδα 81 των «πρακτικών» λέει επί λέξει: «Η ελληνική κοινωνία δεν πετάει στα σύννεφα. Έχει συνειδητοποιήσει ότι δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Δεν είμαστε πριν το Γενάρη του 2015». Δηλαδή, ο Τσίπρας, που πριν από τις εκλογές του Ιανουαρίου του 2015 υποσχόταν εύκολες λύσεις, όπως το σκίσιμο του μνημονίου και την κατάργηση της λιτότητας με ένα νόμο και ένα άρθρο, έξι μήνες μετά έλεγε ότι ο ελληνικός λαός ξέρει πως δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις.

2. Η πλήρης αποτυχία της διαπραγμάτευσής του ακόμα και μετά το δημοψήφισμα

Ο κ. Τσίπρας στην προσπάθειά του να δικαιολογήσει την επικείμενη «κολοτούμπα» του από το «όχι» στο «ναι», απευθύνθηκε στους πολιτικούς αρχηγούς και τους είπε ότι έχει έτοιμα πέντε σημεία διαπραγμάτευσης, προκειμένου να βελτιωθούν οι όροι της συμφωνίας που είχε προτείνει ο Γιούνκερ. Στην πράξη, ακόμα και αυτή η διαπραγμάτευση απέτυχε παταγωδώς, αφού στο τρίτο και πιο σκληρό για την κοινωνία μνημόνιο συμπεριελήφθησαν όλα τα επώδυνα μέτρα, όπως η αύξηση προκαταβολής φόρου στο 100% για τους ελεύθερους επαγγελματίες, η κατάργηση του ΕΚΑΣ, η υπερφορολόγηση των αγροτών και συνολικά η αύξηση των φόρων ακόμα και του ΦΠΑ των τροφίμων, αλλά και η λήψη επώδυνων μέτρων με το ασφαλιστικό Κατρούγκαλου. Ο κ. Τσίπρας αποδείχθηκε ανίκανος διαπραγματευτής και υπέγραψε ότι του έθεσαν οι δανειστές με το τρίτο μνημόνιο και την εκχώρηση της δημόσιας περιουσίας στο υπερταμείο για 99 χρόνια.

3. Η υποκριτική στάση του για την ανάγκη συναίνεσης και η εξαπάτηση των πολιτικών αρχηγών των κομμάτων που κράτησαν την Ελλάδα στην Ευρώπη

Ο τότε πρωθυπουργός ζήτησε από τους πολιτικούς αρχηγούς τη συναίνεσή τους, ώστε να υπάρχει εικόνα εθνικής ενότητας, αλλά, λίγες εβδομάδες αργότερα, προχωρούσε σε εκλογές με το ακραία διχαστικό σύνθημα «τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν». Ο κ. Τσίπρας έχει καταγραφεί στη συνείδηση των πολιτών ως ο πρωθυπουργός που έπαιξε τη χώρα στα ζάρια, «φορτώνοντας» στον ελληνικό λαό τον… λογαριασμό της διαπραγμάτευσής του. Ανήκει στο πιο σκοτεινό χθες και, όσο και αν η προσπάθεια κάποιων να τον επανεμφανίσουν ως κάτι διαφορετικό είναι πραγματικά φιλότιμη, οι πολίτες τον έχουν απορρίψει εκκωφαντικά σε αλλεπάλληλες εκλογικές διαδικασίες.

Στο ξεκίνημα της σύσκεψης, και με αφορμή το γεγονός ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος έχει κάνει συνεχείς αναφορές στη θέση του ΚΚΕ, λέει ο Δ. Κουτσούμπας:

«Ζήτησα τον λόγο περισσότερο – γιατί βεβαίως δεν έχουμε μπει στην ουσία της συζήτησης ακόμα, αφού δεν έχουμε ακούσει τον κύριο πρωθυπουργό – επειδή κάνατε αναφορές στο ΚΚΕ και ερμηνεία του χαρακτήρα του δημοψηφίσματος και της θέσης του ΚΚΕ. Βέβαια, τώρα πλέον είναι παρελθόν από χθες το βράδυ το δημοψήφισμα αυτό. Ολα θα τα γράψει η Ιστορία και ο καθείς θα απολογηθεί εκεί περισσότερο.

Ομως είμαι υποχρεωμένος να πω, επειδή βρισκόμαστε σήμερα εδώ, ότι το ΚΚΕ από την πρώτη στιγμή πήρε αυτήν τη θέση και στη Βουλή για το τι χαρακτήρα έχει αυτό το δημοψήφισμα. Θα σας θυμίσω ότι το χαρακτηρίσαμε παγίδα για τον λαό μας, για τη χώρα, και το εξηγήσαμε. Δεν το κάναμε για μικροκομματικούς λόγους αντιπαράθεσης με την κυβερνητική επιλογή, ούτε μόνο για τους θεωρητικούς και ιδεολογικούς λόγους που είμαστε μέρα με τη νύχτα στην αντίληψή μας για τον δρόμο ανάπτυξης που ακολουθεί είτε για την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας ή για τις ενώσεις».

Αμέσως μετά γίνεται συζήτηση για τα διαδικαστικά ζητήματα, κατά την οποία ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ τοποθετείται ως εξής: «Μπορεί να διευκρινιστεί πώς θέλετε να γίνει η συζήτηση, απλά και μόνο ήθελα να διευκρινίσω αυτό (…) Και για το διαδικαστικό νομίζω – το ξεκαθαρίζω από την αρχή δηλαδή – ότι το ΚΚΕ δεν θα υπογράψει κάποια κοινή ανακοίνωση από το σημερινό συμβούλιο, με την έννοια ότι υπάρχουν διαφορετικές θέσεις. Επειδή από την αρχή ειπώθηκε εισηγητικά από τον κύριο Πρόεδρο. Καταλαβαίνω τώρα το πνεύμα βεβαίως που το θέσατε. Αλλωστε, θεσμικά ερχόμαστε εδώ, δεν υπάρχει κανένα άλλο ζήτημα. Ομως και οι θέσεις θα πρέπει να αναπτυχθούν στην πορεία και εκεί να καταλήξουμε αν θα υπάρξει κάτι, αν δεν θα υπάρξει, ή τι διατυπώσεις θα κάνει κάθε κόμμα. Να μην το θεωρήσουμε δηλαδή δεδομένο, αυτό λέω».

Στη συνέχεια, ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας περιγράφει αναλυτικά την κατάσταση και τις επιδιώξεις από τη συγκεκριμένη σύσκεψη. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακριβώς σε αυτό το σημείο ο Αλ. Τσίπρας ομολογεί ουσιαστικά πως το «όχι» του δημοψηφίσματος το είχε κάνει «ναι» πολλές μέρες πριν από αυτό, όταν είχε στείλει στους θεσμούς την πρόταση της κυβέρνησής του, που είναι ίδια με αυτήν του Γιούνκερ, εκτός από 5 σημεία. Επίσης εξελίσσεται ένα παζάρι σε σχέση με τα προαπαιτούμενα, και είναι προφανές ότι όλα τα αστικά κόμματα έχουν συμφωνήσει στο μνημόνιο και μια σειρά αντιλαϊκές ρυθμίσεις, προκειμένου να βγει από την κρίση αλώβητο το μεγάλο κεφάλαιο. Ακολουθούν οι τοποθετήσεις των πολιτικών αρχηγών Μεϊμαράκη και Θεοδωράκη.

Το ΚΚΕ μιλάει πάντα ξεκάθαρα

Ο Δ. Κουτσούμπας σε αυτήν τη φάση της συζήτησης παίρνει τον λόγο και τοποθετείται ως εξής:

«Καταρχήν, όλοι σας ξέρετε ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας πάντα μιλάει καθαρά. Γενικώς δεν ήμασταν ποτέ οπαδοί του “ήξεις – αφήξεις”, των “ντεμί” καταστάσεων ή συμβιβασμών. Αλλο οι συμβιβασμοί που μπορεί να είναι απαραίτητοι όταν προάγουν το εργατικό – λαϊκό συμφέρον, τα δικαιώματα του λαού μας.

Ετσι καθαρά μιλάμε, και έτσι ειλικρινά θα μιλήσω. Δεν σας κρύβω ότι είχα ανησυχίες ερχόμενος στη σύσκεψη, όχι για τη σύσκεψη την ίδια, αλλά με όλες αυτές τις εξελίξεις που συμβαίνουν. Μετά την ενημέρωση του κυρίου πρωθυπουργού ενισχύθηκαν αυτές οι ανησυχίες ακόμα περισσότερο.

Από μία άποψη, ή αν θέλετε από πολλές απόψεις, στην καλύτερη περίπτωση είμαστε στο ίδιο σημείο με πριν το δημοψήφισμα και στην πιο απαισιόδοξη – που μάλλον είναι και η πιο ρεαλιστική ως αποτύπωση της πραγματικότητας – είμαστε σε χειρότερη.

Και αυτό δεν το λέω με την έννοια ότι ο λαός μας εκφράστηκε. Και εμείς θέλουμε λαϊκή συμμετοχή. Δημοψηφίσματα και τέτοια, εκλογές, πρέπει να γίνονται, να εκφράζεται ο λαός. Ομως, αυτό το δημοψήφισμα – παγίδα ή ό,τι άλλες εκφράσεις χρησιμοποιήσαμε, δείτε και τα πρακτικά της Βουλής, και δημόσια έχουμε πει διάφορα πράγματα – είναι πραγματικά παγίδα για τον λαό μας. Δεν έδινε καμία λύση, καμία διέξοδο, ακόμα κι αν ξεκινήσουμε από τα ίδια τα ερωτήματα που τίθονταν για απάντηση στον ελληνικό λαό.

Και, βεβαίως, εδώ δεν μπορώ παρά να υπενθυμίσω, και το θεωρούμε – γι’ αυτό το θέτω ως ζήτημα – ότι είναι αντιδημοκρατική ερμηνεία, αυταρχική ερμηνεία του Κανονισμού της Βουλής, του Συντάγματος κ.λπ. να αρνείται το προεδρείο της Βουλής, και η κυβέρνηση φυσικά, η κυβέρνηση κυρίως, να θέσει σε ονομαστική ψηφοφορία, έστω κι αν δεν περνούσε από τη Βουλή – αλλά αυτή είναι κυρίαρχο Σώμα με βάση το Σύνταγμα και τους νόμους μας – την πρόταση του ΚΚΕ να τεθεί και ως ερώτημα, εκτός από την πρόταση των εταίρων, των συμμάχων, της τρόικας, των τριών θεσμών κ.λπ. -όπως θέλετε πείτε τους – και το ερώτημα για την πρόταση της κυβέρνησης η οποία υπήρχε μέχρι εκείνη τη στιγμή.

Αυτό θέσαμε, και γι’ αυτό το ΟΧΙ το δικό μας καταγραφόταν με αυτόν τον τρόπο. Δεν ήταν επειδή είμαστε από θέση αρχής υπέρ του άκυρου, του λευκού, της αποχής – τα ξέρετε όλα αυτά – αλλά διότι δεν θέλαμε να μετρηθεί αυτό το ΟΧΙ το δικό μας με το ΟΧΙ της κυβέρνησης, με το ΟΧΙ του ΣΥΡΙΖΑ, με το ΟΧΙ των Ανεξάρτητων Ελλήνων, με το ΟΧΙ της Χρυσής Αυγής, με το ΟΧΙ άλλων εξωκοινοβουλευτικών δυνάμεων κ.λπ., που ο καθένας έδινε το δικό του νόημα, και γι’ αυτό επιλέξαμε αυτήν την τακτική.

