Θεόκριτος Αργυριάδης

Ο λαός ήθελε έναν ισχυρό ηγέτη. Ήθελε έναν ισχυρό ηγέτη που θα ήταν διατεθειμένος να σπάσει κανόνες. Ο Χίτλερ λοιπόν. Ο μοχθηρός ηγέτης των ναζιστών που σκόρπισε τον θάνατο, στην ανάγκη του να νιώσει δυνατός. Ένας ανθρωπάκος, γεμάτος ανασφάλειες αλλά και τόσο πανούργος που έγινε δικτάτορας με την βούλα του συντάγματος και τον νόμων. Με εκλογές, χωρίς αιματοχυσία, ανέλαβε τα ηνία της Γερμανίας και έμελλε να γράψει με μελανό χρώμα τις σελίδες της ιστορίας.

Το υπόβαθρο που ανέβασε τον Χίτλερ στην εξουσία

Μετά την επιστροφή του ως τραυματίας βετεράνος από τον καταστροφικό πόλεμο των χαρακωμάτων του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Χίτλερ και άλλοι πατριώτες Γερμανοί αισθάνθηκαν εξοργισμένοι και ταπεινωμένοι από τους αυστηρούς όρους της Συνθήκης των Βερσαλλιών, την οποία οι Σύμμαχοι υποχρέωσαν την νέα γερμανική κυβέρνηση, τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, να αποδεχτεί μαζί με την υποχρέωση να πληρώσει 33 δισεκατομμύρια δολάρια ως αποζημιώσεις πολέμου.

Η Γερμανία επίσης αναγκάστηκε να παραχωρήσει τις πολύτιμες αποικίες της και να παραδώσει εδάφη αξίας στη Γαλλία και την Πολωνία. Ο γερμανικός στρατός συρρικνώθηκε δραστικά και η χώρα απαγορεύτηκε να έχει υποβρύχια ή αεροπορία. «Θα στύψουμε το γερμανικό λεμόνι μέχρι να τσιρίξουν οι σπόροι!» εξήγησε ένας Βρετανός αξιωματούχος.

Η πληρωμή των καταστρεπτικών αποζημιώσεων αποσταθεροποίησε την οικονομία, προκαλώντας καταστρεπτικό πληθωρισμό. Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1923, τέσσερα δισεκατομμύρια γερμανικές μάρκες ισοδυναμούσαν με ένα αμερικανικό δολάριο. Οι καταναλωτές χρειάζονταν μια καρότσα για να μεταφέρουν αρκετά χαρτονομίσματα για να αγοράσουν μια φραντζόλα ψωμί.

Ο Χίτλερ, ένας συναρπαστικός δημόσιος ομιλητής, απευθύνθηκε σε πολιτικές συγκεντρώσεις στο Μόναχο καλώντας για μια νέα γερμανική τάξη που θα αντικαθιστούσε τη δημοκρατική κυβέρνηση που θεωρούσε ανίκανη και αναποτελεσματική. Αυτή η Νέα Τάξη ξεχώριζε από ένα αυταρχικό πολιτικό σύστημα βασισμένο σε μια δομή ηγεσίας, όπου η εξουσία ασκούνταν από έναν υπέρτατο εθνικό ηγέτη.

Στη νέα Γερμανία, όλοι οι πολίτες θα υπηρετούσαν ανιδιοτελώς το κράτος, ή Volk (Έθνος), η δημοκρατία θα καταργούνταν και τα ατομικά δικαιώματα θα θυσιάζονταν για το καλό του κράτους του Φύρερ. Ο τελικός στόχος του Ναζιστικού Κόμματος ήταν να καταλάβει την εξουσία μέσω του κοινοβουλευτικού συστήματος της Γερμανίας, να εγκαθιδρύσει τον Χίτλερ ως δικτάτορα και να δημιουργήσει μια κοινότητα φυλετικά καθαρών Γερμανών, πιστών στον Φύρερ τους, που θα τους οδηγούσε σε μια εκστρατεία φυλετικού καθαρισμού και παγκόσμιας κατάκτησης.

Ο Χίτλερ απέδωσε την αδυναμία της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης στην επιρροή των Εβραίων και των κομμουνιστικών μειονοτήτων της Γερμανίας, τους οποίους ισχυριζόταν ότι προσπαθούσαν να καταλάβουν τη χώρα. “Υπάρχουν μόνο δύο δυνατότητες,” είπε σε ένα ακροατήριο στο Μόναχο το 1922. “Είτε η νίκη της Άριας φυλής, είτε η εξόντωση της Άριας φυλής και η νίκη του Εβραίου“. Ο νεαρός Χίτλερ έβλεπε την ιστορία ως μια διαδικασία φυλετικού αγώνα, με την ισχυρότερη φυλή—τη φυλή των Άριων—να επικρατεί τελικά με τη δύναμη των όπλων. “Η ανθρωπότητα έχει μεγαλουργήσει στον αιώνιο πόλεμο,” έγραψε ο Χίτλερ. “Θα εκφυλιστεί στην αιώνια ειρήνη.”

Οι Εβραίοι αντιπροσώπευαν για τους Ναζί ό,τι θεωρούσαν αηδιαστικό:

• τον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό (ο οποίος, κατά τους Ναζί, ελέγχονταν από ισχυρούς Εβραίους χρηματιστές),
• τον διεθνισμό του κομμουνισμού (ο Καρλ Μαρξ ήταν Γερμανός Εβραίος και η ηγεσία του Γερμανικού Κομμουνιστικού Κόμματος ήταν σε μεγάλο βαθμό Εβραϊκή),
• και τα σύγχρονα πολιτιστικά κινήματα όπως η ψυχανάλυση και η μουσική swing.

Ο Χίτλερ ήταν ο ιδεολόγος καθώς και ο κύριος οργανωτής του Ναζιστικού Κόμματος. Μέχρι το 1921, το κόμμα είχε μια εφημερίδα, μια επίσημη σημαία και έναν ιδιωτικό στρατό – τους Sturmabteilung (ελληνικά: Τάγματα Εφοδού) – που αποτελούνταν σε μεγάλο βαθμό από άνεργους και απογοητευμένους βετεράνους του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μέχρι το 1923, τα Τάγματα Εφόδου είχαν αυξηθεί σε 15.000 άνδρες και είχαν πρόσβαση σε κρυφές αποθήκες όπλων. Εκείνο το έτος, ο Χίτλερ και ο ήρωας του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, στρατηγός Έριχ Λούντεντορφ, προσπάθησαν να ανατρέψουν την εκλεγμένη περιφερειακή κυβέρνηση της Βαυαρίας με ένα πραξικόπημα γνωστό ως Putsch στο Beer Hall.

Ο γερμανικός στρατός συνέτριψε την εξέγερση και ο Χίτλερ πέρασε ένα χρόνο στη φυλακή – σε χαλαρό περιορισμό. Μετά την απελευθέρωση από τη φυλακή, ο Χίτλερ υποσχέθηκε να εργαστεί εντός του κοινοβουλευτικού συστήματος για να αποφύγει την επανάληψη του οπισθοδρομικού πλήγματος στο Beer Hall. Στη δεκαετία του 1920, ωστόσο, το Ναζιστικό Κόμμα ήταν ακόμα μια περιθωριακή ομάδα υπερεξτρεμιστών με μικρή πολιτική δύναμη. Έλαβε μόνο το 2,6% των ψήφων στις εκλογές του Ράιχσταγκ του 1928.

