Σεραφείμ Κοτρώτσος

Η συμφωνία αφορούσε το εύρος των χωρικών υδάτων και ανέφερε, κατά τον κ. Ροζάκη, πώς “η Αγκυρα είχε αποδεχθεί τα 12 ν.μ. για όλες τις ηπειρωτικές ακτές της Ελλάδας (και, φυσικά, της Τουρκίας) και τη διατήρηση των 6 ν.μ. στα νησιά του Αιγαίου”. Σημειώστε ότι, μόλις πρόσφατα, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, δήλωσε ότι Ελλάδα και Τουρκία μπορούν να συζητήσουν και να επιλύσουν το ίδιο πρόβλημα: “εσείς λέτε 12 ν.μ, εμείς λέμε 6 ν.μ, μπορούμε να τα βρούμε”.

Αρκετά απ΄ αυτά είναι γνωστά και είχαν επικριθεί από τη Ν.Δ, και όχι μόνο, ως υποχώρηση, ακόμα και ενδοτισμό της τότε κυβέρνησης. ‘Ισως, όμως, το πλέον ενδιαφέρον, είναι η πληροφόρηση που συνεισφέρει ο γνωστός πανεπιστημιακός (φίλος του αείμνηστου Κ. Σημίτη, υφυπουργός Εξωτερικών για μερικούς μήνες, στην πρώτη κυβέρνησή του, αλλά και συνομιλητής κατά καιρούς και του Κυρ. Μητσοτάκη), σχετικά με το διατί ναυάγησε εκείνη η συμφωνία.

“Το πρόβλημα του Σημίτη ήταν η κοινοβουλευτική ομάδα του. Δεν νόμιζε πως μπορούσε να περάσει από το Κοινοβούλιο τις ρυθμίσεις που είχαν συζητηθεί στις διερευνητικές. Επιπλέον, με την επιτάχυνση των πρόωρων εκλογών, αυτό το πρόβλημα λάμβανε διαστάσεις, καθώς ο Σημίτης αποφάσισε να μην είναι πλέον υποψήφιος και παρέδωσε στον υπουργό των Εξωτερικών τη διαδοχή. Θεώρησε ότι ο κ. Γ. Παπανδρέου θα είναι ο νικητής των εκλογών και ότι αυτός, με τη νέα πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο, θα μπορούσε να περάσει τον νόμο. Τα πράγματα δεν ήρθαν, όμως, σύμφωνα με τις προβλέψεις του και το σχέδιο καταρρακώθηκε.”

Είκοσι δύο χρόνια μετά, πολλά έχουν συμβεί. Η Τουρκία, με στρατηγική ανθεκτική στον χρόνο, προσθέτει στο τραπέζι των ελληνοτουρκικών νέες αιτιάσεις και διεκδικήσεις, από τις γκρίζες ζώνες, και την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του ανατολικού Αιγαίου, μέχρι το τουρκολιβυκό μνημόνιο και την πόντιση του καλωδίου της ηλεκτρικής διασύνδεσης (GSI). Ο κ. Ροζάκης παραδέχεται άλλωστε ότι η στάση της Τουρκίας έχει σκληρύνει, και είναι πολύ δυσκολότερη οποιαδήποτε συζήτηση, πολλώ δε μάλλον μία συμφωνία, ανάλογη με εκείνη του 2003-2004.

Λέει χαρακτηριστικά:” Σαφώς έχουν σκληρύνει (οι τουρκικές θέσεις) στη διάρκεια του χρόνου. Πρώτον, η σύνδεση της αποστρατιωτικοποίησης με την κυριαρχία δεν υπήρχε την εποχή εκείνη. Δεύτερον, οι λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» ήταν περιορισμένες σε σχέση με τα σημερινά δεδομένα, που περιλαμβάνουν και κατοικημένα νησιά, που κατονομάζονται ρητώς στις διεθνείς συνθήκες. Γενικά θα λέγαμε ότι η Τουρκία όσο περνάει ο καιρός διευρύνει τις αξιώσεις της, ιδιαίτερα με τον μύθο της «Γαλάζιας Πατρίδας», και καθιστά την επίλυση δυσχερέστερη.”

Η πρόταση Φιντάν απορρίφθηκε κατηγορηματικά από την ηγεσία της ελληνικής διπλωματίας, καθώς αμφισβητούνται οι πραγματικές τουρκικές προθέσεις. Θεωρητικά (…), όμως, η Διακήρυξη των Αθηνών και οι αρκετά ενθουσιώδεις, τότε, προβλέψεις για το επόμενο βήμα του ουσιαστικού διαλόγου για τη μία και μόνη διαφορά, δημιούργησαν ένα νέο περιβάλλον χαμηλής έντασης. Αυτό που πολυδιαφημίστηκε καθ΄ ημάς με τον όρο “ήρεμα νερά”.

Η προβολή της συμφωνίας Σημίτη- Γκιούλ στο σήμερα (εάν, με κάποιο τρόπο, ή υπό την πίεση του αμερικανικού και ευρωπαϊκού παράγοντα, άνοιγε ένας τέτοιος διάλογος), οδηγεί σε σκέψεις. Εάν, το 2003-2004, η κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ όρθωσε τείχος σε όσα είχε συμφωνήσει ο τότε πρωθυπουργός με τον Τούρκο ομόλογό του, υπάρχει κανείς που να πιστεύει ότι είναι εφικτό να εισέλθει ένας ελληνοτουρκικός διάλογος σε ακανθώδη ζητήματα που θα επιφέρουν ακόμα και μετακινήσεις από πάγιες θέσεις στο πλαίσιο ακόμα και ενός έντιμου συμβιβασμού;

Πέραν του ότι δεν υφίσταται πλαίσιο συνεννόησης της κυβερνητικής πλειοψηφίας με την αξιωματική αντιπολίτευση και τα κόμματα της κεντροαριστεράς, πέραν του ότι πληθαίνουν οι φωνές περί ενδοτισμού από αρχηγούς μικρότερων κομμάτων, είναι απίθανη οποιαδήποτε συναίνεση εντός της κυβερνητικής παράταξης.

