Ο Μπελγκασέμ Χαφτάρ, γιος του ανθρώπου που κρατά την εξουσία στην Ανατολική Λιβύη, βρίσκεται στην Αθήνα για συναντήσεις με αξιωματούχους.

Ο Μπιλκασέμ Χαφτάρ είναι προγραμματισμένο να συναντήσει τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη σήμερα το πρωί στο υπουργείο Εξωτερικών ενώ στη συνέχεια θα έχει συνομιλίες και με τον υφυπουργό Εξωτερικών Χάρη Θεοχάρη.

Οι επαφές αυτές πραγματοποιούνται περίπου δύο μήνες μετά από την επίσκεψη του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών στη Βεγγάζη, όταν και συναντήθηκε με τον Χαλίφα Χαφτάρ -παρουσία των γιων του- αλλά και την επίσκεψή του στην Τρίπολη στη Δυτική Λιβύη.

Μάλιστα, σύμφωνα με το σχετικό δημοσίευμα, ο Ισραηλινός υπουργός Γεωργίας Άβι Ντίχτερ, περιέγραψε τη Λιβύη ως «ιδανικό προορισμό» για να μετεγκατασταθούν περίπου 1,5 εκατομμυρίο Παλαιστινίοι από τη Γάζα.

Σύμφωνα με την ισραηλινή εφημερίδα Maariv, φέρεται να δήλωσε πως οι «γεωγραφικές και γλωσσικές ομοιότητες μεταξύ Γάζας και Λιβύης καθιστούν το σχέδιο βιώσιμο, θα κοστίσει μόνο μερικά δισεκατομμύρια δολάρια και οι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην ανάπτυξη της Λιβύης».

Να σημειωθεί όμως, ότι η πρεσβεία των ΗΠΑ στην Τρίπολη είχε απορρίψει προηγουμένως αναφορές ότι η Ουάσινγκτον επιδιώκει ένα σχέδιο μετεγκατάστασης από τη Γάζα στη Λιβύη, αποκαλώντας τες «ψευδείς φήμες».

Σύμφωνα με τη Nova, το φερόμενο σχέδιο προβλέπει επίσης τη μετακίνηση 800.000 κατοίκων της Γάζας στη Συρία, με την υποστήριξη της Σαουδικής Αραβίας, η οποία εκτιμάται ότι ενδιαφέρεται για μελλοντικά έργα ακινήτων και πιθανούς υπεράκτιους πόρους υδρογονανθράκων στην περιοχή.

Το φορτηγό πλοίο AYA1με σημαία Παναμά, μήκους 145 μέτρων, κατασκευάστηκε το 2004, με εγγεγραμμένο ιδιοκτήτη την εταιρεία UDS SHIPPING SERVICES ΕΠΕ (ιδιοκτήτρια και του πλοίου AYA2) και εταιρεία εμπορικής διαχείρισης την Al Fooz Al Qadem Shipping LLC, με αναφερόμενα γραφεία στην οδό Φίλωνος του Πειραιά.

Το πλοίο το οποίο είχε αναχωρήσει το απόγευμα της 1ης Ιουλίου από το λιμάνι Μίνα Τζεμπέλ Αλί του Ντουμπάι, όπου είχε ελλιμενιστεί λίγες ώρες νωρίτερα προερχόμενο από την Ινδία, εμφανίζεται να περνά τη Διώρυγα του Σουέζ το απόγευμα της 16ης Ιουνίου και να ακινητοποιείται αρχικά από ολλανδική φρεγάτα, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Ειρήνη» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με πληροφορίες.

Η συγκεκριμένη επιχείρηση έχει ξεκινήσει από την 31η Μαρτίου 2020 και προβλέπει ανάπτυξη αεροναυτικών δυνάμεων με αεροσκάφη και δορυφορικά μέσα των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχοντας ως αποστολή να διασφαλίσει –με επέκταση της δράσης της και στην Ανατολική Μεσόγειο– την εφαρμογή του εμπάργκο όπλων που αποφασίστηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στα ανοικτά των ακτών της Λιβύης, παράλληλα όμως και με άλλα καθήκοντα.

Όπως προκύπτει από στρατιωτικές και όχι μόνο πηγές για το φορτηγό πλοίο, υπήρξε η πληροφορία σε ΝΑΤΟϊκές υπηρεσίες ότι μετέφερε τζιπ και ίσως οπλισμό για τη Λιβύη και το καθεστώς Χαφτάρ.