Και από αυτήν την άποψη, αυτή η αντίδραση σε όλα αυτά που συμβαίνουν στην Ευρωπαϊκή Ενωση, στην Ευρωζώνη, με την απαράδεκτη πραγματικά στάση και τους απαράδεκτους εκβιασμούς της Ευρωπαϊκής Ενωσης, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, απέναντι στον ελληνικό λαό πρώτα απ’ όλα, όπως και οι απαράδεκτοι εκβιασμοί – από τη δική της μεριά – της ελληνικής κυβέρνησης απέναντι στον λαό με τέτοια διλήμματα που έθετε στο δημοψήφισμα, δεν δίνουν λύσεις, οδηγούν σε αδιέξοδο και οδηγούν σε μία κατάσταση όπου βρισκόμαστε και σήμερα και για την οποία, ξαναλέω, δεν είμαστε αισιόδοξοι ότι θα έχει και το καλύτερο τέλος, τουλάχιστον με βάση αυτά που μας ενημέρωσε ο κύριος πρωθυπουργός εδώ σήμερα».

Η παρέμβαση με τη διακοπή της σύσκεψης

Η σύσκεψη διεκόπη λίγο αργότερα, προκειμένου να γίνουν κάποιες τηλεφωνικές επικοινωνίες του τότε πρωθυπουργού με αρχηγούς άλλων κρατών. Μετά τη διακοπή, και αφού προηγουμένως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει αναφερθεί πολλές φορές στο ΚΚΕ, ο Δ. Κουτσούμπας ζητά τον λόγο και αναφέρει τα εξής:

«Κύριε Πρόεδρε, θα ήθελα εντός πρακτικών να κάνω μια τοποθέτηση, γιατί επανειλημμένα έχετε τοποθετηθεί και έχετε πει “εκτός του ΚΚΕ” (…) Είναι πολλή ώρα τώρα. Εγινε και ενημέρωση για τις τηλεφωνικές συνομιλίες.

Εγώ θα ήθελα να επισημάνω ότι γενικά η όλη συζήτηση δείχνει όλη αυτήν την αντίφαση – κατά τη γνώμη του ΚΚΕ – μιας αδιέξοδης πολιτικής που ακολουθείται όλα αυτά τα χρόνια και συνεχίζεται και το τελευταίο διάστημα. Είναι η πολιτική σας αδιέξοδη συνολικά. Οδηγεί, με βάση και τις προτάσεις που έγιναν σήμερα, είτε σε μία επώδυνη συμφωνία το επόμενο διάστημα, σε ένα μνημόνιο κατά τη γνώμη μας – άσχετα πώς ονομάζεται – με νέα σειρά μέτρα και βεβαίως στην άλλη περίπτωση, εάν δεν υπάρξει συμφωνία, σε ενδεχόμενη κρατική χρεοκοπία με Grexit – σύμφωνοι – με ευθύνη των τριών θεσμών ή όποιων άλλων, ανάλογα τις εξελίξεις. Αυτό που θέλουμε να πούμε, ότι και στις δύο περιπτώσεις θα την πληρώσει ο ελληνικός λαός.

Να διευκρινίσουμε εδώ ότι το ΚΚΕ, όταν μιλάει για ρήξη, δεν εννοεί μια ρήξη με το νόμισμα μόνο, μια έξοδο από το ευρώ μόνο και να πάμε σε κάποιο άλλο νόμισμα ή σε ένα διπλό νόμισμα, τέλος πάντων όλα τα σενάρια που ακούγονται και γράφονται ή και που υπάρχουν στην οικονομία. Εμείς εννοούμε μια συνολική αντιπαράθεση, σύγκρουση και ρήξη που συνιστά μια συγκροτημένη πρόταση αποδέσμευσης, κοινωνικοποίησης, διαγραφής του χρέους με εργατική – λαϊκή εξουσία και κεντρικό σχεδιασμό, δηλαδή μια πρόταση για μια άλλη κοινωνία, μια άλλη οικονομία. Και σε αυτήν την κατεύθυνση παλεύουμε. Αλλιώς θα είναι όχι μόνο δώρον άδωρον, αλλά θα την πληρώνει συνεχώς ο λαός, που θα είναι το μόνιμο υποζύγιο.

Και, φυσικά, από αυτήν την άποψη και από τις προτάσεις που έγιναν και τις παρεμβάσεις για το κοινό ανακοινωθέν στον προηγούμενο κύκλο συζήτησης, θα ήθελα να πω ότι διαφωνούμε κάθετα με το να ερμηνεύουμε εδώ σε αυτήν τη σύσκεψη ή γενικότερα την ετυμηγορία του ελληνικού λαού, το πώς εξηγείται ένα αποτέλεσμα για παράδειγμα ενός δημοψηφίσματος – παγίδα, το ξαναλέμε, που είναι για να υποτάξει έναν λαό, σε τελευταία ανάλυση, ώστε να αποδεχτεί μια σειρά ζητήματα.

Τα εκλογικά αποτελέσματα μπορούν να εξηγηθούν με διαφορετικό τρόπο. Επιμένω σε αυτό που είπα στην αρχή, ότι και στην αποχή και στο άκυρο – λευκό και στους ψηφοφόρους του ΟΧΙ και του ΝΑΙ υπάρχει σημαντική αμφισβήτηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης και συνολικά της πολιτικής που ακολουθείται όλα αυτά τα χρόνια, που μπορεί να μην είναι κυρίαρχη σήμερα, αλλά είναι ισχυρή.

Αρα, από αυτήν την άποψη δεν νομίζω ότι πρέπει να δέσουμε χειροπόδαρα τον λαό μας λέγοντας “ΝΑΙ στην Ευρωζώνη, ΝΑΙ στην Ευρωπαϊκή Ενωση”. Εμείς πιστεύουμε το αντίθετο, και μάλιστα εξέφρασε και μια δυναμική αυτή η τοποθέτηση.

Και, βεβαίως, σχετικά με τη διατύπωση για το κοινό ανακοινωθέν, την πρόταση που γίνεται και από τον πρωθυπουργό και από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για να συμφωνήσει το συμβούλιο εδώ, θεωρούμε ότι πρέπει να καταγραφεί στα πρακτικά η άποψή μας: Διαφωνούμε συνολικά με το κοινό ανακοινωθέν. Και η συνολική αυτή διαφωνία μας – να την εξηγήσω – αφορά τόσο την ερμηνεία της ψήφου των Ελλήνων πολιτών στο χθεσινό δημοψήφισμα, όσο και την διαπραγματευτική τακτική και τις προτάσεις της ελληνικής κυβέρνησης που εξέθεσε σήμερα εδώ και πιο αναλυτικά ο πρωθυπουργός.

Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας θεωρεί ότι στα πλαίσια αυτά, σε αυτόν τον δρόμο εξέλιξης που ακολουθείται σε αυτές τις διακρατικές συμμαχίες στις οποίες συμμετέχουμε, σε αυτές τις ενώσεις, δεν μπορεί να υπάρξει γνήσια φιλολαϊκή – φιλεργατική διαπραγμάτευση και λύση.

Από αυτήν την άποψη, θεωρούμε ότι καλώς καταχωρείται στα πρακτικά αυτή η διαφωνία μας. Βεβαίως, και δημόσια θα την εκθέσουμε στους εργαζόμενους, στον λαό μας.

Και να πω μια άποψη που είναι η πάγια θέση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ελλάδας. Εθνική ομοψυχία και εθνική ενότητα δεν μπορεί να υπάρξει με την έννοια που δίνεται από άλλες πολιτικές δυνάμεις, όχι μόνο λόγω των διαφορετικών ιδεολογικών ή πολιτικών θέσεων κάθε φορά, αλλά γιατί πιστεύουμε ακράδαντα ότι αλλιώς εννοεί και αλλιώς στην πραγματικότητα είναι αυτό που εννοεί καθένας ως ενότητα και εθνική συνείδηση και συνεννόηση για τον εργάτη, τον άνεργο, τον αυτοαπασχολούμενο, τον φτωχό αγρότη, που είναι το 95% της ελληνικής κοινωνίας, και διαφορετικό για κάποιους μεγάλους μονοπωλιακούς ομίλους, για το μεγάλο κεφάλαιο, γι’ αυτούς που δεν έχουν πατρίδα στην ουσία. Γιατί το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα και, βεβαίως, για τα κέρδη του υπονομεύει ακόμα και τα απλά δικαιώματα των εργαζομένων.

Αυτήν τη διευκρίνιση θέλω να κάνω. Είναι γνωστή άλλοτε η ιδεολογική – πολιτική θέση μας γι’ αυτό το ζήτημα. Τη λέω απλά και μόνο για να καταγραφεί και να είναι καθαρό, μιας και πάντα το ΚΚΕ μιλά ειλικρινά σε όλες τις περιπτώσεις, και μπροστά στον λαό και όταν γίνονται τέτοιες συσκέψεις ή συμβούλια αρχηγών».

Μετά από αυτήν την παρέμβαση, ο Δημήτρης Κουτσούμπας αποχώρησε από τη σύσκεψη. Ολοι οι υπόλοιποι αρχηγοί, των αστικών κομμάτων, παρέμειναν και «μαγείρευαν» το κοινό ανακοινωθέν που θα υπέγραφαν και με βάση το οποίο ακολούθησε το 3ο και χειρότερο μνημόνιο σε βάρος του λαού.

Συγκεκριμένα χαρακτήρισε τη σύσκεψη «παρακρατική», υποστηρίζοντας ότι όσοι συμμετείχαν θα έπρεπε να παραπεμφθούν σε ειδικό δικαστήριο, αντί – όπως είπε – να τον καταγγέλλουν για δήθεν εισβολή στο Νομισματοκοπείο.

Παράλληλα, αποκάλυψε πως, σύμφωνα με τον ίδιο, ο Αλέξης Τσίπρας είχε συμφωνήσει σε τηλεφωνικό ραντεβού με τον Ρώσο πρόεδρο Πούτιν πριν οργανωθεί η σύσκεψη των αρχηγών.

«Ενημερώθηκα από τον κ. Τσίπρα και μου ζήτησε να πάω στο προεδρικό μέγαρο μήπως χρειαστώ, καθώς ήταν ενδεχόμενο σε αυτή τη συνομιλία να τεθούν θέματα που σχετίζονταν με τη συμφωνία που είχα υπογράψει στην Αγία Πετρούπολη για να περάσει από την Ελλάδα ο μεγαλύτερος Ευρωπαϊκός Αγωγός με ρωσικό φυσικό αέριο με κατεύθυνση τα Βαλκάνια για την Ευρώπη».

Για αυτό βρέθηκε στο Προεδρικό Μέγαρο, υποστηρίζει ο κ. Λαφαζάνης. «Αστεία πράγματα ό,τι εισέβαλα» σχολίασε.

«Ο Π. Παυλόπουλος ήταν αυτός που μεθόδευσε το πραξικόπημα που έγινε στις 6 Ιουλίου με την ανατροπή της λαϊκής ψήφου του δημοψηφίσματος».

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μίλησε για μια «απεγνωσμένη προσπάθεια εξωραϊσμού» του ρόλου που διαδραμάτισε ο Αλέξης Τσίπρας την περίοδο της διακυβέρνησής του, κάνοντας λόγο για «γνωστά κέντρα» που λειτουργούν ως «πρόθυμα πλυντήρια μιας από τις πιο μαύρες εποχές της πρόσφατης Ιστορίας».

