Σπύρος Σιδέρης

Διπλωμάτες και αναλυτές εξετάζουν τη συμφωνία ως πιθανό προηγούμενο για τον αφοπλισμό άλλων οργανώσεων. Αναγνωρίζουν, ωστόσο, μια δύσκολη προϋπόθεση: για να παραδώσει μια ένοπλη δύναμη το οπλοστάσιό της, πρέπει να έχει πειστεί ότι δεν θα εξαφανιστεί πολιτικά την επόμενη ημέρα.

Η συμφωνία χωρίς «νικητή και ηττημένο»

Ο καθηγητής διεθνών συγκρούσεων στο Ινστιτούτο Μεταπτυχιακών Σπουδών της Ντόχα Ιμπραχίμ Φρεϊχάτ θεωρεί ότι το βασικό μήνυμα της συριακής εμπειρίας είναι η εγκατάλειψη της λογικής του μηδενικού αθροίσματος. Αντί για τη στρατιωτική εξόντωση του αντιπάλου, προκρίθηκε μια πολιτική διευθέτηση που του επιτρέπει να ενταχθεί στους κρατικούς θεσμούς χωρίς να υποχρεωθεί σε άνευ όρων παράδοση.

Κατά τον ίδιο, η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε Λίβανο, Ιράκ και Υεμένη, με μία κρίσιμη προϋπόθεση: να περιοριστεί η παρέμβαση των εξωτερικών δυνάμεων και να δοθεί χώρος στην εσωτερική διαπραγμάτευση.

Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης Χόσνι Αμπίντι εμφανίζεται πιο επιφυλακτικός. Υποστηρίζει ότι στη Συρία συνέπεσαν ιδιαίτερες συνθήκες. Υπήρχε μια νέα κρατική εξουσία που οικοδομούσε τους μηχανισμούς ασφαλείας της, ενώ οι SDF είχαν επιτελέσει τον ρόλο για τον οποίο τις στήριξε η Ουάσινγκτον: την πολεμική αναμέτρηση με το Ισλαμικό Κράτος. Με την αλλαγή των αμερικανικών προτεραιοτήτων, άνοιξε ο δρόμος για μια πολιτική διευθέτηση.

Λίβανος: Το εμπόδιο λέγεται Χεζμπολάχ

Στον Λίβανο, οι ισορροπίες είναι αντίστροφες. Η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να περιέλθει το σύνολο του οπλισμού στον έλεγχο των νόμιμων δυνάμεων ασφαλείας. Η Χεζμπολάχ, όμως, απορρίπτει τον αφοπλισμό και θέτει ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε συζήτηση την προηγούμενη αποχώρηση του Ισραήλ από τον νότο.

Το Ισραήλ δηλώνει από την πλευρά του ότι δεν θα αποχωρήσει εάν δεν αφοπλιστεί πρώτα η οργάνωση. Έτσι δημιουργείται ένας μηχανισμός αμοιβαίου βέτο: κάθε πλευρά απαιτεί να προηγηθεί η άλλη και το λιβανικό κράτος δεν διαθέτει την ισχύ για να επιβάλει τη δική του σειρά ενεργειών.

Ο Άνταμ Γουάινστιν, αναπληρωτής διευθυντής του προγράμματος Μέσης Ανατολής στο Ινστιτούτο Κουίνσι, εντοπίζει σε αυτό το σημείο τη βασική διαφορά. Η Δαμασκός διαπραγματεύτηκε με τις SDF από θέση στρατιωτικής και πολιτικής υπεροχής. Στον Λίβανο, αντίθετα, η Χεζμπολάχ παραμένει ισχυρότερη από την κεντρική κυβέρνηση και διαθέτει ισχυρά ερείσματα στο πολιτικό και κοινωνικό σύστημα.

Μια απόπειρα βίαιης επιβολής της συριακής λύσης θα μπορούσε, επομένως, να προκαλέσει εσωτερική σύγκρουση αντί να οδηγήσει στον αφοπλισμό.

Ιράκ: Η προθεσμία που διχάζει τις οργανώσεις

Η Βαγδάτη βρίσκεται πιο κοντά στη συριακή περίπτωση, χωρίς όμως να έχει εξασφαλίσει το αποτέλεσμα. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Αλί αλ Ζαΐντι επιδιώκει να θέσει υπό κρατικό έλεγχο τον οπλισμό των οργανώσεων, επιλέγοντας τον διάλογο αντί της στρατιωτικής αντιπαράθεσης.

Ορισμένες από αυτές παρέδωσαν θέσεις και οπλισμό ή εντάχθηκαν στις δομές των Μονάδων Λαϊκής Κινητοποίησης. Άλλες, με μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ και στενότερες σχέσεις με την Τεχεράνη, αρνούνται να εγκαταλείψουν αυτό που αποκαλούν «όπλα της αντίστασης».

Η προθεσμία της 30ής Σεπτεμβρίου, η οποία συμπίπτει με την ολοκλήρωση της αποστολής του διεθνούς συνασπισμού, μετατρέπει το ζήτημα σε πολιτική δοκιμασία. Εάν η κυβέρνηση υποχωρήσει, όσες οργανώσεις αρνούνται να συμμορφωθούν θα έχουν κερδίσει χρόνο. Εάν επιχειρήσει να επιβάλει την απόφασή της, κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με δυνάμεις που λειτουργούν ταυτόχρονα μέσα και έξω από το κράτος.

Στην Υεμένη λείπει ο ισχυρός διαπραγματευτής

Η Υεμένη αποτελεί ακόμη δυσκολότερη περίπτωση. Δεν υπάρχει ενιαία κεντρική εξουσία ικανή να προσφέρει στους Χούθι μια αξιόπιστη θέση σε έναν εθνικό στρατό ούτε συμφωνία μεταξύ των εξωτερικών δυνάμεων για τη μορφή του μελλοντικού κράτους.

Χωρίς ισχυρό πολιτικό κέντρο, σαφείς εγγυήσεις και συντονισμένη πίεση προς τους περιφερειακούς υποστηρικτές των αντιμαχόμενων πλευρών, η παράδοση του οπλισμού παραμένει περισσότερο σύνθημα παρά εφαρμόσιμο σχέδιο.

Το κλειδί βρίσκεται έξω από τα σύνορα

Το «μοντέλο SDF» δεν αποτελεί σχέδιο που μπορεί να αντιγραφεί αυτούσιο. Προϋποθέτει κυβέρνηση ισχυρότερη από την ένοπλη οργάνωση, πολιτικές εγγυήσεις για την επόμενη ημέρα και συμφωνία των ξένων δυνάμεων που στηρίζουν τις αντιμαχόμενες πλευρές.

Εάν λείψει έστω και ένας από αυτούς τους όρους, η διαδικασία μπορεί να περιοριστεί σε μια πολιτική διακήρυξη. Στη Μέση Ανατολή, άλλωστε, το δύσκολο δεν είναι μόνο να υπογραφεί μια συμφωνία, αλλά να πειστούν εκείνοι που κρατούν τα όπλα ότι μπορούν να διατηρήσουν την επιρροή τους χωρίς αυτά.