Όμως η παγκόσμια οικονομική ύφεση και η αυξανόμενη δύναμη των εργατικών συνδικάτων και των κομμουνιστών έπεισαν όλο και περισσότερους Γερμανούς να στραφούν στο Ναζιστικό Κόμμα. Οι Ναζί τρέφονταν με χρεοκοπίες τραπεζών και ανεργία – απόδειξη, είπε ο Χίτλερ, της αναποτελεσματικότητας της δημοκρατικής κυβέρνησης. Ο Χίτλερ δεσμεύτηκε να αποκαταστήσει την ευημερία, να δημιουργήσει πολιτική τάξη (συντρίβοντας τις βιομηχανικές απεργίες και τις διαδηλώσεις στους δρόμους από κομμουνιστές και σοσιαλιστές), να εξαλείψει την επιρροή των Εβραίων χρηματοδοτών και να κάνει την πατρίδα για άλλη μια φορά παγκόσμια δύναμη. 

Μέχρι το 1932, οι Ναζί ήταν το μεγαλύτερο πολιτικό κόμμα στο Ράιχσταγκ…

Η αρχή της ναζιστικής θηριωδίας…

Ενενήντα δύο χρόνια πριν, αυτόν τον μήνα, τη Δευτέρα το πρωί, 30 Ιανουαρίου 1933, ο Άντολφ Χίτλερ διορίστηκε 15ος καγκελάριος της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Σε μια από τις πιο εκπληκτικές πολιτικές μεταμορφώσεις στην ιστορία της δημοκρατίας, ο Χίτλερ ξεκίνησε να καταστρέφει ένα συνταγματικό κράτος μέσω συνταγματικών μέσων. Ακολουθεί μια βήμα-βήμα αναφορά για το πώς ο Χίτλερ αποδυνάμωσε και στη συνέχεια κατέρριψε τις δημοκρατικές δομές και διαδικασίες της χώρας του σε λιγότερο από δύο μήνες – συγκεκριμένα, σε έναν μήνα, τρεις εβδομάδες, δύο ημέρες, οκτώ ώρες και 40 λεπτά. Τα λεπτά, όπως θα δούμε, είχαν σημασία.

Ο Χανς Φρανκ υπηρέτησε ως προσωπικός δικηγόρος και κύριος νομικός στρατηγός του Χίτλερ κατά τα πρώτα χρόνια του ναζιστικού κινήματος. Ενώ αργότερα περίμενε την εκτέλεσή του στη Νυρεμβέργη για τη συμμετοχή του στις ναζιστικές θηριωδίες, ο Φρανκ σχολίασε την αξιοσημείωτη ικανότητα του Χίτλερ να ανιχνεύει «την ενδεχόμενη αδυναμία που κρύβεται σε κάθε τυπική μορφή του νόμου» και να εκμεταλλεύεται στυγνά αυτή την αδυναμία.

Μετά την αποτυχία του Πραξικοπήματος της Μπυραρίας του Νοεμβρίου 1923, ο Χίτλερ είχε παραιτηθεί από την απόπειρα ανατροπής της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης με βίαια μέσα, αλλά όχι από τη δέσμευσή του να καταστρέψει το δημοκρατικό σύστημα της χώρας, μια απόφαση που επανέλαβε σε έναν όρκο νομιμότητας μπροστά στο Συνταγματικό Δικαστήριο τον Σεπτέμβριο του 1930.

Επικαλούμενος το Άρθρο 1 του συντάγματος της Βαϊμάρης, το οποίο δήλωνε ότι η κυβέρνηση είναι έκφραση της θέλησης του λαού, ο Χίτλερ ενημέρωσε το δικαστήριο ότι μόλις πετύχαινε την εξουσία μέσω νόμιμων μέσων, είχε την πρόθεση να διαμορφώσει την κυβέρνηση όπως εκείνος το θεωρούσε σωστό. Ήταν μια απίστευτα προκλητική δήλωση.

• «Άρα, μέσω συνταγματικών μέσων;» ρώτησε ο πρόεδρος του δικαστηρίου.
• «Ακριβώς!» απάντησε ο Χίτλερ.

Μέχρι τον Ιανουάριο του 1933, οι αδυναμίες της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης – του συντάγματος των 181 άρθρων, το οποίο καθόριζε τις δομές και τις διαδικασίες για τα 18 ομοσπονδιακά κράτη της – ήταν τόσο εμφανείς όσο και άφθονες. Έχοντας περάσει μια δεκαετία στην αντιπολιτευτική πολιτική, ο Χίτλερ γνώριζε από πρώτο χέρι πόσο εύκολα μια φιλόδοξη πολιτική ατζέντα μπορούσε να επικρατήσει. Είχε καταφέρει να ενσωματώσει ή να εξουδετερώσει δεξιούς αντιπάλους και να παραλύσει τις νομοθετικές διαδικασίες για χρόνια, και για τους τελευταίους οκτώ μήνες, είχε παίξει παρεμποδιστική πολιτική, βοηθώντας στην ανατροπή τριών καγκελαρίων και δύο φορές αναγκάζοντας τον πρόεδρο να διαλύσει το Ράιχσταγκ (κτίριο που στεγάζει το Γερμανικό ομοσπονδιακό κοινοβούλιο) και να καλέσει σε νέες εκλογές.

Τα πρώτα φασιστικά βήματα στην εξουσία 

Όταν ο Χίτλερ έγινε καγκελάριος, ήθελε να αποτρέψει άλλους από το να του κάνουν ό,τι είχε κάνει εκείνος σε αυτούς. Αν και το ποσοστό ψήφων του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος του είχε αυξηθεί – στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 1930, μετά την οικονομική κρίση του 1929, είχαν αυξήσει τη συμμετοχή τους στο Ράιχσταγκ σχεδόν εννέα φορές, από 12 αντιπροσώπους σε 107, και στις εκλογές του Ιουλίου του 1932, είχαν διπλασιάσει τη δύναμή τους με 230 έδρες- ήταν ακόμη πολύ μακριά από την πλειοψηφία. Οι έδρες τους αντιστοιχούσαν μόλις στο 37% του νομοθετικού σώματος, και η μεγαλύτερη δεξιά συμμαχία στην οποία ανήκε το Ναζιστικό Κόμμα έλεγχε μόλις το 51% του Ράιχσταγκ, αλλά ο Χίτλερ πίστευε ότι έπρεπε να ασκήσει απόλυτη εξουσία: «Το 37% αντιπροσωπεύει το 75% του 51%», ισχυρίστηκε σε έναν Αμερικανό δημοσιογράφο, εννοώντας ότι η κατοχή της σχετικής πλειοψηφίας ενός απλού ποσοστού ήταν αρκετή για να του δώσει απόλυτη εξουσία.

Ωστόσο, γνώριζε ότι σε ένα πολυκομματικό πολιτικό σύστημα, με συνεχείς συμμαχίες, οι πολιτικοί υπολογισμοί του δεν ήταν τόσο απλοί. Πίστευε ότι ένας νόμος εξουσιοδότησης ήταν κρίσιμος για την πολιτική του επιβίωση. Ωστόσο, η ψήφιση ενός τέτοιου νόμου – ο οποίος θα κατεδάφιζε τη διάκριση των εξουσιών, θα παραχωρούσε στην εκτελεστική εξουσία του Χίτλερ την αρμοδιότητα να νομοθετεί χωρίς έγκριση του κοινοβουλίου, και θα του επέτρεπε να κυβερνά με διατάγματα, παρακάμπτοντας τα δημοκρατικά θεσμικά όργανα και το σύνταγμα – απαιτούσε την υποστήριξη των δύο τρίτων της πλειοψηφίας στο διχασμένο Ράιχσταγκ.

