Νίκος Γιαννόπουλος

Το ποσοστό του πληθυσμού που ζει σε αγροτικές περιοχές στην Ελλάδα (αυτό ήταν κατ΄εξοχήν τα χωριά) μειώνεται διαρκώς. Σύμφωνα με στοιχεία Παγκόσμιας Τράπεζας, το  ποσοστό του συνολικού πληθυσμού στα χωριά είναι μόλις 19% το 2024 — σημαντικά κάτω από το ιστορικό υψηλό 44% του 1960. Από το 1960 και έπειτα βέβαια η Ελλάδα αστικοποιήθηκε βίαια, ο πληθυσμός των μεγάλων πόλεων μεγάλωσε και τα χωριά σταδιακά εγκαταλείφθηκαν.

Ο συνολικός αγροτικός πληθυσμός σε απόλυτα νούμερα, πέφτει σταθερά για πάνω από 25 χρόνια: Το 2024 ήταν περίπου 1,97 εκατ. άτομα, μειωμένο από πάνω από 3,6 εκατ. το 1960. Η μείωση αυτή ισοδυναμεί με μείωση κατά σχεδόν 50% σε περίπου 6 δεκαετίες οι οποίες, όπως ήδη τονίστηκε, σημαδεύτηκαν από την εσωτερική μετανάστευση που αποτέλεσε το trend μίας ολόκληρης εποχής.

Το κυριότερο: Οι μελέτες δείχνουν ότι ο πληθυσμός των χωριών και των ορεινών περιοχών δεν αναπληρώνεται λόγω μετανάστευσης προς τις πόλεις, χαμηλών γεννήσεων και γήρανσης. Οι άνθρωποι φεύγουν και δεν επιστρέφουν σχεδόν ποτέ. Αυτή είναι μία πολύ πικρή πραγματικότητα που αποκτά χαρακτήρα μάστιγας σε περιφέρειες της χώρας όπως η δυτική Μακεδονία.

Ένας από τους βασικότερους λόγους είναι η έλλειψη επαγγελματικών ευκαιριών στην ύπαιθρο αλλά και η απροθυμία των νέων ανθρώπων να εργαστούν στον πρωτογενή τομέα της χώρας.

Σε πολλά χωριά οι δυνατότητες απασχόλησης περιορίζονται κυρίως στη γεωργία και την κτηνοτροφία, επαγγέλματα που συχνά έχουν χαμηλό εισόδημα και μεγάλη αβεβαιότητα. Αντίθετα, οι μεγάλες πόλεις προσφέρουν περισσότερες επιλογές εργασίας, καλύτερες αμοιβές και περισσότερες προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης.

Ένας δεύτερος σημαντικός παράγοντας είναι οι περιορισμένες υποδομές και υπηρεσίες. Σε αρκετές αγροτικές περιοχές υπάρχουν λιγότερα σχολεία, νοσοκομεία, μέσα μεταφοράς και πολιτιστικές δραστηριότητες. Αυτό δυσκολεύει ιδιαίτερα τις οικογένειες με παιδιά, οι οποίες προτιμούν να μετακινηθούν σε περιοχές όπου έχουν καλύτερη πρόσβαση σε εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλές κωμοπόλεις της ελληνικής επικράτειας δεν διαθέτουν καν φυσικό τραπεζικό κατάστημα.

Είναι σαφές, την ίδια ώρα, ότι ο πληθυσμιακός «ξεριζωμός» στην ύπαιθρο δεν πλήττει το σύνολο της χώρας με τον ίδιο τρόπο: οι πιο απομακρυσμένες, ορεινές και ημιορεινές περιοχές του ελληνικού ηπειρωτικού χώρου εμφανίζουν τις πιο έντονες μειώσεις πληθυσμού σε δεκαετίες, σύμφωνα με ανάλυση δημογραφικών δεδομένων από απογραφές.

