Ελλάδα vs ΕΕ

Συγκεντρωτική εικόνα βασικών δεικτών. Πηγή:  Demography of Europe — 2026 edition / ΕΡΤNEWS – Γ. Συριόπουλος

Η τέταρτη γηραιότερη χώρα της Ένωσης

Η διάμεση ηλικία του πληθυσμού της ΕΕ ανέβηκε από 39,6 χρόνια το 2005 σε 44,9 χρόνια το 2025,  δηλαδή αύξηση 5,3 ετών μέσα σε δύο δεκαετίες. Η Ελλάδα όμως κινήθηκε πολύ πιο γρήγορα, αφού  η διάμεση ηλικία στη χώρα εκτοξεύτηκε κατά 8,0 χρόνια στο ίδιο διάστημα, με αποτέλεσμα οι Έλληνες να έχουν σήμερα διάμεση ηλικία 47,2 ετών, την τέταρτη υψηλότερη σε όλη την ΕΕ μετά την Ιταλία (49,1), τη Βουλγαρία και την Πορτογαλία (από 47,3). Μόνον η Ρουμανία και η Πορτογαλία γέρασαν πιο γρήγορα από εμάς.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σαφής όταν κοιτάξει κανείς τα πολύ μεγάλα ηλικιακά κλιμάκια. Στην ΕΕ, το 6% του πληθυσμού είναι σήμερα 80 ετών και άνω. Η Ελλάδα, μαζί με τη Γερμανία και την Πορτογαλία, ανήκει στο δεύτερο γκρουπ με 7%, πίσω από την Ιταλία (περίπου 8%). Σε εικοσαετή ορίζοντα, η Ελλάδα είναι μέσα στις χώρες με τη μεγαλύτερη αύξηση της κατηγορίας και αύξηση 3 εκατοστιαίων μονάδων, μαζί με Πορτογαλία, Λετονία, Γερμανία, Σλοβενία, Ιταλία, Εσθονία, Λιθουανία και Κροατία. Συνολικά, οι άνω των 65 ετών αποτελούν πλέον το 22% του πληθυσμού της ΕΕ, ήτοι 99 εκατομμύρια άνθρωποι.

Λιγότερες γεννήσεις, μεγαλύτερες μητέρες

Στην ΕΕ γεννιούνται όλο και λιγότερα παιδιά. Ο γενικός δείκτης γεννητικότητας στην Ένωση το 2024 ήταν 7,9 γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους. Η Ελλάδα, με 6,6 γεννήσεις/1.000, βρέθηκε στην ομάδα των χωρών με τους χαμηλότερους ρυθμούς, μαζί με Ιταλία (6,3), Ισπανία (6,5) και Λιθουανία (6,6). Από την άλλη πλευρά του φάσματος, η Κύπρος (10,0), η Ιρλανδία (9,9) και η Γαλλία (9,6) διατήρησαν τους υψηλότερους ρυθμούς.

Ο δείκτης γονιμότητας στην ΕΕ έπεσε στο 1,34 παιδιά ανά γυναίκα το 2024, αρκετά κάτω από το όριο αντικατάστασης του πληθυσμού (σημ.: 2,1). Παράλληλα, οι μητέρες κάνουν παιδιά όλο και πιο αργά, καθώς η μέση ηλικία πρώτης μητρότητας στην ΕΕ ανέβηκε σε 29,9 χρόνια το 2024, από 28,9 το 2014. Και εδώ η Ελλάδα ξεχωρίζει, με το 11% των ζώντων γεννήσεων στη χώρα μας να προέρχεται από μητέρες 40 ετών και άνω. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό σε ολόκληρη την ΕΕ, μπροστά από την Ισπανία (10%), την Ιταλία και την Ιρλανδία (από 9%). Το ποσοστό αυτό έχει διπλασιαστεί σε επίπεδο ΕΕ σε σχέση με το 2004.

Γράφημα 3. Οι δύο «ακραίες» θέσεις της Ελλάδας: το υψηλότερο ποσοστό γεννήσεων από μητέρες 40+ και το χαμηλότερο γεννήσεων εκτός γάμου στην ΕΕ (2024). Πηγή: Eurostat.

Στο μεταξύ, για 13η συνεχή χρονιά η ΕΕ καταγράφει περισσότερους θανάτους από γεννήσεις. Ο φυσικός ρυθμός μεταβολής του πληθυσμού ήταν −2,8 ανά 1.000 κατοίκους το 2024. Η αρνητική αυτή ψαλίδα ισχύει στην Ευρώπη συνεχώς από το 2012.

Λιγότεροι γάμοι, περισσότερα διαζύγια … με την Ελλάδα στις «πρωταθλήτριες»

Στο κεφάλαιο της οικογένειας, οι αριθμοί καταγράφουν παγιωμένες τάσεις της εποχής. Στην ΕΕ ο γενικός δείκτης γαμηλιότητας έπεσε στους 3,9 γάμους ανά 1.000 κατοίκους, ενώ ο δείκτης διαζυγίων διαμορφώθηκε στους 1,6 ανά 1.000. Η Ελλάδα, μαζί με Ισπανία, Ιταλία, Πολωνία, Κροατία και Λετονία, ανήκει στις έξι χώρες της Ένωσης όπου ο δείκτης διαζυγίων αυξήθηκε την τελευταία εικοσαετία.