Θεωρείται βέβαιο ότι μετά την αρχική του ακινητοποίηση στη Μεσόγειο, τον πλήρη έλεγχο ανέλαβε το πλοίο του ιταλικού πολεμικού ναυτικού ITS Morosini, το οποίο συνόδευσε, με χαμηλή ταχύτητα, το AYA1 στο λιμάνι του Αστακού Αιτωλοακαρνανίας, όπου έφθασαν στις 19:00 της 27ης Ιουλίου, όπως μεταδίδουν τα «Νέα».

Για αυτήν την ενέργεια και τον επικείμενο έλεγχο του «ύποπτου» πλοίου ενημερώθηκε και η ηγεσία του υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, με αναφορές ότι πρόκειται για μία υπόθεση «ειδικού χειρισμού» και «ιδιαίτερα ευαίσθητη».

Όπως αναδεικνύεται από τη ροή πληροφοριών, στα διπλωματικά έγγραφα του πλοίου φερόταν ότι τα κοντέινερ δεν μετέφεραν στρατιωτικό υλικό αλλά καλλυντικά, τσιγάρα, ηλεκτρικές συσκευές κ.ά.

Ακολούθησε πολύωρος έλεγχος του περιεχομένου των κοντέινερ, στην πρώτη φάση του οποίου φαίνεται να εντοπίστηκαν θηριώδη στρατιωτικά οχήματα, χωρίς να ζητηθεί οιαδήποτε παρέμβαση και αρωγή από τις τοπικές ελληνικές λιμενικές Αρχές.

Ωστόσο, διαπιστώνεται ότι το μεσημέρι της 30ής Ιουλίου αναχώρησε από το λιμάνι του Αστακού το ιταλικό πολεμικό ITS Morosini και στις 08:00 της επόμενης ημέρας (31 Ιουλίου) έφυγε το ελεγχόμενο AYA1 με προορισμό το λιμάνι της Μισράτα, όπου έφτασε τη Δευτέρα (04/08) στη 13:00, χωρίς μέχρι τώρα να έχει αποσαφηνιστεί ποιο ήταν το πλήρες περιεχόμενο των κοντέινερ, αλλά και το διπλωματικό παρασκήνιο που υπήρξε μέχρι την αναχώρηση από το ελληνικό λιμάνι και την άφιξη του πλοίου στη Λιβύη.

Η αποστολή είχε προηγουμένως επισκεφθεί την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση της Τρίπολης, γεγονός που φαίνεται να πυροδότησε την έντονη αντίδραση του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ και της ανεπίσημης κυβέρνησης της Ανατολικής Λιβύης.

Η άφιξη στη Βεγγάζη και η απρόσμενη εξέλιξη

Τα αεροσκάφη με τους Ευρωπαίους αξιωματούχους προσγειώθηκαν κανονικά στο διεθνές αεροδρόμιο Μπενίνα και οι επιβάτες οδηγήθηκαν στον VIP χώρο, σύμφωνα με το διπλωματικό πρωτόκολλο.

Όμως, εκεί ήρθαν αντιμέτωποι με μια απροσδόκητη άρνηση συνάντησης εκ μέρους του Χαφτάρ, ο οποίος έθεσε ως όρο τη συμμετοχή σύσσωμης της κυβέρνησης της Βεγγάζης στη συνάντηση.

Ο Επίτροπος Μπρούνερ αντέδρασε άμεσα, δηλώνοντας ότι η εντολή του αφορά αποκλειστικά συνάντηση με τον Χαφτάρ και μόνο για ζητήματα μεταναστευτικής πολιτικής, δεδομένου ότι η κυβέρνηση της Βεγγάζης δεν αναγνωρίζεται ούτε από την Ε.Ε. ούτε από τον ΟΗΕ.

Διπλωματική ρήξη και αποχώρηση της αντιπροσωπείας

Η επιμονή του Μπρούνερ οδήγησε σε κατάρρευση των συνομιλιών, με αποτέλεσμα την έκδοση επίσημης ανακοίνωσης από την κυβέρνηση της Βεγγάζης, στην οποία οι Ευρωπαίοι χαρακτηρίζονται «ανεπιθύμητα πρόσωπα» (personae non gratae) και καλούνται να εγκαταλείψουν άμεσα τη χώρα.