Αυτές οι περιοχές, μακριά από αστικά κέντρα και βασικές υποδομές, έχουν βιώσει επαναλαμβανόμενη απώλεια κατοίκων κυρίως νεαρής ηλικίας, καθώς οι νέοι μετακινούνται για εργασία ή εκπαίδευση.

Σε επίπεδο περιφερειών, οι δημογραφικές τάσεις δείχνουν ότι μονίμως πληθυσμιακά μειούμενες είναι οι ορεινές ζώνες της Κεντρικής Ελλάδας, της Ηπείρου, της Μακεδονίας και της Πελοποννήσου. Αντίθετα, κάποιες περιοχές όπως το Νότιο Αιγαίο και η Κρήτη εμφανίζουν πιο σταθερές ή ακόμα και θετικές δημογραφικές αλλαγές, χάρη στη σχετική οικονομική ανάπτυξη, τον τουρισμό και υψηλότερους δείκτες γεννητικότητας σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό.

Σε πολλές από αυτές τις περιπτώσεις η απώλεια πληθυσμού ξεπερνά το 20 % σε μια δεκαετία, με το φαινόμενο να είναι ιδιαίτερα έντονο σε ορεινές και ημιαπομακρυσμένες περιοχές της Β. Ελλάδας και της Θράκης, όπου η γήρανση και η μετανάστευση των νέων προς αστικά κέντρα είναι πιο έντονη.

Δήμοι όπως η Νέα Ζίχνη και το Κάτω Νευροκόπι είδαν τον πληθυσμό τους να μειώνεται περισσότερο από 30% μέσα σε μία δεκαετία όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία των απογραφών.

Επιπλέον, σύμφωνα με στοιχεία από την ΕΕΤΑΑ, ο πληθυσμός μειώθηκε σε 247 από τους 332 δήμους της χώρας, με τις μειώσεις να φτάνουν έως και 30 % σε αρκετές περιπτώσεις.

Τι χρειαζόμαστε…χθες; Ενα τουλάχιστον δεκαετές πλάνο ανάπτυξης της ελληνικής περιφέρειας. Με κίνητρα για την ενίσχυση του πληθυσμού, με φιλικές πολιτικές προς τη μετανάστευση “από έξω προς τα μέσα”, με ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα και διαρκή παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας όλων των εφαρμοσμένων πολιτικών.

Σε αντίθεση περίπτωση η χώρα θα βρεθεί αντιμέτωπη όχι μόνο με μαρασμό του πρωτογενούς τομέα αλλά και με βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση την οποία θα προκαλέσει η κραυγαλέα ανισορροπία πληθυσμού και αναγκών μεταξύ των αστικών κέντρων και της περιφέρειας.

Το χωριό ξεχωρίζει για την αυθεντική κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική, τα λευκά σπίτια, τα στενά καλντερίμια και τη μαγευτική θέα στο τοπίο. Οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να περιπλανηθούν σε καλλιτεχνικές γκαλερί, να γευτούν παραδοσιακές συνταγές σε μικρές ταβέρνες και να απολαύσουν την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα.

Σύμφωνα με το Forbes, ο συνδυασμός φυσικής ομορφιάς και πολιτιστικής παράδοσης καθιστά τον προορισμό ιδανικό για περιπάτους και φωτογραφικές στιγμές. Η διάκριση αυτή υπογραμμίζει πως η Ελλάδα κρύβει ακόμα ανεκτίμητα διαμάντια, ικανά να εντυπωσιάσουν και τους πιο απαιτητικούς ταξιδιώτες.

Αξίζει να τονιστεί πως στην κατάταξη κυριαρχούν ευρωπαϊκά χωριά, με την ελληνική παρουσία να αναδεικνύει την ακαταμάχητη γοητεία των νησιών μας.