«Άδικος ο κόπος, όσα νέα λογότυπα κι αν σχεδιάσουν και όσα ονόματα κι αν του αλλάξουν», τόνισε ο Πρωθυπουργός, καταλογίζοντας στον προκάτοχό του ότι «ως πρωθυπουργός πήγε πίσω την πατρίδα του», «ως αρχηγός καταδικάστηκε πέντε φορές στις εκλογές» και «ως απλός βουλευτής έχει μηδενική κοινοβουλευτική δραστηριότητα».

Ράνια Τραγόμαλλου

Οι αποκαλύψεις από το δημοσίευμα του in.gr, που στηρίζεται σε έγγραφα και αποσπάσματα των πρακτικών της 6ης Ιουλίου, φωτίζουν ξανά τις κρίσιμες ώρες όπου η χώρα αναζητούσε διέξοδο από την οικονομική ασφυξία.

Η εικόνα που παρουσιάζεται είναι διαφορετική από το πολιτικό αφήγημα που κυριάρχησε έκτοτε: το «όχι» δεν συνιστούσε εντολή εξόδου από την ευρωζώνη, αλλά ένα ηχηρό μήνυμα απόρριψης της πρότασης των θεσμών.

Ο Αλέξης Τσίπρας φαίνεται να ζητούσε τη στήριξη των πολιτικών αρχηγών για μια νέα συμφωνία, που θα περιλάμβανε χρηματοδότηση, επενδύσεις και ρύθμιση χρέους. Αντί για ρήξη, πρότεινε επανεκκίνηση της διαπραγμάτευσης με ενισχυμένη εντολή ως εργαλείο διαπραγμάτευσης και με κοινή αποδοχή από τους περισσότερους αρχηγούς.

Η στάση του, υπενθυμίζουν  πηγές από το περιβάλλον του,  επιβεβαιώνεται τόσο από το κοινό ανακοινωθέν όσο και από τις τοποθετήσεις των υπόλοιπων ηγετών που συναινούν στην προσπάθεια. Μοναδική εξαίρεση, ο γγ του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας,  που με ξεκάθαρη θέση αρνείται να συνυπογράψει το κοινό πλαίσιο.

Οι δηλώσεις Τσίπρα  

Με αφορμή τη συζήτηση που έχει ανοίξει για το 2015, επανέρχονται στη μνήμη οι δηλώσεις του τότε πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα — που σύμφωνα με  τις ίδιες πηγές, επιβεβαιώνουν την πραγματική του στάση: «το “Όχι” δεν σήμαινε ρήξη, αλλά εντολή για καλύτερη συμφωνία».

• 1η Ιουλίου 2015
  Ο τότε πρωθυπουργός ξεκαθαρίζει ότι το δημοψήφισμα δεν αφορά την παραμονή στο ευρώ, αλλά την απόρριψη μιας κακής συμφωνίας. Δηλώνει πως το «Όχι» ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση της χώρας για μια βιώσιμη λύση, και κατηγορεί όσους μιλούν για κρυφό σχέδιο εξόδου από την Ε.Ε. ότι ψεύδονται.
• 3 Ιουλίου 2015
  Λίγες ώρες πριν τις κάλπες, επαναλαμβάνει ότι το «Όχι» δεν σημαίνει ρήξη με την Ευρώπη, αλλά καλύτερους όρους για τον ελληνικό λαό.
• 6 Ιουλίου 2015
  Μετά το 61,3% υπέρ του «Όχι», ο πρωθυπουργός δηλώνει ότι η εντολή δεν είναι ρήξη αλλά ενίσχυση της διαπραγμάτευσης. Υπόσχεται συμφωνία με κοινωνική δικαιοσύνη και τέλος στον φαύλο κύκλο της λιτότητας.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα του in.gr στα πρακτικά εμφανίζεται ο Αλέξης Τσίπρας να αναφέρει: «θεωρώ ότι εάν στόχος αυτής της συζήτησης εδώ είναι όχι να βρούμε ένα κοινό τόπο, αλλά να λαθροχειρίσουμε και να μετατρέψουμε το ‘Όχι’ σε ‘Ναι’, δεν θα με βρείτε σύμφωνο. Το ‘όχι’ είναι ‘όχι’ που αφορά μια μη βιώσιμη συμφωνία. Προφανώς δεν είναι εντολή ρήξης, αλλά δεν είναι και εντολή ‘πάση θυσία, ό,τι και να γίνει, θα συμφωνήσουμε’. Αυτό θέλω να το ξεκαθαρίσω».

Η άρνηση της Προεδρίας

Για χρόνια, ωστόσο, κυριάρχησε η αφήγηση πως ο Αλέξης Τσίπρας έκανε το «Όχι» του δημοψηφίσματος «Ναι» – μια κατηγορία που προβλήθηκε συστηματικά από τους πολιτικούς του αντιπάλους.

Κι όμως, ο ίδιος όχι μόνο δεν αποφεύγει τη δημοσιοποίηση των διαλόγων της κρίσιμης σύσκεψης των πολιτικών αρχηγών στο Προεδρικό Μέγαρο την επομένη του δημοψηφίσματος (6 Ιουλίου 2015), αλλά την επιδιώκει, υποστηρίζοντας πως ο ελληνικός λαός έχει δικαίωμα στην αλήθεια.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κώστας Τασούλας, πάντως επικαλούμενος τον άτυπο και απόρρητο χαρακτήρα της σύσκεψης και την εμπιστευτικότητα των πρακτικών, έχει αρνηθεί μέχρι στιγμής να συναινέσει στην αποδέσμευσή των πρακτικών. «Το τυπικό επιχείρημα δεν στέκει πολιτικά», λένε όσοι διαφωνούν, επικαλούμενοι την «ιστορικότητα της στιγμής». 

Τα πρακτικά και η έμμεση επιβεβαίωση

Εν τω μεταξύ γίνεται λόγος και για την ύπαρξη ή όχι των πρακτικών. Ωστόσο παρά τις αμφισβητήσεις, τόσο το αίτημα του Αλέξη Τσίπρα όσο και η απάντηση του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα, επιβεβαιώνουν εμμέσως την ύπαρξή, έστω  κάποιας μορφής πρακτικών. Ενώ και ο τότε πρόεδρος Προκόπης Παυλόπουλος επιβεβαίωσε ότι τηρήθηκαν πρατικά.

Τι αποδεικνύεται από το αίτημα και την απάντηση:

• Ο κ. Τσίπρας, με επίσημο αίτημά του προς την Προεδρία, ζητά ρητά τη δημοσιοποίηση των πρακτικών, προφανώς γνωρίζοντας την ύπαρξή τους, ως άμεσος συμμετέχων στη σύσκεψη.
• Ο κ. Τασούλας, αντί να αρνηθεί την ύπαρξη πρακτικών, επικαλέστηκε την άτυπη φύση της σύσκεψης και τη συνταγματική υποχρέωση εμπιστευτικότητας, αποφεύγοντας να δώσει το πράσινο φως για δημοσιοποίησή τους.

Τα συμπεράσματα

Η συζήτηση που ξανάνοιξε,  αυτή τη φορά με τα αποσπάσματα των πρακτικών που αποκαλύφθηκαν από το in.gr, μέσα από το ρεπορτάζ του Λευτέρη Χαραλαμπόπουλου, αποκτά νέα δυναμική. Από τη μερική δημοσιοποίηση των εγγράφων προκύπτουν τρία βασικά συμπεράσματα:

1. Ο τότε πρωθυπουργός φέρεται να ξεκαθαρίζει πως το δημοψήφισμα ήταν εργαλείο ενίσχυσης της διαπραγματευτικής θέσης της Ελλάδας, και όχι προάγγελος εξόδου από το ευρώ.
2. Ο τότε πρόεδρος της ΝΔ, Βαγγέλης Μεϊμαράκης, φέρεται να δηλώνει:  «Για μένα δεν υπάρχει βιώσιμο και μη βιώσιμο (χρέος), υπάρχει διαχειρίσιμο και μη διαχειρίσιμο, ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν εκείνη την ώρα και στον κάθε χρόνο».  Εμφανίζεται να συμφωνεί με τη στρατηγική συνέχισης των διαπραγματεύσεων και να εκφράζει στήριξη, έστω υπό όρους, στην προσπάθεια Τσίπρα.
3. Ο Δημήτρης Κουτσούμπας,  είναι ο μόνος που δεν υπέγραψε  το κοινό ανακοινωθέν.  Οι υπόλοιποι τάχθηκαν υπέρ της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας και της στήριξης της κυβέρνησης για επίτευξη συμφωνίας.

Επιμονή Τσίπρα

Η επιμονή Τσίπρα στη δημοσιοποίηση κρίνεται ότι δεν γίνεται  μόνο για λόγους ιστορικής δικαίωσης. Είναι πολιτική κίνηση υψηλού ρίσκου και συμβολισμού. Θέλει να δείξει ότι δεν φοβάται την αλήθεια αλλά και να πείσει ότι η κυβέρνηση του 2015 δεν ήταν μια περιπέτεια, αλλά μια προσπάθεια αλλαγής πορείας με ευρωπαϊκό προσανατολισμό. Και αυτό, εάν επιβεβαιωθεί από το σύνολο των πρακτικών, μπορεί να αποκαταστήσει το τραυματισμένο πολιτικό του κεφάλαιο.

Η αναμέτρηση με το παρελθόν και η ανάδειξη της «ιστορικής αλήθειας» για το 2015 φαίνεται πως είναι κρίσιμο βήμα. Ο Αλέξης Τσίπρας δείχνει να επενδύει στη μνήμη, όχι ως αναπόληση, αλλά ως θεμέλιο για μια νέα πρόταση. Και ο χρόνος –ίσως το Φθινόπωρο ή ο Χειμώνας– θα δείξει αν η πολιτική του επιστροφή θα είναι αποφασιστική.

Η στάση του ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΚΚΕ 

 Σήμερα, το ΠΑΣΟΚ επιλέγει να μην τοποθετηθεί ξεκάθαρα για το αν επιθυμεί τη δημοσιοποίηση όλων των πρακτικών και επιτίθεται στον πρώην Πρωθυπουργό: «ο άνθρωπος που εξελέγη Πρωθυπουργός δεσμευόμενος για την κατάργηση των μνημονίων με ένα νόμο και ένα άρθρο και διοργάνωσε το δημοψήφισμα των 5 εργάσιμων ημερών παίζοντας τη χώρα στα ζάρια, επιχειρεί να ξαναγράψει την ιστορία. Μάταια, όμως, γιατί ο ελληνικός λαός έχει μνήμη, κρίση και πρωτίστως επώδυνα βιώματα και τραυματικές εμπειρίες από τα καταστροφικά πεπραγμένα των επιλογών του», επισημαίνει η Χαριλάου Τρικούπη.

Ο ΣΥΡΙΖΑ υποστηρίζει ανοιχτά το αίτημα του πρώην πρωθυπουργού. Ο εκπρόσωπος Τύπου του κόμματος, Κώστας Ζαχαριάδης σχολίασε πως  «η γνώση της ιστορίας και αποτύπωση της ιστορικής αλήθειας είναι βασική για να μην περάσουμε ανάλογες δυσκολίες στο μέλλον». Απέρριψε τα περί κωλοτούμπας λέγοντάς ότι το «Όχι» στο δημοψήφισμα ήταν απόρριψη της πρότασης Γιούνκερ και εντολή ώστε να διαπραγματευτεί η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ «μια νέα δύσκολη αλλά καλύτερη συμφωνία».