Η διαδικασία αποδείχθηκε ακόμα πιο δύσκολη από ό,τι είχε προβλεφθεί. Ο Χίτλερ διαπίστωσε ότι οι δικτατορικές του προθέσεις εμποδίζονταν μέσα στις πρώτες έξι ώρες από την ανάληψη της καγκελαρίας του. Στις 11:30 το πρωί εκείνης της Δευτέρας, έδωσε τον όρκο να υπερασπιστεί το σύνταγμα, έπειτα πέρασε απέναντι στο ξενοδοχείο Κάιζερχοφ για να γευματίσει, και στη συνέχεια επέστρεψε στην Καγκελαρία του Ράιχ για μια ομαδική φωτογραφία με το «Κυβερνητικό Συμβούλιο του Χίτλερ», ακολουθούμενη από την πρώτη του επίσημη συνάντηση με τους εννέα υπουργούς του, ακριβώς στις 5 το απόγευμα.

Ο Χίτλερ άνοιξε τη συνάντηση με καυχησιολογία, λέγοντας ότι εκατομμύρια Γερμανοί είχαν υποδεχθεί την καγκελαρία του με «ευφροσύνη», και στη συνέχεια παρουσίασε τα σχέδιά του για την απομάκρυνση βασικών κυβερνητικών αξιωματούχων και την αντικατάστασή τους με πιστούς υποστηρικτές του. Σε αυτό το σημείο, στράφηκε στο κύριο θέμα της ατζέντας του: τον νόμο εξουσιοδότησης που, όπως ισχυρίστηκε, θα του έδινε τον χρόνο (τέσσερα χρόνια, σύμφωνα με τις διατάξεις του σχεδίου του νόμου) και την εξουσία που απαιτούνταν για να εκπληρώσει τις υποσχέσεις της εκστρατείας του:

• να αναζωογονήσει την οικονομία,
• να μειώσει την ανεργία,
• να αυξήσει τις στρατιωτικές δαπάνες,
• να αποσυρθεί από τις διεθνείς συνθήκες,
• να καθαρίσει τη χώρα από ξένους που ισχυριζόταν ότι «δηλητηρίαζαν» το αίμα του έθνους,
• και να πάρει εκδίκηση από τους πολιτικούς του αντιπάλους. 

Όταν ο Χίτλερ αναρωτήθηκε αν ο στρατός θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να καταστείλει οποιαδήποτε δημόσια αναταραχή, ο υπουργός Άμυνας Βέρνερ φον Μπλόμπεργκ απέρριψε την ιδέα αμέσως, παρατηρώντας ότι «ένας στρατιώτης εκπαιδεύεται να βλέπει έναν εξωτερικό εχθρό ως τον μοναδικό του πιθανό αντίπαλο». Ως αξιωματικός καριέρας, ο Μπλόμπεργκ δεν μπορούσε να φανταστεί Γερμανούς στρατιώτες να διατάσσονται να πυροβολούν Γερμανούς πολίτες στους γερμανικούς δρόμους για την υπεράσπιση της κυβέρνησης του Χίτλερ (ή οποιουδήποτε άλλου Γερμανού).

Ο Χίτλερ είχε εκλεγεί με την υπόσχεση να «αποστραγγίσει τον κοινοβουλευτικό βάλτο», για να βρεθεί τώρα να καταβυθίζεται σε μια κινούμενη άμμο κομματικών πολιτικών και να προσκρούει στους συνταγματικούς φραγμούς. Αντί να αναγνωρίσει την αντίσταση ή τις δυσάρεστες αλήθειες, αντέδρασε όπως συνήθως έκανε όταν βρισκόταν αντιμέτωπος με αντίθετες απόψεις ή δυσκολίες: τις αγνόησε και επέμεινε με μεγαλύτερη επιμονή.

Η πυρκαγιά του Ράιχσταγκ και η καταστολή της αντιπολίτευσης

Στις 27 Φεβρουαρίου 1933, η Ράιχσταγκ πήρε φωτιά. Αν και οι συνθήκες της πυρκαγιάς παραμένουν θέμα συζήτησης, το Ναζιστικό καθεστώς έριξε αμέσως την ευθύνη στους Κομμουνιστές, χρησιμοποιώντας το γεγονός ως πρόφαση για την εφαρμογή κατασταλτικών μέτρων.

Ο πρόεδρος Πολ φον Χίντενμπουργκ, υπό την πίεση του Χίτλερ, υπέγραψε το Διάταγμα της Πυρκαγιάς της Ράιχσταγκ στις 28 Φεβρουαρίου.

Αυτό το διάταγμα ανέστειλε θεμελιώδη δικαιώματα όπως η ελευθερία του Τύπου, της έκφρασης και της συνάθροισης, και επέτρεψε μαζικές συλλήψεις χωρίς δίκη.

Στις επόμενες εβδομάδες, χιλιάδες κομμουνιστές, σοσιαλδημοκράτες και πολιτικοί αντίπαλοι συνελήφθησαν ή εξαναγκάστηκαν σε εξορία.

Εκλογική χειραγώγηση και το πρώτο στρατόπεδο συγκέντρωσης

Στις 5 Μαρτίου 1933, η Γερμανία διεξήγαγε εκλογές σε ένα κλίμα εκφοβισμού και βίας. Οι Ναζί κέρδισαν το 44% των ψήφων, μια σημαντική αύξηση, αλλά εξακολουθούσε να είναι ανεπαρκές για την απόλυτη πλειοψηφία. Ωστόσο, με την απαγόρευση των Κομμουνιστών και την ακύρωση των εδρών τους, ο Χίτλερ απέκτησε τον απαραίτητο έλεγχο της Ράιχσταγκ.

Στις 23 Μαρτίου 1933, η Ράιχσταγκ ενέκρινε το Νόμο Εξουσιοδότησης, ο οποίος έδινε στον Χίτλερ δικτατορικές εξουσίες.

Αυτός ο νόμος, που κατέστρεφε επισήμως τις δημοκρατικές δομές της Βαϊμάρης, κατέστη δυνατόν χάρη στη χειραγώγηση του πολιτικού συστήματος και στον εκφοβισμό των παρόντων βουλευτών.

Με πλήρη έλεγχο της κυβέρνησης, ο Χίτλερ ξεκίνησε μια εκστρατεία συστηματικής καταπίεσης. Πολιτικοί αντίπαλοι συλλαμβάνονταν και αποστέλλονταν σε στρατόπεδα όπως το Νταχάου, το οποίο ιδρύθηκε τον Μάρτιο του 1933.

Ταυτόχρονα, το καθεστώς άρχισε να συγκεντρώνει την εξουσία στο Βερολίνο και να εξαλείφει την αυτονομία των ομόσπονδων κρατών.

Ο Χέρμαν Γκέρινγκ, ως υπουργός Εσωτερικών της Πρωσίας, αναδιοργάνωσε την κρατική αστυνομία και χρησιμοποίησε τα τάγματα εφόδου με τα καφέ κοστούμια ως βοηθητική δύναμη για να καταπνίξει οποιαδήποτε μορφή διαφωνίας.

Η προπαγάνδα και ο συμβολισμός της εξουσίας

Στις 21 Μαρτίου 1933, ο Χίτλερ χρησιμοποίησε την λεγόμενη “Ημέρα του Πότσνταμ” ως εργαλείο προπαγάνδας για να κερδίσει την υποστήριξη των συντηρητικών ελίτ και να προβάλει μια εικόνα εθνικής ενότητας.