Σπύρος Σιδέρης

Οι «πειραματικές ζώνες» στο επίκεντρο

Η νέα συνάντηση στη Ρώμη επικεντρώνεται στην αξιολόγηση των περιοχών που έχουν ενταχθεί στο πιλοτικό μοντέλο εφαρμογής της συμφωνίας. Οι στρατιωτικές αντιπροσωπείες των δύο χωρών εξετάζουν κατά πόσο το μοντέλο μπορεί να επεκταθεί σε νέες περιοχές της νότιας λιβανικής επικράτειας.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η Βηρυτός προτίθεται να ζητήσει τη δημιουργία μιας δεύτερης πειραματικής ζώνης, αυτή τη φορά σε περιοχές που εξακολουθούν να βρίσκονται υπό ισραηλινό στρατιωτικό έλεγχο. Η λιβανική πλευρά εκτιμά ότι μόνο έτσι θα αποδειχθεί στην πράξη η πρόθεση υλοποίησης της συμφωνίας και όχι απλώς η διατήρηση μιας εύθραυστης ισορροπίας.

Παράλληλα, στο τραπέζι παραμένουν τα δύσκολα ζητήματα των χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων, της ασφάλειας στον νότιο Λίβανο και της χρηματοδότησης για την ανοικοδόμηση των περιοχών που επλήγησαν από τις συγκρούσεις.

Η μεγάλη διαφωνία που μπορεί να μπλοκάρει τη συμφωνία

Παρά τη συγκρατημένη αισιοδοξία, οι διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών εξακολουθούν να είναι σημαντικές.

Ο λιβανικός στρατός φέρεται να ζητά την αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων από περιοχές που εξακολουθούν να θεωρούνται κατεχόμενες, υποστηρίζοντας ότι μια νέα πιλοτική εφαρμογή χωρίς ουσιαστικές αποχωρήσεις δεν θα είχε πολιτικό αντίκρισμα στο εσωτερικό της χώρας.

Από την άλλη πλευρά, το Ισραήλ συνδέει κάθε νέα αποχώρηση με πρόσθετες εγγυήσεις ασφαλείας και κυρίως με τον περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας της Χεζμπολάχ στον νότιο Λίβανο.

Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι αυτό αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για οποιαδήποτε ευρύτερη συμφωνία, καθώς δύσκολα μπορεί να γίνει αποδεκτό από το σύνολο του λιβανικού πολιτικού συστήματος.

Παρασκήνιο, πιέσεις και τα σχέδια των μεγάλων δυνάμεων

Πίσω από τις επίσημες δηλώσεις εξελίσσεται έντονο διπλωματικό παρασκήνιο.

Η Ιταλία, που φιλοξενεί τις συνομιλίες, επιδιώκει να αναδείξει τον ρόλο της ως αξιόπιστου διαμεσολαβητή, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να προωθούν μια στρατηγική σταδιακής επέκτασης των πειραματικών ζωνών, με στόχο να δημιουργηθεί κλίμα εμπιστοσύνης πριν ανοίξουν τα πιο δύσκολα κεφάλαια.

Την ίδια στιγμή, διπλωματικοί κύκλοι δεν αποκλείουν μια περιορισμένη συμφωνία-γέφυρα, που θα επιτρέψει στις δύο πλευρές να εμφανίσουν πολιτικά οφέλη χωρίς να επιλυθούν οριστικά όλα τα ανοιχτά ζητήματα.

Η αυξημένη παρουσία στρατιωτικών αξιωματούχων στις συνομιλίες ενισχύει την εκτίμηση ότι το ενδιαφέρον έχει μετατοπιστεί από τις πολιτικές διακηρύξεις στις πρακτικές λεπτομέρειες εφαρμογής.

Σκληρή πολιτική σύγκρουση στη Βηρυτό

Την ώρα που οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται, στο εσωτερικό του Λιβάνου η πολιτική αντιπαράθεση γίνεται ολοένα πιο έντονη.

Ο γενικός γραμματέας της Χεζμπολάχ, Ναΐμ Κάσεμ, κατηγόρησε την πολιτική ηγεσία ότι οδηγείται σε επικίνδυνες υποχωρήσεις απέναντι στο Ισραήλ και κάλεσε σε εθνικό διάλογο με τη συμμετοχή της οργάνωσης.

Η απάντηση του πρωθυπουργού Ναουάφ Σαλάμ ήταν άμεση. Κατηγόρησε τη Χεζμπολάχ ότι οδήγησε τη χώρα σε πολεμικές περιπέτειες, προσφέροντας στο Ισραήλ τα προσχήματα για στρατιωτικές επιχειρήσεις, καταστροφές και μαζικούς εκτοπισμούς αμάχων.

Η αντιπαράθεση αυτή αποτυπώνει το βαθύ πολιτικό ρήγμα που διαπερνά τον Λίβανο, με τις συνομιλίες να μετατρέπονται σε ακόμη ένα πεδίο εσωτερικής σύγκρουσης.

Μπορεί τελικά να υπάρξει «λευκός καπνός»;

Παρά τις δυσκολίες, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η τρέχουσα φάση των επαφών είναι η πιο ουσιαστική των τελευταίων μηνών, καθώς το ενδιαφέρον έχει πλέον στραφεί στην εφαρμογή όσων έχουν συμφωνηθεί.

Ωστόσο, οι διαφωνίες γύρω από την ασφάλεια, την παρουσία της Χεζμπολάχ και την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρά εμπόδια.

Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν αν οι πειραματικές ζώνες μπορούν να αποτελέσουν το πρώτο βήμα για μια σταδιακή αποκλιμάκωση ή αν θα προστεθούν στη μακρά λίστα των προσπαθειών που έμειναν χωρίς αποτέλεσμα. Μέχρι τότε, το βλέμμα παραμένει στραμμένο στη Ρώμη, όπου κάθε κίνηση και κάθε διαρροή αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα.

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι ακριβώς εννοούσε ο Τραμπ, αλλά αν διαμορφώνονται οι συνθήκες για μια νέα μορφή συριακής επιρροής στον Λίβανο, πενήντα χρόνια μετά την πρώτη στρατιωτική επέμβαση της Δαμασκού στη χώρα των Κέδρων.

Σε μια περίοδο όπου οι ισορροπίες μεταβάλλονται με ταχύτητα και οι παλαιές βεβαιότητες αμφισβητούνται, ακόμη και η συζήτηση περί πιθανής επιστροφής της Συρίας στον λιβανικό φάκελο αρκεί για να προκαλέσει ανησυχία σε ολόκληρη την περιοχή.

Από παρεξήγηση σε γεωπολιτικό μήνυμα

Ο Σύρος πρόεδρος Αχμέντ αλ Σαράα επιχείρησε να περιορίσει τις ερμηνείες που ακολούθησαν τις δηλώσεις Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι τα λεγόμενα του Αμερικανού προέδρου παρερμηνεύθηκαν. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο πρωθυπουργός του Λιβάνου Ναουάφ Σαλάμ, ο οποίος τόνισε ότι οι διευκρινίσεις της Δαμασκού απομακρύνουν σενάρια στρατιωτικής εμπλοκής.