Από την πλευρά του, ο Δημήτρης Κουτσούμπας, με άρθρο του στα ΝΕΑ επισημαίνει, μεταξύ άλλων: «Προκύπτει, βεβαίως, το ερώτημα γιατί κάποιοι θυμήθηκαν τώρα αυτά τα πρακτικά και δεν ζήτησαν τη δημοσιοποίησή τους με την ιδιότητα του πρωθυπουργού, την οποία είχαν και μάλιστα για 4 συνεχή χρόνια μετά από εκείνη την σύσκεψη. Προφανώς το rebranding που κάνουν σήμερα για να πλασαριστούν ως “υπεύθυνη” δύναμη διαχείρισης του συστήματος “κολλάει” πλέον περισσότερο με τη στάση που κράτησαν σε εκείνο το Συμβούλιο».

Η διάσκεψη, που έχει έκτοτε αποτελέσει αντικείμενο ποικίλων πολιτικών διενέξεων, αποτελούσε πρωτοβουλία του τότε πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα μετά την κάλπη της Κυριακής 5 Ιουλίου, στην οποία ο ελληνικός λαός απέρριψε με ποσοστό 61,31% την πρόταση που είχαν καταθέσει οι δανειστές στο Eurogroup της 25ης Ιουνίου για την επίτευξη συμφωνίας με την ελληνική κυβέρνηση.

Η επικοινωνία με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Προκόπη Παυλόπουλο, για τη σύγκληση του Συμβουλίου ανακοινώθηκε το βράδυ της κάλπης από τον Αλέξη Τσίπρα, με σκοπό, όπως είπε, να ενημερώσει τους πολιτικούς αρχηγούς για τις άμεσες πρωτοβουλίες της κυβέρνησης και να ακούσει τις δικές τους προτάσεις.

Στις 6 Ιουλίου 2015 και ώρα 10:00 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Προκόπης Παυλόπουλος συγκάλεσε σύσκεψη των Πολιτικών Αρχηγών των Κομμάτων που εκπροσωπούνται στην Βουλή, υπό την Προεδρία του.

Διήρκησε περίπου 7 ώρες, στοιχείο ενδεικτικό της κρισιμότητας και της δυσκολίας των στιγμών, με τις τοποθετήσεις των πολιτικών αρχηγών να είναι αιχμηρές, τους διαλόγους μεταξύ τους άμεσους και σε κάποιες στιγμές έντονους, την αγωνία για την τύχη της χώρας έκδηλη.

Ταυτόχρονα, όμως, συνειδητοποιώντας ότι η ιστορία τους καλεί να λάβουν κρίσιμες αποφάσεις καταγράφεται διάθεση συναίνεσης και συμπόρευσης, με κοινό μέτωπο απέναντι στους δανειστές πρωτίστως ως προς το τι σημαίνει η επικράτηση του «όχι» στο δημοψήφισμα.

Η σύσκεψη ολοκληρώνεται, στις 16:50 με τους πολιτικούς αρχηγούς, πλην του ΚΚΕ, να καταλήγουν σε κοινό ανακοινωθέν, όπως καταγράφεται στα πρακτικά τα οποία φέρνει σήμερα στο φως το in.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα πρακτικά του κρίσιμου αυτού Συμβουλίου αποτέλεσαν ζήτημα της πολιτικής επικαιρότητας μέχρι και πρόσφατα, όταν ο Αλέξης Τσίπρας αιτήθηκε από τον νυν Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνο Τασούλα, να τα δώσει στη δημοσιότητα, αίτημα το οποίο ο ίδιος απέρριψε, καθώς το Συμβούλιο αποτελεί άτυπο όργανο και όχι συνταγματικά κατοχυρωμένο θεσμό.

Κατά συνέπεια, το Συμβούλιο των Πολιτικών Αρχηγών λαμβάνει χώρα κεκλεισμένων των θυρών, παρουσία μόνο των συμμετεχόντων και των πρακτικογράφων, με τα πρακτικά να παραμένουν στην κυριότητα της Προεδρίας της Δημοκρατίας, όπως τόνισε και στην απάντησή του στον Αλέξη Τσίπρα ο Κωνσταντίνος Τασούλας.

Εδώ πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Το Συμβούλιο των Πολιτικών Αρχηγών είναι ένα άτυπο όργανο. Η λειτουργία του δεν ορίζεται από άρθρο του Συντάγματος ή νόμο. Γι’ αυτό και στην περίπτωσή του δεν έχει εφαρμογή η νομοθεσία που ισχύει για τα κυβερνητική όργανα (το Υπουργικό Συμβούλιο, το ΚΥΣΕΑ κ.λπ.) όπου υπάρχει ρητή πρόβλεψη ότι τα πρακτικά είναι απόρρητα για διάστημα 30 ετών. Τα πρακτικά του Συμβουλίου Αρχηγών δεν είναι ένα διαβαθμισμένο έγγραφο. Τα πρόσωπα που συμμετείχαν σε αυτή τη σύσκεψη, δηλαδή οι πολιτικοί αρχηγοί, εκπροσωπούσαν κόμματα, στα οποία λογοδοτούσαν και τα οποία ενημέρωσαν για τη συζήτηση. Δεν ήταν, επομένως, μια ιδιωτική συζήτηση. Σημεία που οι συμμετέχοντες δεν ήθελαν να καταγραφούν, όντως δεν καταγράφηκαν. Με βάση όλα αυτά και με δεδομένη την ανάγκη να έχει, δέκα χρόνια μετά, η ελληνική κοινωνία μια πλήρη εικόνα της ίδιας της ιστορικής αλήθειας, η δημοσιοποίηση των πρακτικών είναι επιβεβλημένη πράξη ευθύνης.

Πέρα από την ανακοίνωση του Προέδρου της Δημοκρατίας που επιβεβαιώνει την ύπαρξη των πρακτικών από το Συμβούλιο της 6ης Ιουλίου 2015, την αυθεντικότητα των πρακτικών που βρίσκονται στη διάθεση του in έχουν ήδη επιβεβαιώσει ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, ο πρώην πρωθυπουργός, Αλέξης Τσίπρας, καθώς επίσης και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, Δημήτρης Κουτσούμπας.

Στα πρακτικά αποτυπώνεται ότι ο Αλέξης Τσίπρας επιδιώκει να εξασφαλίσει τη συναίνεση των πολιτικών αρχηγών, ενόψει της νέα συνάντησης με τους δανειστές στη Σύνοδο Κορυφής της ευρωζώνης την επόμενη ημέρα.

Με την εξαίρεση του Δημήτρη Κουτσούμπα, που δεν υπέγραψε το κοινό ανακοινωθέν, και παρά τις κριτικές που ασκούν στην τότε κυβέρνηση για όψεις της διαπραγμάτευσης, ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης, στην πρώτη του μέρα στο τιμόνι της Νέας Δημοκρατίας ως μεταβατικός πρόεδρος, η εκλιπούσα πλέον Φώφη Γεννηματά, τότε αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, ο κυβερνητικός εταίρος και ιδρυτής των Ανεξάρτητων Ελλήνων, Πάνος Καμμένος και ο επικεφαλής του Ποταμιού, Σταύρος Θεοδωράκης, δείχνουν πρόθυμοι να υποστηρίξουν το αίτημα και τη διαπραγματευτική στρατηγική του τότε πρωθυπουργού.

Η καταγραφή των πρακτικών εκείνης της ημέρας διακόπτεται μόνο για κατ’ ιδίαν τηλεφωνικές συνομιλίες του Προκόπη Παυλόπουλου με τον τότε Γάλλο Πρόεδρο, Φρανσουά Ολάντ και του Αλέξη Τσίπρα με την Γερμανίδα Καγκελάριο, Άνγκελα Μέρκελ και τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν, το περιεχόμενο των οποίων δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, καθώς την ώρα που Παυλόπουλος και Τσίπρας ενημερώνουν τους πολιτικούς αρχηγούς για ό,τι ειπώθηκε, ζητείται από τους στενογράφους που κρατούν τα πρακτικά να κλείσουν τα μαγνητόφωνα.

Η ιστορική στιγμή

Η στιγμή στην οποία λαμβάνει χώρα η Σύσκεψη των Πολιτικών Αρχηγών είναι πολύ συγκεκριμένη. Στις 25 Ιουνίου 2015, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο καταθέτουν στο Eurogroup, ένα σχέδιο συμφωνίας που αποτελείται από δύο μέρη. Το πρώτον, υπό τον τίτλο «Μεταρρυθμίσεις για την ολοκλήρωση του τρέχοντος προγράμματος και πέραν αυτού», περιλαμβάνει όλα τα μέτρα τα οποία έπρεπε να δεσμευτεί η ελληνική κυβέρνηση ότι θα υλοποιήσει ώστε να ολοκληρωθεί θετικά η αξιολόγηση της δανειακής σύμβασης, του δεύτερου μνημονίου ουσιαστικά. Περιλάμβανε, επίσης, σχέδιο χρηματοδότησης, μέσα από επέκταση της υπάρχουσας σύμβασης. Το δεύτερο ήταν μια έκθεση βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους.

Το πρόβλημα με τις προτάσεις αυτές ήταν διπλό, όπως όλοι αναγνώρισαν τότε. Από τη μια, οι απαιτήσεις για μέτρα παρέμεναν κοινωνικά δυσβάσταχτες και σήμαιναν παρατεταμένη πολιτική λιτότητας. Από την άλλη, δεν είχαν ένα σαφή ορίζοντα σε σχέση με το χρέος. Δηλαδή, δεν όριζαν με σαφήνεια πότε η χώρα θα σταματούσε να πρέπει να διαπραγματεύεται με τους δανειστές την παραμικρή χρηματοδοτική της ανάγκη. Ουσιαστικά, παρότι δεν πρότειναν ένα νέο Μνημόνιο, οι προτάσεις τους ισοδυναμούσαν με ένα διαρκές Μνημόνιο, ένα Μνημόνιο χωρίς κανένα ορίζοντα εξόδου από την κρίση.

Αυτό που υπήρξε τότε καθοριστικό για τις αποφάσεις της ελληνικής κυβέρνησης, υπό τον Αλέξη Τσίπρα, ήταν πρωτίστως το δεύτερο στοιχείο. Ανεξαρτήτως ρητορικής, είχαν ήδη κάνει σαφές ότι το μείγμα των «μέτρων» ήταν υπό διαπραγμάτευση και είχαν διάθεση να αποδεχτούν αρκετά. Αυτό που δεν μπορούσε να γίνει αποδεκτό ήταν το «μνημόνιο δίχως τέλος», η απουσία ενός σαφούς ορίζοντα για το χρέος και άρα ενός σαφούς ορίζοντα για την έξοδο από την διαρκή κηδεμονία που συνεπάγονταν τα Μνημόνια.

Αυτό είναι που οδηγεί στην απόφαση για το Δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου και – με βάση και το αποτέλεσμα – στις προτάσεις για νέα διαπραγμάτευση που συζητιούνται στη Σύσκεψη των Πολιτικών Αρχηγών.

