Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ τραυματίστηκε κατά τη διάρκεια των αμερικανο-ισραηλινών επιθέσεων και δεν έχει εμφανιστεί από την έναρξη του πολέμου, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονες εικασίες σχετικά με την κατάστασή του. Την περασμένη Πέμπτη (12/03), η κρατική τηλεόραση μετέδωσε μια δήλωση που αποδόθηκε στον Ιρανό ηγέτη, με σκοπό να διαψεύσει τις φήμες ότι είχε σκοτωθεί ωστόσο, ο ίδιος δεν εμφανίστηκε.

Η βρετανική εφημερίδα Daily Mail επικαλούμενη μέσα ενημέρωσης από το Κουβέιτ αναφέρει ότι η όλη επιχείρηση για τη μεταφορά του τραυματία Χαμενεϊ στη Μόσχα, στήθηκε υπό άκρα μυστικότητα, με τον ίδιο να μεταβιβάζεται σε ρωσικό στρατιωτικό αεροσκάφος.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν ήταν επιτυχημένη και πλέον παραμένει νοσηλευόμενος σε κάποια από τα παλάτια του Πούτιν στη Ρωσία.

«Η τελετή αποχαιρετισμού στον ιμάμη μάρτυρα αναβλήθηκε (…) καθώς αναμενόταν συρροή χωρίς προηγούμενο», ανακοίνωσε η κρατική τηλεόραση, προσθέτοντας ότι η νέα ημερομηνία της κηδείας «θα ανακοινωθεί αργότερα».

Σήμερα το πρωί, είχε ανακοινωθεί ότι τελετή αποχαιρετισμού επρόκειτο να πραγματοποιηθεί απόψε στην Τεχεράνη μπροστά στη σορό του Αλί Χαμεϊνι, που σκοτώθηκε σε ηλικία 86 ετών στη διάρκεια πλήγματος και αναμένεται να ταφεί στην ιερή πόλη Μασχάντ (βορειοανατολικό Ιράν) απ΄όπου καταγόταν.

Σπύρος Σιδέρης

Το Πεκίνο δεν μένει μόνο στην ηθική καταδίκη· διαβάζει την υπόθεση ως δοκιμή για την αξιοπιστία του ΟΗΕ, ως πολλαπλασιαστή αστάθειας για την παγκόσμια οικονομία και –το σημαντικότερο– ως προηγούμενο που μπορεί να επιστρέψει μπούμερανγκ σε έναν κόσμο όπου η πολυπολικότητα προχωρά, αλλά οι θεσμικοί «φραγμοί» παραμένουν ανεπαρκείς.

Η γλώσσα της «νομιμότητας»: κυριαρχία, Χάρτης του ΟΗΕ, μη επέμβαση

Στο πρώτο επίπεδο, η κινεζική αντίδραση αρθρώνεται με τη γλώσσα της κρατικής νομιμότητας. Η κινεζική διπλωματία χαρακτηρίζει τη δολοφονία ηγέτη κυρίαρχου κράτους «βαριά παραβίαση» της κυριαρχίας και της ασφάλειας του Ιράν, σε αντίθεση με τον Χάρτη του ΟΗΕ και τους «βασικούς κανόνες» των διεθνών σχέσεων, ζητώντας άμεσο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων και αποφυγή περαιτέρω κλιμάκωσης. Η επιλογή αυτών των όρων δεν είναι τυπική. Η Κίνα επενδύει συστηματικά στην εικόνα μιας δύναμης που υπερασπίζεται την εδαφική ακεραιότητα και την αρχή της μη επέμβασης, όχι μόνο ως «αρχή», αλλά και ως εργαλείο σταθερότητας σε μια περίοδο όπου η ωμή ισχύς τείνει να υποκαθιστά τις θεσμικές διαδικασίες.

«Χτύπημα εν μέσω διαπραγματεύσεων»: το μήνυμα για τη διπλωματία

Το δεύτερο επίπεδο είναι η πολιτική ανάγνωση του χρόνου και της μεθόδου. Η Global Times επιμένει στο στοιχείο ότι τα πλήγματα έγιναν «εν μέσω» διεργασιών διαπραγμάτευσης ΗΠΑ–Ιράν, με υπαινιγμούς περί σκόπιμης παραπλάνησης της Τεχεράνης.

Από κινεζική σκοπιά, αυτό δεν είναι λεπτομέρεια: πλήττει τη βασική προϋπόθεση κάθε διπλωματίας –την ελάχιστη προβλεψιμότητα– και δημιουργεί κίνητρο για τους κρατικούς δρώντες να επενδύσουν περισσότερο σε αποτροπή και λιγότερο σε διαλόγους, ακριβώς επειδή ο διάλογος εμφανίζεται ως «κάλυμμα» μέχρι να πέσει το επόμενο χτύπημα.

Σε έναν κόσμο όπου η Κίνα διεκδικεί ρόλο «σταθεροποιητή» και –κατά περίπτωση– μεσολαβητή, μια τέτοια εξέλιξη είναι διπλή ζημία: και για τη Μέση Ανατολή και για τη διεθνή αρχιτεκτονική κανόνων που η ίδια επικαλείται.