Ωστόσο, η ίδια η συζήτηση ήταν αρκετή για να επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ζήτημα με ισχυρό ιστορικό φορτίο. Για δεκαετίες η Συρία υπήρξε ο καθοριστικός εξωτερικός παράγοντας στον Λίβανο, ενώ η αποχώρηση των συριακών στρατευμάτων το 2005 θεωρήθηκε σημείο καμπής για τη χώρα.

Σήμερα, η επιστροφή της ίδιας συζήτησης σε διαφορετικό πλαίσιο αντανακλά τις βαθιές αλλαγές που βρίσκονται σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή, καθώς νέα κέντρα ισχύος αναδύονται και παλαιές συμμαχίες επαναπροσδιορίζονται.

Η «διαπραγματευτική υπερβολή» του Τραμπ

Αναλυτές που παρακολουθούν τις αμερικανικές πρωτοβουλίες εκτιμούν ότι οι δηλώσεις Τραμπ δεν αποτελούν σχέδιο άμεσης δράσης αλλά μέρος μιας ευρύτερης διαπραγματευτικής στρατηγικής.

Ο πρώην αξιωματούχος επικοινωνίας του Λευκού Οίκου Μαρκ Φάιφελ θεωρεί ότι πρόκειται περισσότερο για μια «υπερβολική απαίτηση» παρά για συγκεκριμένη πολιτική πρόταση. Σύμφωνα με την προσέγγισή του, ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να δημιουργήσει πρόσθετα σημεία πίεσης προς το Ιράν και τη Χεζμπολάχ, σε μια περίοδο όπου η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διαμορφώσει νέο πλαίσιο συνεννόησης με την Τεχεράνη.

Η πίεση αυτή συνδέεται με μια σειρά ανοιχτών φακέλων, από την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ μέχρι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου.

Σε αυτό το πλαίσιο, η αναφορά στη Συρία λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο διαπραγμάτευσης παρά ως προαναγγελία στρατιωτικής πρωτοβουλίας. Η πραγματική της αξία βρίσκεται στην πίεση που ασκεί στους εμπλεκόμενους παίκτες και όχι στην πιθανότητα άμεσης εφαρμογής της.

Γιατί η Δαμασκός βλέπει διαφορετικά τον Λίβανο

Την ίδια στιγμή, η σημερινή Συρία δεν θυμίζει τη χώρα που γνώρισε η περιοχή πριν από λίγα χρόνια.

Η κυβέρνηση του Αχμέντ αλ Σαράα επιχειρεί να παρουσιάσει μια εντελώς διαφορετική εικόνα από εκείνη που είχε συνδεθεί με το καθεστώς Άσαντ. Η Δαμασκός επιδιώκει να εμφανιστεί ως παράγοντας σταθερότητας και όχι ως εργαλείο περιφερειακών συγκρούσεων.

Αντί για στρατιωτική εμπλοκή, όπως έχει επισημάνει πολλαπλώς το Libre, η συριακή ηγεσία προωθεί μια προσέγγιση που βασίζεται στην οικονομική συνεργασία, στις υποδομές και στη διασύνδεση των δύο χωρών. Στα σχέδια που συζητούνται περιλαμβάνονται σιδηροδρομικές συνδέσεις, ενεργειακά δίκτυα, μεταφορές φυσικού αερίου και ευρύτερα έργα οικονομικής ολοκλήρωσης.

Η φιλοδοξία είναι η δημιουργία μιας νέας σχέσης αλληλεξάρτησης ανάμεσα στη Συρία και τον Λίβανο, χωρίς την άμεση πολιτική ή στρατιωτική επιτήρηση που χαρακτήρισε προηγούμενες δεκαετίες.

Τα εμπόδια που περιορίζουν τα σχέδια

Παρά τις φιλοδοξίες αυτές, η Δαμασκός εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές εσωτερικές προκλήσεις.

Η κυβέρνηση Σαράα βρίσκεται αντιμέτωπη με ζητήματα που αφορούν τις κουρδικές δυνάμεις, τις θρησκευτικές και εθνοτικές κοινότητες της χώρας, καθώς και τις συνέπειες της πολυετούς σύγκρουσης. Η εσωτερική σταθεροποίηση παραμένει η βασική προτεραιότητα.

Παράλληλα, οποιοσδήποτε μελλοντικός ρόλος της Συρίας στον Λίβανο εξαρτάται από τις διαθέσεις ισχυρών περιφερειακών παικτών, όπως η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία, αλλά και από τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.

Η εξίσωση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη λόγω του Ισραήλ, το οποίο παρακολουθεί στενά κάθε εξέλιξη που θα μπορούσε να επηρεάσει τη Χεζμπολάχ ή να μεταβάλει τις ισορροπίες στα βόρεια σύνορά του.

Ένα σενάριο που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί

Παρά τις διαβεβαιώσεις ότι δεν υπάρχει σχέδιο συριακής στρατιωτικής επιστροφής στον Λίβανο, το γεγονός ότι η συζήτηση διεξάγεται πλέον ανοιχτά αποτελεί από μόνο του ένδειξη των μεγάλων ανακατατάξεων που βρίσκονται σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή.

Η πιθανότητα να αναλάβει η Δαμασκός ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ του λιβανικού κράτους και της Χεζμπολάχ, να συμμετάσχει σε μηχανισμούς ασφαλείας ή να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης περιφερειακής συμφωνίας δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Για την ώρα, το σενάριο μιας άμεσης συριακής επέμβασης μοιάζει μακρινό. Ωστόσο, οι δηλώσεις Τραμπ αποκάλυψαν ότι οι παλιές βεβαιότητες έχουν αρχίσει να καταρρέουν και ότι οι ισορροπίες που διαμορφώθηκαν μετά το 2005 ίσως εισέρχονται σε μια νέα, απρόβλεπτη φάση. Και μόνο το γεγονός ότι η πιθανότητα ενός νέου συριακού ρόλου στον Λίβανο συζητείται πλέον σοβαρά στα περιφερειακά και διεθνή κέντρα λήψης αποφάσεων δείχνει πόσο γρήγορα μεταβάλλεται ο γεωπολιτικός χάρτης της Μέσης Ανατολής.

Σπύρος Σιδέρης

Τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης παραδέχονται πλέον ανοιχτά ότι τα drones της οργάνωσης αποτελούν μία από τις δυσκολότερες απειλές που έχει να αντιμετωπίσει ο ισραηλινός στρατός, ενώ δεν αποκλείεται ακόμη και η επέκταση των χερσαίων επιχειρήσεων στον νότιο Λίβανο προκειμένου να περιοριστεί η δράση των χειριστών τους.

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδουν ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, ο στρατός θεωρεί πλέον το δίκτυο χειριστών drones της Χεζμπολάχ βασικό επιχειρησιακό στόχο. Εκτιμάται ότι περίπου 100 εξειδικευμένα στελέχη χειρίζονται σήμερα τα επιθετικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη της οργάνωσης, ενώ ισραηλινές πηγές αναφέρουν ότι μέχρι στιγμής έχει εξουδετερωθεί μόνο μικρός αριθμός από αυτούς.