Ο Πρόεδρος και οι πολιτικοί αρχηγοί στο κρίσιμο Συμβούλιο

Το σημείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για να αποτιμήσουμε τα όσα ακολούθησαν. Στην πολιτική ρητορική ή και «μυθολογία» γύρω από τα γεγονότα που ακολούθησαν κυριαρχούν δύο στοιχεία. Το ένα είναι η «οπίσθια κυβίστηση», δηλαδή η αντίληψη ότι η ελληνική κυβέρνηση διαπραγματευόμενη με τους δανειστές μετά το δημοψήφισμα υπαναχώρησε από την αρχική της διαπραγματευτική αφετηρία. Το άλλο είναι η θεωρία ότι επειδή η διαπραγμάτευση στο πλαίσιο της προαναφερθείσας «οπίσθιας κυβίστησης» καταλήγει σε μια νέα δανειακή σύμβαση, αυτό σημαίνει ότι ο όλος χειρισμός είχε ένα τεράστιο επιπλέον κόστος που θα είχε αποφευχθεί εάν δεν είχε διεξαχθεί το δημοψήφισμα και είχαν γίνει αποδεκτές οι αρχικές προτάσεις των δανειστών.

Όπως όμως καταδεικνύεται από τα πρακτικά της Σύσκεψης των Πολιτικών Αρχηγών, η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική.

Είναι, επίσης, σαφές ότι η τότε ελληνική κυβέρνηση ουδέποτε εξέτασε το ενδεχόμενο εξόδου από το ευρώ ή ρήξης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορεί να υπήρξαν φωνές, εντός ή εκτός της κυβερνητικής παράταξης, που το υποστήριξαν, μπορεί να υπήρξαν τοποθετήσεις ή επιχειρήματα υπέρ μιας τέτοιας στάσης, όμως αυτά ουδέποτε υιοθετήθηκαν.

Εξαρχής τόσο η διαπραγμάτευση όσο και το δημοψήφισμα έγιναν προϋποθέτοντας ρητά ότι δεν μπορούσε και δεν έπρεπε επ’ ουδενί να τεθεί θέμα ρήξης με την Ευρωζώνη και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αντιθέτως το επίδικο ήταν ακριβώς να εξασφαλιστεί η παραμονή της χώρας στο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Το ερώτημα ήταν σαφές

Με τους εταίρους-δανειστές να επιμένουν στην εκβιαστική στάση τους με κάποιους από αυτούς να έχουν καταστήσει αρκετά σαφές ότι ερμηνεύουν κατά το δοκούν το «όχι» στο δημοψήφισμα συνδέοντας το με την επιθυμία παραμονής ή όχι στο ευρώ, ο Αλέξης Τσίπρας παίρνοντας το λόγο είναι απόλυτος ως προς τη σαφήνεια του ερωτήματος που κλήθηκε να απαντήσει ο ελληνικός λαός.

«Θέλω να υπερθεματίσω, σε ότι αφορά την εισήγηση του Προέδρου της Δημοκρατίας, σχετικά με το ερώτημα και το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Νομίζω ότι ο Πρόεδρος είπε το αυτονόητο, ότι την ευθύνη για την υποβολή ερωτήματος την έχει η κυβέρνηση και η Εθνική Αντιπροσωπεία, με βάση το Σύνταγμα και με βάση τη νομοθεσία».

Το ερώτημα αυτό ήταν σαφές, τονίζει ο Τσίπρας. «Ρωτούσε τον ελληνικό λαό εάν εγκρίνει ή απορρίπτει την πρόταση που έθεσαν οι θεσμοί προς την ελληνική κυβέρνηση».

Με την καθαρότητα της απάντησης του λαού να μην μπορεί να αμφισβητηθεί από κανέναν «ως πρωθυπουργός, η ελληνική κυβέρνηση, αλλά και το σύνολο των πολιτικών κομμάτων, καλούμαστε σήμερα, να χαράξουμε τη διαπραγματευτική στρατηγική της χώρας και την πορεία της το επόμενο διάστημα, με δεδομένο τον σεβασμό στην λαϊκή ετυμηγορία».

Οι μεγάλες προκλήσεις

Μιλώντας για σαφή λαϊκή εντολή για ενίσχυση της διαπραγματευτικής προσπάθειας και επίτευξη συμφωνίας βιώσιμης, με πραγματική προοπτική εξόδου από την κρίση, ο Αλέξης Τσίπρας δεν μασάει τα λόγια του, ως προς τις δυσκολίες.

«Η διαπραγμάτευση βρίσκεται σε πολύ κρίσιμο στάδιο» τονίζει και αναφέρεται στις δύο μεγάλες προκλήσεις. Με τις τράπεζες κλειστές, μιλά για την ανάγκη η ΕΚΤ να δεχθεί το αίτημα της ΤτΕ και να παρέχει έκτακτη ρευστότητα μέχρι να βρεθεί συμφωνία, «για λόγους ουσιαστικούς, αλλά και για λόγους ανθρωπιστικούς. Διότι η χώρα βρίσκεται μπροστά σε κίνδυνο ανθρωπιστικής κρίσης, εάν η στάση της ΕΚΤ παραμείνει αρνητική».

Ο Αλέξης Τσίπρας επισημαίνει εξαρχής την ανάγκη για άμεση αποκατάσταση της λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος και την ενίσχυση της ρευστότητας που έχει πληγεί από την κλιμάκωση των διαπραγματεύσεων και τη σκληρή στάση των δανειστών, σημείο στο οποίο θα βρει τους υπόλοιπους παρευρισκόμενους, πλην του Δημήτρη Κουτσούμπα που δεν θα το θίξει στις τοποθετήσεις του, απόλυτα σύμφωνους.

Ως προς το τι θα διεκδικήσει με βάση τη λαϊκή εντολή, κάνει λόγο για μια συμφωνία με τους εταίρους για τους επόμενους 24 μήνες, που θα καλύπτει τις χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας, αλλά «θα δίνει και μια οριστική διέξοδο από την κρίση και θα ακυρώνει οριστικά τα σενάρια εξόδου της χώρας από την ευρωζώνη».

Εξάντληση περιθωρίων πριν το δημοψήφισμα

Η στέρηση αυτής της οριστικής διεξόδου από την κρίση ήταν άλλωστε ο λόγος για τον οποίο δεν κατέστη δυνατή η επίτευξη συμφωνίας και αναγκάστηκε να καταφύγει στο δημοψήφισμα, όπως θα εξηγήσει ο Αλέξης Τσίπρας.

Η πρόταση συμφωνίας που κατέθεσαν οι Θεσμοί στις 25/6 στο Eurogroup, και η οποία τέθηκε στην κρίση του λαού με το δημοψήφισμα, όχι μόνο είχε ουσιαστικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με αυτά που είχαν συζητηθεί με την ελληνική πλευρά ως προς τα προαπαιτούμενα, αλλά κυρίως ήταν μια πρόταση χωρίς σχέδιο κάλυψης των χρηματοδοτικών αναγκών της χώρας στο μεσοπρόθεσμο διάστημα και χωρίς καμία δέσμευση για ρύθμιση του υπέρογκου δημόσιου χρέους.

«Η ελληνική κυβέρνηση πριν θέσει την τελεσιγραφική αυτή πρόταση στην κρίση του ελληνικού λαού, προσπάθησε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις συνέχισης της διαπραγμάτευσης με τους Θεσμούς. Ακόμα και μετά την απόφαση του δημοψηφίσματος, συνέχισε αυτή την προσπάθεια. Και στις 30 Ιουνίου η ελληνική κυβέρνηση υπέβαλε αίτημα προς τον ESM για διετή δανειακή συμφωνία με πλήρη χρηματοδοτική κάλυψη και αναδιάρθρωση χρέους προς το EFSF, ώστε να καταστεί βιώσιμο, καταθέτοντας ως πλαίσιο προαπαιτούμενων δράσεων για αυτήν την συμφωνία το πλαίσιο της πρότασης Γιούνκερ που ήρθε μετά το τελεσίγραφο των δανειστών» τονίζει ο Αλέξης Τσίπρας στη σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών.

Βιώσιμη και αξιόπιστη συμφωνία για οριστική έξοδο από την κρίση

Οι βελτιώσεις στην αντιπρόταση της κυβέρνησης αφορούν κρίσιμα θέματα (όπως τον μειωμένο ΦΠΑ στα νησιά, συντάξεις, ΕΚΑΣ, φορολόγηση αγροτών, συλλογικές διαπραγματεύσεις) που «μπορούν να καταστήσουν την δύσκολη αυτή πρόταση σε σχέση με την επιβάρυνση εκ νέου του ελληνικού λαού με βάρη λιτότητας επί το δικαιότερο […]» τονίζει ο Αλέξης Τσίπρας και σπεύδει να προσθέσει ότι η εν λόγω πρόταση της ελληνικής κυβέρνησης συνοδεύεται με πρόβλεψη για πλήρη κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών της χώρας για τα επόμενα δύο χρόνια, ενώ ταυτόχρονα συνοδεύεται με πρόταση για αναδιάρθρωση του χρέους.

«Μέτρα λιτότητας μη αποδεκτά από την κοινωνία, χωρίς διορθώσεις, χωρίς εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, χωρίς αναδιάρθρωση του χρέους, είναι συνταγή αποτυχίας. Και εκτίμησή μου είναι ότι πρέπει να το συνομολογήσουμε σήμερα αυτό», λέει ο Αλέξης Τσίπρας, μιλώντας για τις θέσεις με τις οποίες η κυβέρνησή του θα προσέλθει στη νέα διαπραγμάτευση με τους δανειστές έχοντας τη λαϊκή εντολή του δημοψηφίσματος.

Μιλώντας για μια συμφωνία με όρους προοπτικής και βιωσιμότητας που θα διεκδικήσει, ώστε «να δοθεί η αίσθηση ότι δεν θα συζητήσουμε ξανά σε πέντε μήνες για το αν θα βγει η Ελλάδα από το ευρώ», με την εξασφάλιση ασφαλούς χρονικού διαστήματος μέσα στο οποίο θα γίνει η μεγάλη προσπάθεια να ανακάμψει η χώρα, ο Αλέξης Τσίπρας αναφέρεται και στη διεκδίκηση η συμφωνία να συνοδευτεί από ισχυρό πακέτο αναπτυξιακών επενδύσεων σε συνεννόηση με την Κομισιόν.

Η πρόταση που καταθέτω, λέει ο Αλέξης Τσίπρας κλείνοντας αυτήν την τοποθέτηση, «είναι να συζητήσουμε και να ακούσω τις θέσεις σας, ώστε αύριο στη Σύνοδο Κορυφής να μιλήσουμε για μια συμφωνία μεσοπρόθεσμης διάρκειας που θα περιλαμβάνει εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, αξιόπιστες μεταρρυθμίσεις και ταυτόχρονα ένα ισχυρό πακέτο αναπτυξιακών επενδύσεων και δεσμεύσεις για αναδιάρθρωση χρέους».

Δεν θα μετατρέψω το ”ΟΧΙ” σε ”ΝΑΙ”

Με τους πολιτικούς αρχηγούς να εκφράζουν στη διάρκεια της συζήτησης κάποιες ενστάσεις και κυρίως φόβους για τη στάση των δανειστών και για το αν θα δεχθούν την ελληνική πρόταση, ο Αλέξης Τσίπρας ξεκαθαρίζει τη θέση του.