Αλυσιδωτή κλιμάκωση: Κόλπος, υποδομές, Στενό του Ορμούζ

Το τρίτο επίπεδο είναι η αλυσίδα συνεπειών. Η κινεζική γραμμή δεν περιγράφει απλώς μια επίθεση· περιγράφει έναν μηχανισμό ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Στα κινεζικά κείμενα γίνεται λόγος για απώλειες αμάχων, για διάχυση των «φλογών» σε γειτονικές χώρες του Κόλπου και για κλυδωνισμούς σε κρίσιμες υποδομές και αερομεταφορές.

Κυρίως, υπογραμμίζεται το Στενό του Ορμούζ ως νευραλγικός κόμβος: κάθε αίσθηση «κλεισίματος» ή παρατεταμένης αστάθειας μετατρέπεται αυτομάτως σε παγκόσμιο σοκ για ενεργειακές ροές και αλυσίδες μεταφορών. Εδώ η κινεζική οπτική είναι απολύτως υλική: η Κίνα είναι μεγάλος εισαγωγέας ενέργειας και ενδιαφέρεται πρωτίστως για ασφάλεια εφοδιασμού, χαμηλή μεταβλητότητα και σταθερούς θαλάσσιους διαδρόμους. Άρα, η καταδίκη δεν είναι μόνο αξιακή· είναι και καθαρά συμφεροντολογική, με την ευρεία έννοια της προστασίας της παγκόσμιας οικονομικής σταθερότητας.

Από το «ποιος χτύπησε ποιον» στο «τι σύστημα κανόνων θέλουμε»

Το τέταρτο επίπεδο –και ίσως το πιο πολιτικά αιχμηρό– είναι η προσπάθεια να μεταφερθεί η συζήτηση από το «ποιος χτύπησε ποιον» στο «τι είδους διεθνές σύστημα επιτρέπουμε να εδραιωθεί». Η Global Times παρουσιάζει την επίθεση ως κορύφωση ενός μακρού μοτίβου μονομερών ενεργειών, πολέμων χωρίς την πλήρη κάλυψη του ΟΗΕ, μονομερών κυρώσεων και εξωεδαφικής επιβολής κανόνων.

Η προειδοποίηση είναι κεντρική: αν η πρακτική των «προληπτικών πληγμάτων» γίνει αποδεκτή ως κανονικότητα που παρακάμπτει τον ΟΗΕ και υποκαθιστά τις διαπραγματεύσεις, τότε το μεταπολεμικό πλαίσιο συλλογικής ασφάλειας αδειάζει από περιεχόμενο. Στο κινεζικό λεξιλόγιο, αυτό είναι η διολίσθηση στον νόμο της ζούγκλας: ένα σύστημα όπου η ισχύς βαφτίζεται κανόνας και ο κανόνας γίνεται προαιρετικός.

«Παγκόσμιο παράδειγμα» και Παγκόσμιος Νότος: η κινεζική αφήγηση για την εποχή

Από αυτή τη σκοπιά, η υπόθεση Χαμενεΐ λειτουργεί για το Πεκίνο και ως «παγκόσμιο παράδειγμα». Η επιχειρηματολογία δεν περιορίζεται στη Μέση Ανατολή: το υπόγειο μήνυμα είναι ότι ό,τι γίνεται σήμερα εκεί μπορεί αύριο να επαναληφθεί οπουδήποτε. Και ακριβώς εδώ συναντιέται με τη μεγάλη αφήγηση της Κίνας για την εποχή: η πολυπολικότητα και η «δημοκρατικοποίηση» των διεθνών σχέσεων παρουσιάζονται ως ιστορική τάση, ενώ η ηγεμονική λογική εμφανίζεται ως παρωχημένη και αντιδημοφιλής.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η έμφαση στον Παγκόσμιο Νότο: όσο περισσότερες χώρες νιώθουν ότι μπορούν να είναι «επόμενος στόχος» μιας λογικής ισχύος, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να συσπειρωθούν γύρω από αιτήματα θεσμικών μεταρρυθμίσεων στη διεθνή διακυβέρνηση. Με άλλα λόγια, η κρίση στο Ιράν τροφοδοτεί τη διπλωματική ρητορική της Κίνας περί «αληθινού πολυμερισμού».

Η «μεγάλη σκακιέρα»: περιορισμός ζημιών και φόβος προηγουμένου

Τέλος, υπάρχει και ο παράγοντας της μεγάλης σκακιέρας. Η Κίνα, χωρίς να εμφανίζεται ως προστάτης της Τεχεράνης, δείχνει να ανησυχεί για τη μετατροπή της Ουάσινγκτον σε δύναμη που –εφόσον «κανονικοποιηθεί» η στοχοποίηση ηγετών– παράγει διαρκώς νέες εστίες κρίσης, αυξάνοντας τις πιθανότητες ευρύτερων αντιποίνων και αλυσιδωτών πολέμων. Η επιμονή σε άμεση αποκλιμάκωση και σε πολιτικούς διαύλους εντάσσεται σε μια λογική «περιορισμού ζημιών» σε περιβάλλον όπου η κλιμάκωση μπορεί να ξεπεράσει τους αρχικούς σχεδιασμούς των εμπλεκομένων.

