Τα ευρήματα της 14ης ετήσιας έρευνας του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για το εισόδημα και τις δαπάνες διαβίωσης των νοικοκυριών για το 2025 αποτυπώνουν με σαφήνεια αυτή τη μετατόπιση. Οι πληθωριστικές πιέσεις λειτουργούν σωρευτικά, με αποτέλεσμα οι οικονομικές δυσκολίες να πλήττουν πλέον ευρύ φάσμα της κοινωνίας και όχι μόνο τα πιο ευάλωτα στρώματα.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το αρνητικό ρεκόρ που καταγράφεται στην επάρκεια του εισοδήματος. Έξι στα δέκα νοικοκυριά δηλώνουν ότι το μηνιαίο τους εισόδημα δεν επαρκεί μέχρι το τέλος του μήνα, καλύπτοντας κατά μέσο όρο μόλις τις πρώτες 18 ημέρες. Περισσότερα από τα μισά νοικοκυριά αναγκάζονται να περιορίσουν ακόμη και βασικές ανάγκες, ενώ η δυνατότητα αποταμίευσης τείνει να εξαφανιστεί. Η ακρίβεια συμπιέζει το διαθέσιμο εισόδημα, οδηγώντας σε περικοπές δαπανών για ψυχαγωγία, ένδυση και άλλες μη απολύτως αναγκαίες ανάγκες.

Την ίδια στιγμή, οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες παραμένουν έντονες. Τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα και τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά βρίσκονται σε ακόμη δυσμενέστερη θέση, ενώ η απαισιοδοξία για το οικονομικό μέλλον ενισχύεται. Σε αυτό το περιβάλλον, τα υφιστάμενα μέτρα αντιμετώπισης της ακρίβειας αξιολογούνται ως ανεπαρκή, με τη ΓΣΕΒΕΕ να τονίζει την ανάγκη για παρεμβάσεις δομικού χαρακτήρα, όπως η αύξηση των μισθών, οι φορολογικές ελαφρύνσεις και ο ουσιαστικός έλεγχος των τιμών.

Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι σαφές: οι πιέσεις στο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών εντείνονται και διευρύνονται, περιορίζοντας τη δυνατότητα κάλυψης των μηνιαίων αναγκών, αυξάνοντας τις περικοπές ακόμη και στα απολύτως απαραίτητα και συρρικνώνοντας διαρκώς την κατηγορία των νοικοκυριών που καταφέρνουν να ανταπεξέλθουν χωρίς σοβαρές δυσκολίες.

Τα κύρια ευρήματα εμφανίζουν την εξής εικόνα:

• Το εισόδημα εξανεμίζεται γρήγορα: Για 6 στα 10 νοικοκυριά το εισόδημα δεν επαρκεί και αυτό καλύπτει κατά μέσο όρο μόλις 18 ημέρες
• Η ακρίβεια οδηγεί σε στερήσεις: Το 54,0% αναγκάζεται να κάνει περικοπές για να καλύψει βασικές ανάγκες, ενώ το 12,1% δηλώνει ότι τα εισοδήματά του δεν επαρκούν ούτε για τα απολύτως αναγκαία.
• Υψηλή οικονομική ανασφάλεια: Το 55,7% των νοικοκυριών δεν μπορεί ή δυσκολεύεται πολύ να αντιμετωπίσει ένα έκτακτο έξοδο 500 ευρώ, ενώ σχεδόν 1 στα 2 εκτιμά ότι η οικονομική του κατάσταση θα χειροτερέψει τον επόμενο χρόνο.   

Σημειώνεται ότι η έρευνα εκπονήθηκε στο πλαίσιο της Πράξης «Ανάπτυξη μηχανισμών και εφαρμογή δράσεων στήριξης της προσαρμοστικότητας και της ανθεκτικότητας των ΜΜΕ και του ανθρώπινου δυναμικού τους» με κωδικό ΟΠΣ 6003486. Το έργο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και  την Ελλάδα μέσω του Προγράμματος «Ανταγωνιστικότητα 2021- 2027».

Του Σπύρου Σιδέρη

Εξετάζοντας τις δωρεές για την προεκλογική εκστρατεία, η Χάρις έχει σαφές πλεονέκτημα έναντι του Τραμπ, καθώς από τις συνολικές δωρεές στα κόμματα, που ξεπέρασαν το 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια, οι Δημοκρατικοί συγκέντρωσαν 1.004.978.132 δολάρια και οι Ρεπουμπλικάνοι συγκέντρωσαν 468.152.242 δολάρια.