«Έχω την αίσθηση από τις τοποθετήσεις σας ότι αγνοείτε το χθεσινό αποτέλεσμα. Χθες υπήρξε μια ιστορική και γενναία επιλογή του ελληνικού λαού, κόντρα σε όλο το παλιό πολιτικό σύστημα -και αυτό είναι ισχυρό μήνυμα πρέπει να το καταλάβουμε-, κόντρα στο σύνολο του μιντιακού κατεστημένου και κόντρα σχεδόν στο σύνολο της κυρίαρχης στάσης των εταίρων μας στην Ευρώπη, που ήταν μια στάση εκβιαστική, ήταν μια στάση τιμωρητική απέναντι στην Ελλάδα».

Μη παραλείποντας να σημειώσει ότι η ετυμηγορία του λαού ήταν αυτή παρά το κλίμα τρομοκρατίας και τις ασφυκτικές συνθήκες που δημιούργησαν οι δανειστές, ο Αλέξης Τσίπρας μίλησε για ένα «αποτέλεσμα – τομή στη σύγχρονη μεταπολιτευτική ιστορία».

Υπό αυτήν την έννοια, συνέχισε, «θεωρώ ότι εάν στόχος αυτής της συζήτησης εδώ είναι όχι να βρούμε ένα κοινό τόπο, αλλά να λαθροχειρίσουμε και να μετατρέψουμε το ‘Όχι’ σε ‘Ναι’, δεν θα με βρείτε σύμφωνο. Το ‘όχι’ είναι ‘όχι’ που αφορά μια μη βιώσιμη συμφωνία. Προφανώς δεν είναι εντολή ρήξης, αλλά δεν είναι και εντολή ‘πάση θυσία, ό,τι και να γίνει, θα συμφωνήσουμε’. Αυτό θέλω να το ξεκαθαρίσω».

Συναισθηματικά φορτισμένος ο Τσίπρας αναφέρθηκε και στην αντιδραστική και κυνικά εκβιαστική στάση των δανειστών, αναφέροντας χαρακτηριστικά: «επίσης δεν άκουσα κάτι για τις ωμές παρεμβάσεις στα εσωτερικά πολιτικά πράγματα. Διότι πάνω στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης δεν υπήρχαν μόνο στοιχεία, νούμερα και διαφορετικές εκτιμήσεις, αλλά και σαφείς, σαφέστατες παρεμβάσεις ‘αλλάξτε κυβέρνηση’, ‘αλλάξτε το σχήμα’, ‘φτιάξτε άλλη κυβέρνηση’, ‘αλλάξτε πρωθυπουργό’».

”Ό,τι περνάει από το χέρι του για να επιβιώσει ο λαός”

Εντονη στιγμή διαφαίνεται στα πρακτικά και όταν ο Τσίπρας καλείται να απαντήσει τι θα κάνει αν οι δανειστές εξαντλήσουν την αυστηρότητά τους.

«Με ρωτάτε τι θα κάνεις αν η ΕΚΤ εκτελέσει τη χώρα. Πώς μπορώ να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα; Αν κάποιος θέλει να εκτελέσει τη χώρα, θα κάνω ό,τι μπορώ για να το αποτρέψω, είναι η απάντηση. Και σας ζητώ να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να το αποτρέψουμε».

«Αν όμως ρωτάτε έναν πρωθυπουργό τι θα κάνει εάν η χώρα του δεχθεί επίθεση και κινδυνεύει ο λαός του να έχει πρόβλημα επιβίωσης, η απάντηση θα είναι ό,τι περνάει από το χέρι του για να επιβιώσει ο λαός. Αυτή είναι η απάντηση σύμφωνα με όσα είμαι υποχρεωμένος να τηρώ, με βάση το Σύνταγμα της χώρας. Και νομίζω ότι αυτή πρέπει να είναι η απάντηση όλων μας».

Η ξεκάθαρη στάση του Προέδρου της Δημοκρατίας

Διαβάζοντας τα πρακτικά της 6ης Ιουλίου 2015, είναι εύκολο να αντιληφθεί κανείς την ξεκάθαρη στάση και το σημαντικό ρόλο που έπαιξε τότε ο Προκόπης Παυλόπουλος. Από τη θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας γνώριζε καλά ότι η συνάντηση των πολιτικών αρχηγών υπό τον ίδιο, όφειλε να παράξει αποτέλεσμα, δεδομένων των συνθηκών εκείνων των ημερών.

Το μεγάλο του άγχος ήταν ότι έπρεπε να γίνει ξεκάθαρο πως ανεξαρτήτως τι ψήφισε ο καθένας στο δημοψήφισμα, το δίλημμα δεν αφορούσε την παραμονή ή όχι της Ελλάδας στην ευρωζώνη.

«Για να μπορέσουμε να διευκολύνουμε την επανέναρξη της διαπραγμάτευσης πρέπει να βγει από το συμβούλιο αυτό ότι η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτικών δυνάμεων ουδόλως αμφισβήτησε και ουδόλως αμφισβητεί την πορεία της Ελλάδας στην Ευρώπη και την Ευρωζώνη», θα πει χαρακτηριστικά κατά τη διάρκεια της εισαγωγικής του ομιλίας ενώπιον του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα και των πολιτικών αρχηγών.

Ο Προκόπης Παυλόπουλος θα λειτουργήσει και ως η «ήρεμη δύναμη» σε στιγμές διαφωνίας και όταν απειλήθηκε το συμβούλιο να τιναχτεί στον αέρα χωρίς να υπάρχει κοινό ανακοινωθέν στήριξης στην κυβέρνηση να επανεκκινήσει τη διαπραγμάτευση. Στο τέλος θα τα καταφέρει και θα συμφωνήσουν όλοι, πλην ΚΚΕ, που από θέση αρχής βρισκόταν στην απέναντι όχθη.

Η στάση Μεϊμαράκη και οι διάλογοι με τον Αλέξη Τσίπρα

Τη ΝΔ εκπροσωπούσε ο μεταβατικός της πρόεδρος, Βαγγέλης Μεϊμαράκης. Η στάση του ήταν επικριτική ως προς το δημοψήφισμα. «Σκεφτόμουν πάρα πολύ μήπως έπρεπε να εξαντλήσουμε όλα τα όπλα που μας δίνει το Σύνταγμα και ο Κανονισμός της Βουλής ώστε να καθυστερήσουμε την κυβέρνηση και την απόφασή της για το δημοψήφισμα και να τη βάλουμε να σκεφτεί ακόμα περισσότερο και με ψυχραιμία, αν έπρεπε να γίνει», θα πει κατά τη διάρκεια παρέμβασής του στη συνάντηση.

Σε άλλο σημείο και απευθυνόμενος στον Αλέξη Τσίπρα, θα πει: «Καθυστερήσατε πάρα πολύ με το δημοψήφισμα. Και αυτό έχει κόστος».

Η κριτική του εκτείνεται και στη θέση του δημοψηφίσματος. Όπως λέει χαρακτηριστικά στην πρωτολογία του, ότι αν στο δημοψήφισμα τοποθετούνταν η πρόταση Γιουνκέρ αυτούσια από τη μία πλευρά και η πρόταση με τις πέντε τροποποιήσεις που εισηγείται ο Αλέξης Τσίπρας, «το ΝΑΙ και ΟΧΙ δεν θα υπήρχε εκεί. Όλοι θα έλεγαν ΝΑΙ στην πρόταση τη δικιά σας».

Ωστόσο, λίγο παρακάτω και απαντώντας στην εισηγητική πρόταση του τότε πρωθυπουργού, ο κ. Μεϊμαράκης εκθέτει και τη θέση της Νέας Δημοκρατίας για τις διεκδικήσεις απέναντι στους δανειστές: «Για μένα δεν υπάρχει βιώσιμο και μη βιώσιμο [χρέος], υπάρχει διαχειρίσιμο και μη διαχειρίσιμο, ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν εκείνη την ώρα και στον κάθε χρόνο».

Και συνεχίζει: «αν υπάρχει ανάπτυξη, υπάρχουν κινήσεις οι οποίες μπορούν να δημιουργήσουν συγκυρίες που εν τέλει το ΑΕΠ, συγκρινόμενο με το χρέος, μπορεί και να το καταστήσει βιώσιμο».

Εν ολίγοις, παρότι είναι ανοιχτός στην επίτευξη μιας συμφωνίας με τους θεσμούς, ο τότε μεταβατικός πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, θεωρεί ότι υπάρχει και εναλλακτική οδός πέρα από την αναδιάρθρωση του χρέους. Ίσως, όμως, η στάση αυτή να οφείλεται και σε μία απογοήτευση από αυτά που κατάφερε να εξασφαλίσει η κυβέρνηση Σαμαρά στο θέμα: «Και η συμφωνία του 2012 περιέχει, Πρόεδρε, το θέμα για τη ρύθμιση του χρέους. Και μακάρι να πάρετε κάτι περισσότερο, μακάρι να πάρετε κάτι καλύτερο. Είμαι δίπλα.», λέει στον Αλέξη Τσίπρα.

Ενδιαφέρον όμως έχει και η άποψη του κ. Μεϊμαράκη για τους δανειστές, εκείνους που εδώ συμπολίτες μας καλούσαν να… βαστήξουν! Μάλιστα κάνει σαφή αναφορά στη στάση των δανειστών στο δεύτερο εξάμηνο του 2014 όταν ουσιαστικά η Τρόικα αρνήθηκε να δώσει θετική απάντηση στα όσα πρότεινε η κυβέρνηση Σαμαρά.

«Και ξέρω τι σημαίνει δανειστές και εκβιασμός από τους δανειστές, από τις συνελεύσεις και τις συνεννοήσεις από τις οποίες ήμουν παρών. Και γνωρίζετε -όλοι μας το γνωρίζουμε- ότι ειδικά το τελευταίο εξάμηνο του 2014 ήταν όχι απλώς εκβιαστές. Δεν είναι η ώρα να κάνω τέτοιο απολογισμό, ούτε να σας πω. Όμως εγώ γνωρίζω από πρώτο χέρι πως συμπεριφέρονται…».

Ενδιαφέρουσα είναι επίσης και η οπτική που έχει για τις δυνάμεις που οραματίζονται το Grexit: «Είναι πολλές οι δυνάμεις –και το γνωρίζουμε- που θέλουν η Ελλάδα να βγει από την Ευρώπη, ο καθένας για το δικό του λόγο, όπως οι όμορες χώρες γιατί θα μοιραστούν και τα χρήματα, όπως κάναμε κι εμείς που παίρναμε τότε με το πακέτο Ντελόρ και τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα και οι γύρω χώρες μας κοίταζαν καλά-καλά.»

Έχει επίσης ενδιαφέρον μια στιχομυθία του κ. Μεϊμαράκη με τον Αλέξη Τσίπρα αναφορικά με ποιοι ψήφισαν «ΟΧΙ».

«Θεωρώ ότι το ΟΧΙ, το οποίο ψηφίστηκε και από πολλούς νεοδημοκράτες και φίλους μου και γνωστούς μου», θα πει ο κ. Μεϊμαράκης, «ήταν γιατί σας πίστεψαν, όπως κι εγώ, ότι σε 48 ώρες έρχεται η συμφωνία».

Ο Αλέξης Τσίπρας τον ρωτά αν ψήφισε και ο ίδιος το ΟΧΙ με τον κ. Μεϊμαράκη ν’ αρνείται και να δηλώνει ξανά την αντίθεσή του με το δημοψήφισμα.