Το μήνυμα του Πεκίνου προς τη διεθνή κοινότητα

Συμπερασματικά, η κινεζική οπτική για την επίθεση ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν και τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ δεν είναι απλώς «αντι-αμερικανική» ρητορική. Είναι μια συνεκτική αφήγηση που δένει μαζί κυριαρχία, ΟΗΕ, αποκλιμάκωση, ενεργειακή ασφάλεια και θεσμική μεταρρύθμιση: ένα κάδρο που καλεί τη διεθνή κοινότητα να πάρει πιο καθαρή θέση απέναντι στον νόμο της ζούγκλας, ακριβώς επειδή –κατά το Πεκίνο– η ανοχή στο προηγούμενο σήμερα μπορεί να γίνει ο κανόνας του φόβου αύριο.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα των ΝΥΤ, «από τις αρχές Ιανουαρίου, καθώς το Ιράν από τη μια είχε να αντιμετωπίσει τις διαδηλώσεις στην Τεχεράνη και άλλες πόλεις και αφετέρου είχε την απειλή επιθέσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο ανώτατος ηγέτης της χώρας, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στράφηκε σε έναν έμπιστο και πιστό υπολοχαγό για να οδηγήσει τη χώρα: τον Αλί Λαριτζάνι, τον ανώτατο αξιωματούχο εθνικής ασφάλειας της χώρας. Έκτοτε, ο κ. Λαριτζάνι, ο 67χρονος βετεράνος πολιτικός, πρώην διοικητής του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης και νυν επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, διοικεί ουσιαστικά τη χώρα. Η άνοδός του έχει παραγκωνίσει τον πρόεδρο Μασούντ Πεζέσκιάν, έναν καρδιοχειρουργό που έγινε πολιτικός, ο οποίος αντιμετώπισε μια δύσκολη χρονιά στην εξουσία και συνεχίζει να δηλώνει δημοσίως ότι “είμαι γιατρός, όχι πολιτικός” και ότι κανείς δεν πρέπει να περιμένει από αυτόν να λύσει τα πολυάριθμα προβλήματα του Ιράν».

Αυτή η περιγραφή της ανόδου του κ. Λαριτζάνι και των αποφάσεων και διαβουλεύσεων της ηγεσίας του Ιράν, ενόψει της απειλής πολέμου από την κυβέρνηση Τραμπ, βασίζεται σε συνεντεύξεις με έξι ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους, ένας εκ των οποίων συνδέεται με το γραφείο του κ. Χαμενεΐ, τρία μέλη της Επαναστατικής Φρουράς, δύο πρώην Ιρανούς διπλωμάτες και αναφορές από τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης. Οι αξιωματούχοι και τα μέλη της Φρουράς μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, προκειμένου να συζητήσουν με ειλικρίνεια εσωτερικά κυβερνητικά θέματα.

Επικαλούμενοι έξι ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους – ανάμεσά τους τρία μέλη των Φρουρών της Επανάστασης – οι ΝΥΤ σημειώνουν ότι ο Λαριτζάνι «ήταν υπεύθυνος για την καταστολή των πρόσφατων διαδηλώσεων ενώ επί του παρόντος συνεργάζεται με ισχυρούς συμμάχους όπως η Ρωσία και περιφερειακούς παράγοντες όπως το Κατάρ και το Ομάν και επιβλέπει τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον. Επίσης, καταρτίζει σχέδια για τη διαχείριση της χώρας κατά τη διάρκεια ενός πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες».

«Είμαστε έτοιμοι στη χώρα μας», δήλωσε ο Λαριτζάνι σε συνέντευξή του στο Al Jazeera κατά την επίσκεψή του στο Κατάρ. «Είμαστε σίγουρα πιο ισχυροί από πριν, έχουμε προετοιμαστεί τους τελευταίους επτά, οκτώ μήνες, εντοπίσαμε τις αδυναμίες μας και τις διορθώσαμε. Δεν επιδιώκουμε τον πόλεμο και δεν θα ξεκινήσουμε τον πόλεμο. Αλλά αν μας τον επιβάλουν, θα ανταποκριθούμε».

Σχέδια επιβίωσης

Σύμφωνα με το δημοσίευμα της αμερικανικής εφημερίδας «ο Χαμενεΐ έχει δώσει εντολή στον Λαριτζάνι και σε μια χούφτα άλλων στενών πολιτικών και στρατιωτικών συνεργατών του να διασφαλίσουν ότι η Ισλαμική Δημοκρατία θα επιβιώσει όχι μόνο από τις αμερικανικές και ισραηλινές βόμβες, αλλά και από οποιαδήποτε απόπειρα δολοφονίας των κορυφαίων ηγετών της, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του κ. Χαμενεΐ».