Το στοιχείο που προκαλεί τον μεγαλύτερο προβληματισμό είναι η χρήση τεχνολογίας οπτικών ινών σε αρκετά από τα drones. Σε αντίθεση με τα συμβατικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη που βασίζονται σε ραδιοσυχνότητες ή δορυφορική καθοδήγηση GPS, ορισμένα drones της Χεζμπολάχ συνδέονται με τον χειριστή μέσω ενός εξαιρετικά λεπτού καλωδίου οπτικής ίνας, το οποίο ξετυλίγεται σταδιακά κατά τη διάρκεια της πτήσης. Μέσω αυτού μεταδίδονται εικόνα και εντολές σε πραγματικό χρόνο, χωρίς την ανάγκη εκπομπής σήματος που μπορεί εύκολα να εντοπιστεί ή να παρεμβληθεί.

• Η συγκεκριμένη μέθοδος θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστεί με τα υπάρχοντα μέσα ηλεκτρονικού πολέμου, καθώς περιορίζει σημαντικά το ηλεκτρομαγνητικό αποτύπωμα του drone. Για το Ισραήλ, που έχει επενδύσει επί χρόνια σε τεχνολογίες παρεμβολών και αντι-drone άμυνας, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέα δεδομένα στο πεδίο επιχειρήσεων και αναγκάζει τον στρατό να επανεξετάσει τις επιχειρησιακές του τακτικές.

Οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις αναφέρουν σχεδόν καθημερινά περιστατικά επιθέσεων με drones εναντίον μονάδων που επιχειρούν στον νότιο Λίβανο, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων κατεδάφισης εγκαταστάσεων ή ελέγχου περιοχών κοντά στα σύνορα. Σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές επιθέσεις των τελευταίων εβδομάδων, drone της Χεζμπολάχ φέρεται να έπληξε συστοιχία του Σιδηρού Θόλου, ενισχύοντας τις ανησυχίες σχετικά με την προστασία κρίσιμων στρατιωτικών υποδομών και την αποτελεσματικότητα των αμυντικών μηχανισμών.

Στρατιωτικοί αναλυτές στον Λίβανο υποστηρίζουν ότι η Χεζμπολάχ έχει μετατρέψει τα drones από απλό εργαλείο αναγνώρισης σε ολοκληρωμένο σύστημα επιτήρησης, στοχοποίησης και κρούσης. Ο Λιβανέζος στρατιωτικός αναλυτής Χασάν Τζούνι εκτιμά ότι τα συγκεκριμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη διαθέτουν υψηλό βαθμό επιχειρησιακής ευελιξίας, καθώς μπορούν να αλλάζουν πορεία κατά τη διάρκεια της αποστολής, να αιωρούνται προσωρινά σε συγκεκριμένο σημείο ή ακόμη και να αλλάζουν στόχο ανάλογα με τις εξελίξεις στο πεδίο.

• Όπως σημειώνει, οι κάμερες υψηλής ανάλυσης που διαθέτουν επιτρέπουν στους χειριστές να έχουν συνεχή εικόνα της περιοχής και να προσαρμόζουν την επίθεση σε πραγματικό χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι τα drones δεν χρησιμοποιούνται μόνο ως «ιπτάμενα εκρηκτικά», αλλά και ως εργαλεία αναγνώρισης, συλλογής πληροφοριών και τακτικής επιτήρησης.

Η ισραηλινή πλευρά θεωρεί ότι η Χεζμπολάχ αξιοποίησε τις προηγούμενες περιόδους εκεχειρίας για να αναπτύξει περαιτέρω το οπλοστάσιο των drones της. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ισραηλινού στρατού, η οργάνωση επένδυσε στην αγορά και συναρμολόγηση νέων μη επανδρωμένων αεροσκαφών, στην εκπαίδευση χειριστών και στη δημιουργία πιο αποκεντρωμένων δομών επιχειρησιακής λειτουργίας.

Αυτό ακριβώς θεωρείται και το βασικό πρόβλημα για το Ισραήλ: οι χειριστές των drones δεν εντάσσονται απαραίτητα σε μία ενιαία στρατιωτική μονάδα αλλά κατανέμονται σε διαφορετικούς επιχειρησιακούς τομείς στον νότιο Λίβανο. Η αποκέντρωση αυτή δυσκολεύει σημαντικά τον εντοπισμό και τη στοχοποίησή τους, ενώ αυξάνει την επιχειρησιακή ευελιξία της Χεζμπολάχ.

• Παράλληλα, Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκφράζουν φόβους ότι ορισμένοι χειριστές ενδέχεται να επιχειρούν ακόμη και κοντά ή εντός της λεγόμενης «ζώνης ασφαλείας» που ελέγχει ο ισραηλινός στρατός. Το μήκος των καλωδίων οπτικών ινών, που σύμφωνα με εκτιμήσεις φτάνει τα 10 έως 15 χιλιόμετρα, επιτρέπει στα drones να επιχειρούν σε σημαντικές αποστάσεις διατηρώντας παράλληλα ασφαλή σύνδεση με τον χειριστή.

Η συζήτηση για πιθανή επέκταση των χερσαίων επιχειρήσεων του Ισραήλ στον νότιο Λίβανο συνδέεται άμεσα με αυτή τη νέα πραγματικότητα. Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι μια βαθύτερη εμπλοκή στο έδαφος θα μπορούσε να αυξήσει ακόμη περισσότερο την έκθεση των ισραηλινών δυνάμεων σε επιθέσεις drones και αντάρτικες τακτικές.

Ο Χασάν Τζούνι υποστηρίζει ότι η Χεζμπολάχ θεωρεί τη χερσαία σύγκρουση πεδίο στο οποίο διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα λόγω της γνώσης της γεωγραφίας και της πολυετούς προετοιμασίας της. Κατά την άποψή του, όσο περισσότερο επεκτείνονται οι χερσαίες επιχειρήσεις τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες άμεσων και αποτελεσματικών επιθέσεων εναντίον ισραηλινών μονάδων.

Το βέβαιο είναι ότι ο πόλεμος των drones μετατρέπεται σταδιακά σε έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Η δυνατότητα μικρών, ευέλικτων και σχετικά χαμηλού κόστους συστημάτων να απειλούν σύγχρονες στρατιωτικές υποδομές αλλάζει τις ισορροπίες και αναγκάζει ακόμη και ισχυρούς στρατούς να επανεξετάσουν τα δόγματα άμυνας, αποτροπής και επιχειρησιακής στρατηγικής τους.

Σπύρος Σιδέρης

Στον αραβικό δημόσιο διάλογο, η συζήτηση αυτή συμπυκνώνεται πλέον στο λεγόμενο σχέδιο των «Τριών Νότων»: Γάζα, νότιος Λίβανος και νότια Συρία ως τρεις κρίσιμες ζώνες ελέγχου, αποτροπής και μακροχρόνιας ισραηλινής στρατιωτικής επιρροής.

Η βασική ιδέα πίσω από αυτή την ανάγνωση είναι ότι το Ισραήλ μετακινείται από τη ρητορική της «απόλυτης νίκης» προς μια πιο πρακτική, αλλά εξίσου σκληρή στρατηγική: τη δημιουργία τετελεσμένων επί του εδάφους. Εκεί όπου δεν μπορεί να υπάρξει καθαρή στρατιωτική ή πολιτική νίκη, μπορεί να υπάρξει έλεγχος χώρου, αποψίλωση παραμεθόριων περιοχών και περιορισμός της επιστροφής των πληθυσμών.