Λίγο αργότερα ο κ. Μεϊμαράκης θα ενημερώσει τον πρωθυπουργό ότι έχει την εξουσιοδότηση από τα αρμόδια όργανα της ΝΔ ώστε να επέλθει μια συμφωνία. Ταυτόχρονα όμως, βάζει στη διαπραγμάτευση αυτά που θεωρεί «κόκκινες γραμμές»: είναι η μη κατάργηση του ΕΚΑΣ -πρόταση που έτσι κι αλλιώς θα έκανε και η κυβέρνηση- και η παραμονή της χώρας στην Ε.Ε.

Προς το τέλος της συζήτησης ο Αλέξης Τσίπρας θα δείξει κατανόηση στον Βαγγέλη Μεϊμαράκη όταν η συζήτηση πάει στις διαπραγματεύσεις του 2012, με τον μεταβατικό πρόεδρο της ΝΔ να δηλώνει πως το μεγάλο άγχος τότε ήταν μήπως οι δανειστές κλείσουν τις τράπεζες.

«Ξέρω πόσο δύσκολα περάσατε κι εσείς τότε», θα πει ο Αλέξης Τσίπρας.

Θεοδωράκης – Γεννηματά

Την αντίθεσή του με το δημοψήφισμα, καθώς είχε την άποψη ότι δίχασε τον κόσμο, εξέφρασε επανειλημμένα στη συνάντηση ο τότε πρόεδρος του Ποταμιού, Σταύρος Θεοδωράκης.

Μάλιστα, επιχειρεί να το θέσει από την αρχή της συζήτησης ως ζήτημα επί της διαδικασίας, για να διακοπεί από την πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, Φώφη Γεννηματά, που τονίζει ότι αυτό δεν είναι διαδικαστικό ζήτημα.

Ο ίδιος είχε προτείνει να μη δοθούν στη δημοσιότητα τα πρακτικά της συζήτησης των πολιτικών αρχηγών, έως ότου ξεπεραστεί η κρίση. Την ίδια ώρα σχολίαζε αρνητικά τη στάση αρκετών στελεχών της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ –διαχωρίζοντάς τους από τον Αλέξη Τσίπρα- για τη στάση που κρατούσαν σχετικά με το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, καθώς όπως έλεγε, «έδιναν την εντύπωση ότι επέρχεται ρήξη με την Ευρώπη. Βέβαια εσείς κύριε Τσίπρα δεν μπορείτε να τους βάλετε φίμωτρο, αλλά…».

Για συνάντηση των αρχηγών στο «και πέντε» της διαδικασίας είχε κάνει λόγο τότε η αείμνηστη Φώφη Γεννηματά, αρχηγός του ΠΑΣΟΚ. Παρ’ όλα αυτά είχε συμφωνήσει με τη στρατηγική που επρόκειτο να ακολουθήσει ο Αλέξης Τσίπρας, δηλώνοντας ότι θα στήριζε και θα υπέγραφε την κοινή δήλωση.

Ταυτόχρονα ενημέρωνε πως είχε στείλει σχετική επιστολή στα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα της Ευρώπης, ενημερώνοντάς τα για τις ελληνικές αξιώσεις και κυρίως την ανάγκη λήψης αναπτυξιακών μέτρων για να πάρει μπροστά η Οικονομία.

Πολιτικά οφέλη

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και μια από τις παρεμβάσεις του Πάνου Καμμένου, συγκυβερνήτη του Αλέξη Τσίπρα. Επικαλούμενος τις γνώσεις του από το συντηρητικό πλαίσιο της Ευρώπης και των κομμάτων που επικρατούσαν στις χώρες των δανειστών, εξέφρασε την εκτίμηση ότι το μεγάλο πρόβλημα όλων αυτών ήταν πώς θα πετύχαιναν την πολιτική ήττα του κυβερνώντος κόμματος της Ελλάδας, την ήττα δηλαδή, της Αριστεράς.

«Τους ξέρω προσωπικά. Έχουν εκλογές. Όταν έχουν εκλογές το κύριο πολιτικό τους μέλημα είναι να αποκομίσουν κέρδη. Και πιστεύω ότι η πολιτική την οποία άσκησαν -και πιθανώς να συνεχίσουν ν’ ασκούν- ήταν μια πολιτική εναντίον της ελληνικής κυβέρνησης για πολιτικούς λόγους, που έχει όμως ως θύμα, τον ελληνικό λαό», θα σημειώσει με νόημα.

Τέλος, ο Δημήτρης Κουτσούμπας, γ.γ. του ΚΚΕ ξεκαθάρισε την άρνηση του κόμματος στην υπογραφή του ανακοινωθέντος, διαφωνώντας σε πάγια βάση με την Ευρώπη και τις πολιτικές της, όπως κι εκείνες των ελληνικών κομμάτων, συμπεριλαμβανομένης και της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ. Αναρωτήθηκε πως μπορεί να υπάρξει «συμφιλίωση» και «εθνική ενότητα», όταν οι ταξικές διαφορές στην κοινωνία είναι εκεί και διαχωρίζουν τους ανθρώπους.

Τι δείχνουν τελικά τα πρακτικά;

Από την αναδρομή στο Συμβούλιο των Πολιτικών Αρχηγών, καθίσταται σαφής η διαπραγματευτική στρατηγική της ελληνικής κυβέρνησης και ο ρόλος της αντιπολίτευσης σε αυτή.

Έχοντας στα χέρια του την απόρριψη του τελεσίγραφου των δανειστών μέσω του δημοψηφίσματος από τη μία και τις γέφυρες που έχει ανοίξει η βελτιωτική πρόταση Γιουνκέρ από την άλλη, ο Αλέξης Τσίπρας επιδιώκει να ενισχύσει την ελληνική πρόταση διασφαλίζοντας τη συναίνεση των αντιπολιτευόμενων δυνάμεων.

Είναι, επίσης, σαφές ότι ο Αλέξης Τσίπρας έρχεται στη σύσκεψη επιμένοντας στη γραμμή ότι το πιο καταστροφικό ενδεχόμενο θα ήταν μια διαδρομή ρήξης με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, μέσα από κάποια παραλλαγή Grexit. Αντιθέτως, αυτό που προτείνει είναι να αξιοποιηθεί η ηχηρή έκφραση της λαϊκής βούλησης στο δημοψήφισμα ώστε να εξασφαλιστεί μια συμφωνία που με τη σειρά της θα διασφάλιζε την παραμονή της Ελλάδας μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο και την οριστική έξοδο από την κρίση.

Η Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ και το Ποτάμι του Σταύρου Θεοδωράκη, δηλώνουν πρόθυμοι να υποστηρίξουν την ελληνική κυβέρνηση στις επικείμενες διαπραγματεύσεις με τους δανειστές, αρκεί να μην υπάρχει στο κάδρο καμία ευρωσκεπτικιστική ερμηνεία του δημοψηφίσματος – πράγμα που δηλώνει ρητά εξαρχής ο τότε πρωθυπουργός και το οποίο διασφαλίζεται έτι περαιτέρω από τη στάση του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας.

Ωστόσο, το πλαίσιο που εισηγείται ο Αλέξης Τσίπρας για οποιαδήποτε συμφωνία είναι σαφές. Χωρίς αναδιάρθρωση του χρέους και χωρίς εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, θα επαναληφθεί ό,τι γινόταν ήδη για πέντε χρόνια: τα εκάστοτε μέτρα θα αποτυγχάνουν και η ελληνική πλευρά θα είναι συνεχώς αναγκασμένη να προβαίνει σε πρόσθετα, προκειμένου να καλυφθούν οι πάγιες χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας.

Το σημείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε σχέση με την όλη ρητορική ή «μυθολογία» περί «οπίσθιας κυβίστησης» ή «συνθηκολόγησης» στη διαπραγμάτευση. Τα πρακτικά της Σύσκεψης δείχνουν ότι εξαρχής έχει διαμορφωθεί μια σχετικά κοινή τοποθέτηση, ένα είδος «εθνικής γραμμής», που προτάσσει τον σαφή ορίζοντα για το θέμα του χρέους, δηλαδή την αναδιάρθρωση των όρων αποπληρωμής, την εξασφάλιση χρηματοδότησης με κριτήριο τις πραγματικές ανάγκες, την «ημερομηνία λήξης» και κυρίως την αποφυγή μιας διαρκούς διαπραγμάτευσης (και αντίστοιχα διαρκούς εκβιασμού) με αντικείμενο την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών, που τελικά θα διαμόρφωνε διαρκή κηδεμονία.

Είναι, επίσης, σαφές, ότι υπάρχει συναίνεση για την εξασφάλιση χρηματοδότησης, που όλες οι πλευρές κρίνουν αναγκαία. Η θεωρία περί «επιπλέον κόστους» ως αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, που έκτοτε αναπαράχθηκε ενίοτε και με τερατολογικούς υπολογισμούς, δεν βρίσκει βάση στις συζητήσεις των πολιτικών αρχηγών, καθώς η εκτίμηση ότι θα χρειαστεί νέα χρηματοδότηση είναι δεδομένη και πως αυτή δεν μπορεί να είναι η αρχική πρόταση, αλλά κάτι που ταυτόχρονα να καλύπτει ανάγκες και να δίνει προοπτική εξόδου.

Σε αντίθεση με όσα κατά καιρούς γράφτηκαν, το αποτέλεσμα του Δημοψηφίσματος κυριαρχεί στη σκέψη όσων συμμετέχουν και μάλιστα ως κάτι που δεν μπορεί παρά να γίνει σεβαστό.

Οι συμμετέχοντες, ακόμη και εάν διαφώνησαν με αυτό ή τοποθετήθηκαν διαφορετικά από τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης ή θεώρησαν διχαστική την επιλογή, εντούτοις αναγνωρίζουν ότι θέτει ένα δεδομένο που δεν μπορεί να προσπεραστεί, αφού αποτυπώνει τη λαϊκή βούληση την οποία και αναγνωρίζουν.

Αντιθέτως, συζητούν μια διαπραγματευτική γραμμή εντός της λαϊκής βούλησης, όπως τουλάχιστον την ορίζουν: δηλαδή ως μια λαϊκή εντολή για καλύτερη συμφωνία, σαφή ορίζοντα εξόδου από τη λιτότητα και οριστική ρύθμιση του χρέους ώστε να καταστεί βιώσιμο και σίγουρα όχι ως εντολή ρήξης με το ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Δέκα χρόνια μετά από την πιο κρίσιμη καμπή της ελληνικής κρίσης, τα πρακτικά της συνάντησης των πολιτικών αρχηγών μας δίνουν τη δυνατότητα να δούμε νηφάλια και λεπτομερειακά τη μοναδική στιγμή που συγκροτήθηκε μία εθνική στρατηγική γύρω από την πιο καθοριστική πιθανώς στιγμή της μεταπολιτευτικής Ιστορίας της χώρας.

Προφανώς, ο καθένας και η καθεμιά μπορεί να αποτιμήσει και να κρίνει τα βήματα και τις επιλογές που έγιναν τότε, υπό το φως και των μεταγενέστερων εξελίξεων, μπορεί να υποστηρίξει ότι υπήρχαν – ή δεν υπήρχαν – εναλλακτικές λύσεις και διαδρομές.