Κατά τις πηγές που επικαλούνται οι New York Times, ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έχει εκδώσει μια σειρά οδηγιών: «Έχει ορίσει τέσσερα επίπεδα διαδοχής για κάθε στρατιωτική διοίκηση και κυβερνητικό ρόλο που ορίζει προσωπικά. Έχει επίσης ζητήσει από όλους όσους κατέχουν ηγετικές θέσεις να ορίσουν έως και τέσσερις αντικαταστάτες και έχει αναθέσει ευθύνες σε έναν στενό κύκλο εμπιστευτικών προσώπων για τη λήψη αποφάσεων σε περίπτωση που διακοπεί η επικοινωνία μαζί του ή σκοτωθεί».

Κάτι παρόμοιο είχε γίνει και στον πόλεμο των 12 ημερών με το Ισραήλ όταν τότε ο Χαμενεΐ είχε ονοματίσει τρεις υποψήφιους που θα μπορούσαν να τον διαδεχθούν με τον Λαριζανί να μην είναι ένας από αυτούς καθώς καθώς δεν είναι ανώτερος σιίτης κληρικός — βασική προϋπόθεση για οποιονδήποτε διάδοχο.

Ωστόσο, όπως σημειώνεται στο δημοσίευμα, ο Λαριτζάνι ανήκει στον στενό κύκλο εμπιστοσύνης του Χαμενεΐ, ο οποίος περιλαμβάνει τον κορυφαίο στρατιωτικό σύμβουλό του και πρώην αρχηγό των Φρουρών της Επανάστασης, υποστράτηγο Γιαχιά Ραχίμ Σαφάβι, τον Ταξίαρχο Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρώην διοικητή της Φρουράς και νυν πρόεδρο του Κοινοβουλίου, τον οποίο ο κ. Χαμενεΐ έχει ορίσει ως de facto αναπληρωτή του για τη διοίκηση των ενόπλων δυνάμεων κατά τη διάρκεια του πολέμου, και τον αρχηγό του επιτελείου του, τον κληρικό Αλί Ασγκάρ Χετζαζί

«Ο Χαμενεΐ αντιμετωπίζει την πραγματικότητα που έχει μπροστά του», δήλωσε ο Βάλι Νασρ, εμπειρογνώμονας για το Ιράν στο Johns Hopkins School of Advanced International Studies. «Περιμένει να γίνει μάρτυρας και σκέφτεται ότι αυτό είναι το σύστημά του και η κληρονομιά του, και θα παραμείνει μέχρι το τέλος. Διανέμει την εξουσία και προετοιμάζει το κράτος για το επόμενο μεγάλο γεγονός, τόσο τη διαδοχή όσο και τον πόλεμο, γνωρίζοντας ότι η διαδοχή μπορεί να είναι συνέπεια του πολέμου».

Οι στρατιωτικές κινήσεις

Το Ιράν λειτουργεί με βάση το σενάριο ότι οι στρατιωτικές επιθέσεις των ΗΠΑ είναι αναπόφευκτες και επικείμενες, ακόμη και αν οι δύο πλευρές συνεχίζουν να διαπραγματεύονται διπλωματικά για μια πυρηνική συμφωνία, με τους Ιρανούς αξιωματούχους να επισημαίνουν ότι η Τεχεράνη έχει θέσει όλες τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις σε κατάσταση υψηλής ετοιμότητας και προετοιμάζεται να αντισταθεί σθεναρά.

Στο πλαίσιο αυτό η χώρα φέρεται να τοποθετεί εκτοξευτές βαλλιστικών πυραύλων κατά μήκος των δυτικών συνόρων της με το Ιράκ — αρκετά κοντά για να χτυπήσει το Ισραήλ — και κατά μήκος των νότιων ακτών της στον Περσικό Κόλπο, εντός της εμβέλειας των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων και άλλων στόχων στην περιοχή.

Παράλληλα σε περίπτωση πολέμου, οι ειδικές δυνάμεις της αστυνομίας, οι πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών και τα τάγματα της πολιτικής πολιτοφυλακής Basij, θυγατρική των Φρουρών, θα αναπτυχθούν στους δρόμους των μεγάλων πόλεων, θα εγκαταστήσουν στη συνέχεια σημεία ελέγχου για να προλάβουν εσωτερικές αναταραχές και να αναζητήσουν πράκτορες που συνδέονται με ξένες μυστικές υπηρεσίες.

Η αλλαγή ηγεσίας

Ωστόσο, η ιρανική ηγεσία δεν προετοιμάζεται μόνο στρατιωτικά αλλά σχεδιάζει και τη δική της πολιτική επιβίωση. Αυτές οι συζητήσεις, όπως περιγράφονται από τους αξιωματούχους που μίλησαν στους New York Times, αφορούν μια σειρά θεμάτων, όπως το ποιος θα διαχειριστεί τη χώρα αν ο Χαμενεΐ και οι ανώτεροι αξιωματούχοι σκοτωθούν, και ποιος θα μπορούσε να είναι ο «Ντέλσι του Ιράν» — μια αναφορά στη Ντέλσι Ροντρίγκες, την αντιπρόεδρο της Βενεζουέλας που συνήψε συμφωνία με την κυβέρνηση Τραμπ για να διοικήσει τη χώρα μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο.