Στον νότιο Λίβανο, αυτή η στρατηγική εμφανίζεται με ιδιαίτερα έντονο τρόπο. Οι καταστροφές σε χωριά της μεθορίου, η διάλυση βασικών υποδομών και η απομάκρυνση χιλιάδων κατοίκων δημιουργούν τον φόβο ότι η περιοχή μπορεί να μετατραπεί σε μια παρατεταμένη νεκρή ζώνη ασφαλείας. Ακόμη και αν σταματήσουν οι επιχειρήσεις, η επιστροφή των εκτοπισμένων θα είναι δύσκολη χωρίς ανοικοδόμηση, εγγυήσεις ασφαλείας και πολιτική συμφωνία.

• Το σχέδιο των «Τριών Νότων» δεν αφορά μόνο τον Λίβανο. Συνδέει τρεις διαφορετικές αλλά αλληλένδετες γεωγραφίες: τη Λωρίδα της Γάζας, στο νότο, όπου το Ισραήλ επιδιώκει να αποτρέψει την ανασυγκρότηση της Χαμάς· τον νότιο Λίβανο, όπου θέλει να περιορίσει τη στρατιωτική παρουσία της Χεζμπολάχ· και τη νότια Συρία, όπου επιχειρεί να εμποδίσει την εδραίωση φιλοϊρανικών δυνάμεων κοντά στα σύνορά του.

Με αυτόν τον τρόπο, η ισραηλινή στρατηγική αποκτά χαρακτηριστικά μιας ευρύτερης «αυτοκρατορίας συνόρων»: όχι απαραίτητα με τυπική προσάρτηση εδαφών, αλλά με μόνιμη δυνατότητα στρατιωτικής παρέμβασης, επιτήρησης και επιβολής όρων σε γειτονικές περιοχές.

Η πολιτική διάσταση είναι εξίσου κρίσιμη. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, πιεσμένος από το εσωτερικό πολιτικό μέτωπο και από την ακροδεξιά πτέρυγα της κυβέρνησής του, χρειάζεται ένα αφήγημα ισχύος. Καθώς η υπόσχεση για ολοκληρωτική νίκη στη Γάζα αποδεικνύεται δύσκολη, η εικόνα του ελέγχου επί του εδάφους μπορεί να λειτουργήσει ως υποκατάστατο νίκης.

• Στον Λίβανο, όμως, το κόστος αυτής της λογικής είναι τεράστιο. Η Βηρυτός επιμένει ότι δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική διαπραγμάτευση όσο συνεχίζονται οι βομβαρδισμοί και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η λιβανέζικη κυβέρνηση ποντάρει κυρίως στη διπλωματική πίεση, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη διεθνή κοινότητα. Η Χεζμπολάχ, από την άλλη, θεωρεί ότι μόνο η ένοπλη πίεση μπορεί να αποτρέψει την επιβολή νέων ισραηλινών τετελεσμένων.

Το αδιέξοδο είναι εμφανές. Το Ισραήλ ζητά απομάκρυνση ή αφοπλισμό της Χεζμπολάχ από τις παραμεθόριες περιοχές, χωρίς να δείχνει διάθεση για ουσιαστικές πολιτικές παραχωρήσεις. Ο Λίβανος ζητά κατάπαυση του πυρός πριν από οποιαδήποτε πολιτική διαδικασία. Στο μεταξύ, οι κάτοικοι των χωριών του νότου βλέπουν τις περιουσίες τους να καταστρέφονται και την επιστροφή τους να μετατρέπεται σε αβέβαιη υπόθεση.

• Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Είναι βαθιά πολιτικό και γεωγραφικό: μπορεί το Ισραήλ να μετατρέψει την καταστροφή σε μόνιμη ασφάλεια; Ή μήπως η επιβολή μιας «αυτοκρατορίας συνόρων» θα παράγει ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα, δηλαδή περισσότερη αστάθεια, περισσότερη αντίσταση και έναν νέο κύκλο συγκρούσεων;

Στη Μέση Ανατολή, τα σύνορα σπάνια είναι απλές γραμμές στον χάρτη. Είναι μνήμες πολέμων, πληγές εκτοπισμών και ανοιχτοί λογαριασμοί ισχύος. Το σχέδιο των «Τριών Νότων», είτε αποτελεί συγκροτημένη στρατηγική είτε περιγραφή μιας πραγματικότητας που ήδη διαμορφώνεται, δείχνει ότι ο επόμενος μεγάλος πόλεμος της περιοχής μπορεί να μην κριθεί μόνο από τις μάχες, αλλά από το ποιος θα ελέγξει το έδαφος την επόμενη ημέρα.

Σπύρος Σιδέρης

Σε έναν πόλεμο όπου η εικόνα, η αξιοπιστία και ο έλεγχος της πληροφορίας έχουν σχεδόν την ίδια βαρύτητα με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, η απόφαση αυτή φανερώνει το βάθος του προβλήματος: το Ισραήλ δεν καλείται πλέον μόνο να αντιμετωπίσει τις επιθέσεις της Χεζμπολάχ, αλλά και να διαχειριστεί το χάσμα ανάμεσα στην επίσημη αφήγηση και σε όσα γίνονται αντιληπτά από την κοινή γνώμη.

Σύμφωνα με τις τελευταίες ανακοινώσεις, ο ισραηλινός στρατός παραδέχθηκε τον τραυματισμό δεκάδων αξιωματικών και στρατιωτών στον νότιο Λίβανο μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η αναφορά σε σοβαρούς και μέτριας βαρύτητας τραυματισμούς προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στην ανακοίνωση, καθώς μέχρι πρόσφατα παρόμοια περιστατικά συχνά υποβαθμίζονταν ή δεν δημοσιοποιούνταν με την ίδια σαφήνεια.

Η μεταβολή αυτή δεν προέκυψε τυχαία. Όπως εκτιμούν ειδικοί και αναλυτές, το ισραηλινό στρατιωτικό επιτελείο βρέθηκε αντιμέτωπο με αυξανόμενες επικρίσεις στο εσωτερικό της χώρας, καθώς κατηγορήθηκε ότι αποκρύπτει την πραγματική έκταση των επιθέσεων της Χεζμπολάχ και των συνεπειών τους. Η αξιοπιστία της επίσημης ενημέρωσης τέθηκε υπό πίεση, ιδιαίτερα όταν περιστατικά όπως επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη γίνονταν πρώτα γνωστά από τη λιβανική πλευρά και επιβεβαιώνονταν αργότερα από το Ισραήλ.

• Αυτό το στοιχείο είναι καθοριστικό. Σε συνθήκες σύγχρονου πολέμου, η πλήρης απόκρυψη πληροφοριών είναι όλο και πιο δύσκολη. Τα κοινωνικά δίκτυα, τα μέσα ενημέρωσης, οι επίσημες ανακοινώσεις των εμπλεκόμενων πλευρών και οι διαρροές από το εσωτερικό των ίδιων των θεσμών περιορίζουν σημαντικά τη δυνατότητα ελέγχου της πληροφορίας. Η Χεζμπολάχ φαίνεται να αξιοποιεί αυτή την πραγματικότητα, επιχειρώντας να επιβάλει τη δική της αφήγηση και να εμφανιστεί ως δύναμη ικανή να προκαλεί φθορά στον ισραηλινό στρατό.