Και δεν είναι μόνο ο άγχος ενός κόμματος Σαμαρά, ούτε οι αυστηρές προειδοποιήσεις του Κ. Καραμανλή, είναι, ίσως πάνω απ΄ όλα, ότι οι ίδιοι οι βουλευτές της Ν.Δ, και εν τέλει το εκλογικό της ακροατήριο, έχουν “εκπαιδευτεί” σε μία ρητορική οικειοποίησης του “πατριωτισμού”. Σε τέτοιο βαθμό που δεν προβάλλονται αντιστάσεις ακόμα και σε ακραίες εκφράσεις ότι “οι αριστεροί δεν είναι Έλληνες” κ.ά.

Σε απόσταση αναπνοής, πλέον, από τις εκλογές, όπου κάθε ψήφος θα μετράει διπλά και τριπλά, με τις αντιπαραθέσεις στην κυβέρνηση να εκφωνούνται ακόμα και σε δημόσια θέμα, ακόμα κι αν ο πρωθυπουργός επιθυμούσε να κάνει βήματα προς την διερεύνηση πεδίου συνεννόησης με την γειτονική χώρα, είναι σαφές πώς δεν μπορεί.

Γι΄ αυτό και τα πράγματα θα περιπλακούν επικίνδυνα εφόσον επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες για πίεση του ξένου παράγοντα, σε μία συγκυρία που εταίροι και σύμμαχοι θέλουν να επιβάλλουν την πλήρη ένταξη της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή κοινή άμυνα, αγνοώντας προκλητικά ότι αυτή η χώρα απειλεί (casus belli) την Ελλάδα για την άσκηση του αναφαίρετου δικαιώματός της για επέκταση των χωρικών υδάτων, κατά το διεθνές δίκαιο.

Ποιά είναι η προϋπόθεση: να μην είναι η Τουρκία βασικός παίκτης στο κυοφορούμενο νέο ευρωπαϊκό αμυντικό δόγμα.

Συμβαίνει, όμως, απ΄ ότι φαίνεται, το αντίθετο. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν εκπροσώπησε τον Ερντογάν στην πρόσφατη διάσκεψη του Λονδίνου για τη συγκρότηση της “συμμαχίας των προθύμων”, και σχεδόν όλοι οι ευρωπαίοι ηγέτες, από τον Μακρόν έως τον Τουσκ, συμφωνούν ότι η Άγκυρα πρέπει να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Ο λόγος που εκφωνείται είναι απλός: η Τουρκία διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς στο ΝΑΤΟ, η γεωπολιτική της θέση είναι πολύτιμη, μπορεί να συνομιλεί παράλληλα με το Κίεβο και τη Μόσχα, ενώ διαθέτει ίσως την ισχυρότερη αμυντική βιομηχανία μετά τη Γερμανία και τη Γαλλία.

Η Ελλάδα ούτε στη “συμμαχία των προθύμων” εκπροσωπήθηκε, ούτε επιθυμεί να στείλει στρατό στην Ουκρανία (σωστά), η δε αμυντική της βιομηχανία υπολειτουργεί. Επ΄ αυτού ο επιχειρηματίας Ευάγγελος Μυτιληναίος (μεταξύ άλλων προνομιακός συνεργάτης του ΝΑΤΟ με την βιομηχανία (πρώην ΜΕΤΚΑ) του στο Βόλο) είπε τα πράγματα με το όνομά τους:

«Εμείς τι θα κάνουμε; Θα συμμετέχουμε σε μία ευρωπαϊκή συμμαχία των προθύμων με την Τουρκία, που θα είναι κατά της Ρωσίας και θα τροφοδοτείται από τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογούμενων; Ποιος θα κοιτάξει το δικό μας πρόβλημα; Την Ελλάδα θα προστρέξουν να τη βοηθήσουν με τον ίδιο τρόπο όπως την Ουκρανία; Η μέχρι τώρα πορεία των πραγμάτων λέει ότι αυτό δεν πρόκειται να συμβεί. Μόνο οι ΗΠΑ μπορούν να είναι σύμμαχος αποτροπής, όχι η Ευρώπη»

«Εχουμε τρεις βάρδιες επί επτά ημέρες την εβδομάδα και παράγουμε εξοπλισμό που κατευθύνεται μόνο σε εξαγωγές» τόνισε. «Αυτό που έγινε με τις φρεγάτες Behlarra δεν πρέπει να ξαναγίνει. Φτιάξαμε με τα ναυπηγεία του Σκαραμαγκά τα 4 υποβρύχια που κρατάνε την ισορροπία στο Αιγαίο. Κανείς δεν μας ζήτησε να φτιάξουμε εμείς τις φρεγάτες».

«Η Ελλάδα θα κληθεί να συνεισφέρει οικονομικά, αλλά χωρίς να πάρει βιομηχανική δουλειά; Η Ευρώπη ξεκινά ξανά έναν αμυντικό επανεξοπλισμό. Εχει όμως τις δεξιότητες να κατασκευάσει οπλικά συστήματα εφάμιλλα των ΗΠΑ και της Ρωσίας;» αναρωτήθηκε.