Στην κορυφή αυτή της λίστας φέρεται να είναι ο Λαριτζάνι, ακολουθεί ο στρατηγός Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του Κοινοβουλίου ενώ στη λίστα βρίσκεται και το όνομα του πρώην πρόεδρου του Ιράν Χασάν Ρουχανί, ο οποίος έχει σε μεγάλο βαθμό απομακρυνθεί από τον κύκλο του Χαμενεΐ. Το σκεπτικό πίσω από αυτά τα ονόματα είναι ότι έχουν ιστορικό που θα περιορίσουν τις αντιδράσεις από τους Ιρανούς είτε αυτές αφορούν κατηγορίες για οικονομική διαφθορά είτε για συνενοχή στις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με δυτικές εκτιμήσεις και διαρροές πληροφοριών, παρά τις απώλειες που υπέστη το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα κατά τη σύγκρουση με το Ισραήλ τον Ιούνιο, η βασική υποδομή παραμένει λειτουργική.

Μάλιστα, σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή φέρονται να προειδοποιούν ότι η πυραυλική ισχύς του Ιράν δεν έχει αποδυναμωθεί στον βαθμό που εκτιμούσε αρχικά η Ουάσινγκτον. Αντίθετα, η Τεχεράνη φαίνεται να έχει ανασυγκροτήσει κρίσιμες μονάδες, ειδικά σε ορεινές και δυσπρόσιτες περιοχές, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε προληπτική στρατιωτική εξουδετέρωση.

Ο πρώην Ιρανός διπλωμάτης Αμίρ Μουσαβί υποστηρίζει ότι μετά τον πόλεμο του Ιουνίου, το Ιράν αύξησε την παραγωγή πυραύλων, αξιοποιώντας φυσικά οχυρά και υπόγειες εγκαταστάσεις. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Αμερικανός αναλυτής Ντέιβιντ Ντε Ρος προειδοποιεί ότι η Τεχεράνη διαθέτει μεγαλύτερο αριθμό επιθετικών πυραύλων από τα συστήματα αεράμυνας των κρατών του Κόλπου, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε «κορεσμό» των αμυντικών μηχανισμών σε περίπτωση μαζικής επίθεσης.

• Το μήνυμα που φέρεται να έχει στείλει η ιρανική ηγεσία στους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ είναι σαφές: σε μια νέα κρίση, η απάντηση δεν θα είναι «συμβολική», αλλά θα στοχεύει απευθείας αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο, όπου σταθμεύουν δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες. Πρόκειται για μια μορφή στρατηγικής αποτροπής, που επιχειρεί να μεταφέρει το κόστος της σύγκρουσης στο εσωτερικό του αμερικανικού στρατιωτικού σχεδιασμού.

Παράλληλα όμως με την κλιμάκωση, καταγράφεται και ένα παρασκηνιακό διπλωματικό άνοιγμα. Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες για διαπραγματεύσεις με το Ιράν, ενώ ανώτατοι Αμερικανοί αξιωματούχοι αποκάλυψαν πως έχουν σταλεί μηνύματα στην Τεχεράνη μέσω πολλαπλών διαύλων. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί εμφανίστηκε επίσης αισιόδοξος για την πιθανότητα συμφωνίας, αν και παραδέχθηκε ότι η εμπιστοσύνη προς την Ουάσινγκτον παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.

• Σύμφωνα με περιφερειακές πηγές, Τουρκία, Αίγυπτος και Κατάρ εργάζονται για τη διοργάνωση μιας ενδεχόμενης συνάντησης στην Άγκυρα, με τη συμμετοχή του απεσταλμένου του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ και ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων, σε μια προσπάθεια αποτροπής γενικευμένου πολέμου. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι επαφές του πρωθυπουργού του Κατάρ Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν αλ Θάνι με τον Ιρανό αξιωματούχο ασφαλείας Αλί Λαριτζανί, αλλά και η τηλεφωνική επικοινωνία του Αιγύπτιου προέδρου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι με τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν.

Ωστόσο, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν Αλί Χαμενεΐ διατηρεί σκληρή ρητορική, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση θα μετατραπεί σε περιφερειακό πόλεμο, ενώ κατηγόρησε την Ουάσιγκτον ότι επιδιώκει τον έλεγχο των ιρανικών πόρων. Η διπλή αυτή εικόνα — σκληρή αποτροπή στο στρατιωτικό πεδίο και ελεγχόμενα ανοίγματα στο διπλωματικό — αποτυπώνει την εσωτερική στρατηγική ισορροπία της Τεχεράνης.

Στο επίκεντρο όλων αυτών βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα στον κόσμο. Από εκεί διέρχονται καθημερινά περίπου 21 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, δηλαδή πάνω από το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης, καθώς και αντίστοιχο ποσοστό του υγροποιημένου φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές του πετρελαίου ακόμη και πάνω από τα 200 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας παγκόσμιο ενεργειακό σοκ.