Στη λίστα με τα 50 ομορφότερα χωριά του κόσμου περιλαμβάνεται και η Οία της Σαντορίνης, δίπλα σε μέρη όπως το Χάλστατ (Αυστρία), το Ρέινε (Νορβηγία), το Γκίθορν (Ολλανδία), η Μαναρόλα (Ιταλία) και το Ρότενμπουργκ ομπ ντερ Τάουμπερ (Γερμανία).

Τα 50 πιο όμορφα χωριά του κόσμου, σύμφωνα με το Forbes:

1. Μπίμπουρι, Αγγλία
2. Χάλστατ, Αυστρία
3. Ρέινε, Νορβηγία
4. Γκίθορν, Ολλανδία
5. Γκάσανταλουρ, Νήσοι Φερόε
6. Οία, Ελλάδα
7. Μπουρτάνζ, Ολλανδία
8. Κότορ, Μαυροβούνιο
9. Σιρακάβα-γκο, Ιαπωνία
10. Μπατάντ, Φιλιππίνες
11. Ράσελ, Νέα Ζηλανδία
12. Μραούκ Ου, Μιανμάρ
13. Αντέρ, Ιρλανδία
14. Στεγκ, Λιχτενστάιν
15. Εγκίσχαϊμ, Γαλλία
16. Μαναρόλα, Ιταλία
17. Βαλντεμόσα, Ισπανία
18. Ζουζουάνγκ, Κίνα
19. Γκαντρουκ, Νεπάλ
20. Καμ Ταν, Βιετνάμ
21. Μονσάντο, Πορτογαλία
22. Ντολίνα, Σλοβακία
23. Βικτόρια-μπάι-δε-σι, Καναδάς
24. Πουρμαμάρκα, Αργεντινή
25. Ιζαμάλ, Μεξικό
26. Ουμπούντ, Ινδονησία
27. Μότοβουν, Κροατία
28. Ογκάνκουιτ, ΗΠΑ
29. Μποκέτε, Παναμάς
30. Σεφσάουεν, Μαρόκο
31. Κόφι Μπέι, Νότια Αφρική
32. Σίντι Μπου Σαΐντ, Τυνησία
33. Λάουτερμπρουνεν, Ελβετία
34. Μπαν Ρακ Τάι, Ταϊλάνδη
35. Παρατί, Βραζιλία
36. Γκαντάμες, Λιβύη
37. Σαμαρέλ, Μαυρίκιος
38. Μπαντιαγκάρα, Μάλι
39. Τιτικαβέκα, Νήσοι Κουκ
40. Ορταχισάρ, Τουρκία
41. Γιουκασγιάρβι, Σουηδία
42. Ογιανταϊτάμπο, Περού
43. Μπιλάντ Σάιτ, Ομάν
44. Αράνγκ Κελ, Πακιστάν
45. Γκούντχεμ, Δανία
46. Σέιδισφιορδούρ, Ισλανδία
47. Λαογραφικό χωριό Χαχόε, Νότια Κορέα
48. Τάτεβ, Αρμενία
49. Ρότενμπουργκ ομπ ντερ Τάουμπερ, Γερμανία
50. Μαρσασλόκ, Μάλτα

Αγαπητή σε όσους και όσες έλκουν την καταγωγή τους από εκεί, αλλά άγνωστη για όσους δεν έχουν πατήσει καν το πόδι τους στην περιοχή, το παραδοσιακό κεφαλοχώρι της περιοχής της Εορδαίας είναι ένα από τα κρυμμένα διαμάντια της Δυτικής Μακεδονίας.

Περιτριγυρισμένο από μικρά δάση οξιάς και κωνοφόρων που κάθε χειμώνα ντύνονται με την παραμικρή χιονόπτωση στα λευκά, το μικρό χωριό ανάγει την δημιουργία του -χωρίς να είναι απόλυτα βέβαιο- κάπου στα οθωμανικά χρόνια. Με ιστορία που χάνεται κάπου στις τεκτονικές αλλαγές στα Οθωμανικά Βαλκάνια, η Βλάστη, γνωστή επίσης με την ονομασία Μπλατς, Μπλάτσι ή σπανιότερα Βλάττη, δεν ξεκίνησε ως τίποτα περισσότερο από ένας μικρός οικισμός κατατρεγμένων Βλάχων κτηνοτρόφων που εγκατέλειψαν άρον άρον κάπου στο 1700 την εξαφανισμένη σήμερα Μοσχόπολη στην καρδιά των Βαλκανίων για έναν ήρεμο τόπο μακριά από σφαγές, λεηλασίες και διώξεις.