Ενώ,λοιπόν, εμείς δηλώνουμε ικανοποιημένοι από την κατεύθυνση που συμφωνήθηκε στο πρόσφατο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για “ρήτρα διαφυγής”, δηλαδή ακόμα μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες που, όμως, δεν θα επιβαρύνουν τον δημοσιονομικό κανόνα (αλλά θα προσμετρώνται στο χρέος…), η Τουρκία μετατρέπεται σε ευρωπαϊκό αμυντικό εταίρο και, παράλληλα, προσπαθεί να ανοίξει ξανά την κλειστή πόρτα της ένταξής της στην ΕΕ. Τι είδους ανταλλάγματα διεκδικεί η Ελλάδα;

Ο βουλευτής της Ν.Δ και καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Άγγ. Συρίγος περιέγραψε την έκβαση μιας τέτοιας πορείας ως εξής: “Με την Τουρκία στην κοινή ευρωπαϊκή άμυνα, θα αναγκαζόμαστε να αγοράζουμε τουρκικά όπλα για να προστατεύσουμε τη χώρα μας από την… Τουρκία”. Ακόμα κι αν ακούγεται υπερβολικό, προς αυτή την κατεύθυνση οδηγούνται τα πράγματα.

Κι εδώ υπεισέρχεται η παρέμβαση του πρώην υφυπουργού Εξωτερικών (επί κυβερνήσεων Σημίτη) και παλαιότερα άτυπου συμβούλου του πρωθυπουργού, Χρ. Ροζάκη, ο οποίος (Κύκλος Ιδεών) είπε ότι για οτιδήποτε θέλει να κάνει η Ελλάδα στο Αιγαίο πρέπει να ρωτήσει την Τουρκία!

«Για κάθε ενέργεια που κάνουμε στο Αιγαίο πρέπει να παίρνουμε την άδεια της Τουρκίας», διαπίστωσε χαρακτηριστικά ο Χρ. Ροζάκης. «Αυτό σημαίνει στην πράξη πως η Τουρκία ελέγχει σήμερα πολύ περισσότερο και από τη δική της θάλασσα, αυτή που δικαιούται θεωρητικά», είπε και ανέφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το θέμα της Κάσου.

«Μα δεν μπορούσαμε να κάνουμε διαφορετικά. Από τη στιγμή που κατέβασε τα πολεμικά της πλοία μεταξύ της Κάσου και της Κρήτης, έπρεπε να ενημερώσουμε. Αλλά και η ενημέρωση δεν έφτασε. Ίσως, επειδή έγινε υστερογενώς σίγουρα», απάντησε ο κ. Ροζάκης.

«Απεμπολήσαμε κάποιο δικαίωμα ενημερώνοντας την Άγκυρα για τις έρευνες εκεί, στην περιοχή της Κάσου;», ήταν το επόμενο ερώτημα που τέθηκε από τον διευθυντή του “Βήματος” στον κ. Ροζάκη.

«Σίγουρα απεμπολήσαμε με την έννοια ότι… Το θέμα της πόντισης του καλωδίου άρα και οτιδήποτε προϋποθέτει την πόντιση, όπως είναι οι έρευνες, πρέπει να περάσουν μέσα από τη δικιά τους άδεια, μέσα από τη δική τους συναίνεση. Πράγμα που σημαίνει ότι νόμιμες ενέργειες της Ελλάδας υπόκεινται στον έλεγχο της Τουρκίας. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται…», τόνισε ο Χρ. Ροζάκης.

Το έργο της πόντισης καλωδίου για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης- Κύπρου- Ισραήλ είναι, όμως, ζωτικής σημασίας και έχει ισχυρότατο στρατηγικό χαρακτήρα για τις ισορροπίες στη Ν.Α Μεσόγειο.

Συμπέρασμα: Αναμφίβολα το γεγονός ότι επί πάνω από 15 μήνες δεν έχουμε παραβιάσεις πάνω από το Αιγαίο (ακόμα και στη ζώνη των 10 μιλίων), και “ήρεμα νερά”, είναι θετικό. Για να μην τρέφουμε, όμως, αυταπάτες η Διακήρυξη των Αθηνών που σπεύσαμε να υποδεχτούμε ως ιστορικής σημασίας δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα μουχλιασμένο εγχειρίδιο καλών προθέσεων. Στην πράξη η Τουρκία κρατά πάνω στο τραπέζι, ενίοτε διευρύνει κιόλας, όλες τις αιτιάσεις και διεκδικήσεις της.

Εάν, ωστόσο, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε στην οριοθέτηση των θαλασσίων πάρκων, εάν δεν μπορούμε να υλοποιήσουμε το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης και εάν η Τουρκία μπαίνει από την πίσω πόρτα στους ευρωπαϊκούς συσχετισμούς δυνάμεων και δη με προνομιακό ρόλο, ενώ η Ελλάδα απουσιάζει, μήπως κάτι δεν κάνουμε σωστά; Και εφόσον η Άγκυρα συνδεθεί με την Ε.Ε με έναν τόσο προνομιακό και στρατηγικό τρόπο, ποιός θα μας ακούσει στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες όταν θα επισημαίνουμε τις τουρκικές αιτιάσεις;

Θα το συζητήσουμε, θα προτείνει η ελληνική διπλωματία και η κυβέρνηση κάποιο νέο στρατηγικό σχέδιο αφού το παλιό περί “πάγιων θέσεων” πνέει τα λοίσθια; Θα αναζητηθεί μομέντουμ συνεννόησης των πολιτικών δυνάμεων; Με τι σχέδιο, έναντι όλων αυτών, θα συναντηθεί (8 Απριλίου) ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τον Ταγίπ Ερντογάν; Όλα καλά;