Ντυμένος σοβαρά, εμφανίστηκε δίπλα στον Πρόεδρο Χίντενμπουργκ, ο οποίος φορούσε την στρατιωτική του στολή, σε μια εκδήλωση που είχε σκοπό να συμβολίσει τη συνέχεια μεταξύ του παλιού καθεστώτος και του νέου.

Λίγο αργότερα, ο Γιόζεφ Γκέμπελς διορίστηκε Υπουργός Προπαγάνδας, εδραιώνοντας τον έλεγχο του καθεστώτος πάνω στα ΜΜΕ και εξαλείφοντας οποιοδήποτε κατάλοιπο ελεύθερου Τύπου.

Μπορούσε να αλλάξει το ρου της ιστορίας;

Αν και η άνοδος του Χίτλερ θεωρείται τώρα αναπόφευκτη, οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι αρκετές κρίσιμες αποφάσεις θα μπορούσαν να είχαν αλλάξει την πορεία της ιστορίας.

Η αρχική απροθυμία του Χίντενμπουργκ να τον διορίσει καγκελάριο, στρατηγικά λάθη από τα κόμματα της αντιπολίτευσης και η έλλειψη συνοχής μεταξύ των συντηρητικών διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην ευκολία του Χίτλερ να φτάσει στην εξουσία.

Η περίπτωση του Χίτλερ είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς ένας εχθρός του δημοκρατικού συστήματος μπορεί να χρησιμοποιήσει τους ίδιους τους νομικούς μηχανισμούς του για να το καταστρέψει.

Η άνοδός του και η εδραίωση της εξουσίας του σε λιγότερο από δύο μήνες υπογραμμίζουν τη σημασία της προστασίας των δημοκρατικών θεσμών από εκείνους που επιδιώκουν να τους αποδομήσουν.

Ευχαρίστησε το πλήθος που έστειλε τον Ρεπουμπλικάνο μεγιστάνα ξανά στον Λευκό Οίκο, κατόπιν άγγιξε με το δεξιό του χέρι το αριστερό μέρος του στήθους του και ύψωσε το χέρι με την παλάμη ανοικτή κι εκτεταμένη, σε έναν χαιρετισμό που έμοιαζε με το “Sieg Heil” των ναζί και των Ιταλών φασιστών. Επανέλαβε τη χειρονομία στρεφόμενος προς το υπόλοιπο πλήθος, πίσω του.

Μετά τα σχόλια, ο Έλον Μασκ απάντησε στις κατηγορίες κάνοντας λόγο για “βρώμικα κόλπα” των αντιπάλων του.

Ειλικρινά, χρειάζονται καλύτερα βρώμικα κόλπα”, ανέφερε συγκεκριμένα ο Μασκ. “Η επίθεση του τύπου “όλοι είναι Χίτλερ” έχει παλιώσει”.

Η στιγμή του χαιρετισμού

Wait, did Musk just do a Nazi salute? pic.twitter.com/VZChlQXSYv

— Republicans against Trump (@RpsAgainstTrump) January 20, 2025

Οι αντιδράσεις

Για την ιστορικό Κλερ Όμπιν, ειδική στο ζήτημα του ναζισμού στις ΗΠΑ, δεν υπάρχει αμφιβολία: ο Ίλον Μασκ έκανε όντως το “ζιγκ χάιλ”, τον ναζιστικό χαιρετισμό, σχολίασε μέσω X.

“Δεν πήρε πολύ”, σχολίασε δηκτικά επίσης μέσω X ο Δημοκρατικός βουλευτής Τζίμι Γκόμες, παραθέτοντας άλλη ανάρτηση με τη φωτογραφία του πλουσιότερου ανθρώπου στον πλανήτη καθώς κάνει τον χαιρετισμό επί σκηνής.

Άλλη ιστορικός ειδικευμένη στον φασισμό, η Ρουθ Μπεν-Γκιάτ, επίσης τόνισε μέσω X πως “αυτός ήταν όντως ναζιστικό χαιρετισμός, πολύ πολεμοχαρής”.

Ορισμένες ξένες εφημερίδες, όπως η ισραηλινή Haaretz ή η βρετανική Guardian, σημείωσαν πως ο αμερικανός επιχειρηματίας “φάνηκε” να κάνει “φασιστικό” ή “φασιστικού στιλ” χαιρετισμό.

“Φαίνεται πως το κράταγε μέσα του καιρό κι επιτέλους μπόρεσε να το κάνει”, σχολίασε η Δημοκρατική βουλεύτρια Κόρι Μπους, επίσης μέσω X.

Φαίνεται “λες κι έκανε πρόβες μπροστά στον καθρέφτη για να βρει την ακριβή γωνία”, πρόσθεσε ειρωνικά.

Παρά τις δεκάδες αναρτήσεις στον ίδιο του τον ιστότοπο με τη χειρονομία του, ο Ίλον Μασκ δεν αντέδρασε αμέσως.

Το περιοδικό Wired, επισήμανε πως πολλές προσωπικότητες της άκρας δεξιάς δεν έκρυψαν τη χαρά τους για τη χειρονομία αυτή, όπως ο σχολιαστής Έβαν Κίλγκορ, πως εξήρε την “απίστευτη” κίνηση του κ. Μασκ.

Το τελευταίο διάστημα ο Ίλον Μασκ πολλαπλασίασε τις δηλώσεις υποστήριξης στο γερμανικό ακροδεξιό κόμμα AfD, στην ακροδεξιά πρωθυπουργό της Ιταλίας Τζόρτζα Μελόνι, καθώς και στο βρετανικό αντιμεταναστευτικό κόμμα Reform UK.

“Ο Ίλον Μασκ γνώριζε ακριβώς τι έκανε με τον φασιστικό ρωμαϊκό χαιρετισμό του στην εκδήλωση του Τραμπ σήμερα — που εγγράφεται στο πλαίσιο της ρητής υποστήριξής του σε πολιτικές και κόμματα της άκρας δεξιάς”, τόνισε η Έιμι Σπιτάλνικ, επικεφαλής της αμερικανικής εβραϊκής οργάνωσης JCPA.

“Κατά κάποιο τρόπο, βρεθήκαμε να συζητάμε αν ένας ναζιστικός χαιρετισμός στη συγκέντρωση του Τραμπ ήταν όντως ναζιστικός χαιρετισμός, μόλις οκτώ ώρες μετά την έναρξη της δεύτερης προεδρίας Τραμπ. Ακριβώς έτσι λειτουργεί ο φασισμός”, συμπλήρωσε η ίδια.

Αλλά για τον Μπράντον Γκαλάμπος, 29χρονο πάστορα που ήταν παρών στην εκδήλωση, η χειρονομία του μεγιστάνα της τεχνολογίας έμοιαζε “χιουμοριστική”.

“Είναι πολύ παράξενος και χρησιμοποιεί πολύ τον σαρκασμό”, είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο. “Προφανώς η αριστερά (…) θα πει πως είναι ναζί ή ό,τι νά’ναι, όμως νομίζω πως ήταν απλά χιουμοριστικός ο τρόπος που το έκανε”.