Σήμερα, το χωριό ζωντανεύει συνεχώς κάθε καλοκαίρι/Photo: Χρήστος Αυλογιάρης

Photo: Χρήστος Αυλογιάρης

Photo: Χρήστος Αυλογιάρης

Η αλήθεια είναι ότι μέχρι τότε ο μικρός οικισμός από τη Βυζαντινή Περίοδο ήταν τόσο ξεχασμένος που με την έλευση νέων κατοίκων γιγαντώθηκε καταφέρνοντας να διεκδικήσει επάξια μία θέση στους κώδικες της μητρόπολης Σισσανίου και Σιατίστης με την ονομασία Βλάτση. Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα, το μικρό χωριό που άρχισε να δημιουργείται, δεν σταμάτησε καθόλου να εξελίσσεται φτάνοντας μέχρι το σημείο να γίνει, μαζί με την Κλεισούρα, το Νυμφαίο και την Σαμαρίνα, ένα από τα σημαντικότερα κεφαλοχώρια της Δυτικής Μακεδονίας, το οποίο χάραξε -με τις ανάλογες ιστορικές διακυμάνσεις- μία ανοδική πορεία μέσα στο χρόνο που συνεχίστηκε αδιάκοπα μέχρι περίπου το 1940. Εποχή που η Ιστορία είχε διαφορετική άποψη και το μέχρι τότε ηρωικό χωριό, που είχε διακριθεί ακόμα και στην Επανάσταση του ‘21, γνώρισε την εκ βάθρων καταστροφή, την εμφυλιακή βία και την απόλυτη ερήμωση.

Σήμερα, το χωριό ζωντανεύει συνεχώς κάθε καλοκαίρι χάρη στα πανηγύρια και τα φεστιβάλ που ενθαρρύνουν την επιστροφή των διασκορπισμένων σε κάθε γωνιά της Ελλάδας κατοίκων του. Βέβαια, αυτό δεν κρατά πολύ, καθώς τον χειμώνα το χωριό ερημώνει αισθητά, χωρίς αυτό όμως να σημαίνει πως χάνει και την ομορφιά του.

Photo: Χρήστος Αυλογιάρης

Photo: Χρήστος Αυλογιάρης

Συνεχίζοντας την περιήγηση στη Βλάστη, δεν γίνεται να μην αναφερθεί κανείς και στα σχολεία του χωριού/Photo: Χρήστος Αυλογιάρης

Συνεχίζοντας την περιήγησή στην Βλάστη, δεν γίνεται να μην αναφερθεί κανείς και στα σχολεία του χωριού. Λίγα και ξακουστά, αλλά σήμερα έρημα και κλειστά. Θωμαΐδειο Διδακτήριο και Μουσίκειο Ελληνικό Παρθεναγωγείο είναι τα αδειανά σχολεία που άκμασαν σε έναν τόπο που κάποτε έσφυζε από ζωή, παιδιά και νιάτα, ενώ σήμερα στέκουν μισοξεχασμένα ανάμεσα σε αγριοφραουλιές, ζουμπούλια και λουλούδια που κάθε άνοιξη χρωματίζουν το παραδοσιακό τοπίο και γεμίζουν μυρωδιές τα πετρόκτιστα καλντερίμια.