Δυστυχώς, υπάρχουν ελάχιστες ελπίδες ως προς αυτό, καθώς, αφενός η χώρα εισέρχεται στην τελική ευθεία προς τις εκλογές και το πολιτικό κόστος γίνεται διπλά και τριπλά πιό βαρύ, αφετέρου το ισχυρό αποτύπωμα του “αντισυστημισμού” και των ακροδεξιών αντιλήψεων δεν επιτρέπει κάτι τέτοιο. Όταν οι ακραίοι βανδαλίζουν την Εθνική ΠΙνακοθήκη (και πολλοί συμφωνούν ή το ανέχονται), ή εισβάλλουν στις παραστάσεις του Ζαραλίκου, τι ελπίδα συνεννόησης έχουμε στα εθνικά θέματα;

Του Χρήστου Ροζάκη*

Αλλά ας πάρουμε τα θέματα με τη σειρά: Αθήνα και Άγκυρα συνέχισαν μέσα στη χρονιά την προσέγγιση σε θέματα χαμηλής πολιτικής (μεταξύ άλλων και το μεταναστευτικό ζήτημα, αν αυτό μπορεί να χαρακτηριστεί δευτερεύουσας σημασίας) και ακολουθούνται πιστά οι προγραμματισμένες συναντήσεις του Πρωθυπουργού με τον Πρόεδρο της Τουρκικής Δημοκρατίας, των Υπουργών των Εξωτερικών και του Ανώτατου Συμβουλίου, που αποτελείται από πληθώρα Υπουργών των δυο κυβερνήσεων. Αλλά, στην ουσία, οι αποστάσεις των δυο χωρών εξακολουθούν να απέχουν ριζικά, καθώς η ελληνική πολιτική ακολουθεί τη γραμμή του Ανδρέα Παπανδρέου, που πρώτος θέσπισε ως μόνη διαφορά με τη γείτονα τη διαφορά για την υφαλοκρηπίδα, ενώ προστέθηκε μετά και η ΑΟΖ, η οποία δεν διαφέρει ριζικά από την υφαλοκρηπίδα, αφού αποτελεί μια ζώνη αυξημένης δικαιοδοσίας, σε σχέση με την πρώτη.

Πράγματι η ΑΟΖ, η οποία χωρικά καταλαμβάνει την ίδια έκταση με την υφαλοκρηπίδα (200 ν.μ. στις περισσότερες των περιπτώσεων), έχει ως προστιθέμενη αξία, σε σχέση με την υφαλοκρηπίδα, την αποκλειστικότητα της αλιείας στην υδάτινη στήλη που υπέρκειται του βυθού και την αποκλειστικότητα χρήσης των κυμάτων και του αέρα στην επιφάνεια της θάλασσας, για παροχή ήπιας ενέργειας. Άρα το δόγμα Παπανδρέου κατόρθωσε να επιβληθεί του δόγματος του Κωνσταντίνου Καραμανλή, που συζητούσε εφ΄ όλης της ύλης με τους Τούρκους. Και οι προσπάθειες του κ. Κωνσταντίνου Σημίτη να απεγκλωβιστεί από το δόγμα Παπανδρέου δεν απέδωσαν καρπούς, διότι οι πρόωρες εκλογές που ακολούθησαν τη δεύτερη θητεία του δεν επέτρεψαν την ολοκλήρωση του έργου του. Κατά συνέπεια, βρισκόμαστε από πλευράς Ελλάδας στη φάση της δεκαετίας του 80. Τη στιγμή που οι Τούρκοι έχουν συσσωρεύσει πολλές διεκδικήσεις και αιτιάσεις εις βάρος μας.

Τα ουσιαστικά προβλήματα που προκύπτουν από αυτήν την άνιση εξίσωση , εφόσον οι δυο πλευρές εμμένουν στις άκαμπτες θέσεις τους, υποχρεώνουν τις δυο χώρες να αρκούνται σε επίλυση μόνο των δευτερευόντων προβλημάτων και σε αποχή από τις εντάσεις, που παρουσίαζαν οι υπερπτήσεις πολεμικών αεροπλάνων, στον αέρα, και πολεμικών πλοίων, στις θάλασσες. Είναι κάτι που μπορεί να διατηρηθεί για ένα διάστημα, αλλά μπορεί και να ανατραπεί αιφνιδίως. Ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψη μας ότι η Τουρκία θεωρεί παραβίαση των συμφωνημένων κάθε κίνηση από την ελληνική πλευρά, ακόμα και νόμιμη από πλευράς του Διεθνούς Δικαίου, που μπορεί να λάβει χώρα στο Αιγαίο ή στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό μας το υπέδειξε η παρουσία των τουρκικών πολεμικών πλοίων στο πρόσφατο επεισόδιο της Κάσου, όπου μια απολύτως νόμιμη ενέργεια της Ελλάδας, βρήκε τη σθεναρή απάντηση της γειτονικής μας χώρας, η οποία είναι πεπεισμένη, κατά δηλώσεις αρμοδίων προσώπων, ότι ισχύει το ακέραιο η Βέρνη, η οποία, όμως, αφορούσε διαπραγματεύσεις που έχουν από δεκαετίες διακοπεί.

Που, άραγε, οφείλεται αυτό το φοβικό σύνδρομο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής;

Είναι αλήθεια ότι ορισμένες διεκδικήσεις της Τουρκίας έχουν στοιχείο υπερβολής και είναι καθαρά μαχητές. Λ.χ. αυτή η σχετικά πρόσφατη διασύνδεση της κυριαρχίας των ανατολικών νησιών μας με την κυριαρχία πάνω σε αυτά είναι ένα εξοργιστικό επιχείρημα, που δεν στηρίζεται πουθενά στο Διεθνές Δίκαιο και, δικαίως, η Ελλάδα αρνείται να το συζητήσει.