Όμως, η δημοσιοποίηση των πρακτικών επιτρέπει να ανοίξει μια συζήτηση που να πατάει πάνω στο ποια ακριβώς ήταν τα δεδομένα, ποιες οι απτές επιλογές, με βάση έναν πολύ συγκεκριμένο συσχετισμό δυνάμεων – πρωτίστως στο ευρωπαϊκό επίπεδο -, ποιες ήταν οι πραγματικές θέσεις των πολιτικών δυνάμεων, ποιες οι διαπραγματευτικές γραμμές. Και σε αυτή τη βάση να επιτρέψει μια ουσιαστική – και αναγκαστικά αυστηρή – ιστορική αποτίμηση, απαλλαγμένη, όμως, από το βάρος μυθολογιών και «ιστορικών κατασκευών» που ακόμη ταλανίζουν τον πολιτικό βίο της χώρας.

Πηγή: in.gr

Ως μέλος της πρώτης κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ και Πρόεδρος της Βουλής το πρώτο εξάμηνο του 2015 δηλώνει υπερήφανη για το «ΟΧΙ» ενώ επιτίθεται στον Αλέξη Τσίπρα και σε όσους «πρόδωσαν» όπως λέει το δημοψηφικό αποτέλεσμα.

5 Ιουλίου 2015- 5 Ιουλίου 2025
10 χρόνια #ΟΧΙ @ZoeKonstant pic.twitter.com/IDzfPFkuf8

— Πλεύση Ελευθερίας (@pl_eleftherias) July 5, 2025

«Είμαι, είμαστε περήφανοι για το ΟΧΙ μας. Είναι κομμάτι της ύπαρξης και της ταυτότητάς μας.

Κι αν το ΟΧΙ προδόθηκε από κάποιους που ξεπούλησαν την εμπιστοσύνη και την ελπίδα του κόσμου και τα αντάλλαξαν με εξουσία και χρήμα, το ΟΧΙ δεν νικήθηκε. Μέχρι σήμερα ενοχλεί» αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η ανάρτηση της κυρίας Κωνσταντοπούλου έχει ως εξής:

«5 Ιουλίου 2015-5 Ιουλίου 2025:
Σαν σήμερα, τέτοιες ώρες, ψηφίζαμε!
Στο πρώτο και μόνο #δημοψήφισμα που έγινε από το 1975 και την ισχύ του Συντάγματος.
Είχα την τιμή να προεδρεύσω της συνεδρίασης της Βουλής που αποφάσισε το #Δημοψήφισμα, την πιο γνήσια έκφραση #δημοκρατίας, που θα έπρεπε να εφαρμόζεται τακτικά και να προσδιορίζει την ασκούμενη πολιτική από τους εκλεγμένους αντιπροσώπους του λαού. Με αμεσοδημοκρατία και λογοδοσία.

Το #ΟΧΙ δεν νικήθηκε.
Μέχρι σήμερα ενοχλεί.
Μέχρι σήμερα προσπαθούν να το εξαφανίσουν, να το λοιδορήσουν, να το λασπώσουν.
Το ΟΧΙ είναι εδώ. Στις καρδιές, στο μυαλό, στην αποφασιστικότητά μας να διεκδικήσουμε τη ζωή κ τη χώρα που αξίζουμε#δημοψήφισμαhttps://t.co/D3TcB81gfb

— Zoe Konstantopoulou (@ZoeKonstant) July 5, 2025

Σαν σήμερα, ο λαός μας έδειξε τη γενναιότητα, το υψηλό φρόνημά του, το θάρρος του. Σε καθεστώς εκβιασμών, κλειστών τραπεζών, απειλών και άγριας προπαγάνδας, είπε #ΟΧΙ στην επιβολή, #ΟΧΙ στα τελεσίγραφα των δανειστών-δυναστών, #ΟΧΙ στην υποθήκευση της ζωής του. Διεκδίκησε την αξιοπρέπεια και τη ζωή του, το μέλλον των παιδιών του! Κι έδωσε ελπίδα και μήνυμα αγώνα σε όλους τους λαούς του κόσμου.
Είμαι, είμαστε περήφανοι για το ΟΧΙ μας. Είναι κομμάτι της ύπαρξης και της ταυτότητάς μας.
Κι αν το ΟΧΙ προδόθηκε από κάποιους που ξεπούλησαν την εμπιστοσύνη και την ελπίδα του κόσμου και τα αντάλλαξαν με εξουσία και χρήμα, το ΟΧΙ δεν νικήθηκε.
Μέχρι σήμερα ενοχλεί.
Μέχρι σήμερα προσπαθούν να το εξαφανίσουν, να το λοιδορήσουν, να το λασπώσουν.
Το ΟΧΙ είναι εδώ. Στις καρδιές, στο μυαλό των ανθρώπων που αψήφησαν τις απειλές, στην αποφασιστικότητά μας, να διεκδικήσουμε τη ζωή και τη χώρα που αξίζουμε: μια Ελλάδα όπου τα παιδιά δεν θα σκοτώνοται σε τρένα χωρίς ασφάλεια, όπου άνθρωποι δεν θα καίγονται ζωντανοί, εγκλωβισμένοι κι αβοήθητοι, όπου η διαφθορά εκείνων που τρώνε το δημόσιο χρήμα την ώρα που ο κόσμος πεινάει θα εξαλειφθεί και όλοι όσοι κατέστρεψαν και καταχρέωσαν τον τόπο κι άφησαν απροστάτευτες ανθρώπινες ζωές θα αντιμετωπίσουν την Δικαιοσύνη.Σαν σήμερα πριν από 9 χρόνια, το 2016, στην πρώτη Επέτειο του Δημοψηφίσματος, καταθέσαμε την Ιδρυτική Διακήρυξη της Πλεύσης Ελευθερίας στον Άρειο Πάγο. Και το ίδιο βράδυ κάναμε μια μεγάλη εκδήλωση και συναυλία στο πάρκινγκ του Λυκαβηττού, λέγοντας ΟΧΙ στο ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, ΟΧΙ στα Ναι των Μνημονίων.
Η Πλεύση Ελευθερίας ιδρύθηκε για να έχει ο λαός μας, οι πολίτες, η νέα γενιά, επιλογή.
Και πλέον έχουν.
Το ξέρουν και το βλέπουν και πια διεκδικούν ξανά τη ζωή τους!»

Δείτε την ανάρτησή της

Στο επίκεντρο τέθηκε φυσικά και το θέμα του Grexit και η θέση του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, αλλά και το εάν υπήρχε διαφωνία ή συμφωνία μεταξύ τους. «Η Ελλάδα δεν μπορεί να έχει διακυμάνσεις στις ισοτιμίες έλεγε ο Σόιμπλε. Εγώ είπα, είμαστε μία ένωση, έχουμε αναλάβει ευθύνες, δεν πρέπει να κάνουμε πισωγυρίσματα. Το 2011 έπρεπε να κάνουμε ό,τι περνάει από τα χέρια μας. Αν η Ελλάδα δεν έμενε στη ζώνη του ευρώ, θα έπρεπε οι Ελληνες πολίτες να το πουν, όχι εμείς», απάντησε χαρακτηριστικά η Ανγκελα Μέρεκλ. 

Η Μέρκελ αποκάλυψε επίσης ότι στην αρχή της κρίσης η ίδια και ο Σόιμπλε υποστήριζαν το «κούρεμα» του ελληνικού χρέους, σε αντίθεση με τον επικεφαλής της ΕΚΤ, Τρισέ και τον Γάλλο πρόεδρο, Σαρκοζί. «Μου έλεγαν “είσαι τρελή” που το υποστηρίζεις», σημείωσε, τονίζοντας ωστόσο ότι τελικά επιλέχθηκε μια πιο ήπια λύση.

Η πρώην Γερμανίδα Καγκελάριος επιβεβαίωσε επίσης πτυχές σχετικά με το δημοψήφισμα, κυρίως την άποψη ότι ο Αλέξης Τσίπρας δεν είχε κατά νου την έξοδο από το ευρώ αλλά ότι επρόκειτο για στοιχείο της διαπραγμάτευσης εκείνης της εποχής.

Η έξοδος από το ευρώ

Σε ερώτηση για το δημοψήφισμα, η πρώην καγκελάριος σημείωσε πως πριν την αναγγελία τόσο η ίδια όσο και ο Αλέξης Τσίπρας είχαν τη βούληση να δουλέψουν από κοινού ώστε να βρεθεί μια λύση. «Εγώ δεν ήθελα να φύγει η Ελλάδα από το ευρώ, κι αυτός δεν ήθελε μνημόνιο», συμπλήρωσε πριν αναφερθεί στο τηλεφώνημα μέσω του οποίου ενημερώθηκε ότι η τότε ελληνική κυβέρνηση θα προχωρήσει στη διενέργεια δημοψηφίσματος. 

«Ηταν το πιο αιφνιδιαστικό τηλεφώνημα της πολιτικής μου καριέρας η κλήση με την οποία ενημερώθηκα για το δημοψήφισμα», ανέφερε.

Η Ανγκελα Μέρκελ περιέγραψε τη συνάντηση που είχε προηγηθεί μεταξύ των ηγετών. «Και τότε ο Τσίπρας ήταν σιωπηλός», κι έτσι αποφάσισαν να μιλήσουν τηλεφωνικά. Σε αυτή την κλήση (σ.σ. μαζί με τον Ολάντ) την ενημέρωσε για το δημοψήφισμα. «Οταν τον ρώτησα ποια θα είναι η σύστασή σας, είπε “όχι”. Εκεί έχασα τη φωνή μου. Κι ο Ολάντ με ρώτησε: “Και τώρα;”», συνέχισε.

«Αν ήταν “όχι”, είπαμε ότι αυτό σημαίνει έξοδος από το ευρώ. Η Ελλάδα δεν συμφώνησε και εμείς είπαμε ότι μια δημοκρατία δεν μπορεί να αποφασίσει για όλους τους άλλους», τόνισε η κ. Μέρκελ. 

Επιστρέφει ο Τσίπρας…

Το θέμα της κρίσης του καλοκαιριού του 2015, που τόσο τροφοδότησε και τροφοδοτεί την πολιτική αντιπαράθεση, επανέρχεται, όμως, στην επικαιρότητα, κι αυτή τη φορά όχι με πρωτοβουλία της κυβέρνησης και του αντι-ΣΥΡΙΖΑ μετώπου αλλά από κάποιους πρωταγωνιστές της περιόδου της οικονομικής κρίσης.

Στην έκτακτη εκπομπή του Νίκου Χατζηνικολάου, την προσεχή Δευτέρα (Ant1), θα μιλήσει για όσα συνέβησαν πριν και μετά το δημοψήφισμα, κυρίως, όμως, σε εκείνη την κρίσιμη σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος. Σύμφωνα με πληροφορίες θα εξιστορήσει τα του παρασκηνίου της διαπραγμάτευσης και όσα διεμείφθησαν, παρότι ο νυν ΠτΔ Κων. Τασούλας αρνήθηκε να δημοσιοποιήσει τα πρακτικά της σύσκεψης, κατόπιν αιτήματος του Αλέξη Τσίπρα.

Θα μιλήσει, ωστόσο, και ο ίδιος ο πρωθυπουργός, σε μία σύντομη παρέμβασή του, που δείχνει ότι προετοιμάζει προσεκτικά την επιστροφή του στην κεντρική σκηνή προσπαθώντας να αποτινάξει κατηγορίες που του απηύθυναν οι πολιτικοί του αντίπαλοι. Θα μιλήσει, όμως, και ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής και είναι βέβαιο ότι θα δώσει την δική του εκδοχή για την χρεοκοπία του 2010.