Σπύρος Σιδέρης

Ο επικεφαλής της νέας διοίκησης στη Συρία, Αχμέντ αλ Σαράα, προσπάθησε να καθησυχάσει τη Ρωσία, χαρακτηρίζοντάς την «σημαντική» χώρα, λέγοντας ότι «δεν θέλουμε η Ρωσία να αποχωρήσει από τη Συρία με τον τρόπο που θα ήθελαν κάποιοι».

• Υπό το πρίσμα της ασαφούς πολιτικής διαμόρφωσης στη νέα Συρία, η Μόσχα αναγκάστηκε να αρχίσει μια στρατηγική υποχώρηση προς τη Λιβύη. Ο Τζαλέλ Χαρσάουι, ερευνητής στο Royal United Services Institute, δήλωσε στο AFP ότι αυτό γίνεται «κυρίως για να διατηρηθούν οι υπάρχουσες ρωσικές αποστολές στην Αφρική», προσθέτοντας ότι πρόκειται για μια «αντίδραση αυτοσυντήρησης» από την πλευρά της Μόσχας, η οποία επιθυμεί να «μετριάσει τη διάβρωση της θέσης της στη Συρία».

Τον Μάιο του 2024, η ελβετική ερευνητική κοινοπραξία «All Eyes On Wagner» αποκάλυψε την παρουσία ρωσικών δραστηριοτήτων σε περίπου 10 λιβυκές τοποθεσίες, συμπεριλαμβανομένου του λιμανιού του Τομπρούκ, όπου έφτασε στρατιωτικός εξοπλισμός τον Φεβρουάριο και τον Απρίλιο. Ο αριθμός των ρωσικών στρατευμάτων τον Φεβρουάριο του 2024 ήταν περίπου 800, αλλά αυξήθηκε σε 1.800 τον Μάιο του ίδιου έτους.

Στις 18 Δεκεμβρίου, η αμερικανική εφημερίδα The Wall Street Journal ανέφερε ότι ρωσικά ραντάρ και συστήματα αεράμυνας, συμπεριλαμβανομένων των S-300 και S-400, είχαν μεταφερθεί από τη Συρία στη Λιβύη, επικαλούμενη Λίβυους και Αμερικανούς αξιωματούχους. Από την πτώση του Άσαντ στις 8 Δεκεμβρίου, «μεγάλη ποσότητα ρωσικών στρατιωτικών πόρων έχει μεταφερθεί στη Λιβύη από τη Λευκορωσία και τη Ρωσία», δήλωσε ο Χαρσάουι, ενώ ανέφερε επίσης την αποστολή μαχητών.

• Από την πλευρά της, η ουκρανική υπηρεσία πληροφοριών ανέφερε στις 3 Ιανουαρίου ότι η Μόσχα σχεδιάζει να «χρησιμοποιήσει τα φορτηγά πλοία Sparta και Sparta 2 για τη μεταφορά στρατιωτικού εξοπλισμού και όπλων».

Ο Εμαντεντίν Μπαντί, εμπειρογνώμονας του Ατλαντικού Συμβουλίου στην Ουάσιγκτον, αναφέρει ότι η μετατόπιση αυτή «δεν προέρχεται από μια απλή αναγκαστική αλλαγή περιφερειακού συμμάχου, αλλά από μια αναζήτηση συνέχειας», τονίζοντας ότι πρόκειται για «μια κίνηση που υπογραμμίζει τη σημασία της Λιβύης ως στοιχείο μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής» και ότι «ο Άσαντ προσέφερε στη Μόσχα μια άγκυρα στην ανατολική πλευρά του ΝΑΤΟ και μια πλατφόρμα για να δοκιμάσει τις δυνατότητές της».

• Οι κινήσεις της Ρωσίας έχουν θορυβήσει την κυβέρνηση της Τρίπολης και την πρώην αποικιακή δύναμη Ιταλία, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ παρακολουθούν με ανησυχία. Ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροσέτο επιβεβαίωσε ότι η Μόσχα μετακινεί «πόρους από τη συριακή βάση της στην Ταρτούς προς τη Λιβύη».