Υπάρχει, όμως, και μια σειρά από θέματα που θέτει η Τουρκία που δεν είναι εντελώς παράλογα και μπορούν να συζητηθούν: Το θέμα παγκόσμιας πρωτοτυπίας, να έχουμε 6 ν.μ. αιγιαλίτιδας ζώνης και εθνικό εναέριο χώρο 10 ν.μ. Ή, ακόμα, τα 12 ν.μ. αιγιαλίτιδας ζώνης παντού στο Αιγαίο, που σε μια τέτοια περίπτωση θα έκλειναν ασφυχτικά το Αιγαίο στη διεθνή ναυσιπλοΐα (ακούω με χαμόγελο όσους υποστηρίζουν τα 12 ν.μ. και δικαιολογούν τη θέση τους ότι αντί της ελεύθερης ναυσιπλοΐας θα υπάρχει η αβλαβής διέλευση των πλοίων τρίτων χωρών, γνωρίζοντας ότι η κυριαρχία της θάλασσας στην αιγιαλίτιδα ανήκει στο παράκτιο κράτος, και η αβλαβής διέλευση είναι μια παραχώρησή του στην ελευθερία των θαλασσών).

Υπήρξε εποχή, στη διάρκεια της διακυβέρνησης του κ. Σημίτη, που είχαμε φτάσει στη λογική λύση, τα ηπειρωτικά εδάφη να έχουν 12 ν.μ. και τα νησιά να παραμείνουν στα 6 ν.μ.

Αυτή η λύση δεν μακροημέρευσε καθώς την συμπαρέσυρε η κυβερνητική αλλαγή. Και επιστρέψαμε στην άποψη ότι η Ελλάδα θα κρίνει πότε θα εφαρμόσει τη λύση των 12 ν.μ. Και δεν γίνεται σκέψη να αναβάλλουμε την επέκταση, μετά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, σε όσα τμήματα το εύρος της οριοθετημένης ελληνικής υφαλοκρηπίδας επιτρέπει μια τέτοια επέκταση.

Είναι βέβαιο ότι η Τουρκία έχει υπερφίαλες απαιτήσεις. Όπως η «Γαλάζια Πατρίδα», που φτάνει αυθαίρετα στη μέση του Αιγαίου, και στο ήμισυ της Ανατολικής Μεσογείου, αγνοώντας τα ελληνικά νησιά. Αλλά αυτό δε πρέπει να μας εμποδίσει να συζητάμε μαζί της, και σε περίπτωση αδιεξόδου να καταφύγουμε στο Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης για μια αντικειμενική δικαστική επίλυση.

Τέλος, το κυπριακό πρόβλημα παραμένει εκκρεμές από το 2017, όταν η Κυπριακή Δημοκρατία αποχώρησε από τις διαπραγματεύσεις. Ο κ. Ερντογάν έριξε την ιδέα των δυο κυριάρχων κρατών και θεώρησε ότι η ιδέα της δικοινοτικής διζωνική Ομοσπονδίας έχει αποβιώσει. Δεν γνωρίζω αν η θέση αυτή είναι ειλικρινής ή αποτελεί μια μαξιμαλιστική άποψη, ώστε να αναγκάσει την Κυπριακή Δημοκρατία σε βασικές υποχωρήσεις, στην κατεύθυνση μιας αμιγούς αναζήτησης πολιτικής ισότητας και εναλλασσόμενης προεδρίας. Όπως και να έχουν τα πράγματα η επίλυση του Κυπριακού δεν είναι ορατή στο άμεσο μέλλον και μαζί με αυτήν η πολυπόθητη ένταξη στο ΝΑΤΟ, που για χρόνια οι Ελληνοκύπριοι δεν ήθελαν να την ακούσουν.

*Το άρθρο του καθηγητή Χρ. Ροζάκη δημοσιεύτηκε στο KREPORT

Θα ήταν, ωστόσο, λανθασμένη μία προσέγγιση περί στασιμότητας αυτού του διαλόγου, πολύ περισσότερο περί αποτυχίας, όπως έσπευσαν να αναφέρουν κάποιοι εγχώριοι αναλυτές. Είναι αλήθεια πως ένας τέτοιος διάλογος, που αγγίζει στερεότυπα δεκαετιών και επηρεάζεται από τους εσωτερικούς πολιτικούς συσχετισμούς και, πλέον, τις νέες διεθνείς ανακατατάξεις που θα προκαλέσει η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ, δεν θα μπορούσε να αποφέρει σύντομα ορατά αποτελέσματα. Ωστόσο, συγκλίνουσες πληροφορίες αναφέρουν ότι οι διαβουλεύσεις Γεραπετρίτη- Φιντάν έχουν τώρα ένα νέο στοιχείο που ενδεχομένως να αποτελέσει τον καμβά εξελίξεων.

Βασική πτυχή αυτής της σκιαγραφούμενης νέας κατάστασης είναι, ως φαίνεται, η πρόταση Γεραπετρίτη προς τον Φιντάν να αποσυνδεθεί η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ από τις υπόλοιπες «διαφορές» που επικαλείται η Τουρκία. Ουσιαστικά πρόκειται για μία πρόταση διαλόγου σε δύο παράλληλα επίπεδα: το πρώτο και βασικό εντός της πάγιας εθνικής θέσης που συνιστά και “κόκκινη” γραμμή (αξεπέραστη για οποιαδήποτε ελληνική κυβέρνηση), ήτοι στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας, το δεύτερο στο πεδίο μιας διμερούς προσέγγισης, όπου η Τουρκία θα βάλει στο τραπέζι τα ζητήματα που στρατηγικά επικαλείται, και η ελληνική πλευρά το casus belli και άλλα θέματα.