Στην ίδια ανακοίνωση, οι τοπικές αρχές κατηγόρησαν τα μέλη της ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας για παραβίαση των λιβυκών διαδικασιών εισόδου και παραμονής διπλωματών, επισημαίνοντας ότι δεν τηρήθηκαν οι κανόνες που επιβάλλονται από τις σχετικές αποφάσεις της λιβυκής διοίκησης.

Η επιστροφή Πλεύρη στην Αθήνα και το ραντεβού με τον Πρωθυπουργό

Ο Θάνος Πλεύρης επέστρεψε εσπευσμένα στην Ελλάδα λίγο μετά τις 19:00 το απόγευμα της Δευτέρας, προκειμένου να ενημερώσει τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη για τις εξελίξεις. Οι δύο άνδρες αναμένεται να συναντηθούν το πρωί της Τρίτης στο Μέγαρο Μαξίμου, με το ζήτημα της αποτυχημένης συνάντησης στη Βεγγάζη να τίθεται στο επίκεντρο των συζητήσεων.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η ελληνική πλευρά εκτιμά ότι η στάση του Χαφτάρ ήταν «προαποφασισμένη» και ενορχηστρωμένη, γεγονός που δίνει πλέον πολιτικό έρεισμα στην Αθήνα να υποστηρίξει σθεναρότερη στάση στο μεταναστευτικό σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η σημασία της κρίσης – πολιτικό και γεωπολιτικό βάθος

Το διπλωματικό αυτό επεισόδιο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς:

• Αναδεικνύει τα προβλήματα εσωτερικής νομιμοποίησης στη Λιβύη, μια χώρα χωρισμένη μεταξύ της κυβέρνησης της Τρίπολης (αναγνωρισμένη διεθνώς) και της κυβέρνησης της Βεγγάζης (υποστηριζόμενη από τον Χαφτάρ).
• Φέρνει στο προσκήνιο τη δυσκολία της Ε.Ε. να διαπραγματευτεί ενιαία στρατηγική για τη μεταναστευτική πολιτική σε χώρες διχασμένες από εμφύλιες διαμάχες.
• Ενισχύει την ελληνική επιχειρηματολογία για την ανάγκη πιο αυστηρής και ρεαλιστικής γραμμής στο μεταναστευτικό.

Αναμένεται με ενδιαφέρον η επίσημη αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς η συγκεκριμένη αποστολή είχε τη θεσμική σφραγίδα της Κομισιόν και εκπροσωπούσε τα συλλογικά ευρωπαϊκά συμφέροντα στο ευαίσθητο μέτωπο της Μεσογειακής διαχείρισης προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών.

Προχθές, η κυβέρνηση της Βεγγάζης (Χαφτάρ) με μια επιθετική ανακοίνωση απειλεί τη χώρα μας ότι «η έναρξη ερευνών σε θαλάσσιες περιοχές που εμπίπτουν στα κυριαρχικά δικαιώματα της Λιβύης θα θεωρούνται παράνομες και επιθετικές πράξεις και θα συνεπάγονται όλες τις συνακόλουθες νομικές ευθύνες βάσει του διεθνούς δικαίου».
Το ενδιαφέρον αλλά και ανησυχητικό σε αυτή την εξέλιξη είναι ότι η Βεγγάζη επικαλείται το Δίκαιο της Θάλασσας, δηλαδή τοποθετεί τις διαφορές της με την Αθήνα στη βάση του διεθνούς δικαίου, το οποίο επικαλούμαστε κι εμείς και αποτελεί, κατά την κυβέρνηση, το ισχυρό όπλο της χώρας. Η Βεγγάζη, λοιπόν, υποστηρίζει ότι μέρος των θαλάσσιων περιοχών στις οποίες έχει ανακοινωθεί ότι θα γίνουν έρευνες «υπόκειται σε ανεπίλυτη νομική διαμάχη με το κράτος της Λιβύης», και ότι ενδεχόμενη έναρξη ερευνών «θα επιδείνωνε την ένταση στη Μεσόγειο και θα παρεμπόδιζε τις προσπάθειες προώθησης της σταθερότητας και της διεθνούς συνεργασίας». Η απειλή, αν και έμμεση, είναι σαφής.