Η οργάνωση ADL, που αγωνίζεται εναντίον του αντισημιτισμού και έχει καταφερθεί στο παρελθόν εναντίον του πλουσιότερου ανθρώπου στην υφήλιο, αυτή τη φορά φάνηκε να τον υπερασπίζεται. “Μοιάζει σαν ο Ίλον Μασκ να έκανε άγαρμπη χειρονομία σε στιγμή ενθουσιασμού, όχι ναζιστικό χαιρετισμό”, εκτίμησε μέσω X, με τον Μασκ να τους ευχαριστεί από κάτω σε σχόλιο.

Η βουλεύτρια των Δημοκρατικών Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτές αντέδρασε ορισμένα στην τοποθέτηση αυτή της ADL. “Υπερασπίζεστε ένα ‘χάιλ Χίτλερ’ που έγινε επανειλημμένα”, σφυροκόπησε.

“Ο κόσμος μπορεί επισήμως να σταματήσει να στρέφεται σε εσάς ως πηγή αξιόπιστης πληροφόρησης”, πρόσθεσε η πολιτικός της αριστερής πτέρυγας των Δημοκρατικών.

Για τον ιστορικό Άαρον Άστορ, ο χαιρετισμός του πολυδισεκατομμυριούχου δεν ήταν ναζιστικός.

“Έχω επικρίνει τον Ίλον Μασκ επανειλημμένα, επειδή αφήνει τους νεοναζί να λερώνουν αυτή την πλατφόρμα, ανέφερε μέσω X, προτού συμπληρώσει “όμως αυτός δεν είναι ναζιστικός χαιρετισμός. Αυτός είναι ένας αυτιστικός, κοινωνικά αδέξιος άνθρωπος που λέει στο πλήθος ‘σας ευχαριστώ από την καρδιά μου’”.

Ο ιδιοκτήτης του Χ δεν απέφυγε την γκάφα βέβαια στην αρχή καθώς όταν πήγε να παρουσιάσει την συνομιλήτριά του, την προσφώνησε ως «Βιντλ».

O Mασκ στην αρχή της κουβέντας επανέλαβε την πεποίθησή του πως οι Γερμανοί πρέπει να στηρίξουν το ακροδεξιό κόμμα γιατί «μόνο αυτό μπορεί να σώσει τη χώρα».

«Η χώρα μας έχει ανθρώπους με κίνητρο και όρεξη, αλλά δεν κυβερνείται σωστά εδώ και 25 χρόνια» απάντησε η Βάιντελ η οποία επιτέθηκε στην Μέρκελ.

«Η Μέρκελ κατά την άποψή μου κατέστρεψε τη χώρα. Άνοιξε τα σύνορα σε λαθρομετανάστες, κατέστρεψε την βιομηχανία και ασχολήθηκε μόνο με την ενέργεια. Δεν θέλει μυαλό να καταλάβεις ότι δεν αρκεί μόνο αυτό στην οικονομία σου. Πρέπει να ενισχύσουμε την πυρηνική μας δύναμη. Να ενισχύσουμε την τεχνολογία μας» είπε η επικεφαλής του AfD.

https://t.co/wEGXEhT4ue

— Elon Musk (@elonmusk) January 9, 2025

Βάιντελ: «Ο Χίτλερ ήταν κομμουνιστής-σοσιαλιστής, εμείς είμαστε ελεύθεροι συντηρητικοί»

Σε άλλο σημείο της κουβέντας οι δύο συνομιλητές αναφέρθηκαν στην ελευθερία του λόγου, συγκρίνοντας τα όσα συμβαίνουν τις τελευταίες εβδομάδες με τις κοινωνικές πλατφόρμες, με την εποχή κυριαρχίας του Χίτλερ στη Γερμανία.

Η Βάιντελ, μάλιστα, σε κάποιο σημείο της συζήτησης, είπε πως εκ του αποτελέσματος, η πολιτική που άσκησε ο Χίτλερ ήταν «κομμουνιστική».

«Είμαστε το αντίθετο του Χίτλερ. Στο τρίτο Ράιχ ήταν σοσιαλιστές. Χρηματοδότησαν ιδιωτικές εταιρείες από το κράτος και μετά ζήτησαν τεράστιους φόρους και εθνικοποίησαν ολόκληρη τη βιομηχανία και η μεγαλύτερη επιτυχία μετά από εκείνη την τρομερή εποχή στην ιστορία μας ήταν να αποχαρακτηρίσουμε τον Αδόλφο Χίτλερ ως σωστό και συντηρητικό, ήταν ακριβώς το αντίθετο. Ήταν ένας κομμουνιστής σοσιαλιστής τύπος, τελεία, κανένα άλλο σχόλιο γι’ αυτό. Είμαστε ακριβώς το αντίθετο, το ελευθεριακό συντηρητικό κόμμα».

Επιτέθηκε στα ΜΜΕ της χώρας της, αποκαλώντας τα «γελοία» και «εχθρικά» προς την ίδια και δήλωσε ευτυχισμένη που στο twitter μπορεί να εκφραστεί «χωρίς παρεμβολές».

«Λένε ψέματα για το κόμμα μας» είπε ακόμη, με τον Μασκ να συμφωνεί μαζί της.

Συζητώντας για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή, η επικεφαλής του AfD είπε πως η άποψή της για την κατάσταση είναι «περίπλοκη».

«Όσο περισσότερο μαθαίνω για την κατάσταση στο Ισραήλ, τόσο πιο περίπλοκο γίνεται στο μυαλό μου. Δεν είμαι πολιτικός που θα αρχίσω να σου μιλάω ακατάπαυστα για κάτι. Ειλικρινά δεν ξέρω που βρίσκομαι αυτή τη στιγμή με την κατάσταση στη Μέση Ανατολή.

Τι είπε ο Μασκ για Μέση Ανατολή και πλανήτη Άρη

Η Βάιντελ τον ρώτησε για το τι θέλει να κάνει η κυβέρνηση Τραμπ ή ποια είναι η άποψή του για τα μέτρα που πρέπει να παρθούν για να σταματήσει ο πόλεμος.

«Από τον πρόεδρο Τραμπ θα εξαρτηθεί. Δεν θέλω να πω. Νομίζω όμως ότι υπάρχει χώρος για μια λύση, αλλά χρειάζεται ισχυρή στάση από την μεριά μας για να σταματήσει και να φέρουμε ειρήνη στην περιοχή» ανέφερε ο ιδιοκτήτης του Χ.

Η Βάιντελ τον ρώτησε και για το πότε υπολογίζει ότι θα φτάσει ο άνθρωπος στον Άρη.

«Σε δύο χρόνια θέλουμε να προσεγγίσουμε με ένα αεροσκάφος τον πλανήτη, αλλά ο απώτερος στόχος είναι να καταφέρουμε να στείλουμε έναν άνθρωπο σε 4 χρόνια. Το ανθρώπινο είδος θα εξαφανιστεί αν δε χτίσουμε μία νέα αποικία σε άλλον πλανήτη, σε μερικά χρόνια» ανέφερε ο Μασκ.

Η δριμεία ρητορική του ενάντια στους περιορισμούς του κορωνοϊού, όπως τα lockdown και η υποχρεωτικότητα των εμβολιασμών, βοήθησε στην αναζωογόνηση του κόμματός του σε μια χώρα που είχε τα υψηλότερα ποσοστά εμβολιασμού στην ΕΕ.

Το 2010, ο Κικλ δήλωνε ότι ήταν αντίθετος στο να θεωρηθούν τα SS «συλλογικά ένοχα» για εγκλήματα πολέμου. Σημειωτέον ότι ο πρώτος ηγέτης του FPO, το 1955, ήταν ανώτερος αξιωματικός των SS και υπουργός των Ναζί.

