Η πρώτη χρήση ατομικής βόμβας εναντίον κατοικημένης πόλης παραμένει μέχρι σήμερα αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης, καθώς άλλοι τη θεωρούν αναγκαία για τον άμεσο τερματισμό του πολέμου και άλλοι τη χαρακτηρίζουν μια επίδειξη ισχύος με ανυπολόγιστο ανθρώπινο κόστος.

Η Ιαπωνία συνέχιζε να μάχεται και αρνούνταν τους όρους της Διακήρυξης του Πότσνταμ, ωστόσο αρκετοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η κατάρρευσή της ήταν πλέον ζήτημα χρόνου. Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική κυβέρνηση επικαλούνταν τις εκτιμήσεις για εκατοντάδες χιλιάδες πιθανές απώλειες σε περίπτωση απόβασης στα ιαπωνικά νησιά, ενώ δεν λείπουν οι αναλύσεις που θεωρούν ότι η χρήση της βόμβας λειτούργησε ταυτόχρονα ως σαφές μήνυμα ισχύος προς τη Σοβιετική Ένωση, διαμορφώνοντας τους συσχετισμούς της μεταπολεμικής εποχής.

Η απόφαση του Τρούμαν και οι φόβοι για μια αιματηρή εισβολή

Το καλοκαίρι του 1945 οι Σύμμαχοι είχαν ήδη επικρατήσει στην Ευρώπη, όμως στον Ειρηνικό ο πόλεμος συνεχιζόταν με ιδιαίτερη σφοδρότητα. Η εμπειρία της μάχης της Οκινάουα, όπου οι αμερικανικές δυνάμεις είχαν περίπου 12.000 νεκρούς και δεκάδες χιλιάδες τραυματίες, ενίσχυσε τους φόβους ότι μια εισβολή στην κυρίως Ιαπωνία θα οδηγούσε σε πρωτοφανή αιματοχυσία.

Παράλληλα, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούσαν ότι η ιαπωνική στρατιωτική ηγεσία είχε συγκεντρώσει εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες στο νησί Κιούσου, προετοιμάζοντας την τελική άμυνα, ενώ υπήρχαν πληροφορίες ακόμη και για σχέδια εκτέλεσης Αμερικανών αιχμαλώτων σε περίπτωση συμμαχικής απόβασης.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν ενέκρινε τη χρήση της νέας υπερόπλου. Όπως έχει καταγραφεί από ιστορικές πηγές, η συζήτηση στην πολιτική και στρατιωτική ηγεσία δεν αφορούσε πλέον το αν θα χρησιμοποιηθεί η ατομική βόμβα, αλλά ποιος θα ήταν ο στόχος.

Το “Enola Gay” και η αποστολή χωρίς επιστροφή

Τα ξημερώματα της 6ης Αυγούστου 1945, τρία βομβαρδιστικά B-29 απογειώθηκαν από τη βάση του Τινιάν στον Ειρηνικό. Επικεφαλής της αποστολής ήταν ο συνταγματάρχης Πολ Τίμπετς, κυβερνήτης του Enola Gay, που έφερε το όνομα της μητέρας του.

Στο εσωτερικό του αεροσκάφους βρισκόταν η βόμβα ουρανίου Little Boy, βάρους περίπου 4,4 τόνων και ισχύος περίπου 15-16 κιλοτόνων TNT.

Στις 8:15 το πρωί, το βομβαρδιστικό έφθασε πάνω από τη Χιροσίμα. Στόχος ήταν η γέφυρα Aioi, ένα χαρακτηριστικό σημείο στο κέντρο της πόλης. Η βόμβα απελευθερώθηκε και ύστερα από 43 δευτερόλεπτα εξερράγη σε ύψος περίπου 600 μέτρων πάνω από το έδαφος.

Η στιγμή που μια πόλη εξαφανίστηκε

Η έκρηξη δημιούργησε μια εκτυφλωτική λάμψη και ένα τεράστιο μανιταρόμορφο νέφος που υψώθηκε χιλιάδες μέτρα στον ουρανό.

Η θερμοκρασία στο επίκεντρο έφθασε σε ακραία επίπεδα, άνθρωποι εξαϋλώθηκαν μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου, μεταλλικά αντικείμενα έλιωσαν και ολόκληρες συνοικίες ισοπεδώθηκαν.