Αρκετές πηγές αναφέρουν προσπάθειες των ΗΠΑ να πείσουν τον στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ, διοικητή του Εθνικού Στρατού, να απορρίψει τη μόνιμη τοποθέτηση των Ρώσων στο λιμάνι του Τομπρούκ, κάτι που επιδιώκουν από το 2023, αλλά το Κρεμλίνο δεν θα απολαμβάνει την ίδια άνεση που απολάμβανε επί Άσαντ.

Ο Ούλφ Λάισινγκ, επικεφαλής του προγράμματος Σαχέλ στο Ίδρυμα Κόνραντ Αντενάουερ, λέει ότι η Συρία «ήταν μια πρακτική εφαρμογή… «Ήταν ένα μαύρο κουτί χωρίς ξένους διπλωμάτες ή δημοσιογράφους. Αυτοί (οι Ρώσοι) βασικά έκαναν ό,τι ήθελαν» προσθέτοντας ότι «στη Λιβύη, η κατάσταση θα ήταν πολύ πιο περίπλοκη. Είναι δύσκολο να κρατήσεις μυστικά εκεί και η ρωσική παρουσία θα ήταν πολύ πιο ορατή».

• Επιπλέον, η Μόσχα θα πρέπει να αντιμετωπίσει και άλλες δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, συμμάχου της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας και στη συνέχεια της προσωρινής κυβέρνησης «ενότητας». Θα είναι επίσης πρόθυμη να μην θέσει σε κίνδυνο το δικό της μέλλον αν τα πράγματα πάνε άσχημα γι’ αυτήν.

Ο Βλαντ Κλεπτσένκο, στρατιωτικός ανταποκριτής της φιλοκρεμλινικής ιστοσελίδας Tsargrad, δήλωσε ότι «τα συριακά λάθη του στοιχηματισμού, χωρίς εναλλακτική επιλογή, σε έναν τοπικό δικτάτορα δεν πρέπει να επαναληφθούν».

Στη διαιρεμένη Λιβύη, η οποία βρίσκεται σε σύγκρουση από την ανατροπή του Μουαμάρ Καντάφι το 2011, κάθε πλευρά προσπαθεί να κρατήσει τις επιλογές της ανοιχτές με τις άλλες, λέει ο Λάισινγκ.

Η Άγκυρα φλερτάρει τον Χάφταρ μέσω οικονομικών έργων και διπλωματικών συναντήσεων τον τελευταίο χρόνο, αλλά ο Χάφταρ δεν έχει την πολυτέλεια να γυρίσει την πλάτη του στη Δύση, η οποία τον έχει υποστηρίξει κρυφά με την πεποίθηση ότι μπορεί να σταματήσει την εξάπλωση του πολιτικού Ισλάμ, κι όπως σημειώνει ο Λάισινγκ «υπάρχουν σίγουρα όρια στο τι μπορεί να κάνει η Ρωσία στη Λιβύη».

Η Άγκυρα στηρίζει την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Φαγιέζ αλ Σάρατζ, οι δυνάμεις της οποίας κατάφεραν τις τελευταίες εβδομάδες να απωθήσουν την επίθεση του Λιβυκού Εθνικού Στρατού του Χάφταρ εναντίον της λιβυκής πρωτεύουσας.

Τον Χάφταρ υποστηρίζουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Αίγυπτος και η Ρωσία.

Ο πρόεδρος της Αιγύπτου Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι ανακοίνωσε το Σάββατο μια νέα πρωτοβουλία για τη Λιβύη, στο πλαίσιο της οποίας προτείνεται ένα αιρετό συμβούλιο ηγεσίας και κατάπαυση του πυρός από τις 8 Ιουνίου.

Η Ρωσία και τα Εμιράτα χαιρέτισαν το σχέδιο αυτό, ενώ η Γερμανία επεσήμανε ότι οι συνομιλίες υπό την αιγίδα του ΟΗΕ είναι το κλειδί για την ειρηνευτική διαδικασία.

Ωστόσο ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου απέρριψε την πρόταση του Καΐρου, χαρακτηρίζοντάς την απόπειρα να σωθεί ο Χάφταρ μετά τις ήττες που υπέστη στο πεδίο της μάχης.