Ο Κικλ και το FPO αντιτίθενται στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας για την εισβολή της στην Ουκρανία, λέγοντας ότι παραβιάζουν την ουδετερότητα της Αυστρίας.

• Τον περασμένο Μάρτιο, ο ίδιος και άλλα μέλη του FPO αποχώρησαν από το αυστριακό κοινοβούλιο όταν ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι μίλησε στην αίθουσα.

«Οι αιτούντες άσυλο θα πρέπει στο εξής να συγκεντρώνονται όλοι σε ένα σημείο», έχει πει αναφερόμενος στο μεταναστευτικό, κάτι που ερμηνεύθηκε ως έμμεση αναφορά σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, ενώ δηλώσεις του τύπου «περισσότερο θάρρος για το βιεννέζικο αίμα μας — οι πολλοί ξένοι δεν κάνουν καλό σε κανέναν», μάλλον δεν χρειάζονται σχολιασμό, ούτε η τοποθέτησή του ότι «οι νόμοι πρέπει να ακολουθούν την πολιτική και όχι η πολιτική τους νόμους» και ότι οι μετανάστες θα πρέπει να απελαύνονται ακόμη και χωρίς δικαστική διαδικασία.

Στο ίδιο πνεύμα, κατά την διάρκεια μάλιστα της θητείας του ως υπουργού Εσωτερικών, έχει δηλώσει ότι οι συμφωνίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα «μας εμποδίζουν να κάνουμε αυτό που πρέπει». Τα πρόσφατα περιστατικά, με την ακύρωση των συναυλιών της Τέιλορ Σουίφτ στην Βιέννη, λόγω ισλαμιστικής απειλής και τον βοσνιακής καταγωγής Αυστριακό που βρέθηκε ένοπλος μπροστά στο ισραηλινό προξενείο του Μονάχου, έριξαν απλώς περισσότερο νερό στον μύλο του.

Η στάση του εντάσσεται με συνέπεια στην προσπάθεια να «πουλήσει» τον εαυτό του ως αδιάφθορο και αντισυστημικό. Ο Χέρμπερτ Κικλ, ο οποίος σπούδασε Φιλοσοφία και Ιστορία, αλλά δεν πήρε ποτέ πτυχίο, θήτευσε ως λογογράφος στο πλευρό του Γεργκ Χάιντερ και τελικά κατάφερε να ξεπεράσει τον δάσκαλό του.

Σε ανάρτησή του στο Χ, ο ΥΠΕΞ του Ισραήλ Israel Katz καλεί τον τούρκο πρέσβη του Ισραήλ για «μια σοβαρή επίπληξη» και για να ξεκαθαρίσει ορισμένα πράγματα.

«Έδωσα εντολή στους αξιωματούχους να καλέσουν τον αναπληρωτή πρέσβη της Τουρκίας στο Ισραήλ για μια σοβαρή επίπληξη, μετά τη σοβαρή επίθεση του Ερντογάν στον πρωθυπουργό Νετανιάχου και τις απειλές του να στείλει τον πρωθυπουργό Νετανιάχου στον Αλλάχ και να μεταφέρουν ένα σαφές μήνυμα στον Ερντογάν» γράφει μεταξύ άλλων ο Katz.

«Εσείς που υποστηρίζετε το κάψιμο μωρών, δολοφόνους, βιαστές και τον ακρωτηριασμό πτωμάτων από εγκληματίες της Χαμάς, [είστε] ο τελευταίος που μπορεί να μιλήσει για τον Θεό. Δεν υπάρχει Θεός που θα ακούσει εκείνους που υποστηρίζουν τις θηριωδίες και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διαπράττουν οι βάρβαροι φίλοι σας της Χαμάς», ανέφερε ο Katz.

«Καθίστε ήσυχοι και ντροπή σας!» καταλήγει.

Ο αναπληρωτής πρέσβης κλήθηκε καθώς η Τουρκία απέσυρε τον πρέσβη της στην αρχή του πολέμου.

Ερντογάν: «Ο Νετανιάχου και η κυβέρνησή του γράφουν τα ονόματά τους δίπλα σε αυτό του Χίτλερ»

Ο Ερντογάν έχει εντείνει όλο και περισσότερο τη ρητορική του μετά την 7η Οκτωβρίου, επιτιθέμενος στο Ισραήλ και τον Νετανιάχου και παρέχοντας πλήρη υποστήριξη στη Χαμάς, τα μέλη της οποίας αποκάλεσε «μαχητές της ελευθερίας».

«Κανείς δεν μπορεί να μας αναγκάσει να χαρακτηρίσουμε τη Χαμάς ως τρομοκρατική οργάνωση», δήλωσε σε ομιλία του στην Κωνσταντινούπολη στις αρχές του μήνα. «Η Τουρκία είναι μια χώρα που μιλάει ανοιχτά με τους ηγέτες της Χαμάς και τους υποστηρίζει σταθερά».

Ισχυρίστηκε επίσης ότι «ο Νετανιάχου και η κυβέρνησή του, με τα εγκλήματά τους κατά της ανθρωπότητας στη Γάζα, γράφουν τα ονόματά τους δίπλα σε αυτά του Χίτλερ, του Μουσολίνι και του Στάλιν, όπως οι σημερινοί ναζί».

Η Χαμάς καταγράφεται ως τρομοκρατική οργάνωση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τον Καναδά, την Ιαπωνία, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία και άλλες χώρες.

Τον Οκτώβριο, ο Ερντογάν ισχυρίστηκε ότι η Χαμάς δεν είναι «τρομοκρατική οργάνωση» αλλά «μια ομάδα μουτζαχεντίν που υπερασπίζεται τα εδάφη της». «Μουτζαχεντίν» είναι ένας αραβικός όρος για εκείνους που ασχολούνται με το τζιχάντ, ή ιερό πόλεμο.

Η πρεσβεία της Ουκρανίας παρά την Αγία Έδρα στην ανακοίνωσή της υπογραμμίζει: «Είναι πολύ σημαντικό να φέρεται κανείς με συνοχή. Όταν γίνεται αναφορά σε Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον οποίο ζούμε τώρα, πρέπει να μας γίνει μάθημα ο Β’: την περίοδο εκείνη, υπήρξε κανείς ο οποίος μίλησε για ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με τον Χίτλερ και για λευκή σημαία για να τον ικανοποιήσουν;

Το μάθημα είναι μόνο ένα: αν θέλουμε να τελειώσει ο πόλεμος, πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να σκοτώσουμε τον Δράκο!».

Μάλιστα η παραμονή του εκεί αποτέλεσε μία από τις στιγμές που άλλαξαν το ρου της παγκόσμιας ιστορίας. Ήταν Σεπτέμβριος του 1933, όταν μία ταπεινή ξύλινη καλύβα σε μια απομονωμένη ερημιά του Νόρφολκ μετατράπηκε σε ένα από τα σημαντικότερα κρησφύγετα της ιστορίας και αποτέλεσε το σπίτι του Αϊνστάιν για τις επόμενες τρεις εβδομάδες.

Νέο ντοκιμαντέρ

Σχεδόν έναν αιώνα μετά ένα ντοκιμαντέρ με τίτλο «Einstein and the Bomb» (Ο Αϊνστάιν και η βόμβα) του Netflix, χρησιμοποιώντας τα λόγια του ίδιου του Αϊνστάιν, θέλει να δείξει πώς η σύντομη παραμονή του διάσημου Γερμανοεβραίου επιστήμονα ήρθε σε ένα σταυροδρόμι της ζωής του που έμελλε να αλλάξει την ιστορία.

