Στην επιστολή προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ με ημερομηνία την 24η Απριλίου, η Άγκυρα υιοθετεί πλήρως τη ρητορική του ψευδοκράτους, κάνοντας λόγο για παραβίαση των «αναφαίρετων και εγγενών δικαιωμάτων του τουρκοκυπριακού λαού επί των φυσικών πόρων πάνω και γύρω από το νησί». Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι «το νησί της Κύπρου και οι φυσικοί πόροι του, συμπεριλαμβανομένων των αποθεμάτων υδρογονανθράκων πάνω και γύρω από αυτό, ανήκουν από κοινού στον τουρκοκυπριακό λαό», προσθέτοντας πως οι Τουρκοκύπριοι έχουν «ipso facto και ab initio ίσα δικαιώματα επί αυτών των πόρων».

Στο ίδιο πνεύμα, η Άγκυρα επιτίθεται ευθέως στη διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία, επαναλαμβάνοντας τον πάγιο ισχυρισμό ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά «δεν έχει νομικό ή ηθικό δικαίωμα να εκπροσωπεί ή να ενεργεί εκ μέρους των Τουρκοκυπρίων ή ολόκληρου του νησιού». Παράλληλα, η τουρκική επιστολή υποστηρίζει ότι «δεν υπάρχει κοινή κεντρική διοίκηση ικανή να εκπροσωπεί ολόκληρο το νησί από το 1963», κατηγορώντας την Κυπριακή Δημοκρατία ότι «εκμεταλλεύεται και σφετερίζεται τα δικαιώματα και τα συμφέροντα του τουρκοκυπριακού λαού».

Η Άγκυρα χαρακτηρίζει τη συμφωνία Κύπρου – Αιγύπτου, που υπογράφηκε στο περιθώριο του συνεδρίου «EGYPES 2026» στο Κάιρο, ως «άκυρη και ανυπόστατη» για την τουρκοκυπριακή πλευρά και κάνει λόγο για «ακόμη μία μονομερή προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων». Στην επιστολή γίνεται επίσης επίκληση προηγούμενων εκθέσεων του ΟΗΕ, με αναφορά στην έκθεση του Γενικού Γραμματέα της 5ης Ιουλίου 2024, όπου γινόταν λόγος για ανάγκη οι δύο πλευρές να «συνεργαστούν ώστε να εκμεταλλευτούν και να ωφεληθούν από κοινού από τους φυσικούς πόρους». Παράλληλα, η Τουρκία επικαλείται και έκθεση του 2012 που ανέφερε ότι ο «πλούτος από φυσικούς πόρους ανήκει σε όλους τους Κυπρίους».

Η τουρκική πλευρά επιμένει ότι το ψευδοκράτος έχει καταθέσει «εποικοδομητικές προτάσεις» προς την ελληνοκυπριακή πλευρά το 2011, το 2012, το 2019 και εκ νέου το 2022 για συνεργασία στο ζήτημα των υδρογονανθράκων, κατηγορώντας τη Λευκωσία ότι «αρνείται μέχρι σήμερα τον ειρηνικό δρόμο του διαλόγου και της συνεργασίας». Παράλληλα, η Άγκυρα στρέφεται και κατά των περιφερειακών ενεργειακών συνεργασιών στην Ανατολική Μεσόγειο, υποστηρίζοντας ότι «κάθε περιφερειακή συνεργασία ή φόρουμ που αποκλείει την τουρκοκυπριακή πλευρά και την Τουρκία είναι μη ρεαλιστική και αντιπαραγωγική» και «δεν μπορεί να εξυπηρετήσει άλλο σκοπό πέρα από την αύξηση της έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο».

Στο ίδιο πλαίσιο επαναφέρει και την πρόταση για «Διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο», που, όπως αναφέρεται στην επιστολή, είχε προτείνει η Τουρκία το 2020 και το 2022, με στόχο -κατά την τουρκική θέση- να ληφθούν υπόψη «τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα όλων των σχετικών μερών και ενδιαφερομένων στην περιοχή». Η Άγκυρα, μεταξύ άλλων, καλεί τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ να «καθοδηγήσει και να ενθαρρύνει την ελληνοκυπριακή πλευρά να εμπλακεί σε διάλογο» για τη δημιουργία μηχανισμού συνεργασίας στους φυσικούς πόρους, ζητώντας παράλληλα στις επόμενες εκθέσεις του ΟΗΕ για την Κύπρο να υπάρχει ανοιχτή προτροπή προς τις δύο πλευρές για συνεργασία στον τομέα των υδρογονανθράκων.