“Η προσπάθεια εκεχειρίας του Καΐρου ήταν αποτυχημένη εξ αρχής. Αν πρόκειται να υπογραφεί μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, αυτό θα πρέπει να γίνει σε μια πλατφόρμα που φέρνει όλες τις πλευρές μαζί”, επεσήμανε ο Τσαβούσογλου στη Hurriyet. “Η έκκληση για εκεχειρία προκειμένου να σωθεί ο Χάφταρ δεν μας μοιάζει ειλικρινής ή πιστευτή”, πρόσθεσε.

Ο Τούρκος υπουργός σημείωσε ότι η Τουρκία θα εξακολουθήσει να συνομιλεί με όλες τις πλευρές προκειμένου να βρεθεί μια λύση στην κρίση στη Λιβύη, όμως αυτή θα απαιτεί τη συμφωνία και των δύο μερών.

Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Αμερικανός ομόλογός του Ντόναλντ Τραμπ συζήτησαν το θέμα της Λιβύης σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν τη Δευτέρα. Ο Ερντογάν δήλωσε ότι οι δύο άνδρες συμφώνησαν “σε κάποια θέματα” και ότι ο στρατός της κυβέρνησης εθνικής ενότητας θα εξακολουθήσει να μάχεται για να θέσει υπό τον έλεγχό του την παράκτια πόλη Σύρτη και την αεροπορική βάση Τζούφρα, πιο νότια.

Ο Τσαβούσογλου επεσήμανε εξάλλου ότι ο Ερντογάν και ο Τραμπ ζήτησαν από τους υπουργούς τους των Εξωτερικών και της Άμυνας, αλλά και αξιωματούχους των υπηρεσιών ασφαλείας και Πληροφοριών να συζητήσουν πιθανά περαιτέρω βήματα για τη Λιβύη.

Οι δυνάμεις του ισχυρού άνδρα της ανατολικής Λιβύης, του στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ, αποσύρθηκαν από περιοχές της Τρίπολης στη διάρκεια της νύκτας, όπως ανακοίνωσαν, αφού χθες Δευτέρα έχασαν ένα από τα βασικά τους προπύργια στη δυτική Λιβύη, ένα ισχυρό πλήγμα στην εκστρατεία για την κατάκτηση της πρωτεύουσας που ξεκίνησε πριν από ένα χρόνο.

Ο εκπρόσωπος του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (ΛΕΣ) Άχμεντ αλ Μισμάρι δήλωσε ότι οι δυνάμεις προχώρησαν “σε αναδιανομή και ανατοποθέτηση στα πεδία του μετώπου, αποσυρόμενες από κάποιες πυκνοκατοικημένες περιοχές”.

Εδώ και περισσότερο από ένα χρόνο έχει ξεκινήσει μια επιχείρηση για την κατάληψη της Τρίπολης, έδρας της κυβέρνησης εθνικής ενότητας που αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ και από τον Ιανουάριο έχει το πάνω χέρι στη σύγκρουση μετά τη στρατιωτική στήριξη της Τουρκίας. Ο ΛΕΣ, υπό τον Χάφταρ, στηρίζεται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Ρωσία και την Αίγυπτο.

Τη Δευτέρα ο στρατός που στηρίζει την κυβέρνηση εθνικής ενότητας κατέλαβε την αεροπορική βάση Ουατίγια, δυτικά της πρωτεύουσας έπειτα από εβδομάδες συγκρούσεων, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη νίκη του εδώ και ένα χρόνο και στερώντας από τον ΛΕΣ το μοναδικό του αεροδρόμιο κοντά στην Τρίπολη. Αφού κατέλαβε τη βάση ο στρατός της κυβέρνησης εθνικής ενότητας παρέλασε με ένα ρωσικής κατασκευής σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας Pantsir το οποίο κατέσχεσε από τον ΛΕΣ μαζί με ένα εγχειρίδιο χρήσης στα αραβικά.

Ο Μισμάρι από την πλευρά του εξήγησε ότι ο ΛΕΣ εγκατέλειψε τη βάση αυτή στο πλαίσιο μιας στρατηγικής απόφασης και ότι εκεί εγκατέλειψαν παρωχημένο εξοπλισμό.