«Μόνο όταν κοιτάξαμε πιο προσεκτικά συνειδητοποιήσαμε πόσο κομβική ήταν αυτή η στιγμή για τη ζωή του», δήλωσε ο σεναριογράφος Φίλιπ Ραλφ σύμφωνα με τον Guardian, ένας «ειδικός στις λέξεις», ο οποίος χρησιμοποίησε μόνο πραγματικές ομιλίες, επιστολές και συνεντεύξεις του Αϊνστάιν για να γράψει τους διαλόγους.

Τον Μάιο του 1933, ένα φυλλάδιο με τίτλο «Οι Εβραίοι σε παρακολουθούν» κατηγορούσε τον Αϊνστάιν για «ψεύτικη προπαγάνδα θηριωδίας κατά του Αδόλφου Χίτλερ». Κάτω από τη φωτογραφία του, ανέφερε: «Δεν έχει ακόμη κρεμαστεί».

Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, μετά τη δολοφονία του Εβραίου φιλοσόφου Τέοντορ Λέσινγκ από Γερμανούς μυστικούς πράκτορες στην Τσεχοσλοβακία, οι Ναζί -που είχαν ήδη κλέψει τις οικονομίες του Αϊνστάιν, εισέβαλαν στο εξοχικό του, έκαναν έφοδο στο διαμέρισμά του στο Βερολίνο, πήραν το βιολί του και προσέφεραν αμοιβή τουλάχιστον 1.000 λιρών για τη δολοφονία του.

Την επόμενη ημέρα, ο Αϊνστάιν ενέδωσε στις εκκλήσεις της συζύγου του Έλσας να την αφήσει στο εξοχικό που είχαν νοικιάσει κοντά στην Οστάνδη του Βελγίου και να διαφύγει στην Αγγλία δια θαλάσσης. Δεν θα ξαναπατούσε ποτέ το πόδι του στην ηπειρωτική Ευρώπη.

«Το πιο σημαντικό σημείο στη ζωή του Αϊνστάιν»

«Αυτό που προέκυψε από την έρευνά μου ήταν ότι από πολλές απόψεις, αυτή η παραμονή του Αϊνστάιν στη Βρετανία ήταν ιδιαίτερα σημαντική και αποτέλεσε ένα σημείο καμπής στη ζωή του». Μέχρι τότε, ο Αϊνστάιν ήταν ο Νο 1 δημόσιος εχθρός  στη Γερμανία.

Το 1939, φοβούμενος ότι οι Ναζί θα έφταναν πρώτοι, υπέβαλε με επιτυχία αίτηση στον πρόεδρο Φραγκλίνο Ρούσβελτ να επιταχύνει την ανάπτυξη πυρηνικής βόμβας στις ΗΠΑ, μια απόφαση που απεικονίστηκε πρόσφατα στην ταινία-μπλοκμπάστερ Οπενχάϊμερ του Κρίστοφερ Νόλαν.

Σύμφωνα με τον Ραλφ ήταν κατά τη διάρκεια της παραμονής του Αϊνστάιν στην απομακρυσμένη καλύβα, όταν προστατευόμενος από ένοπλους φρουρούς, συνειδητοποίησε για πρώτη φορά ότι έπρεπε να χρησιμοποιήσει δημόσια την επιρροή του στην κοινωνία για να μιλήσει εναντίον των Nαζί και να καλέσει τους παγκόσμιους ηγέτες να δράσουν.

«Παθιασμένος υποστηρικτής της μη βίας και του ειρηνισμού»

«Πριν από αυτό το σημείο, ο Αϊνστάιν ήταν δηλωμένος, παθιασμένος υποστηρικτής της μη βίας και του ειρηνισμού. Αλλά με το τέλος αυτών των τριών εβδομάδων, έδωσε μία ομιλία σε 10.000 ανθρώπους στο Royal Albert Hall, όπου ουσιαστικά είπε ότι υπάρχει μια υπαρξιακή απειλή για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό και ότι θα πρέπει να την πολεμήσουμε», δήλωσε ακόμα Ραλφ.

«Επιλέξαμε τον τίτλο ‘Ο Αϊνστάιν και η βόμβα’ επειδή ήταν η αλλαγή στη σκέψη του που έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου των τριών εβδομάδων στο Νόρφολκ που τον οδήγησε άμεσα στο να βάλει το όνομά του σε εκείνη την επιστολή προς τον Ρούσβελτ», συμπλήρωσε.

Το μικρό εξοχικό του Νόρφολκ ανήκε σε έναν έμπιστο γνωστό του, τον αντιφασίστα βουλευτή των Συντηρητικών και διοικητή του ναυτικού στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, Όλιβερ Λόκερ-Λάμπσον, ο οποίος το προσέφερε στον Αϊνστάιν ως καταφύγιο υπό την προστασία του.

Το κρησφύγετο που «κατακλείστηκε» από δημοσιογράφους

Νωρίτερα εκείνο το έτος, ο Λόκερ-Λάμπσον είχε επισημάνει την κατάσταση του Αϊνστάιν στο κοινοβούλιο και είχε καταθέσει ένα τελικά ανεπιτυχές νομοσχέδιο για την «επέκταση των ευκαιριών ιθαγένειας για τους Εβραίους που κατοικούν εκτός της βρετανικής αυτοκρατορίας». Ίσως, για να τραβήξει την προσοχή στη δεινή θέση του Αϊνστάιν, μέλη του Τύπου προσκλήθηκαν με έναν κάπως άκομψο τρόπο από τον Λόκερ-Λάμπσον στο «μυστικό κρησφύγετο» και τους επετράπη να πάρουν συνέντευξη και να φωτογραφίσουν τον διάσημο νομπελίστα.

Ήταν μια πρόσκληση στον Τύπο που, δεδομένης της πολύ πραγματικής απειλής για τη ζωή του Αϊνστάιν, προκάλεσε τον αποτροπιασμό ενός δημοσιογράφου του Observer. «Η Αγγλία δεν είναι πολύ καλό μέρος για να κρυφτείς», ανέφερε το φύλλο της εφημερίδας στις 17 Σεπτεμβρίου 1933. «Ο δρ. Αϊνστάιν, ο οποίος ήρθε εδώ για να ξεφύγει από τις διώξεις των Ναζί, βρίσκει την ξύλινη καλύβα του φωτογραφημένη στις εφημερίδες, με πλήρεις ενδείξεις για την τοποθεσία, και το Συμβούλιο του Κρόμερ εξετάζει το ζήτημα της παρουσίασης μιας διεύθυνσης. Η Γερμανία, υποθέτω, υποθέτει ότι κάνει τα στραβά μάτια».

«Αντισταθείτε στις δυνάμεις που απειλούν την πνευματική και ατομική ελευθερία»

Όταν ο Αϊνστάιν συμφώνησε να εκφωνήσει την ομιλία του σε μια εκδήλωση με εισιτήριο στο Royal Albert Hall για τη συγκέντρωση χρημάτων για τους Εβραίους ακαδημαϊκούς πρόσφυγες από τη Γερμανία, η απόφαση του επικρίθηκε από την Daily Mail. Το κύριο άρθρο, το οποίο ισχυριζόταν ότι λυπάται και «τρέφει κάθε συμπάθεια για τους Γερμανοεβραίους ως τέτοιους», καλούσε τον Αϊνστάιν να «σταματήσει αυτή την απερίσκεπτη αναταραχή στη χώρα αυτή κατά του ναζιστικού καθεστώτος».