Ο μέχρι πρότινος “φίλος Χαφτάρ” έχει αλλάξει στρατόπεδο και όλες οι πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι υπόκειται πλέον στον έλεγχο της Άγκυρας και έχει συνάψει συμφωνία μαζί της, η οποία περιλαμβάνει και την αναγνώριση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Βεβαίως, διπλωματικές πηγές στην Αθήνα αναφέρουν ότι στην ανακοίνωση της Βεγγάζης δεν υπάρχει αναφορά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, κι αυτό αφήνει κάποιες χαραμάδες αισιοδοξίας. Ωστόσο, όλα δείχνουν ότι η πλευρά Χαφτάρ είναι έτοιμη να προσχωρήσει και επίσημα σε αυτή την προσέγγιση.

«Δήλωση της κυβέρνησης της Λιβύης, Υπουργείο Εξωτερικών και Διεθνούς Συνεργασίας, σχετικά με την ελληνική ανακοίνωση για την έναρξη διεθνούς πρόσκλησης υποβολής αδειών εξερεύνησης και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές

Το Υπουργείο Εξωτερικών και Διεθνούς Συνεργασίας της κυβέρνησης της Λιβύης εκφράζει τη βαθιά έκπληξη και ανησυχία του για όσα δημοσιεύθηκαν στο τεύχος (2025/3335/C) της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της 12ης Ιουνίου 2025, σχετικά με το ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει προκηρύξει διεθνή διαγωνισμό για άδειες εξερεύνησης και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης, μέρος των οποίων υπόκειται σε ανεπίλυτη νομική διαμάχη με το κράτος της Λιβύης.

Το Υπουργείο επιβεβαιώνει το εγγενές και αναφαίρετο δικαίωμα της Λιβύης στην εξερεύνηση και αξιοποίηση των υδρογονανθράκων της στις διεθνώς αναγνωρισμένες θαλάσσιες περιοχές της, σύμφωνα με τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, η οποία αποτελεί ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο που ρυθμίζει όλες τις δραστηριότητες στους ωκεανούς και τις θάλασσες.

Το Υπουργείο τονίζει επίσης ότι οποιεσδήποτε δραστηριότητες προς εξερεύνηση ή εκμετάλλευση υδρογονανθράκων σε αμφισβητούμενες περιοχές ή περιοχές που εμπίπτουν στη θαλάσσια δικαιοδοσία της Λιβύης, χωρίς την προηγούμενη και ρητή συγκατάθεσή του, θα θεωρούνται παράνομες και επιθετικές πράξεις και θα συνεπάγονται όλες τις συνακόλουθες νομικές ευθύνες βάσει του διεθνούς δικαίου. Η κλιμάκωση από την πλευρά της Ελλάδας θα επιδείνωνε τις εντάσεις στη Μεσόγειο και θα παρεμπόδιζε τις προσπάθειες προώθησης της σταθερότητας και της διεθνούς συνεργασίας με βάση τον αμοιβαίο σεβασμό της κυριαρχίας και των κοινών συμφερόντων.

Ως εκ τούτου, το Υπουργείο καλεί την ελληνική κυβέρνηση:Να σταματήσει αμέσως όλες τις διαδικασίες που σχετίζονται με την προσφορά ή την ανάθεση οποιωνδήποτε έργων για εξερεύνηση υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές που εμπίπτουν στα κυριαρχικά δικαιώματα της Λιβύης. Να απέχει από τη λήψη μονομερών μέτρων που θα μπορούσαν να βλάψουν τα κυριαρχικά δικαιώματα της Λιβύης.

Να συμμετάσχει σε εποικοδομητικό και σοβαρό διάλογο με το κράτος της Λιβύης για την αναζήτηση δίκαιων και ισότιμων λύσεων στα ζητήματα, σύμφωνα με τις αρχές του διεθνούς δικαίου και τα συμφέροντα όλων των μερών.

Το κράτος της Λιβύης διατηρεί όλα τα νόμιμα δικαιώματά του να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία της κυριαρχίας του και των φυσικών πόρων του, σύμφωνα με τους διεθνείς νόμους και κανόνες».

Έτσι, πλέον, και η Τρίπολη, και η Βεγγάζη, ανήκουν στον κύκλο γεωστρατηγικής επιρροής της Τουρκίας στην περιοχή, ενώ (στην μεγάλη εικόνα) η Ελλάδα βλέπει να “τραυματίζονται” και οι σχέσεις της με την Αίγυπτο, με αφορμή την κρίση που προκάλεσε το Κάϊρο με το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Ιεράς Μονής του Σινά.