Είναι προφανές πως εάν το πρώτο είναι δύσκολο, καθώς έχει ως προϋπόθεση την αποδοχή από την Τουρκία της δικαιοδοσίας του διεθνούς δικαστηρίου μαζί με τους κανόνες του διεθνούς δικαίου (τους οποίους δεν έχει υπογράψει, αν και σε μεγάλο βαθμό την δεσμεύουν), το δεύτερο είναι ακόμα δυσκολότερο και επί της ουσίας αλλά και για σειρά πολιτικούς λόγους στο εσωτερικό των δύο χωρών, ίσως περισσότερο καθ΄ ημάς, εάν λάβει κανείς υπόψη του την ενίσχυση των κομμάτων στα δεξιά της Ν.Δ και, φυσικά, τις ισχυρές αντιστάσεις της δεξιάς πτέρυγας του κυβερνώντος κόμματος και τις παρεμβάσεις των δύο πρώην πρωθυπουργών.

Όμως, το γεγονός ότι ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών έβαλε στο τραπέζι την πρόταση περί διαχωρισμού του διαλόγου, σε μία φάση όπου συζητείται μόνο η οριοθέτηση ΑΟΖ και χάραξη υφαλοκρηπίδας, και σε μία δεύτερη (που μπορεί να “τρέχουν” παράλληλα) όπου συζητώνται όλες οι διαφορές, στο πλαίσιο, προφανώς, της “ολιστικής προσέγγισης” που περιέγραψε ο Χακάν Φιντάν, συνιστά εξέλιξη και μένει να διαπιστωθεί εάν η τουρκική πλευρά την αποδεχτεί στην επόμενη συνάντηση των δύο υπουργών Εξωτερικών και σε άλλες συναντήσεις εργασίας πριν την συνάντηση Μητσοτάκη- Ερντογάν στις αρχές του 2025.

Ο καλά πληροφορημένος καθηγητής, πρώην υφυπουργός Εξωτερικών (επί κυβέρνησης του Κώστα Σημίτη), αλλά και συνομιλητής, παλαιότερα, του πρωθυπουργού, Χρήστος Ροζάκης, επικαλείται παρόμοιες πληροφορίες (σε άρθρο του στο KREPORT).

Επισημαίνει χαρακτηριστικά:

Σε γενικές γραμμές η συνάντηση των δυο υπουργών δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αποτυχία.

Πρώτον, γιατί κάθε συνάντηση με τους Τούρκους αποτελεί μια επιβεβαίωση της επανέναρξης των επαφών και, συνεπώς, της καλής επικοινωνίας των δυο χωρών ανάμεσα τους.

Δεύτερον, η συνάντηση διεξήχθη σε καλό κλίμα, πράγμα που κατά κάποιο τρόπο παγιώνει την ειρηνική περίοδο που έχει εγκατασταθεί στο Αιγαίο.

Τρίτον, αν ευσταθεί η πληροφόρηση μου για την πρόταση του Έλληνα Υπουργού των Εξωτερικών για την αποκόλληση της διαφοράς για την υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ από τις υπόλοιπες «διαφορές» που επικαλείται η Τουρκία, τότε η επιφύλαξη του Τούρκου ομολόγου του, μπορεί να μεταβληθεί σε αποδοχή της στο μέλλον. Κάτι που θα διευκολύνει τα μέγιστα την προσέγγιση των δυο κρατών για μια μονιμότερη ειρήνευση στην περιοχή, και την πραγματική αποκατάσταση της εμπιστοσύνης ανάμεσα στους δυο λαούς.

Ο κ. Ροζάκης περιγράφει, μάλιστα, τη στάση των δύο πλευρών ως προς αυτή τη νέα πρόταση Γεραπετρίτη.

” Οι δυο πλευρές εμμένουν σταθερά στις θέσεις τους, η Ελλάδα για τη μοναδική διαφορά, η Τουρκία για μια «ολιστική προσέγγιση», δηλ. για μια συμπερίληψη στις διαπραγματεύσεις και άλλων θεμάτων, όπως το θέμα του εύρους της αιγιαλίτιδας, ή το θέμα της αποστρατιωτικοποίησης σε συνδυασμό με το νεότευκτο τουρκικό επιχείρημα ότι αυτή συνδέεται με την κυριαρχία, ή το θέμα της μειονότητας, κλπ. Μάλιστα ο κ. Φιντάν ισχυρίστηκε ότι οι διεκδικήσεις ή οι αιτιάσεις αυτές αποτελούν στοιχεία συνδεδεμένα με τη διαφορά για την υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ και δεν είναι δυνατόν να αποκοπούν. Στην πρόταση της ελληνικής πλευράς που, από πληροφορίες μου έγινε από το κ. Γεραπετρίτη, να εξεταστεί χωριστά το θέμα της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ από τις άλλες διαφορές, ο κ. Φιντάν επιφυλάχθηκε να απαντήσει. Κι όμως αυτό θα μπορούσε να λύσει τον γόρδιο δεσμό του αδιεξόδου των διαπραγματεύσεων.

«Η Ελλάδα παραιτήθηκε από την αξίωση για χωρικά ύδατα στα 12 μίλια»
ΜΜΕ και ιστοσελίδες στην Τουρκία χρησιμοποιούν τις δηλώσεις του Χρήστου Ροζάκη, προβάλλοντας «παραίτηση της Ελλάδας από την αξίωση για 12 μίλια χωρικά ύδατα». Το θέμα παίζει ψηλά σε ιστοσελίδες στην Τουρκία, μάλιστα από ορισμένα ΜΜΕ προβλήθηκε ως έκτακτη είδηση.