• Η είσοδος της Χάρις στην προεδρική κούρσα τον Ιούλιο έδωσε σημαντική ώθηση στους Δημοκρατικούς. Τον Αύγουστο, η εκστρατεία της Χάρις συγκέντρωσε 361 εκατομμύρια δολάρια, ενώ η εκστρατεία του Τραμπ συγκέντρωσε μόνο 130 εκατομμύρια δολάρια την ίδια περίοδο.  

Όταν εξετάζουμε τις Επιτροπές Πολιτικής Δράσης (PACs) και τις Super PACs, βλέπουμε μια πολύ διαφορετική εικόνα. Οι Super PACs που υποστηρίζουν τη Χάρις συγκέντρωσαν περισσότερα από 273 εκατομμύρια δολάρια, ενώ οι Super PACs που υποστηρίζουν τον Τραμπ συγκέντρωσαν περισσότερα από 310 εκατομμύρια δολάρια.

Η διαδικασία χρηματοδότησης της προεκλογικής εκστρατείας στις ΗΠΑ εποπτεύεται από την Ομοσπονδιακή Εκλογική Επιτροπή (FEC). Οι μεμονωμένοι δωρητές μπορούν να συνεισφέρουν το πολύ 3.300 δολάρια σε έναν υποψήφιο, ενώ οι PACs μπορούν να συνεισφέρουν έως και 5.000 δολάρια. Οι Super PACs μπορούν να συγκεντρώσουν και να δαπανήσουν απεριόριστα ποσά, αλλά δεν μπορούν να συντονιστούν άμεσα με τις εκστρατείες των υποψηφίων. Το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο της χρηματοδότησης των προεκλογικών εκστρατειών, το «σκοτεινό χρήμα», δηλαδή οι δαπάνες με μη γνωστοποιούμενους δωρητές, εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο εικασιών.

Το εκλογικό σύστημα των ΗΠΑ βασίζεται σε μια δομή στην οποία οι υποψήφιοι χρειάζονται μεγάλους προϋπολογισμούς για την προεκλογική εκστρατεία. Αυτό καθιστά τη σχέση μεταξύ χρήματος, ομάδων λόμπι, πολιτικών και πολιτικών αποφάσεων άρρηκτη.

• Ειδικότερα, μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου «Citizens United v. FEC» το 2010, η οποία επέτρεψε στις εταιρείες, τα συνδικάτα και άλλες οργανώσεις απεριόριστες εκλογικές δαπάνες, οι εκλογικές δαπάνες έχουν λάβει αστρονομικές διαστάσεις, με τις εκλογές του 2020 να ξεπερνούν τα 14 δισεκατομμύρια δολάρια, καθιστώντας τες τις πιο πολυδάπανες εκλογές στην ιστορία.

Στις προεδρικές εκλογές του 2024, οι ιδιοκτήτες κεφαλαίων και οι ομάδες πίεσης μπορούν να κατευθύνουν τις πολιτικές των υποψηφίων προς όφελός τους μέσω των Super PACs και του «σκοτεινού χρήματος». Το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα αυτού θα μπορούσε να είναι ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν, ο οποίος, παρότι δήλωσε στον λογαριασμό του στο Χ ότι θα παραμείνει στην κούρσα και θα νικήσει τον Τραμπ, απέσυρε την υποψηφιότητά του λίγες ώρες αργότερα λόγω των απειλών οικονομικής υποστήριξης και της επακόλουθης δημόσιας πίεσης.

Ο Μπάιντεν έλαβε την πλειονότητα των δωρεών για την προεκλογική του εκστρατεία από μεγάλες δωρεές άνω των 2.000 δολαρίων και Super PACs. Αν και είχε προβλήματα στη συλλογή μικρών δωρεών σε σύγκριση με τον Τραμπ, ο Μπάιντεν, ο οποίος συνέχισε την εκστρατεία του με την υποστήριξη μεγάλων δωρητών, προσέλκυσε την αντίδραση μεγάλων εταιρειών και ομάδων πίεσης μετά το αποτυχημένο προεδρικό ντιμπέιτ στις 27 Ιουνίου. Τελικά, ο Μπάιντεν αναγκάστηκε να αποσυρθεί από την κούρσα, παρά την υποστήριξη περισσότερων από 3.800 αντιπροσώπων που έλαβε στις προκριματικές εκλογές.