Παράλληλα, η ίδια η φύση των επιχειρήσεων στον νότιο Λίβανο δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο πεδίο για το Ισραήλ. Οι επιθέσεις της Χεζμπολάχ, που περιλαμβάνουν πλήγματα σε συγκεντρώσεις στρατευμάτων, χρήση drones και στοχευμένες ενέργειες κατά στρατιωτικών θέσεων, λειτουργούν ως παγίδες φθοράς. Δεν αποσκοπούν απαραίτητα σε θεαματικά πλήγματα μεγάλης κλίμακας, αλλά στη διαρκή πίεση, στην πρόκληση απωλειών και στη δημιουργία αίσθησης ανασφάλειας.

Η ισραηλινή πλευρά, από την άλλη, επιμένει ότι η Χεζμπολάχ προχωρά σε επανειλημμένες παραβιάσεις της εκεχειρίας. Ωστόσο, η μέχρι στιγμής αντίδραση του Ισραήλ εμφανίζεται σχετικά συγκρατημένη, γεγονός που έχει προκαλέσει ερωτήματα στο εσωτερικό της χώρας. Μέρος της ισραηλινής κοινής γνώμης και κύκλοι της στρατιωτικής ανάλυσης διερωτώνται γιατί το Τελ Αβίβ δεν απαντά με μεγαλύτερη ένταση στις επιθέσεις.

• Ένας βασικός λόγος φαίνεται να είναι ο διεθνής παράγοντας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να πιέζουν το Ισραήλ να αποφύγει μια ευρεία κλιμάκωση στον Λίβανο, ώστε να μη διαταραχθούν ευρύτερες διπλωματικές διεργασίες στην περιοχή. Η αμερικανική αυτή στάση περιορίζει τα περιθώρια κινήσεων της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου και εντείνει τις εσωτερικές αντιδράσεις από όσους ζητούν πιο σκληρή γραμμή απέναντι στη Χεζμπολάχ.

Σε αυτό το πλαίσιο, η δημοσιοποίηση των απωλειών λειτουργεί και ως εργαλείο εσωτερικής διαχείρισης. Το Ισραήλ επιχειρεί να δείξει ότι δεν αποκρύπτει πλέον κρίσιμες πληροφορίες, αποκαθιστώντας εν μέρει την εμπιστοσύνη της κοινής γνώμης. Ταυτόχρονα, όμως, επιδιώκει να αποφύγει την εικόνα ότι σύρεται σε κλιμάκωση με τους όρους της Χεζμπολάχ.

Η στρατιωτική ηγεσία, σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών, έχει ήδη προετοιμάσει εναλλακτικά σενάρια αντίδρασης, αλλά η τελική απόφαση παραμένει πολιτική. Το ερώτημα είναι αν το Ισραήλ θα συνεχίσει την πολιτική περιορισμένων απαντήσεων ή αν θα θεωρήσει ότι οι επιθέσεις της Χεζμπολάχ έχουν ξεπεράσει ένα όριο που απαιτεί αλλαγή στρατηγικής.

• Η επιλογή μεγαλύτερης διαφάνειας για τις απώλειες είναι, επομένως, δίκοπο μαχαίρι. Από τη μία πλευρά, ενισχύει την αξιοπιστία της επίσημης ενημέρωσης και απαντά στις εσωτερικές επικρίσεις. Από την άλλη, μπορεί να προσφέρει στη Χεζμπολάχ πρόσθετο υλικό για την προβολή της αποτελεσματικότητας των επιθέσεών της.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η σύγκρουση στον νότιο Λίβανο δεν διεξάγεται μόνο με στρατιωτικά μέσα. Διεξάγεται και στο επίπεδο της πληροφοριακής κυριαρχίας, της ψυχολογικής πίεσης και της πολιτικής διαχείρισης. Η απόφαση του Ισραήλ να ανακοινώνει πλέον περισσότερα για τις απώλειές του δείχνει ότι το Τελ Αβίβ αναγνωρίζει πως η σιωπή μπορεί να γίνει εξίσου επικίνδυνη με την ίδια την αποκάλυψη.

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο αν οι συνομιλίες θα συνεχιστούν, αλλά αν μπορούν πράγματι να μετατρέψουν μια εύθραυστη κατάπαυση του πυρός σε βιώσιμη πολιτική διαδικασία ή αν η περιοχή βαδίζει προς έναν ακόμη κύκλο φθοράς, αβεβαιότητας και παρατεταμένης έντασης.

Ο νέος γύρος επαφών, που διεξάγεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, πραγματοποιείται υπό την πίεση του χρόνου και με σαφές διακύβευμα. Η Βηρυτός επιδιώκει πρωτίστως την παράταση της εκεχειρίας, η οποία έχει περιορισμένη διάρκεια και συνοδεύεται ήδη από επανειλημμένες παραβιάσεις. Η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, που επιτεύχθηκε με αμερικανική διαμεσολάβηση και τη συμβολή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, λειτούργησε ως προσωρινό “πάγωμα” των συγκρούσεων, χωρίς όμως να αγγίζει τις βαθύτερες αιτίες της κρίσης.

• Παρά τη διπλωματική κινητικότητα, η κατάσταση στο πεδίο παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Οι ισραηλινές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ συνεχίζονται, με το Τελ Αβίβ να επιμένει ότι η οργάνωση εξακολουθεί να συνιστά άμεση απειλή για την ασφάλειά του. Από την άλλη πλευρά, ο Λίβανος καταγγέλλει παραβιάσεις της εκεχειρίας και τονίζει ότι χωρίς πλήρη παύση των επιθέσεων δεν μπορεί να υπάρξει ούτε ουσιαστική σταθεροποίηση ούτε πραγματική πολιτική πρόοδος.

Η πρώτη φάση των συνομιλιών παρήγαγε μια κατ’ αρχήν συμφωνία για συνέχιση της διαπραγματευτικής διαδικασίας υπό αμερικανική αιγίδα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να διατηρήσουν τον κεντρικό έλεγχο της διαδικασίας, εντάσσοντας το λιβανικό μέτωπο σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο που περιλαμβάνει και τις παράλληλες επιδιώξεις της Ουάσινγκτον έναντι του Ιράν, τόσο στο επίπεδο του πυρηνικού προγράμματος όσο και στο πεδίο της περιφερειακής ασφάλειας.

• Στο τραπέζι των επαφών συμμετέχουν υψηλόβαθμοι διπλωματικοί εκπρόσωποι, γεγονός που επιβεβαιώνει τη σημασία της διαδικασίας, έστω κι αν αυτή βρίσκεται ακόμη σε προπαρασκευαστικό στάδιο. Από αμερικανικής πλευράς, τον συντονισμό έχουν κορυφαίοι αξιωματούχοι του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ενώ Ισραήλ και Λίβανος εκπροσωπούνται σε επίπεδο πρέσβεων, με σαφή αποστολή να προετοιμάσουν το έδαφος για πιθανές συνομιλίες υψηλότερου επιπέδου.