Περισσότερα από 11 τετραγωνικά χιλιόμετρα της πόλης καταστράφηκαν ολοσχερώς. Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 80.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν αμέσως, ενώ μέχρι το τέλος του 1945 οι νεκροί έφθασαν περίπου τις 140.000. Χιλιάδες ακόμη υπέκυψαν τα επόμενα χρόνια στις συνέπειες της ραδιενέργειας, κυρίως από λευχαιμίες και άλλες μορφές καρκίνου.

Οι επιζώντες, γνωστοί ως hibakusha, έζησαν για δεκαετίες με σοβαρά προβλήματα υγείας, εγκαύματα, αναπηρίες αλλά και βαθύ ψυχολογικό τραύμα.

Το Ναγκασάκι και η παράδοση της Ιαπωνίας

Παρά την καταστροφή της Χιροσίμα, η ιαπωνική ηγεσία δεν προχώρησε άμεσα σε παράδοση. Στις 8 Αυγούστου, η Σοβιετική Ένωση κήρυξε τον πόλεμο στην Ιαπωνία και εισέβαλε στη Μαντζουρία, αλλά την επόμενη ημέρα οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποίησαν και δεύτερη ατομική βόμβα, αυτή τη φορά στο Ναγκασάκι.

Η δεύτερη πυρηνική επίθεση προκάλεσε περίπου 36.000 άμεσους νεκρούς και δεκάδες χιλιάδες τραυματίες.

Λίγες ημέρες αργότερα, στις 14 Αυγούστου 1945, η Ιαπωνία αποδέχθηκε την άνευ όρων παράδοση, ενώ η επίσημη υπογραφή πραγματοποιήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου πάνω στο αμερικανικό θωρηκτό USS Missouri, σηματοδοτώντας το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η ιστορική διαμάχη που δεν έσβησε ποτέ

Η απόφαση του Τρούμαν εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πιο αμφιλεγόμενες στην παγκόσμια ιστορία. Οι υποστηρικτές της θεωρούν ότι απέτρεψε μια εισβολή που θα κόστιζε εκατοντάδες χιλιάδες ζωές τόσο στους Συμμάχους όσο και στους Ιάπωνες. Οι επικριτές της αντιτείνουν ότι η Ιαπωνία βρισκόταν ήδη σε στρατηγικό αδιέξοδο και ότι η χρήση του νέου όπλου υπηρέτησε και γεωπολιτικούς στόχους, εγκαινιάζοντας ουσιαστικά την πυρηνική εποχή και τον μετέπειτα Ψυχρό Πόλεμο.

Χαρακτηριστική παραμένει και η στάση του Πολ Τίμπετς, ο οποίος μέχρι τον θάνατό του, το 2007, δήλωνε ότι δεν μετάνιωσε ποτέ για την αποστολή. «Ποτέ δεν έχασα τον ύπνο μου για τη Χιροσίμα», είχε πει σε μία από τις ελάχιστες δημόσιες συνεντεύξεις του, υποστηρίζοντας ότι εκτέλεσε το καθήκον του ως επαγγελματίας στρατιωτικός.

Οκτώ δεκαετίες αργότερα, η Χιροσίμα δεν αποτελεί μόνο μια επέτειο μνήμης. Παραμένει μια διαρκής υπενθύμιση του τι μπορεί να προκαλέσει ο άνθρωπος όταν η τεχνολογική πρόοδος συνδυάζεται με τον πόλεμο, αλλά και ένα διαχρονικό σύμβολο της ανάγκης για πυρηνικό αφοπλισμό και διατήρηση της ειρήνης.

Για να κατανοήσουμε πόσο τρομακτική είναι η απελευθέρωση ενέργειας από σεισμούς τέτοιων μεγεθών, ειδικοί εξηγούν ότι «μία δόνηση 7 βαθμών ισοδυναμεί με περίπου 32 ατομικές βόμβες της Χιροσίμα».

Εκτός από το μέγεθος, καθοριστικό παράγοντα σε κάθε σεισμό αποτελεί το εστιακό βάθος, ενώ οι καταστροφικές συνέπειες εξαρτώνται και από την ποιότητα κατασκευής των κτηρίων.

Τα κτίσματα: Στις πληγείσες επαρχίες της νοτιοανατολικής Τουρκίας το Αμερικανικό Γεωλογικό Ινστιτούτο (USGS), εκτιμά ότι « ο πληθυσμός κατοικεί σε εξαιρετικά ευάλωτες δομές που δεν πληρούν τα κριτήρια αντισεισμικής προστασίας».