Λίγο έξω από το χωριό σφηνωμένο στις παρυφές του οικισμού και το «Σουηδικό», η σκανδιναβικής αισθητικής μικρή μονάδα υφαντικής ιδρύθηκε το μακρινό 1960 μετά από προτροπή μιας Ολλανδής κοινωνικής λειτουργού που θέλησε να ενθαρρύνει την γυναικεία εργασία στο χωριό. Εγχείρημα που παρά τον φιλόδοξο χαρακτήρα του για την εποχή, άντεξε μόνο για σχεδόν 20 χρόνια αφήνοντας πίσω του μια σουηδικής αισθητικής μονάδα παραγωγής πλήρως εξοπλισμένης με λειτουργικούς αργαλειούς.

Photo: Χρήστος Αυλογιάρης

Photo: Χρήστος Αυλογιάρης

Photo: Χρήστος Αυλογιάρης

Photo: Χρήστος Αυλογιάρης

Λίγο πιο πέρα και χτισμένος στο κέντρο του χωριού, ο ναός του Αγίου Μάρκου είναι ο μεγαλύτερος σε μέγεθος ναός της Βλάστης και ξεχωρίζει από μακριά χάρη στο ψηλό εμπρόσθιο καμπαναριό, μετέπειτα προσθήκη του 1930 σε σχέδια του Βλατσιώτη αρχιτέκτονα Δημήτριου Πετσίλα. Χτισμένος το 1856, όπως έγραφε μια εξαφανισμένη σήμερα επιγραφή, ο ναός υπήρξε δωρεά των αδελφών Λουβριώτου και υπέστη σχεδόν ανεπανόρθωτη φθορά στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου μέχρι να ανακαινιστεί πλήρως το 1959. Ωστόσο, η άτυχη ιστορία του ναού δεν σταματά εδώ, καθώς το 1993 η εκκλησία κάηκε ολοσχερώς με αποτέλεσμα να ξεκινήσει μια μακρά αναστήλωση που ολοκληρώθηκε το 1997. Σήμερα, αρκετά χρόνια μετά την καταστροφή, ο ναός είναι λειτουργικός και πλήρως επισκέψιμος αποτελώντας ζωντανό αποτύπωμα της μεγάλης ιστορίας του τόπου.

Λίγο πιο δίπλα και πίσω από την προτομή του Κοσμά του Αιτωλού που πέρασε από την Βλάστη, βρίσκεται και η εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Χτισμένη το 1761 και γεμάτη με εξαιρετικές τοιχογραφίες που χρονολογούνται σε διαφορετικές φάσεις, η εκκλησία του Αγίου Νικολάου είναι ο συνδετικός κρίκος στην ιστορία αυτού του τόπου. Απόδειξη; Το ιστορικό τέμπλο που προήλθε ατόφιο από την καταστροφή της Μοσχόπολης και βρίσκεται σήμερα τοποθετημένο μέσα στην εκκλησία. Βαρύ στην αισθητική και λεπτοδουλεμένο στο χέρι, το ιστορικό τέμπλο είναι ένα από τα παλαιότερα τέμπλα εκκλησίας και σίγουρα αξίζει οπωσδήποτε να το δείτε, άπαξ και βρεθείτε στο χωριό, ενώ μην ξεχάσετε να αναζητήσετε στο κέντρο του χωριού και το μικρό σιντριβάνι σύμβολο για την προστασία της άγριας ζωής με την cute πέτρινη αρκούδα.

Πηγή: travel.gr

Ας πούμε στην Ηλεία ένα ολόκληρη χωριό αποφάσισε αποχή από το εκλογικό του δικαίωμα. 

Πρόκειται για το Λευκοχώρι, οι κάτοικοι του οποίου έχουν αγανακτήσει από τη σωρεία κλοπών και διαρρήξεων, με τους δράστες να κλέβουν από κότες και αυγά μέχρι και …καλοριφέρ.

Ο πρόεδρος του χωριού μίλησε στο OPEN με στοιχεία και ονόματα…περιγράφοντας τι ζουν οι κάτοικοι και γιατί προχωρούν σε αποχή…