Οι βασικές επιδιώξεις του Λιβάνου είναι απολύτως σαφείς και συνδέονται άμεσα με την ανάγκη επιβίωσης, σταθεροποίησης και αποκατάστασης μιας στοιχειώδους κανονικότητας. Η Βηρυτός ζητά πλήρη παύση των ισραηλινών επιθέσεων, αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από το λιβανικό έδαφος, επιστροφή των εκτοπισμένων στις εστίες τους, απελευθέρωση κρατουμένων, αλλά και εκκίνηση της ανοικοδόμησης σε περιοχές που έχουν υποστεί σοβαρές καταστροφές. Παράλληλα, προβάλλει ως στρατηγικό στόχο την ενίσχυση του κρατικού ελέγχου και την ανάπτυξη του στρατού έως τα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα.

Στον αντίποδα, οι απαιτήσεις του Ισραήλ περιστρέφονται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από την ασφάλεια. Το Τελ Αβίβ ζητά τον πλήρη αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και τον τερματισμό της στρατιωτικής της παρουσίας στον Λίβανο, θεωρώντας ότι καμία συμφωνία δεν μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστη εάν δεν αντιμετωπιστεί αυτό που το ίδιο περιγράφει ως τον βασικό πυρήνα της απειλής. Με άλλα λόγια, για την ισραηλινή πλευρά, η κατάπαυση του πυρός δεν αρκεί· απαιτείται μια νέα πραγματικότητα ασφαλείας επί του πεδίου.

• Αυτή ακριβώς η ασυμμετρία προτεραιοτήτων εξηγεί γιατί η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει τόσο μεγάλη. Για τον Λίβανο, το άμεσο ζήτημα είναι η ανθρωπιστική κρίση, η αποκατάσταση της καθημερινότητας και η αποφυγή περαιτέρω εθνικής αποσταθεροποίησης. Για το Ισραήλ, το κεντρικό ζητούμενο είναι η εξουδετέρωση του στρατιωτικού κινδύνου και η δημιουργία ενός νέου πλαισίου αποτροπής. Οι δύο ατζέντες τέμνονται μόνο μερικώς, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη μια συνολική συμφωνία στο παρόν στάδιο.

Ιδιαίτερο βάρος αποκτά και η στάση του προέδρου του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν, ο οποίος εμφανίζεται πιο ανοιχτός από ό,τι στο παρελθόν στην προοπτική άμεσων επαφών με το Ισραήλ. Η γραμμή του συνδυάζει τη στήριξη στη διπλωματική διαδικασία με την ενίσχυση του κρατικού ελέγχου στο εσωτερικό, μέσα από την αύξηση της παρουσίας των δυνάμεων ασφαλείας, την αυστηρότερη επιτήρηση περιοχών όπου υπάρχουν όπλα και την αποτροπή κάθε ένοπλης εμφάνισης εκτός του επίσημου κρατικού πλαισίου.

• Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση δεν γίνεται αποδεκτή από όλους στον Λίβανο. Η Χεζμπολάχ αντιμετωπίζει με βαθιά επιφύλαξη τις απευθείας διαβουλεύσεις υπό αμερικανική αιγίδα και απορρίπτει οποιαδήποτε πολιτική διαδικασία που εξελίσσεται ενόσω συνεχίζονται οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Από τη σκοπιά της, η απόλυτη προτεραιότητα πρέπει να είναι μια πλήρης και συνολική κατάπαυση του πυρός και μια ολοκληρωμένη ισραηλινή αποχώρηση, πριν ανοίξει οποιαδήποτε συζήτηση για ευρύτερες διευθετήσεις.

Έτσι, διαμορφώνεται μια εξαιρετικά σύνθετη εξίσωση, όπου η διπλωματία, η στρατιωτική πραγματικότητα, η εσωτερική λιβανική πολιτική και οι περιφερειακές ισορροπίες αλληλεπιδρούν διαρκώς. Οι λέξεις που συμπυκνώνουν τη σημερινή φάση είναι σαφείς: εκεχειρία, διαπραγματεύσεις, Χεζμπολάχ, ασφάλεια, αποκλιμάκωση, ανθρωπιστική κρίση, διπλωματική πίεση, γεωπολιτική σταθερότητα.

• Με τα σημερινά δεδομένα, τρία είναι τα βασικά σενάρια. Το πρώτο είναι η παράταση της εκεχειρίας, που θα προσφέρει επιπλέον χρόνο για συνέχιση των επαφών. Το δεύτερο είναι η επιστροφή στην κλιμάκωση, σε περίπτωση που οι συνομιλίες ναυαγήσουν και οι παραβιάσεις πολλαπλασιαστούν. Το τρίτο, και πιο δύσκολο, είναι μια σταδιακή συμφωνία αποκλιμάκωσης, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για μια πιο σταθερή πολιτική διευθέτηση.

Σε κάθε περίπτωση, η τρέχουσα συγκυρία συνιστά ένα κρίσιμο τεστ για την ικανότητα της διεθνούς κοινότητας να διαχειριστεί μια ακόμη εστία αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Το αν η Ουάσινγκτον θα καταφέρει να μετατρέψει την εύθραυστη εκεχειρία σε μια λειτουργική διαδικασία ειρήνευσης θα επηρεάσει όχι μόνο το μέλλον των σχέσεων Λιβάνου–Ισραήλ, αλλά και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή. Και αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο διακύβευμα των επαφών στην αμερικανική πρωτεύουσα: αν θα ανοίξει ένας δύσκολος αλλά υπαρκτός δρόμος αποκλιμάκωσης ή αν η περιοχή θα επιστρέψει σύντομα σε έναν νέο, πιο επικίνδυνο κύκλο σύγκρουσης.

«Ο Λοχίας Φλοριάν Μοντόριο του 17ου Συντάγματος Μηχανικού Αλεξιπτωτιστών στο Μοντομπάν σκοτώθηκε σήμερα το πρωί στο νότιο Λίβανο κατά τη διάρκεια επίθεσης εναντίον της UNIFIL, Προσωρινή Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο. Τρεις από τους ακόμη τραυματίστηκαν και εκκένωσαν» δήλωσε ο γάλλος πρόεδρος.

«Όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι η Χεζμπολάχ είναι υπεύθυνη για αυτήν την επίθεση. Η Γαλλία απαιτεί από τις λιβανέζικες αρχές να συλλάβουν αμέσως τους υπεύθυνους και να αναλάβουν την ευθύνη μαζί με την UNIFIL» ανέφερε.

French President Macron:

Sergeant-Chef Florian Montorio of the 17th Parachute Engineer Regiment from Montauban fell this morning in southern Lebanon during an attack against UNIFIL.

Three of his brothers-in-arms are wounded and have been evacuated.

Everything suggests that… pic.twitter.com/ymsMmmGGki

— Clash Report (@clashreport) April 18, 2026

Σπύρος Σιδέρης

Το γεγονός ότι η πρώτη επαφή περιορίζεται σε ένα σύντομο, σχεδόν συμβολικό τετ-α-τετ μεταξύ διπλωματών αποτυπώνει όχι μόνο το βάρος της ιστορικής εχθρότητας, αλλά και την προσπάθεια να οικοδομηθεί ένα ελάχιστο κοινό έδαφος πριν από οποιαδήποτε ουσιαστική διαπραγμάτευση.