Η επιστολή καταλήγει με αίτημα να κυκλοφορήσει ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης και του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αργού Brent σημειώνουν άνοδο άνω του 3%, διαμορφούμενα περίπου στα 98 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι εξελίξεις από τις δύο πλευρές ενισχύουν την αβεβαιότητα για τη διατήρηση της εκεχειρίας.

Την ίδια στιγμή, το αμερικανικό αργό WTI καταγράφει ακόμη μεγαλύτερη άνοδο, ξεπερνώντας το 5% και αγγίζοντας τα 99 δολάρια το βαρέλι, ανακτώντας μέρος των πρόσφατων απωλειών.

Καθοριστικό ρόλο στην άνοδο παίζουν οι νέες ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο, που θέτουν υπό αμφισβήτηση τη βιωσιμότητα της συμφωνίας στη Μέση Ανατολή, ενώ τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αποκλεισμένα, επηρεάζοντας τη ροή του πετρελαίου.

Σύμφωνα με ιρανικά μέσα, η διέλευση πετρελαιοφόρων από τον κρίσιμο θαλάσσιο διάδρομο έχει ανασταλεί, ενώ Ιρανός αξιωματούχος ανέφερε ότι έχουν ήδη παραβιαστεί βασικοί όροι της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.

Από την πλευρά των ΗΠΑ, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντ. Βανς δήλωσε ότι υπάρχουν ενδείξεις για πιθανό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, καθώς προγραμματίζονται άμεσες συνομιλίες με το Ιράν στο Ισλαμαμπάντ μέσα στο Σαββατοκύριακο.

Την ανοδική πορεία του πετρελαίου ακολουθεί και το φυσικό αέριο, με τα ευρωπαϊκά συμβόλαια να φτάνουν τα 46 ευρώ ανά MWh, ανακάμπτοντας από χαμηλά πέντε εβδομάδων, εν μέσω αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ απείλησε με επιθέσεις κατά ιρανικών ενεργειακών υποδομών, επιχειρώντας να πιέσει την Τεχεράνη να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις. Σε απάντηση, η Τεχεράνη συνέχισε τις επιθέσεις στην ευρύτερη περιοχή και ενίσχυσε τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ.

Σημειώνεται ότι την Παρασκευή, διυλιστήριο πετρελαίου στο Κουβέιτ και έργο φυσικού αερίου στο Άμπου Ντάμπι τυλίχθηκαν στις φλόγες έπειτα από επιθέσεις.

Σύμφωνα με το Bloomberg, ορισμένες από τις σημαντικότερες ενεργειακές εγκαταστάσεις της Μέσης Ανατολής έχουν πληγεί ή έχει διαταραχθεί η λειτουργία τους κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, ενώ κάποιες που επλήγησαν έχουν επαναλειτουργήσει μετά από προσωρινή διακοπή. Ωστόσο, η επιχειρησιακή κατάσταση άλλων παραμένει ασαφής.

Οι σημαντικότερες ενεργειακές εγκαταστάσεις της Μ. Ανατολής, σύμφωνα με το Bloomberg

Διυλιστήρια πετρελαίου

• Ρουβάις, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• Ρας Τανούρα, Σαουδική Αραβία
• Σάμρεφ (Samref), Σαουδική Αραβία
• Bapco Energies, Μπαχρέιν
• Μίνα αλ-Αχμάντι, Κουβέιτ
• Μίνα Αμπντάλα, Κουβέιτ
• Λανάζ, Ιράκ

Εγκαταστάσεις φυσικού αερίου

• Ρας Λαφάν, Κατάρ
• Χαμπσάν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• South Pars, Ιράν
• Ισφαχάν, Ιράν
• Σαχ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• Νησί Das (Das Island LNG), Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα

Πετρελαιοπηγές

• Ματζνούν, Ιράκ
• Σάιμπα (Shaybah), Σαουδική Αραβία

Πυρηνικές εγκαταστάσεις

Μπουσέρ, Ιράν

Μονάδες αλουμινίου

• Αλ Ταουίλα, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• Alba, Μπαχρέιν
• Mobarakeh, Ιράν

Λιμάνια

• Γιανμπού, Σαουδική Αραβία
• Φουτζάιρα, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• Τζεμπέλ Αλί, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• Σοχάρ, Ομάν
• Μίνα Αλ Φαχάλ, Ομάν
• Σαλαλά, Ομάν
• Χαλίφα Μπιν Σαλμάν, Μπαχρέιν
• Σαχίντ Χαγκανί, Ιράν

Σπύρος Σιδέρης

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ρωσία καταγράφει ήδη αυξημένα κέρδη και ενίσχυση της γεωπολιτικής επιρροής της, αξιοποιώντας τις εναλλακτικές διαδρομές και τις υφιστάμενες υποδομές που δεν μπορούν εύκολα να αντικατασταθούν. Το αποτέλεσμα είναι μια νέα πραγματικότητα, όπου η πολιτική βούληση συγκρούεται ευθέως με την ανάγκη για άμεση ενεργειακή ασφάλεια.

Σύμφωνα με υπολογισμούς που δημοσίευσε το πρακτορείο Reuters, οι εξαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω του αγωγού TurkStream κατέγραψαν σημαντική αύξηση τον Μάρτιο, με τις ημερήσιες ροές να ενισχύονται κατά περίπου 22% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους, φθάνοντας τα 55 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ημερησίως. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή αναταραχή που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν και τον περιορισμό της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διακινείται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και LNG.

Η πρακτική παράκαμψη του Ορμούζ για μεγάλο μέρος των θαλάσσιων μεταφορών έχει δημιουργήσει συνθήκες έλλειψης στην αγορά, αυξάνοντας κατακόρυφα την αξία των υφιστάμενων αγωγών. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ρωσία αξιοποιεί τον TurkStream ως βασική οδό διοχέτευσης φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, ιδίως μετά την απόφαση της Ουκρανίας να μην ανανεώσει τη συμφωνία διέλευσης που έληξε τον Ιανουάριο του 2025. Η Τουρκία καθίσταται έτσι ο μοναδικός αξιόπιστος ενεργειακός διάδρομος για τη μεταφορά ρωσικού αερίου προς την ευρωπαϊκή αγορά.

• Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι συνολικές εξαγωγές μέσω του TurkStream ανήλθαν σε περίπου 1,7 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα τον τελευταίο μήνα, έναντι 1,4 δισεκατομμυρίων το αντίστοιχο περσινό διάστημα, ενώ στο πρώτο τρίμηνο του έτους καταγράφηκε αύξηση της τάξης του 11%. Η σταθεροποίηση και ενίσχυση των ροών υποδηλώνει ότι η Ρωσία όχι μόνο διατηρεί, αλλά και ενισχύει τη θέση της ως στρατηγικός προμηθευτής ενέργειας, παρά τις κυρώσεις και τις πολιτικές πιέσεις.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε αντίθεση με τη μακροπρόθεσμη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία στοχεύει στην πλήρη διακοπή εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως το 2027. Τα τελευταία χρόνια, η Ευρώπη έχει ήδη μειώσει δραστικά την εξάρτησή της από τη Ρωσία, με το ποσοστό συμμετοχής του ρωσικού αερίου να υποχωρεί από περίπου 40% σε μόλις 13% το 2025. Ωστόσο, η σημερινή κρίση αποκαλύπτει τα όρια αυτής της πολιτικής, καθώς η ανάγκη για άμεσες και αξιόπιστες ενεργειακές λύσεις καθίσταται πιο επιτακτική από τις γεωπολιτικές επιδιώξεις.