Ενδεικτικά, η είδηση στο φιλοκυβερνητικό κανάλι A-Haber, έχει τίτλο ότι «η Ελλάδα παραιτήθηκε από την απαίτησή της για 12 μίλια σε χωρικά ύδατα» και στο ρεπορτάζ αναφέρει: «Υποστηρίχθηκε ότι η Ελλάδα υπαναχώρησε από το αίτημά της για επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 μίλια. Ο ισχυρισμός προήλθε από τον πρώην υφυπουργό Εξωτερικών Χρήστο Ροζάκη. Ο Ροζάκης υποστήριξε ότι η Ελλάδα είχε αποδεχθεί τη φόρμουλα των 10 μιλίων, “παραιτούμενη” από το αίτημα των 12 μιλίων στα χωρικά ύδατα».

Και συνεχίζει το ίδιο ρεπορτάζ: «Ο Ροζάκης υποστήριξε ότι η Ελλάδα αποδέχτηκε τη φόρμουλα των 10 μιλίων ” παραιτούμενη” από το αίτημα των 12 μιλίων στα χωρικά ύδατα». Ακολούθως παραθέτει χάρτη με τα χωρικά ύδατα στα 6 και στα 12 μίλια στο Αιγαίο.

Σύμφωνα με το Militaire, ανάλογο το δημοσίευμα και στο τουρκικό Star με τίτλο «Ο ισχυρισμός ότι η Ελλάδα τράβηξε τα χωρικά της ύδατα στα 10 μίλια!». Όπως αναφέρει, «υποστηρίχθηκε ότι η Ελλάδα υπαναχώρησε από το αίτημά της για επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 μίλια και αποδέχτηκε τη φόρμουλα των 10 μιλίων. Μιλώντας σε ραδιοφωνική εκπομπή σχετικά με αυτό τον ισχυρισμό, ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών Χρήστος Ροζάκης είπε: “Η Ελλάδα έκανε ό,τι μπορούσε για να αναβιώσει ο διάλογος με την Τουρκία”».

Τι δήλωσε ο Χρήστος Ροζάκης

«Η Ελλάδα έχει κάνει ό,τι μπορεί για να αναθερμάνει τον διάλογο με την Τουρκία», δήλωσε ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών και ομότιμος καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Χρήστος Ροζάκης. Ο κ. Ροζάκης κλήθηκε να σχολιάσει την πρόσκληση από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για εποικοδομητικό διάλογο με την Ελλάδα και έκανε αναφορά στις διερευνητικές επαφές Ελλάδας – Τουρκίας.

Μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό 98.9 Alpha και τον δημοσιογράφο Κώστα Αλατζά, ο κ. Ροζάκης αποκάλυψε ότι η ελληνική πλευρά έχει εξαντλήσει όλα τα περιθώρια, στο πλαίσιο των διερευνητικών επαφών της με την Τουρκία, για αναθέρμανση του διαλόγου με την Τουρκία, καταθέτοντας εποικοδομητικές προτάσεις, όπως η αποδοχή επέκτασης των χωρικών μας υδάτων στα 10 ναυτικά μίλια και όχι στα 12, όπως δίνει το δικαίωμα το Δίκαιο της Θάλασσας.

Όπως ανέφερε, οι διερευνητικές επαφές έχουν ως βασικό αντικείμενο διαπραγμάτευσης το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης, προκειμένου να μπορεί να προχωρήσει η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. «Η ελληνική πλευρά έχει καταθέσει εποικοδομητικές προτάσεις που περιλαμβάνουν μέχρι και επέκταση των χωρικών υδάτων στα 10 ναυτικά μίλια, όμως η τουρκική πλευρά επιμένει σταθερά και προκλητικά να μην ασκήσουμε το νόμιμο δικαίωμα μας για επέκταση των χωρικών ακόμη και στην ηπειρωτική Ελλάδα».

Ο κ. Ροζάκης, σημείωσε επίσης ότι η Άγκυρα εγείρει και νέα ζητήματα, όπως το καθεστώς στρατικοποίησης των νησιών σε συνάρτηση με το καθεστώς κυριαρχίας τους.

Πηγή:news247.gr

Πληροφορούμαι, λοιπόν, πως ο άνθρωπος που έκανε την “δουλειά” για την οριοθέτηση της ΑΟΖ -έχοντας, φυσικά, τις άνωθεν εντολές και τις βασικές συντεταγμένες- ήταν ο Βρετανός χαρτογράφος με τον οποίο συνεργάζεται εδώ και πολλά χρόνια η ελληνική διπλωματία. Συνεπικουρούμενος, όμως, από τον καθηγητή του ΠΑΠΕΙ Πέτρο Λιάκουρα, καθηγητή Διεθνούς Δικαίου, πρόσωπο που μετακινήθηκε …ταχύτατα από την στενή ομάδα συνεργατών του Νίκου Κοτζιά στη νέα “τάξη πραγμάτων” της σημερινής κυβέρνησης.

Ο καθηγητής Λιάκουρας, όπως αναφέρουν πανεπιστημιακοί κύκλοι, οφείλει σε μεγάλο βαθμό την ανάρρησή του στην ιεραρχία του ΠΑΠΕΙ στον πρώην υπουργό εξωτερικών που είναι και καθηγητής στο ίδιο πανεπιστήμιο και μάλιστα με σημαντική επιρροή. Υπήρξε ένθερμος θιασώτης της Συμφωνίας των Πρεσπών και μέλος της ομάδας που την προετοίμασε. Μετά τις εκλογές άρχισε να προσεγγίζει τη νέα κυβέρνηση μέσω του στενού πυρήνα του Μεγάρου Μαξίμου και από “‘ανθρωπος του Κοτζιά” -όπως τον αποκαλούσαν- έγινε “άνθρωπος του Δένδια”.