Η συνάντηση φέρνει αντιμέτωπους, σε διπλωματικό επίπεδο, τη Λιβανέζα πρέσβειρα στις Ηνωμένες Πολιτείες, Νάντα Χαμάντα Μουάουαντ, και τον Ισραηλινό ομόλογό της, Γιεχιέλ Λάιτερ, σε μια διαδικασία που λειτουργεί ως προπομπός για ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις στην Κύπρο.

Η επιλογή της Κύπρου ως πιθανού τόπου διεξαγωγής δεν είναι τυχαία, καθώς προσφέρει μια σχετικά ουδέτερη γεωγραφική και πολιτική πλατφόρμα στην καρδιά της Ανατολικής Μεσογείου, μακριά από την άμεση πίεση του πεδίου.

Στο παρασκήνιο, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διαχωρίσει τη λιβανοϊσραηλινή εξίσωση από την ευρύτερη αντιπαράθεση με το Ιράν, επιμένοντας σε μια πιο στοχευμένη προσέγγιση που θα μπορούσε να ενισχύσει τη σταθερότητα στον Λίβανο.

Τον ρόλο του μεσολαβητή αναλαμβάνουν ο Αμερικανός πρέσβης στον Λίβανο, Μισέλ Ίσα, και ο σύμβουλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Μάικλ Νίνταμ, στενός συνεργάτης του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Η παρουσία τους υπογραμμίζει τη σημασία που αποδίδει η διοίκηση του Ντόναλντ Τραμπ στην προώθηση άμεσων συνομιλιών ως μέσου αποσυμπίεσης της έντασης και διαχείρισης ενός μετώπου που μπορεί εύκολα να αποκτήσει ευρύτερες διαστάσεις.

• Στην πλευρά του Λιβάνου, οι οδηγίες εμφανίζονται σαφείς. Η πρέσβειρα Μουάουαντ μεταφέρει εντολή του προέδρου Ζοζέφ Αούν να θέσει ως βασική προτεραιότητα την άμεση κατάπαυση του πυρός μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ. Η επιδίωξη αυτή συνδέεται άμεσα με την ανάγκη αποκατάστασης της κυριαρχίας του λιβανέζικου κράτους, ιδίως στις νότιες περιοχές που βρίσκονται στο επίκεντρο των συγκρούσεων από τις αρχές Μαρτίου. Για τη Βηρυτό, η εκεχειρία δεν αποτελεί απλώς έναν τακτικό στόχο, αλλά βασική προϋπόθεση για την αποτροπή περαιτέρω αποσταθεροποίησης.

Απέναντι σε αυτή τη θέση, η κυβέρνηση του Ισραήλ, υπό τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, εμφανίζεται απρόθυμη να προχωρήσει σε πλήρη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Αντιθέτως, προκρίνει τη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας εντός του λιβανικού εδάφους, βάθους έως και δέκα χιλιομέτρων, ως μέσο αποτροπής μελλοντικών επιθέσεων. Η στάση αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι οι επικείμενες συνομιλίες μπορεί να εξελιχθούν σε μια πραγματική διπλωματική αναμέτρηση, όπου το ζητούμενο δεν θα είναι απλώς μια γενική μείωση της έντασης, αλλά η ίδια η αποδοχή της αρχής της εκεχειρίας.

Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά αποφεύγει να εμπλακεί σε επιχειρησιακές λεπτομέρειες, επιλέγοντας να διατηρήσει τον ρόλο του διαιτητή. Το Ισραήλ δηλώνει πρόθυμο να συνεργαστεί με τις πρωτοβουλίες της Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ευρύτερη στρατηγική έναντι του Ιράν, αλλά επιμένει στην ανάγκη αφοπλισμού της Χεζμπολάχ ως προϋπόθεση για μια πιο σταθερή και διαρκή λύση. Η θέση αυτή δείχνει ότι το Τελ Αβίβ αντιμετωπίζει τη διαπραγμάτευση όχι ως αυτόνομη διαδικασία αποκλιμάκωσης, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

• Σημαντική είναι και η παρέμβαση της Ομάδας Εργασίας για τον Λίβανο στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τον επικεφαλής της, Εντ Γκάμπριελ, να εκφράζει στήριξη στις άμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών. Ο ίδιος τονίζει ότι ένας ξεχωριστός διαπραγματευτικός δρόμος, ανεξάρτητος από το ιρανικό ζήτημα, αποτελεί τον πιο αξιόπιστο τρόπο για την ενίσχυση της λιβανικής κυριαρχίας. Πρόκειται για μια προσέγγιση που αποσκοπεί στο να αποσυνδέσει τον Λίβανο από ευρύτερα περιφερειακά παζάρια και να τον επανατοποθετήσει ως αυτόνομο συνομιλητή.

Η συζήτηση για το λεγόμενο «πακιστανικό μοντέλο» –δηλαδή την επίτευξη εκεχειρίας πριν από την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων– αναδεικνύει τις διαφωνίες που εξακολουθούν να υπάρχουν. Η απροθυμία του Ισραήλ να συνδέσει άμεσα την παύση των εχθροπραξιών με τις συνομιλίες προκαλεί απογοήτευση στη λιβανική πλευρά, χωρίς όμως να οδηγεί σε εγκατάλειψη της διπλωματικής διαδικασίας. Αντίθετα, ενισχύει την εκτίμηση ότι οι άμεσες συνομιλίες αποτελούν πλέον τη μοναδική ρεαλιστική οδό για την αποτροπή μιας νέας, πιο επικίνδυνης κλιμάκωσης.

Σε ένα περιβάλλον όπου οι στρατιωτικές επιλογές παραμένουν ενεργές και η αβεβαιότητα εξακολουθεί να κυριαρχεί, η διπλωματία καλείται να λειτουργήσει όχι ως ιδανική λύση, αλλά ως η τελευταία γραμμή άμυνας απέναντι στην επέκταση της σύγκρουσης.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο αυτή η εύθραυστη διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε απτά αποτελέσματα ή αν θα προστεθεί στον μακρύ κατάλογο των αποτυχημένων προσπαθειών προσέγγισης. Σε κάθε περίπτωση, η εξέλιξη των διαβουλεύσεων θα αποτελέσει βαρόμετρο τόσο για τη σταθερότητα στην περιοχή όσο και για τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών ως βασικού διαμεσολαβητή σε ένα από τα πλέον σύνθετα γεωπολιτικά μέτωπα της εποχής.

Σε ένα δελτίο Τύπου, η φιλοϊρανική οργάνωση διευκρινίζει πως η βάση, στο νότιο τμήμα του Τελ Αβίβ, «απέχει 140 χιλιόμετρα από τα σύνορα» μεταξύ του Λιβάνου και του Ισραήλ.

Η Χεζμπολάχ ανέλαβε επίσης την ευθύνη για επιθέσεις εναντίον στόχων στο βόρειο Ισραήλ και εναντίον ισραηλινών στρατευμάτων που εισέρχονται σε λιβανέζικο έδαφος, κοντά στα σύνορα.