Αναφορικά με τις γεννήσεις εκτός γάμου, ενώ στο σύνολο της Ένωσης το 41% των παιδιών το 2024 γεννήθηκαν εκτός γάμου, με τη Βουλγαρία (62%), τη Γαλλία (60%) και την Πορτογαλία (59%) να πρωτοστατούν, στην Ελλάδα το ποσοστό περιορίζεται μόλις στο 10%, το χαμηλότερο όλης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μια ήπειρος όλο και πιο πολυπολιτισμική

Παρά τη γήρανση του πληθυσμού, η Ένωση παραμένει πόλος έλξης. Το 2024 σχεδόν 6 εκατομμύρια άνθρωποι μετανάστευσαν προς χώρες της ΕΕ, τα 4,2 εκατομμύρια από τρίτες χώρες και 1,5 εκατομμύριο εντός ΕΕ. Οι περισσότεροι εισήλθαν σε Ισπανία (1,29 εκατ., το 23% του συνόλου), Γερμανία (1,08 εκατ.), Ιταλία και Γαλλία. Την ίδια χρονιά καταγράφηκαν περίπου 3,1 εκατομμύρια έξοδοι από την Ένωση. Στο σύνολο του πληθυσμού της ΕΕ, σχεδόν το 10% (45 εκατ.) ζει σε χώρα διαφορετική από αυτή της υπηκοότητάς του, εκ των οποίων 14 εκατομμύρια είναι πολίτες άλλης χώρας της ΕΕ.

Το 2024, οι 27 χώρες της Ένωσης χορήγησαν υπηκοότητα σε σχεδόν 1,2 εκατομμύρια ανθρώπους, δηλαδή  αύξηση 12% σε σχέση με το 2023. Οι μεγαλύτερες ομάδες ήταν Σύροι (110.000), Μαροκινοί (97.000) και Αλβανοί (48.000). Παράλληλα, σχεδόν ένα στα τέσσερα παιδιά (24%) που γεννήθηκαν πέρυσι στην ΕΕ είχε μητέρα γεννημένη σε άλλη χώρα, ποσοστό αυξημένο κατά 6% σε σχέση με μία δεκαετία πριν.

Σε επίπεδο ηπείρου, το προσδόκιμο ζωής συνεχίζει να ανεβαίνει, φθάνοντας τα 81,5 έτη το 2024, με τις γυναίκες να ζουν κατά μέσο όρο 5,2 χρόνια περισσότερο από τους άνδρες. Η Ισπανία (84,0), η Σουηδία (83,8) και η Ιταλία (83,7) έχουν το υψηλότερο προσδόκιμο, η Βουλγαρία (75,8) και η Λετονία (76,4) το χαμηλότερο.

Πηγή: ΕΡΤ

Κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Δεκεμβρίου 2022, το Δίκτυο κατέγραψε, μέσω συνεντεύξεων με τα θύματα, 74 περιστατικά ρατσιστικής βίας, δύο περισσότερα από το 2021.

Οι ομιλητές, όπως μετέδωσε το ΑΠΕ-ΜΠΕ, ανέφεραν πως οι αριθμοί είναι ενδεικτικοί και αποτελούν την «κορυφή του παγόβουνου», καθώς τα θύματα αισθάνονται ανασφάλεια να καταγγείλουν τα περιστατικά στις αρχές είτε λόγω φόβου επαναθυματοποίησης είτε γιατί δεν πιστεύουν ότι θα δικαιωθούν. Επισήμαναν δε, πως τα περιστατικά σχετικά με πριν από έντεκα χρόνια, όταν ξεκίνησε η δημοσίευση των Ετήσιων Εκθέσεων του Δικτύου, είναι μειωμένα και σε αυτό καθοριστικό ρόλο έπαιξε η καταδίκη της Χρυσής Αυγής. Όπως και να έχει, είναι αναγκαία η λήψη μέτρων από την Πολιτεία για την αντιμετώπιση του φαινομένου της ρατσιστικής βίας, υπογράμμισαν.

Προβληματίζει η ύπαρξη φαινομένων ρατσιστικής βίας στο ενδοσχολικό περιβάλλον, όπως και ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν περιστατικά από ένστολους δημοσίους υπαλλήλους ή στα σύνορα, ανέφερε η πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, καθηγήτρια Μαρία Γαβουνέλη.

Επίσης, περιέγραψε, πως ανησυχητικά είναι μικρά περιστατικά ρατσισμού στην καθημερινότητα των πολιτών, «που δημιουργούν κλίμα για την ανάπτυξη των πιο μεγάλων περιστατικών».