Ο Γεραπετρίτης στη Λιβύη

Ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης σημείωσε στη Βουλή την πρόθεση της κυβέρνησης να συζητήσει με τη Λιβύη για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου.
Πηγές του υπουργείου διαβεβαιώνουν ότι το ταξίδι του Γ. Γεραπετρίτη σε Τρίπολη και Βεγγάζη θα γίνει κανονικά, στις αρχές Ιουλίου.
Η προσέγγιση με τη Λιβύη θεωρείται κρίσιμη και για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, καθώς η μεγαλύτερη πίεση προς τη χώρα μας ασκείται από κυκλώματα που έχουν έδρα την περιοχή του Τομπρούκ της Λιβύης και προορισμό την Κρήτη.

Ο Υπουργός Εξωτερικών, απαντώντας στην Ολομέλεια της Βουλής σε επίκαιρη ερώτηση του ανεξάρτητου βουλευτή Μ. Χουρδάκη για την πόντιση καλωδίου, αναφέρθηκε στις πρόσφατες εξελίξεις με την αντίδραση της λιβυκής κυβέρνησης εθνικής ενότητας που κατηγορεί την Αθήνα για παραβίαση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Είπε: «Ξέρετε πόσα είναι τα κράτη με θαλάσσια σύνορα στη Μεσόγειο; Είναι 21 κράτη και όλα προβάλουν αξιώσεις θαλασσίων ζωνών. Και εμείς θα κατοχυρώνουμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα επί των θαλάσσιων ζωνών στο πεδίο. Όταν το πράττουμε περιμένουμε αντιδράσεις. Με τη Λιβύη είμαστε σε διάθεση να συζητήσουμε στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου. Όταν ασκούμε στο πεδίο τα κυριαρχικά μας δικαιώματα μας εγκαλείτε για τις αντιδράσεις των άλλων. Και όταν δεν τα ασκούμε μας κατηγορείτε ότι είμαστε θελκτικοί. Στις αντιδράσεις αυτές ουδέποτε θα είμαστε με οποιοδήποτε τρόπο διστακτικοί».

Ο κ. Γεραπετρίτης ανέφερε ότι «ζούμε στη χειρότερη μεταπολιτευτική στιγμή. Υπάρχει τεράστια ασυμμετρία στον κόσμο. Σε αυτή τη συγκυρία όμως η Ελλάδα έχει καταφέρει να απολαμβάνει τον απόλυτο σεβασμό των χωρών. Δεν έχουμε ανοικτά μέτωπα και ασκούμε στο πεδίο τα κυριαρχικά μας δικαιώματα» για να υπενθυμίσει στη συνέχεια ότι τα τελευταία 6 χρόνια επί κυβέρνησης ΝΔ η Ελλάδα αύξησε τα όρια της επικράτειας, προχώρησε σε συμφωνίες ΑΟΖ κ.α.

Τα σφάλματα και ο κίνδυνος των μεταναστευτικών ροών

Είναι, όμως, σαφές πως τα ερείσματα της Ελλάδας στην ανατολική Λιβύη έχουν αποδυναμωθεί αισθητά, και επ΄ αυτού προκύπτουν ερωτήματα: α) πότε ακριβώς η πλευρά Χαφτάρ προσχώρησε στην επιρροή της Τουρκίας, και γιατί δεν εντόπισαν έγκαιρα αυτές τις κινήσεις η ελληνική διπλωματία και οι μυστικές υπηρεσίες;, β) τι πράξαμε όλα τα προηγούμενα χρόνια, από την εποχή που υποδεχθήκαμε τον Χαφτάρ στην Αθήνα και επιδεικνύαμε την “μεγάλη επιτυχία”;

Προφανώς, έγιναν σφάλματα, είτε λόγω ελλιπούς πρόβλεψης, είτε λόγω ελλιπούς πληροφόρησης. Ενδεχομένως υποτιμήσαμε ένα πρόβλημα που τώρα γίνεται σημαντικό.