• Αν και το Ιράν εξαρτάται και το ίδιο από το Στενό του Ορμούζ για τις εξαγωγές του, διαθέτει μέσα για να το μετατρέψει σε εργαλείο πίεσης: θαλάσσιες νάρκες, ταχύπλοα σκάφη, πυραύλους, μη επανδρωμένα συστήματα και τεχνολογίες ηλεκτρονικού πολέμου. Στο παρελθόν, η Τεχεράνη έχει ήδη επιδείξει αυτή την ικανότητα με επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και κατασχέσεις εμπορικών πλοίων.

Έτσι, το Στενό του Ορμούζ λειτουργεί ως γεωοικονομικό όπλο, μεταφέροντας την αντιπαράθεση από το στρατιωτικό επίπεδο στην καρδιά της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας. Σε αυτό το περιβάλλον, οι περιφερειακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, αν και επιθυμούν τη σταδιακή αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος, φοβούνται ένα «αιφνίδιο και βίαιο» σενάριο κατάρρευσης που θα οδηγήσει σε ανεξέλεγκτο χάος.

Η σημερινή κρίση δεν είναι απλώς μια σύγκρουση ισχύος, αλλά ένα σύνθετο παιχνίδι αποτροπής, διαπραγμάτευσης και οικονομικής αλληλεξάρτησης. Και όσο το Ιράν διατηρεί την ικανότητα να πλήξει τόσο στρατιωτικούς στόχους όσο και την παγκόσμια ενεργειακή ροή, η Ουάσινγκτον καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην πίεση και τη διπλωματία, γνωρίζοντας ότι μια λανθασμένη κίνηση μπορεί να μετατρέψει μια περιφερειακή κρίση σε παγκόσμιο σοκ.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ φέρεται να έδωσε διαταγή στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας να τερματίσει τις κινητοποιήσεις στις 9 Ιανουαρίου, επιτρέποντας στις δυνάμεις ασφαλείας να χρησιμοποιήσουν «όλα τα απαραίτητα μέσα». Αξιωματούχοι με γνώση των εξελίξεων υποστηρίζουν ότι οι δυνάμεις που αναπτύχθηκαν στους δρόμους έλαβαν εντολή να ανοίγουν πυρ με θανατηφόρα πρόθεση.

Παρά τους αυστηρούς περιορισμούς στην πρόσβαση στο διαδίκτυο και τον έλεγχο της πληροφόρησης, οπτικό υλικό από τις πρώτες ημέρες του Ιανουαρίου δείχνει ένοπλες δυνάμεις του καθεστώτος να πυροβολούν διαδηλωτές σε τουλάχιστον 19 πόλεις και σε πολλές γειτονιές της Τεχεράνης. Τα πλάνα έχουν επαληθευτεί και αποτυπώνουν σκηνές ακραίας βίας, με πυρά να εκτοξεύονται εναντίον άοπλων πολιτών.

Διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για σφαγή που οργανώθηκε από το κράτος, επισημαίνοντας ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά υπέρμετρης καταστολής, αλλά για συστηματική και στοχευμένη χρήση θανατηφόρας βίας. Όπως τονίζεται, οι πυροβολισμοί γίνονταν συχνά πισώπλατα, ενώ καταγράφονται και εκτεταμένοι ξυλοδαρμοί στους δρόμους.

Δεκάδες διαδηλωτές, συγγενείς θυμάτων και αυτόπτες μάρτυρες περιέγραψαν σκηνές τρόμου, μιλώντας υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω φόβου αντιποίνων. Μαζικές συλλήψεις, γεμάτα νεκροτομεία και αυτοσχέδιες μεταφορές τραυματιών χαρακτηρίζουν το σκηνικό που περιγράφεται.

Ιδιαίτερα συγκλονιστικές είναι οι μαρτυρίες από την Τεχεράνη. Συγγενής 45χρονης γυναίκας που σκοτώθηκε στη γειτονιά Σαντεγκιγιέ δήλωσε ότι το θύμα δέχθηκε σφαίρα στον λαιμό και άφησε την τελευταία της πνοή στα χέρια του συζύγου της. Όπως περιέγραψε, εκείνος μετέφερε το σώμα της για περισσότερο από μία ώρα μέχρι να βρει τρόπο να τη μεταφέρει στο νοσοκομείο, όπου διαπιστώθηκε ο θάνατός της.

Άλλη γυναίκα, σχεδιάστρια στο επάγγελμα, ανέφερε ότι βρέθηκε αντιμέτωπη με παραστρατιωτικές δυνάμεις στο κέντρο της Τεχεράνης, όταν ο σύζυγός της πυροβολήθηκε στη μέση. Όπως είπε, ένας από τους ενόπλους την απείλησε ότι θα τη σκοτώσει, αλλά δεν είχε πλέον σφαίρες.

Σε βίντεο φαίνονται ένοπλοι να πυροβολούν από ταράτσες αστυνομικών κτιρίων, ενώ ακούγονται συνθήματα κατά του ανώτατου ηγέτη. Άλλα πλάνα δείχνουν εκτεταμένη χρήση δακρυγόνων, βίαιες επιθέσεις με γκλομπς και πτώματα διαδηλωτών να παραμένουν στο οδόστρωμα.