Η αντιπρόσωπος του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα, Μαρία Κλάρα Μάρτιν εξήρε το έργο των 52 οργανώσεων που απαρτίζουν το Δίκτυο, καθώς όπως ανέφερε, όχι μόνο αποκαλύπτουν γεγονότα που θα έμεναν στο σκοτάδι, αλλά δουλεύουν με τους επιζώντες, παρέχοντας ψυχολογική στήριξη, νομική βοήθεια και άλλα. Η κ. Μάρτιν πρόσθεσε πως «το να υπερασπίζεσαι τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι έγκλημα», αναφερόμενη σε επιθέσεις ή διώξεις που έχουν γίνει.

Θύματα

Σε 38 περιστατικά στοχοποιήθηκαν ΛΟΑΤKI+ άτομα, σε 33 μετανάστες, πρόσφυγες ή αιτούντες άσυλο, λόγω εθνικής καταγωγής, θρησκείας ή/και χρώματος, σε έναν Έλληνα πολίτη λόγω εθνοτικής καταγωγής (Ρομά) και σε 2 περιστατικά στοχοποιήθηκαν χώροι θρησκείας.

Σε κάποια περιστατικά τα θύματα δέχτηκαν επίθεση για περισσότερους από έναν λόγους, όπως το ότι ήταν πρόσφυγες και ΛΟΑΤΚΙ+ (πολλαπλή ευαλωτότητα). Είκοσι δύο δήλωσαν πως έχουν υποστεί ξανά ρατσιστική βία, σε 39 περιστατικά οι θύτες ήταν περισσότεροι από ένας, ενώ σε 29 ο δράστης ήταν μόνος του.

Γεωγραφική διασπορά

Τα περισσότερα περιστατικά (39) έλαβαν χώρα στην Αττική. Στην υπόλοιπη επικράτεια, τα περιστατικά εμφανίζουν αρκετά μεγάλη διασπορά. Συγκεκριμένα, καταγράφηκαν περιστατικά σε Θεσσαλονίκη, Λέσβο, Χίο, Κω, Έβρο Καβάλα, Σαμο, Πάτρα, Ρόδο, Σίφνο, Ναύπλιο, Μαγνησία και Πτολεμαΐδα.

Χώρος τέλεσης περιστατικών

31 περιστατικά έλαβαν χώρα σε δημόσιους χώρους, 11 σε δημόσιες υπηρεσίες, 8 σε καταστήματα, 6 σε σπίτια, 6 στο διαδίκτυο, 3 σε Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, 2 σε ΚΥΤ, 2 σε ιερούς χώρους, και από ένα σε τράπεζα, θαλάσσια σύνορα και εργασιακό χώρο.

Χαρακτηριστικά περιστατικών

Σε 33 άτομα ασκήθηκε σωματική βία, σε 25 λεκτική, σε 4 ασέλγεια, σε 2 φθορά ξένης περιουσίας και καταγράφηκαν 10 περιπτώσεις παρενοχλήσεων άλλου τύπου.

Ηλικίες θυμάτων

Είκοσι έξι άτομα ήταν ηλικίας 18-25, δεκατέσσερα 26-30, οκτώ ανήλικοι (13-17), οκτώ 41-50, πέντε 31-40, τρεις πάνω από 51, και δυο μεικτά (ανήλικοι/ενήλικες)

Προφίλ δραστών

Όσον αφορά τους δράστες 14 ήταν 18-30, 11 41-50, οκτώ ανήλικοι, οκτώ άνω των 50 χρονών, εφτά μεικτές ηλικιακές ομάδες και έξι 31-40.

Οι 59 ήταν Έλληνες, 5 μεικτά (αλλοδαποί και Έλληνες) και 2 αλλοδαποί. Σε 62 περιστατικά οι δράστες των επιθέσεων που καταγράφηκαν ήταν άνδρες, σε έξι γυναίκες και σε τέσσερα περιστατικά από μικτές ομάδες ανδρών και γυναικών. Σε 2 περιστατικά οι δράστες δεν ήταν ορατοί στα θύματα. Πρόκειται για περιστατικά επιθέσεων κατά ιδιοκτησίας.

Σαράντα ένας από τους δράστες ήταν πολίτες, 15 ένστολοι, 7 δημόσιοι υπάλληλοι, 2 εργοδότες και τα υπόλοιπα περιστατικά ήταν από ομάδες.

Περιστατικά με εμπλοκή Ένστολων ανά έτος (2012-2022)

16,2% το 2012, 26,5% το 2013, 25,9% το 2014, 5,8% το 2015, 6,3% το 2016, 9,8% το 2017, 18,8% το 2018, 17% το 2019, 21,5% το 2020 27,7% το 2021 και 20,2% το 2022.

Άρνηση πρόσβασης στην καταγγελία ανά έτος (2012-2022)

53,2% το 2012, 34,3% το 2013, 46,9% το 2014, 59,3% το 2015, 52,6% το 2016, 21,5% το 2017, 47,8% το 2018, 37%το 2019, 42,9% το 2020, 62,8% το 2021 και 59,5% το 2022.