• Είναι επίσης σημαντικό να αναλυθούν και άλλα εξέχοντα ονόματα στην κούρσα. Μετά τη Χάρις και τον Τραμπ, η περισσότερο χρηματοδοτούμενη είναι η Νίκι Χέιλι, αντίπαλος του Τραμπ στις προκριματικές εκλογές των Ρεπουμπλικάνων. Περίπου το 49% των δωρεών για την προεκλογική εκστρατεία της Χέιλι προήλθε από συνεισφορές άνω των 2.000 δολαρίων και από Super PACs.

Ο Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ, ο οποίος αποσύρθηκε από τις προκριματικές εκλογές των Δημοκρατικών και κατέβηκε ως ανεξάρτητος υποψήφιος και τελικά ανακοίνωσε την υποστήριξή του στον Τραμπ, έλαβε περίπου το 38% των κεφαλαίων του από πλούσιους υποστηρικτές, όπως ο σύμβουλος του Ρεπουμπλικάνου Ρόναλντ Ρίγκαν της εποχής του Γκάβιν ντε Μπέκερ.

Το γεγονός ότι η Χέιλι νίκησε τον Τραμπ στις προκριματικές εκλογές και έγινε υποψήφιος των Ρεπουμπλικάνων και ότι ο Κένεντι έδωσε στους Ρεπουμπλικάνους πλεονέκτημα κλέβοντας ψήφους από τον Μπάιντεν σε κρίσιμες πολιτείες ενθουσίασε διαφορετικές ομάδες συμφερόντων και οι υποψήφιοι αυτοί υποστηρίχθηκαν από μεγάλες ομάδες συμφερόντων και όχι από μικρές δωρεές.

• Το σημαντικότερο κίνητρο για τα λόμπι να κάνουν δωρεές σε προεκλογικές εκστρατείες είναι να διασφαλίσουν ότι οι πολιτικές που προστατεύουν τα συμφέροντά τους θα εφαρμοστούν όταν εκλεγούν οι υποψήφιοι που υποστηρίζουν.

Οι αυστηρές μεταναστευτικές πολιτικές του Τραμπ απειλούν πολλές εταιρείες στους τομείς της τεχνολογίας και της γεωργίας που εξαρτώνται από το ξένο εργατικό δυναμικό. Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του, οι περιορισμοί σε προγράμματα όπως οι βίζες H1-B οδήγησαν σε ελλείψεις εργατικού δυναμικού σε αυτούς τους τομείς. Για το λόγο αυτό, υπάρχουν επίσης εταιρείες που στρέφονται προς τις πιο μετριοπαθείς μεταναστευτικές πολιτικές των Δημοκρατικών για να λάβουν δωρεές. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν εταιρείες που υποστηρίζουν τον Τραμπ, ο οποίος έχει δηλώσει ότι θα μειώσει τον μέγιστο συντελεστή φορολογίας εταιρειών από το σημερινό 21% στο 15%.

• Η πιο σημαντική πτυχή των δωρεών για την προεκλογική εκστρατεία είναι η ανάλυση των μικρών και ατομικών δωρεών. Οι δωρεές αυτές μπορεί να είναι ο σημαντικότερος δείκτης της δημόσιας υποστήριξης. Οι μικροί δωρητές παρείχαν το 31,6% των προεκλογικών δωρεών του Τραμπ και το 42,13% των δωρεών της εκστρατείας του Χάρις.

Τα νομικά προβλήματα που αντιμετώπισε ο Τραμπ τον οδήγησαν να επικεντρώσει την εκστρατεία του σε μια συνωμοσία του «βαθέως κράτους». Αυτή η αφήγηση είχε απήχηση στη βάση του Τραμπ και παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση των ατομικών δωρεών ταυτόχρονα με τις δικαστικές διαδικασίες. Μετά τη δίκη για το «Hush Money» τον Απρίλιο, μόνο το 4% των δωρεών της εκστρατείας του Τραμπ τον Μάιο προήλθε από μεγάλους δωρητές, ενώ το 30% ήταν μικρές δωρεές κάτω των 200 δολαρίων.