Ιατρικό προσωπικό περιγράφει εικόνες χάους στα νοσοκομεία. Νοσηλεύτρια παρομοίασε μεγάλο νοσοκομείο της Τεχεράνης με ζώνη πολέμου, ενώ γιατροί ανέφεραν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις δέχονταν δεκάδες τραυματίες από πυροβολισμούς μέσα σε μία ώρα. Σε επαρχιακές περιοχές, γιατροί φέρεται να έστησαν πρόχειρες μονάδες περίθαλψης, καθώς οι τραυματίες φοβούνταν να μεταβούν σε δημόσια νοσοκομεία.

Ο ακριβής αριθμός των νεκρών παραμένει άγνωστος. Επίσημες επιβεβαιώσεις κάνουν λόγο για χιλιάδες θανάτους, ενώ άλλες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό σε δεκάδες χιλιάδες, βασιζόμενες σε στοιχεία από ιατρικό προσωπικό, οικογένειες θυμάτων και τοπικές πηγές. Παράλληλα, αναφέρονται και περιπτώσεις εκτελέσεων, ακόμη και τραυματιών που φέρεται να δέχθηκαν θανατηφόρα πυρά μέσα σε νοσοκομεία.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη μιας από τις πιο αιματηρές καταστολές διαδηλώσεων στη σύγχρονη ιστορία του Ιράν, με διεθνείς παρατηρητές να μιλούν για γεγονότα χωρίς προηγούμενο, τόσο ως προς την έκταση όσο και ως προς τη βιαιότητα.

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδει η αντιπολιτευόμενη ιστοσελίδα Iran International, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, φέρεται να έχει μεταφερθεί σε οχυρωμένο καταφύγιο στην Τεχεράνη, ενόψει του αυξημένου κινδύνου επίθεσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το δημοσίευμα συνδέει την εξέλιξη αυτή με τη μετακίνηση σημαντικών αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή, αλλά και με τις έντονες εσωτερικές αναταραχές στο Ιράν μετά τη βίαιη καταστολή διαδηλώσεων νωρίτερα μέσα στον μήνα.

Σε καταφύγιο ο Χαμενεΐ

Όπως αναφέρεται, η απόφαση για τη μεταφορά του Χαμενεΐ ελήφθη μετά από εκτιμήσεις ανώτερων αξιωματούχων ότι ο κίνδυνος αμερικανικού πλήγματος έχει αυξηθεί σημαντικά. Το καταφύγιο περιγράφεται ως ιδιαίτερα ενισχυμένο, με δίκτυο διασυνδεδεμένων υπόγειων τούνελ, σχεδιασμένο να αντέχει σε αεροπορικές επιθέσεις.

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο τρίτος γιος του, Μασούντ Χαμενεΐ, έχει αναλάβει τις καθημερινές λειτουργίες του γραφείου του ανώτατου ηγέτη και λειτουργεί ως βασικός δίαυλος επικοινωνίας με την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας.

«Ολοκληρωτικός πόλεμος» η απάντηση του Ιράν

Σε αυτό το τεταμένο περιβάλλον, η Τεχεράνη στέλνει σκληρά μηνύματα αποτροπής. Ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος, μιλώντας στο πρακτορείο Reuters, προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε επίθεση από τις ΗΠΑ θα αντιμετωπιστεί ως πράξη ολοκληρωτικού πολέμου.

«Κάθε επίθεση, είτε περιορισμένη είτε ευρείας κλίμακας, θα θεωρηθεί ολοκληρωτικός πόλεμος και θα απαντήσουμε με τον πιο σκληρό τρόπο», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Όπως πρόσθεσε, ενόψει της άφιξης αμερικανικού αεροπλανοφόρου και άλλων πολεμικών πλοίων στην περιοχή τις επόμενες ημέρες, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται σε κατάσταση αυξημένου συναγερμού.

«Ελπίζουμε ότι αυτή η στρατιωτική ενίσχυση δεν στοχεύει σε πραγματική σύγκρουση, όμως είμαστε προετοιμασμένοι για το χειρότερο σενάριο», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι όλες οι μονάδες βρίσκονται σε πλήρη επιφυλακή.

Αεροπλανοφόρο και αντιτορπιλικά κινούνται προς την περιοχή

Η ανησυχία ενισχύεται περαιτέρω από τη μετακίνηση ισχυρών αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln και η ομάδα κρούσης του διέσχισαν πριν από δύο ημέρες το στενό της Μαλάκκας, μεταξύ Μαλαισίας και Ινδονησίας, και βρίσκονται πλέον στον Ινδικό Ωκεανό, χωρίς να διευκρινίζεται ο τελικός τους προορισμός.

Το αεροπλανοφόρο συνοδεύεται από τρία αντιτορπιλικά κλάσης Arleigh Burke — USS Spruance, USS Michael Murphy και USS Frank E. Petersen Jr. — με δυνατότητα μεταφοράς πυραύλων Tomahawk, ενώ η αεροπορική του πτέρυγα περιλαμβάνει μαχητικά αεροσκάφη F-35C.