Πάντως, σε λιγότερες από 24 ώρες έφτασαν 737 μετανάστες από το Τομπρούκ στην Κρήτη και στη Γαύδο. Οι μεταναστευτικές ροές από την αρχή του χρόνου μέσω της νότιας οδού έχουν αυξηθεί 174% και στην Κρήτη έχουν φτάσει πάνω από 5.500 άνθρωποι, όσοι περίπου όλο το 2024. Μειωμένες 30% είναι το ίδιο διάστημα οι ροές από την Τουρκία, αν και περίπου 15.600 άνθρωποι έχουν έρθει από εκεί.
Σημειώστε κι αυτό: Ο Ερντογάν στην επικοινωνία του με τον Φρίντριχ Μερτς χτες, του είπε ότι οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή μπορεί να φέρουν νέο κύμα μετανάστευσης στην Ευρώπη,

Τούτων δοθέντων, το ταξίδι Γεραπετρίτη στη Λιβύη αποκτά μεγάλη κρισιμότητα. Μπορούν να αναταχθούν οι σχέσεις μας με τη Βεγγάζη και να βελτιωθούν με την Τρίπολη; Το γεγονός ότι η Λιβύη είναι μία ασταθής χώρα, με δύο… κυβερνήσεις που συγκρούονται, δυσκολεύει τα πράγματα. Δεν είναι εύκολα να συναλλαγείς στη βάση του διεθνούς δικαίου με κάποιους που έχουν, αφενός, διαφορετική οπτική γι’ αυτό, και από την άλλη δεν γνωρίζεις εάν η συμφωνία με την Τρίπολη θα τηρηθεί από την Βεγγάζη και το αντίστροφο.

Από την άλλη, όμως, προκύπτει ξανά το ερώτημα: Πώς η Τουρκία κατόρθωσε να επιβάλλει την επιρροή της, πρώτα στην Τρίπολη, και πλέον και στη Βεγγάζη;

Για παραβίαση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Λιβύης καταγγέλλει την Ελλάδα το υπουργείο Εξωτερικών της κυβέρνησης εθνικής ενότητας της Τρίπολης, με αφορμή τις έρευνες που ανακοίνωσε η Αθήνα σε θαλάσσια οικόπεδα νοτίως της Κρήτης. Κάποιες από αυτές -υποστηρίζει- «βρίσκονται εντός θαλάσσιων περιοχών που τελούν υπό διαφορά με το λιβυκό κράτος».

Η Ελλάδα ασκεί στην πράξη τα κυριαρχικά της δικαιώματα με σταθερή προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας, απαντούν «πηγές» του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, προσθέτοντας ότι η Αθήνα δεν εγκαταλείπει το διάλογο.

Δυστυχώς, η Λιβύη συνιστά μία (μέχρι τώρα) ήττα για την ελληνική διπλωματία, ακόμα και κυβερνητικά στελέχη το αφήνουν να εννοηθεί, ενώ ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής είπε, στην τελευταία παρέμβασή του, ότι “πιάστήκαμε στον ύπνο”.

Ο επιμερισμός ευθυνών για τις εξελίξεις έχει τη σημασία της, ακόμα μεγαλύτερη, ωστόσο, έχει η προσπάθεια ανάταξής της. Είναι εφικτό; Δύσκολα τα πράγματα, η Τουρκία έχει εδραιώσει τη θέση της με πολύ δουλειά που έκανε τα τελευταία χρόνια, ενώ εμείς επαναπαυτήκαμε στην ορθή διαπίστωση ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι και παράνομο και ανυπόστατο, η οποία, όμως, όπως φαίνεται παρήγαγε αυτά τα χρόνια γεωπολιτικά αποτελέσματα.

Το σωστό, όμως, θα ήταν να προβληματιστούμε εάν οι διπλωμάτες, οι αρμόδιοι, δηλαδή, υπηρεσιακοί παράγοντες του υπουργείου Εξωτερικών προέβλεψαν σωστά και εάν ενημέρωσαν έγκυρα και έγκαιρα τις πολιτικές ηγεσίες μετά το 2019. Διότι, εάν μεν το έκαναν, προκύπτει πολιτική ευθύνη, εάν δεν το έκαναν, τότε μάλλον η διπλωματία μας περί άλλα τυρβάζει.

Σπύρος Σιδέρης

Από τη στιγμή που οι φατρίες της συριακής αντιπολίτευσης ανέλαβαν τον έλεγχο της χώρας, αναφορές που αποδίδονται σε «πηγές» άρχισαν να μιλούν για ένα ρωσικό φορτηγό αεροπλάνο που έφυγε από τη συριακή αεροπορική βάση Χμέιμιμ προς την ανατολική Λιβύη, εκτός από την «δημιουργία μιας αερογέφυρας για την πτήση στρατιωτικών φορτηγών αεροσκαφών για τη μεταφορά αμυντικών μέσων εκεί». Αυτό ώθησε αρκετούς Λίβυους να θέσουν το ερώτημα: μήπως όντως η ανατολική Λιβύη έλαβε ρωσικά όπλα που μεταφέρθηκαν από τη Συρία;