Από την πλευρά των Δημοκρατικών, οι ατομικές δωρεές απέκτησαν δυναμική με την υποψηφιότητα της Κάμαλα Χάρις. Τον Αύγουστο, η Χάρις έλαβε τα δύο τρίτα των δωρεών της από πρωτοεμφανιζόμενους δωρητές, ενώ η πλειονότητα των συνολικών δωρεών της ήταν μικρές δωρεές κάτω των 200 δολαρίων. Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι η στρατηγική των Δημοκρατικών για τη διεύρυνση της βάσης τους και τη σύνδεση με νέους ψηφοφόρους έχει επιτυχία. Καθώς οι εκλογές απέχουν λίγες ημέρες, είναι βέβαιο ότι η ροή του χρήματος, τόσο η ορατή όσο και η κρυφή, θα συνεχίσει να διαμορφώνει το αποτέλεσμα των εκλογών του 2024 και ότι οι απαιτήσεις των χρηματοδοτών των προεκλογικών εκστρατειών θα βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη και μετά τις εκλογές.

Αποκαλύπτει δε, τις εξαιρετικές απαιτήσεις σε μετρητά που έχει η κυβέρνηση τις τελευταίες εβδομάδες, τις οποίες θεωρεί ότι δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει άμεσα από την αγορά ομολόγων.

Σε δήλωσή της προς τις χρηματιστηριακές αγορές την Πέμπτη, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα επεκτείνει το μέγεθος του τραπεζικού λογαριασμού της κυβέρνησης στην κεντρική τράπεζα, γνωστό ιστορικά ως «Ways and Means Facility», ο οποίος κανονικά ανέρχεται σε μόλις 370 εκατομμύρια στερλίνες.

Αυτό θα αυξηθεί ουσιαστικά σε απεριόριστο ποσό, επιτρέποντας στους υπουργούς να δαπανούν περισσότερα βραχυπρόθεσμα, χωρίς να χρειαστεί να απευθυνθούν στην αγορά ομολόγων. Το 2008, μία παρόμοια κίνηση οδήγησε τον λογαριασμό σε αύξηση στα 20 δις.

Η κλίμακα είναι πιθανό να είναι μεγάλη. Η κυβέρνηση έχει ήδη τριπλασιάσει το ποσό του χρέους που θέλει να αντλήσει από τις χρηματοπιστωτικές αγορές τον Απρίλιο, από 15 δισ. στερλίνες που είχαν ανακοινωθεί στον προϋπολογισμό της 11ης Μαρτίου, στα 45 δισ. μέχρι τις αρχές αυτού του μήνα.

Παρόλο που η αγορά των gilts έχει δείξει σοβαρές πιέσεις στα μέσα Μαρτίου, καθώς η κρίση του κορωνοϊού επιδεινώθηκε, η κυβέρνηση μέχρι στιγμής έχει ελάχιστες δυσκολίες στην άντληση κεφαλαίων, ιδιαίτερα καθώς η Τράπεζα της Αγγλίας έχει ήδη δεσμευτεί να εκτυπώσει 200 δις. Στερλίνες στην αγορά κρατικών ομολόγων, για να διασφαλίσει ότι υπάρχει επαρκής ζήτηση για βρετανικά ομόλογα και να βελτιώσει τη λειτουργία της αγοράς.

Αυτή η άμεση νομισματική χρηματοδότηση της κυβέρνησης θα είναι προσωρινή και βραχυπρόθεσμη, δήλωσε το υπουργείο Οικονομικών. «Όπως η προσωρινή εξομάλυνση του κυβερνητικού cash flow, το W&W Facility στηρίζει τη λειτουργία της αγοράς ελαχιστοποιώντας το άμεσο κόστος της άντλησης επιπλέον ρευστότητας από ομόλογα και την συναλλαγματική αγορά της στερλίνας», προσέθεσε.

Όπως αναφέρεται κάθε εκταμίευση από τον λογαριασμό θα επιστραφεί το συντομότερο δυνατό, πριν το τέλος της χρονιάς.

Η αντίδραση της αγοράς ήταν ήπια. Η στερλίνα κινήθηκε 0,1% υψηλότερα από το δολάριο λίγο μετά την ανακοίνωση, ενώ η απόδοση του βρετανικού ομολόγου σταθερή στο 0,37%.

Η γραμμή «Ways and Means» χρησιμοποιήθηκε επί μακρόν ως χρηματοπιστωτικό μέσο της κυβέρνησης για καθημερινές δαπάνες πριν η BoE πουλήσει ομόλογα στις αγορές, αλλά το 2006, είχε μετατραπεί σε fund εκτάκτου ανάγκης.