Σε δηλώσεις του κατά τη διάρκεια πτήσης προς το Νταβός για το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε αναφέρει: «Έχουμε πολλά πλοία που κινούνται προς αυτήν την κατεύθυνση για κάθε ενδεχόμενο. Προτιμώ να μη συμβεί τίποτα, αλλά τους παρακολουθούμε πολύ στενά».

Υπενθυμίζεται ότι κατά τη διάρκεια των πρόσφατων διαδηλώσεων στο Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε προειδοποιήσει ανοιχτά την Τεχεράνη, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να παρέμβουν αν κριθεί απαραίτητο.

Μαζικές ακυρώσεις πτήσεων

Την ίδια ώρα, την ένταση στην περιοχή αποτυπώνουν και οι μαζικές ακυρώσεις και αναστολές πτήσεων από μεγάλες ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες.

Lufthansa, Air France, Sky και KLM έχουν αναστείλει δρομολόγια προς το Ισραήλ, αλλά και προς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σαουδική Αραβία, επικαλούμενες τη ραγδαία επιδείνωση της κατάστασης ασφαλείας.

Οι εξελίξεις συνθέτουν ένα σκηνικό υψηλής γεωπολιτικής έντασης, με τη διεθνή κοινότητα να παρακολουθεί με ανησυχία τις κινήσεις Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, καθώς το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης σύγκρουσης μοιάζει πλέον πιο κοντά από ποτέ.

Σύμφωνα με ιρανικό πρακτορείο της αντιπολίτευσης, ο Μασούντ Χαμενεΐ, ο τρίτος γιος του αγιατολάχ, έχει αναλάβει τη διαχείριση των καθημερινών αρμοδιοτήτων του ανώτατου ηγέτη και χρησιμεύει ως ο κύριος δίαυλος επικοινωνίας με τις εκτελεστικές εξουσίες της κυβέρνησης του καθεστώτος.

Η ιρανική εκτίμηση ότι μια αμερικανική επίθεση έχει γίνει πιο πιθανή έρχεται μετά τη δήλωση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ την Παρασκευή ότι αμερικανικά αεροπλανοφόρα βρίσκονται καθ’ οδόν προς τον Περσικό Κόλπο, αναφέρει η Jerusalem Post.

Ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν «λαμβάνει ασφάλεια, αλλά δεν κρύβεται σε κάποιο καταφύγιο», δήλωσε ο γενικός πρόξενος της χώρας στη Βομβάη.

Μιλώντας αποκλειστικά στο NDTV το Σάββατο, ο Γενικός Πρόξενος του Ιράν, Saeid Reza Mosayeb Motlagh, δήλωσε ότι ξένες υπηρεσίες πληροφοριών  έχουν  υποκινήσει τις διαμαρτυρίες στη χώρα του και ότι το Ιράν και η Ινδία προσπαθούν να συνεχίσουν τη συνεργασία τους παρά την απειλή κυρώσεων. 

«Όπως γνωρίζετε, έχουν γίνει προσπάθειες να παρουσιαστεί ότι το Ιράν αντιμετωπίζει μια εσωτερική κρίση. Πρέπει να πω ότι οι δυνάμεις ασφαλείας επέδειξαν ευελιξία και αυτοσυγκράτηση απέναντι στους διαδηλωτές μέχρι μια ημερομηνία-ορόσημο, η οποία πιστεύω ότι ήταν η Πέμπτη (8 Ιανουαρίου) ή η Παρασκευή», δήλωσε ο διπλωμάτης.

Συγκεκριμένα, μέσω ανάρτησής του στο X, εξέφρασε την άποψη ότι ο Χαμενεΐ θα πρέπει να «σηκώνει τα μάτια του στον ουρανό» όταν βγαίνει από το καταφύγιό του και «να ακούει προσεκτικά κάθε θρόισμα», αναφερόμενος προφανώς στη δραστηριότητα ισραηλινών drones.

Η δήλωση του Κάτζ έγινε ως απάντηση σε γραφικό που φέρεται να διανεμήθηκε από την Τεχεράνη, το οποίο απεικονίζει Ισραηλινούς αξιωματούχους ως στόχους δολοφονίας, περιλαμβανομένου του «υπουργού Τρομοκρατίας Ισραέλ Κάτς». Το γραφικό φαίνεται να αποτελεί παραλλαγή ισραηλινού γραφικού που χρησιμοποιήθηκε για να ανακοινωθούν οι δολοφονίες Ιρανών αξιωματούχων κατά τη διάρκεια του πολέμου. Δεν είναι σαφές από πού προήλθε ή πόσο ευρέως διαδόθηκε πριν το αναδημοσιεύσει ο Κάτς.

«Αν ήταν στο στόχαστρό μας, θα τον είχαμε εξοντώσει», δήλωσε ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ. Πρόσθεσε δε: «Θέλαμε να εξοντώσουμε τον Χαμενεΐ, αλλά δεν υπήρχε επιχειρησιακή ευκαιρία».

Όταν ρωτήθηκε αν το Ισραήλ είχε ζητήσει την έγκριση των ΗΠΑ για μια τέτοια ενέργεια, ο Κατζ απάντησε: «Δεν χρειαζόμαστε άδεια για τέτοια πράγματα».