Σπύρος Σιδέρης

Σε πρώτη ανάγνωση, το ενδεχόμενο χερσαίας επέμβασης μοιάζει εξαιρετικά δύσκολο. Σε αντίθεση με τους πολέμους κατά του Ιράκ το 1991 και το 2003, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διαθέτουν σήμερα στην περιοχή μια συγκροτημένη δύναμη εκατοντάδων χιλιάδων στρατιωτών.

Αντιθέτως, τις τελευταίες εβδομάδες παρατηρείται μερική αναδιάταξη και απομάκρυνση προσωπικού από βάσεις που θεωρούνται ευάλωτες σε ιρανικά αντίποινα. Επιπλέον, το Ιράν είναι μια χώρα με πολύ μεγαλύτερη γεωγραφική έκταση, πληθυσμό και στρατιωτική ετοιμότητα σε σύγκριση με το Ιράκ της εποχής του Σαντάμ Χουσεΐν.

Το στρατιωτικό και γεωγραφικό αδιέξοδο

Μια μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση εδάφους θα απαιτούσε χρόνο προετοιμασίας, μεταφορά τεράστιων δυνάμεων και εξασφάλιση σταθερών γραμμών ανεφοδιασμού. Η μεταφορά τέτοιου όγκου στρατευμάτων δεν μπορεί να γίνει αιφνιδιαστικά, ούτε χωρίς εμφανείς προειδοποιητικές ενδείξεις. Παράλληλα, το Ιράν διαθέτει ισχυρές αντιαεροπορικές άμυνες, πυραυλικό οπλοστάσιο και δίκτυο παραστρατιωτικών οργανώσεων στην ευρύτερη περιοχή.

Το ερώτημα «από πού θα μπορούσε να ξεκινήσει μια εισβολή;» είναι εξίσου κρίσιμο. Το Ιράκ, αν και γεωγραφικά προσφέρεται ως διάδρομος, βρίσκεται υπό έντονη ιρανική επιρροή, ιδιαίτερα στις σιιτικές περιοχές. Το Πακιστάν και η Τουρκία τηρούν στάση ουδετερότητας και δύσκολα θα επέτρεπαν χρήση του εδάφους τους για επίθεση. Το Αζερμπαϊτζάν, παρά τις καλές σχέσεις με το Ισραήλ, διατηρεί στενούς δεσμούς με την Άγκυρα και δύσκολα θα κινούνταν αντίθετα με τη γραμμή της. Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί ο ρόλος της Ρωσίας, η οποία θα επιχειρούσε να αποτρέψει ενδεχόμενη μόνιμη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στον Νότιο Καύκασο.

Το σενάριο του Ιρακινού Κουρδιστάν

Το μοναδικό γεωγραφικό σημείο που συζητείται σοβαρά ως πιθανή βάση χερσαίας πίεσης είναι το Ιρακινό Κουρδιστάν, με πρωτεύουσα το Ερμπίλ. Η αυτόνομη αυτή περιοχή λειτουργεί de facto ως «κράτος εν κράτει» και διατηρεί στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ. Επιπλέον, οι Κούρδοι θεωρούνται έμπειροι και αξιόμαχοι μαχητές, με μακρά παράδοση συγκρούσεων.

Στο Ιράν ζουν εκατομμύρια Κούρδοι, γεγονός που θεωρητικά θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε ένα σενάριο υποκίνησης εσωτερικής εξέγερσης, παράλληλα με περιορισμένη χερσαία διείσδυση κουρδικών δυνάμεων από το Ιράκ, ενδεχομένως με υποστήριξη ενός «περιορισμένου αμερικανικού αποσπάσματος». Δεν είναι τυχαίο ότι τα πρόσφατα πλήγματα φαίνεται να επικεντρώνονται και σε περιοχές του δυτικού Ιράν που συνορεύουν με το Ιρακινό Κουρδιστάν.

Ωστόσο, ακόμη και αυτό το σενάριο ενέχει υψηλό ρίσκο. Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερη αποσταθεροποίηση, να ενεργοποιήσει φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και να εμπλέξει έμμεσα την Τουρκία, η οποία παρακολουθεί με καχυποψία κάθε ενίσχυση κουρδικών στρατιωτικών δομών.

Οι περιφερειακές δυνάμεις και τα όριά τους

Η ιδέα αξιοποίησης στρατευμάτων από χώρες του Περσικού Κόλπου αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια. Ο πόλεμος στην Υεμένη ανέδειξε τα όρια της στρατιωτικής αποτελεσματικότητας αρκετών από αυτές. Επιπλέον, εάν εμπλακούν άμεσα κατά του Ιράν, κινδυνεύουν να δεχθούν πλήγματα από φιλοϊρανικές οργανώσεις, όπως οι Χούθι. Γι’ αυτό, παρά τις επιθέσεις που δέχονται, καμία χώρα της περιοχής δεν δείχνει πρόθυμη να συμμετάσχει σε χερσαία εκστρατεία.

Πολιτική πίεση ή πραγματική πρόθεση;

Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι «η μεγάλη επίθεση δεν έχει ακόμη ξεκινήσει» μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια αποτροπής και διαπραγματευτικής ενίσχυσης. Η απειλή χερσαίας εισβολής λειτουργεί ως μοχλός πίεσης, ιδιαίτερα εάν ο στόχος είναι η πολιτική αποδυνάμωση ή η αναδιάταξη ισχύος στο εσωτερικό του Ιράν.

Ωστόσο, μια πραγματική εισβολή θα σήμαινε μακροχρόνια εμπλοκή με απρόβλεπτες συνέπειες. Το Ιράν διαθέτει βάθος εδάφους, πληθυσμιακή συνοχή και εμπειρία ασύμμετρου πολέμου. Μια τέτοια σύγκρουση θα μπορούσε να εξελιχθεί σε παρατεταμένη περιφερειακή ανάφλεξη, με σοβαρές επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας, στην παγκόσμια οικονομία και στη σταθερότητα της ίδιας της αμερικανικής εσωτερικής πολιτικής σκηνής.

Πόσο πιθανή είναι τελικά η χερσαία επέμβαση;

Με τα σημερινά δεδομένα, μια μαζική χερσαία εισβολή από τις ΗΠΑ στο Ιράν εμφανίζεται χαμηλής πιθανότητας. Το στρατιωτικό κόστος, οι γεωπολιτικοί περιορισμοί και η απουσία σαφούς διεθνούς νομιμοποίησης καθιστούν το εγχείρημα εξαιρετικά περίπλοκο. Πιο ρεαλιστικό θεωρείται ένα μοντέλο περιορισμένων επιχειρήσεων, με ειδικές δυνάμεις, τοπικούς συμμάχους και εντατικοποίηση αεροπορικών πληγμάτων.

Σε κάθε περίπτωση, η ρητορική περί χερσαίας εισβολής αποτελεί ισχυρό μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον διατηρεί όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά. Το αν αυτό θα παραμείνει εργαλείο πίεσης ή θα μετατραπεί σε πραγματικό στρατιωτικό σχέδιο, θα εξαρτηθεί από την πορεία των επιχειρήσεων, την αντίδραση της Τεχεράνης και την ευρύτερη γεωπολιτική ισορροπία στην περιοχή.