Ο Πέτρος Λιάκουρας, πέραν της συμμετοχής του στην Ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία, θα έχει ρόλο, όπως μαθαίνω, και στην προετοιμασία του ελληνοτουρκικού διαλόγου στο πλευρό του επίσημου διαπραγματευτή, πρέσβη επί τιμή Παύλου Αποστολίδη, ενώ την ομάδα θα συμπληρώσει και ο καθηγητής Χρήστος Ροζάκης. Ο Αποστολίδης θεωρείται, αναμφίβολα, “asset” της ελληνικής διπλωματίας, αν και σε προχωρημένη ηλικία (όπως ο κ. Ροζάκης), ωστόσο γνωρίζει καλά τα θέματα καθώς ήταν επικεφαλής και παλαιότερων διερευνητικών επαφών (Δεκέμβριος 2015 και Φεβρουάριος 2016 επί υπουργίας Κοτζιά), έχοντας απέναντί του τον “θρύλο” της τουρκικής διπλωματίας Σιρνίογλου.

Την ομάδα μαθαίνω πως είναι πιθανό να συμπληρώσει ο πρώην εκπρόσωπος Τύπου του ΥΠΕΞ Κ. Δελαβέκουρας, νεαρός διπλωμάτης και προστατευόμενος της πρώην διπλωματικής συμβούλου του πρωθυπουργού Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου (πρέσβης πια στην Ουάσιγκτον) αλλά και με καλές σχέσεις με την διάδοχό της Ελένη Σουρανή. Ο νεαρός διπλωμάτης θα έχει και ατύπως τον ρόλο του “παρατηρητή” του Μαξίμου στην διαδικασία του διαλόγου- όποτε ξεκινήσει.

Η αναφορά Ροζάκη προκάλεσε αντιδράσεις στην κυβέρνηση και ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης Σημίτη βρέθηκε εκτός του επιστημονικού συμβουλίου του ΥΠΕΞ, σε μια περίοδο, όμως, που είχε λήξει η θητεία του.

Ωστόσο, η αναφορά δεν είναι η μοναδική. “Τροφή” για ανάλογες συζητήσεις έχουν δώσει και ο καθηγητής Λουκάς Τσούκαλης αλλά και ο αναπληρωτής συμβουλος εθνικής ασφαλείας του πρωθυπουργού Θάνος Ντόκος.

Άπαντες ανήκουν στην ευρύτερη σφαίρα επιρροής του λεγόμενου “σημιτικού μπλοκ”, το οποίο εκφράζει συστηματικά εδώ και χρόνια ο αρθρογράφος των “Νέων”. Ο Γιάννης Πρετεντέρης θέτει, λοιπόν, το “μεταφυσικό” ερώτημα ενισχύοντας την συζήτηση, χωρίς να λαμβάνει καθαρή θέση, αν και ο τίτλος κάνει την…δουλειά του.

Το άρθρο Πρετεντέρη:

Βεβαίως, έχει ενδιαφέρον να υπενθυμίσει κανείς πως ενώ θεωρείται -εκ του ερωτήματος- πως “δεν αξίζει να πεθάνουμε για το Καστελόριζο”, ο αρθρογράφος και άλλοι ομονοούντες έσπευδαν να δηλώσουν περίπου το αντίθετο κατά την επίλυση του ονοματολογικού με την Βόρεια Μακεδονία. Η τότε “προδοσία” δεν ακολουθεί ως αντίληψη -και ευτυχώς- εκείνους που τώρα αντιλαμβάνονται την επίλυση της μιας και μοναδικής διαφοράς με την Τουρκία κατά τρόπο που μπορεί και να οδηγεί σε υποχώρηση σχετικά με το Καστελλόριζο…

Η άποψη πως η Ελλάδα διατηρεί μαξιμαλιστικές θέσεις στα Ελληνοτουρκικά προκάλεσαν την αντίδραση των καλεσμένων στην εκπομπή “Αντιθέσεις” της ΚΡΗΤΗ TV που χαρακτήρισαν κάθε αντίστοιχη προσέγγιση περισσότερο φιλοτουρκική παρά θέση που προασπίζεται τα συμφέροντα της χώρας μας. To θέμα αναδεικνύει σήμερα και η εφημερίδα “Εστία”, ενώ η άποψη αυτη προβληματίζει και λόγω της συγκυρίας της κλιμάκωσης των τουρκικών αμφισβητήσεων σχετικά με την επήρρεια του Καστελόριζου αλλά και για το γεγονός πως ο καθηγητής είναι συνομιλητής του πρωθυπουργού.

Ο επικεφαλής της ομάδας τεχνοκρατών που συμβουλεύει την εκάστοτε πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών για τα τεχνικά θέματα του διεθνούς δικαίου, άφησε να φανεί μέσα από τον καθαρά τεχνοκρατικό λόγο του, ότι τα διεθνή δικαστήρια κρίνουν στις αποφάσεις τους πολλές φορές ανεξάρτητα από τα όσα ισχύουν στο διεθνές δίκαιο της θάλασσάς.

Οι απόψεις που εξέφρασε για την υφαλοκρηπίδα- ΑΟΖ των νησιών, τα χωρικά ύδατα την επήρεια νησιών όπως το Καστελόριζο ή η Κρήτη αλλά και το ενδεχόμενο συνομιλιών με την Τουρκία, προκάλεσαν αίσθηση και οδήγησαν σε ένα ζωηρό τηλεοπτικό διάλογο.