Δύο ημέρες μετά την ιστορική ομιλία του, με την οποία καλούσε όλα τα έθνη να «αντισταθούν στις δυνάμεις που απειλούν την πνευματική και ατομική ελευθερία… την οποία οι πρόγονοί μας κέρδισαν με σκληρό αγώνα», ο Αϊνστάιν αναχώρησε για τις ΗΠΑ και το νεοσύστατο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών του Πανεπιστημίου του Πρίνστον. Η Έλσα τον συνόδευσε επιτυχώς καθ’ οδόν και ο ίδιος πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του στην εξορία, συνιστώντας εγγράφως στις ΗΠΑ να προσφέρουν βίζες στους Εβραίους που διέφευγαν από τις ναζιστικές διώξεις και βοήθησε στην ίδρυση της πρώτης παγκόσμιας οργάνωσης βοήθειας για τους πρόσφυγες.

«Τέτοια ψέματα έχουν σκοπό να κατηγορήσουν τους ίδιους τους Εβραίους για τα πιο φρικτά εγκλήματα στην Ιστορία που διαπράχθηκαν εναντίον τους», δήλωσε ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ σε ανακοίνωσή του.

«Η χρήση του Ολοκαυτώματος του εβραϊκού λαού για πολιτικούς σκοπούς πρέπει να σταματήσει αμέσως», πρόσθεσε.

«Σκληρή συζήτηση»

Ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών Γαΐρ Λάπιντ απαίτησε συγγνώμη από τον Λαβρόφ για τα σχόλιά του, τα οποία έγιναν χθες Κυριακή σε συνέντευξη που παραχώρησε σε ιταλικό τηλεοπτικό δίκτυο. Το ισραηλινό ΥΠΕΞ κάλεσε τον Ρώσο πρεσβευτή για «μια σκληρή συζήτηση» αναφορικά με τον ισχυρισμό αυτό του επικεφαλής της ρωσικής διπλωματίας.

Ο Λάπιντ τόνισε ότι το να ισχυρίζεται κανείς ότι ο Χίτλερ ήταν εβραϊκής καταγωγής είναι σαν να λέει κανείς ότι οι Εβραίοι αυτοκτόνησαν και το να κατηγορείς τους Εβραίους ότι είναι αντισημίτες αποτελεί «το μέγιστο επίπεδο ρατσισμού».

Δεν υπήρξε κανένα άμεσο σχόλιο από τη ρωσική πρεσβεία ή από τον ίδιο τον Λαβρόφ. 

Πώς προέκυψε η δήλωση Λαβρόφ

Κατά τη διάρκεια της συνέντευξής του στο ιταλικό τηλεοπτικό δίκτυο Rete 4, ο Ρώσος ΥΠΕΞ ρωτήθηκε πώς η Μόσχα μπορεί να χρειάζεται να «αποναζιστοκοποιήσει» την Ουκρανία, όταν ο πρόεδρος αυτής της χώρας, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, είναι Εβραίος.

«Όταν λένε «Τι είδους ναζιστικοποίηση είναι αυτός αν είμαστε Εβραίοι», νομίζω ότι και ο Χίτλερ είχε και ο αυτός εβραϊκή καταγωγή, οπότε αυτό δεν σημαίνει τίποτα»», είπε ο Λαβρόφ, μιλώντας μέσω Ιταλού διερμηνέα.

«Εδώ και πολύ καιρό ακούμε τον σοφό εβραϊκό λαό να λέει ότι οι μεγαλύτεροι αντισημίτες είναι οι Εβραίοι οι ίδιοι», πρόσθεσε.

Ο Ντανί Νταγιάν, πρόεδρος του «Μουσείου της Μνήμης» της Ιερουσαλήμ (Yad Vashem), του μνημείου του Ισραήλ για τα έξι εκατομμύρια Εβραίους που σφαγιάστηκαν στο Ολοκαύτωμα, είπε ότι οι δηλώσεις του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών αποτελούν μια «προσβολή και ένα σοβαρό πλήγμα για τα θύματα του πραγματικού ναζισμού».

Μιλώντας στο ραδιοφωνικό δίκτου Καν, ο Νταγιάν υποστήριξε ότι ο Λαβρόφ διαδίδει «μια αντισημιτική θεωρία συνωμοσίας που δεν έχει καμία βάση με την πραγματικότητα».

Η ταυτότητα ενός από τους παππούδες του Χίτλερ δεν είναι γνωστή, αλλά υπήρξαν κάποιες εικασίες, που δεν τεκμηριώθηκαν ποτέ από κανένα αποδεικτικό στοιχείο, ότι ενδέχεται αυτός να ήταν Εβραίος.

«Οι Ουκρανοί δεν είναι Ναζί»

Ο Λάπιντ απέρριψε τον ισχυρισμό του Λαβρόφ ότι φιλοναζιστικές κυριαρχούν στην ουκρανική κυβέρνηση και τον στρατό.

«Οι Ουκρανοί δεν είναι Ναζί. Μόνο οι Ναζί ήταν Ναζί και μόνο αυτοί προχώρησαν στη συστηματική καταστροφή του εβραϊκού λαού», δήλωσε ο Λάπιντ, του οποίου ο παππούς πέθανε στο Ολοκαύτωμα.

Ένας εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης δήλωσε σήμερα ότι το σχόλιο του Λαβρόφ για τον Χίτλερ ήταν μια «εξωφρενική» προπαγάνδα.

Το Ισραήλ έχει εκφράσει επανειλημμένα την υποστήριξή του στην Ουκρανία μετά από τη ρωσική εισβολή. Ωστόσο, επιφυλακτικό για εντάσεις των σχέσεων του με τη Ρωσία, έναν ισχυρό μεσολαβητή στη γειτονική Συρία, απέφυγε αρχικά την απευθείας κριτική στη Μόσχα και δεν έχει επιβάλει επίσημες κυρώσεις σε Ρώσους ολιγάρχες.

Ωστόσο, οι σχέσεις έχουν γίνει πιο τεταμένες, με τον Λάπιντ τον περασμένο μήνα να κατηγορεί την Μόσχα ότι διαπράττει εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία.

Παράλληλα και ο Ουκρανός πρόεδρος έχει κάνει αναλογίες μεταξύ της ρωσικής εισβολής στη χώρα του και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Σε μια ομιλία του στο ισραηλινό Κοινοβούλιο τον Μάρτιο, ο Ζελένσκι συνέκρινε τη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία με το σχέδιο της ναζιστικής Γερμανίας να δολοφονήσει όλους τους Εβραίους κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Το Yad Vashem χαρακτήρισε τότε τα σχόλιά του «ανεύθυνα», λέγοντας ότι ευτελίζουν τα ιστορικά γεγονότα του Ολοκαυτώματος.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το υπουργείο Εξωτερικών του Ισραήλ ανακοίνωσε ότι κάλεσε τον πρεσβευτή της Ρωσίας χρησιμοποιώντας “σκληρή γλώσσα” για τα σχόλια που έκανε ο Λαβρόφ την Κυριακή, στη διάρκεια μιας συνέντευξης του στην ιταλική τηλεόραση.

Ο Ισραηλινός υπουργός των Εξωτερικών Γαΐρ Λαπίντ δήλωσε ότι ο Λαβρόφ έκανε “μία ασυγχώρητη και σκανδαλώδη δήλωση.”