Οι αναλογίες: Το διπλό χτύπημα του Εγκέλαδου προκλήθηκε σε ένα μακρύ ρήγμα περίπου 1.500 χιλιομέτρων. O συγκεκριμένος σεισμός είναι ο μεγαλύτερος που έχει δώσει, από το 1939. Σεισμοί παρόμοιου μεγέθους καταγράφηκαν το 2015 στο Νεπάλ me 9 χιλιάδες νεκρούς και το 2013 στο Πακιστάν με τουλάχιστον 825 θύματα.

Αναλυτικότερα, όπως γράφουν οι New York Times:

Ο Januka Attanayake, σεισμολόγος στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης στην Αυστραλία, είπε ότι η ενέργεια που απελευθερώθηκε από τον σεισμό ήταν ίση με περίπου 32 petajoules, αρκετά για να τροφοδοτήσουν τη Νέα Υόρκη για περισσότερες από τέσσερις ημέρες.

«Όσον αφορά την ενέργεια, το μέγεθος 7,8 που σημειώθηκε είναι 708 φορές ισχυρότερο από ένα μέγεθος 5,9», είπε, αναφέροντας ως παράδειγμα έναν σεισμό στη Μελβούρνη της Αυστραλίας το 2021, στον οποίο προκλήθηκαν μικρές ζημιές στην πόλη.

Η ισχύς των σεισμών μετριέται σε μια κλίμακα γνωστή ως τοπική κλίμακα μεγέθους. Μια παλαιότερη έκδοση ήταν γνωστή ως κλίμακα Ρίχτερ. Είναι μια λογαριθμική κλίμακα: Για κάθε ακέραιο αριθμό που αυξάνεται, η ποσότητα ενέργειας που απελευθερώνεται από έναν σεισμό αυξάνεται κατά περίπου 32 φορές.

Αλλά η πιθανή ζημιά ενός σεισμού εξαρτάται από πολύ περισσότερα από το μέγεθός του, με την πυκνότητα πληθυσμού μιας δεδομένης περιοχής καθώς και τη ρηχότητα του επίκεντρου να συμβάλλουν στο επίπεδο της καταστροφής, με έναν πιο ρηχό σεισμό να έχει τη δυνατότητα για περισσότερες ζημιές. Αυτό ήταν περίπου 10 μίλια βάθος.

Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η ποιότητα κατασκευής των κτιρίων στην περιοχή. «Ο πληθυσμός σε αυτήν την περιοχή κατοικεί σε κατασκευές που είναι εξαιρετικά ευάλωτες στο σεισμό, αν και υπάρχουν ορισμένες ανθεκτικές κατασκευές», σημειώνει η έκθεση του USGS, προσθέτοντας: «Οι κυρίαρχοι ευπαθείς τύποι κτιρίων είναι η τοιχοποιία από τούβλα με χαμηλό ύψος και με ελαττωματικό πλαίσιο από σκυρόδεμα”.

Σε ανάρτησή της στο Twitter, η σεισμολόγος Σούζαν Χου του USGS είπε ότι ο σεισμός, αν και απέχει πολύ από τον ισχυρότερο που έχει δει ο κόσμος τις τελευταίες δεκαετίες, προκάλεσε τεράστια καταστροφή.

Ένας σεισμός μεγέθους 7 Ρίχτερ έχει περιγραφεί από τους σεισμολόγους ότι έχει «ενέργεια ισοδύναμη με περίπου 32 ατομικές βόμβες της Χιροσίμα», όπως είπε στους Times το 2013 ο Renato Solidum, διευθυντής του Ινστιτούτου Ηφαιστειολογίας και Σεισμολογίας των Φιλιππίνων .

Με μέγεθος 7,8 Ρίχτερ, ο σεισμός στην Τουρκία χαρακτηρίζεται ως «μεγάλος» σεισμός. Άλλοι σεισμοί παρόμοιου μεγέθους περιλαμβάνουν έναν σεισμό του 2013 στο Πακιστάν , στον οποίο έχασαν τη ζωή τους περίπου 825 άνθρωποι, και τον σεισμό του Απριλίου 2015 στο Νεπάλ, όταν σκοτώθηκαν σχεδόν 9.000 άνθρωποι.

Αυτός ο σεισμός φαινόταν να είναι ένας από αυτή τη σειρά, είπε ο Δρ Attanayake, ο σεισμολόγος στη Μελβούρνη. Ένα μακρύ ρήγμα περίπου 1.500 χιλιομέτρων ή 930 μιλίων, που χωρίζει την ευρασιατική πλάκα στα βόρεια από την πλάκα της Ανατολίας προς τα νότια, είχε προκαλέσει πολλαπλούς σεισμούς μεγέθους 6,7 ή μεγαλύτερους από το 1939.