Οι ρωσικές δυνάμεις είναι παρούσες στη Λιβύη από το 2019 με τη μορφή «μισθοφόρων», που συνδέονται με τη ρωσική στρατιωτική ιδιωτική εταιρεία «Βάγκνερ», για την υποστήριξη των δυνάμεων του Εθνικού Στρατού, αλλά η παρουσία αυτή αυξήθηκε στη συνέχεια, σύμφωνα με διεθνείς εκθέσεις, και υπάρχει πλέον ανοιχτή συνεργασία μεταξύ των δύο πλευρών.

• Η είδηση της μεταφοράς ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού στη Ράτζμα της ανατολικής Λιβύης, προπύργιο του Χάφταρ, επιβεβαιώθηκε ή διαψεύστηκε από άλλους με φόντο τον πολιτικό διχασμό της Λιβύης. Επιπλέον, η ατμόσφαιρα μεταξύ Τρίπολης και Μόσχας έχει χαλάσει λόγω της σύλληψης ενός Ρώσου πολίτη στην Τρίπολη την περασμένη εβδομάδα.

Λίβυος στρατιωτικός αναλυτής μίλησε σε αραβικά μέσα ενημέρωσης για «αποδείξεις μεταφοράς ρωσικού υλικού και στρατιωτικών αεροσκαφών στην ανατολική Λιβύη» και εξέφρασε τον φόβο του για «αυξανόμενη ρωσική παρουσία» στη χώρα του για πολλούς λόγους.

• Αξίζει να σημειωθεί ότι η Μόσχα μετέφερε 1.800 μαχητές στην ανατολική Λιβύη τον Ιούλιο του 2024, σύμφωνα με το περιοδικό «African Defence Platform», το οποίο εκδίδεται από τη Διοίκηση Αφρικής των ΗΠΑ (AFRICOM) και το οποίο αναφέρει ότι η Μόσχα «ελπίζει να καταστήσει την ανατολική Λιβύη βάση για την επέκταση της επιρροής της σε άλλα μέρη της ηπείρου».

Πολιτικές δυνάμεις και στρατιωτικές προσωπικότητες πιστές στην ανατολική Λιβύη υποβάθμισαν τις αναφορές για μεταφορά ρωσικού υλικού στην περιοχή τους, χαρακτηρίζοντάς τες «ανυπόστατες φήμες», σημειώνοντας ότι ο Χάφταρ έχει δηλώσει σχέσεις με τη Ρωσία και ότι υπάρχουν αμοιβαίες επισκέψεις από τον αρχηγό του επιτελείου των μονάδων ασφαλείας της γενικής διοίκησης του στρατού, υποστράτηγο Χαλίντ Χαλίφα Χάφταρ.

Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, ένας Σύρος αξιωματούχος ασφαλείας που βρισκόταν έξω από τη ρωσική αεροπορική βάση Χμέιμιμ στη Λατάκεια δήλωσε στο πρακτορείο ειδήσεων Reuters ότι ένα ρωσικό φορτηγό αεροπλάνο είχε φύγει από τη βάση με προορισμό τη Λιβύη.

• «Αναμένεται να απογειωθούν και άλλα ρωσικά αεροπλάνα τις επόμενες ημέρες», δήλωσε στο Reuters ο αξιωματούχος που βρίσκεται στην πύλη της βάσης, δήλωση την οποία χλεύασε ένας πρώην πρεσβευτής της Λιβύης, ρωτώντας: «Πώς μπορεί ένας αξιωματούχος ασφαλείας που κάθεται μπροστά από τη βάση να γνωρίζει τον προορισμό των πτήσεων;».

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην ανατολική Λιβύη και της συνάντησής του με τον Χάφταρ, ο Ρώσος αναπληρωτής υπουργός Άμυνας Γιουνουσμπέκ Γιεβκέροφ συζητά συνήθως τρόπους συνεργασίας στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας και του εξτρεμισμού, καθώς και την ενίσχυση των κοινών προσπαθειών για την επίτευξη ασφάλειας και σταθερότητας στην περιοχή.

Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ο ιταλικός ιστότοπος Itamil Radar εντόπισε έναν αριθμό ρωσικών στρατιωτικών φορτηγών αεροσκαφών Ilyushin-76TD να πραγματοποιούν εναλλασσόμενες πτήσεις μεταξύ της Ρωσίας και της αεροπορικής βάσης Καντίμ κοντά στη Βεγγάζη.

• Ωστόσο, πολιτικές και στρατιωτικές προσωπικότητες πιστές στην ανατολική Λιβύη αρνήθηκαν να σχολιάσουν τις αναφορές σχετικά με τη μεταφορά ρωσικού υλικού και υπερασπίστηκαν το δικαίωμα του Εθνικού Στρατού, ο οποίος, όπως είπαν, ελέγχει την πλειονότητα του λιβυκού εδάφους, να «συνάπτει στρατιωτικές σχέσεις με οποιαδήποτε χώρα».

Ο Τούρκος ακαδημαϊκός και πολιτικός ερευνητής Μουχανάντ Χαφέζογλου πιστεύει ότι «είναι λογικό για τη Ρωσία να πάει στη Λιβύη για να διατηρήσει την παρουσία της σε θερμά νερά, ειδικά από τη στιγμή που θα διατηρήσει μια συμβολική παρουσία στη Συρία, ειδικά στις ακτές».

Ο ίδιος δήλωσε στο Asharq Al-Awsat ότι η Μόσχα «θα εντείνει αυτή την παρουσία για να αντισταθμίσει την απώλεια της επιρροής της στη Συρία. Αυτό θα έχει άμεσο αντίκτυπο στους παράγοντες του φακέλου της Λιβύης αργότερα, είτε μεταξύ της Τουρκίας, είτε μεταξύ της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών».

• Η Λιβύη είναι διαιρεμένη μεταξύ δύο κυβερνήσεων. Η πρώτη στην Τρίπολη και η δεύτερη στα ανατολικά, με τους Λίβυους να ανησυχούν όλο και περισσότερο για το μέλλον της χώρας τους υπό το φως των πολιτικών αλλαγών και των διεθνών υπολογισμών, τους οποίους θεωρούν ότι παρεμβαίνουν στη Λιβύη με σκοπό να συμβάλουν στη χάραξη του μελλοντικού της χάρτη.

Οι φόβοι αυτοί μεταφράστηκαν ως την πιθανότητα μιας τριμερούς συμφωνίας, η οποία περιλαμβάνει τη Ρωσία να κάνει ένα βήμα πίσω στη Συρία για να κάνει δύο βήματα μπροστά στη Λιβύη, αναλαμβάνοντας τον ρόλο που είχε στη Συρία πριν από μια δεκαετία.

Κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, η Μόσχα συνήθως ζητά να μην αποτελέσει η Λιβύη «αρένα για ξεκαθάρισμα διεθνών λογαριασμών». Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης του Συμβουλίου στα μέσα της εβδομάδας, ο βοηθός αντιπρόσωπος της Ρωσίας στον ΟΗΕ, Ντμίτρι Πολιάνσκι, προειδοποίησε κατά της «διεθνούς παρέμβασης στη Λιβύη», λέγοντας ότι «θα μπορούσε να οδηγήσει σε αρνητικές επιπτώσεις».

• Δεν είναι άγνωστη η επιθυμία της Ρωσίας για παρουσία της στη Λιβύη και τη χρήση της Λιβύης ως αγωγού των επιδιώξεων της στην Αφρική, όμως οι σχέσεις μεταξύ των αρχών της Τρίπολης και της Μόσχας διαταράχθηκαν ξαφνικά και απροσδόκητα στις 12 Δεκεμβρίου, αφού ανακοινώθηκε ότι ένας Ρώσος πολίτης συνελήφθη στη Λιβύη.

Το υπουργείο Εξωτερικών της κυβέρνησης της ενότητας δήλωσε ότι «εμπλέκεται σε δραστηριότητες που βλάπτουν τη δημόσια τάξη και αποσκοπούν στη διαφθορά της λιβυκής νεολαίας, ενώ παράλληλα έχει διασυνδέσεις με ξένες ένοπλες ομάδες που δραστηριοποιούνται στην Αφρική».

Η σύλληψη ώθησε τη ρωσική πρεσβεία στη Λιβύη να προειδοποιήσει τους πολίτες της να μην επισκεφθούν τη Λιβύη, ιδίως το δυτικό τμήμα της χώρας, λέγοντας ότι η στρατιωτική και πολιτική κατάσταση στη χώρα «παραμένει πολύ τεταμένη».