• Παράλληλα, η Μόσχα εμφανίζεται να εκμεταλλεύεται τη συγκυρία όχι μόνο οικονομικά αλλά και πολιτικά. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, έχει επικρίνει τις ευρωπαϊκές πολιτικές απεξάρτησης, υποστηρίζοντας ότι οι ηγέτες της Ευρώπης «πυροβολούν τα πόδια τους», καθώς επιβαρύνουν τους πολίτες με υψηλότερο ενεργειακό κόστος. Από τη ρωσική σκοπιά, η ύπαρξη εναλλακτικών αγορών, κυρίως στην Ασία, προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία και περιορίζει τον αντίκτυπο των ευρωπαϊκών περιορισμών.

Την ίδια στιγμή, εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταγράφονται έντονες διαφωνίες ως προς τη στρατηγική απεξάρτησης. Χώρες όπως η Ουγγαρία, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το ρωσικό φυσικό αέριο, εκφράζουν επιφυλάξεις και αντιδράσεις απέναντι σε ένα πλήρες εμπάργκο. Η ενεργειακή κρίση που πυροδοτείται από τον πόλεμο στο Ιράν ενισχύει αυτές τις φωνές, δημιουργώντας εσωτερικές πιέσεις και δοκιμάζοντας τη συνοχή της ευρωπαϊκής πολιτικής.

• Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, προειδοποίησε ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια «εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση», χωρίς σαφή προοπτική άμεσης εξομάλυνσης. Όπως επισήμανε μετά από έκτακτη σύνοδο των υπουργών Ενέργειας, ακόμη και αν υπάρξει σύντομα ειρήνη, η επιστροφή στην κανονικότητα δεν είναι δεδομένη. Η ανάγκη για μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, η ενίσχυση των εναλλακτικών μορφών μετακίνησης και η εξοικονόμηση πόρων αναδεικνύονται πλέον σε κρίσιμες προτεραιότητες.

Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σύνθετη: ενώ η Ευρώπη επιδιώκει να περιορίσει τη ρωσική επιρροή, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η αστάθεια στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας οδηγούν σε μια προσωρινή αλλά ουσιαστική επαναφορά της Ρωσίας ως βασικού παίκτη. Ο πόλεμος στο Ιράν λειτουργεί ως επιταχυντής αυτής της τάσης, αποδεικνύοντας ότι η ενέργεια παραμένει ο απόλυτος γεωπολιτικός καταλύτης.

Το κρίσιμο ερώτημα που ανακύπτει είναι κατά πόσο αυτή η συγκυριακή ενίσχυση της Ρωσίας θα μετατραπεί σε μακροπρόθεσμο στρατηγικό πλεονέκτημα ή αν θα υποχωρήσει όταν οι αγορές σταθεροποιηθούν. Σε κάθε περίπτωση, η τρέχουσα κρίση δείχνει ότι, παρά τις πολιτικές αποφάσεις και τις κυρώσεις, η ενεργειακή πραγματικότητα συχνά επιβάλλει τους δικούς της κανόνες.

Το ζήτημα της επάρκειας βρέθηκε στο επίκεντρο από την πρώτη στιγμή της κρίσης, με το αργό να έχει καταγράψει άνοδο περίπου 40% τις τελευταίες εβδομάδες, προσεγγίζοντας πλέον τα 120 δολάρια το βαρέλι.

Οι πρώτες πιέσεις καταγράφηκαν στην Ασία, με χώρες όπως οι Φιλιππίνες να κηρύσσουν ενεργειακή έκτακτη ανάγκη, ενώ η Νότια Κορέα δηλώνει ότι προετοιμάζεται για τα «χειρότερα σενάρια». Ωστόσο, η επίδραση αναμένεται να επεκταθεί και στη Δύση, εφόσον η κρίση παραταθεί.

Όπως επισήμανε ο επικεφαλής της Shell, Wael Sawan, η ενεργειακή πίεση μετακινείται σταδιακά από την Ασία προς την Ευρώπη, υπογραμμίζοντας ότι «δεν μπορείς να έχεις εθνική ασφάλεια χωρίς ενεργειακή ασφάλεια».

Ήδη, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις λαμβάνουν μέτρα για την προστασία των καταναλωτών. Η Σλοβενία εισήγαγε δελτίο καυσίμων, η Ισπανία ανακοίνωσε πακέτο στήριξης ύψους 5 δισ. ευρώ, ενώ στην Ελλάδα εφαρμόζονται fuel pass, επιδοτήσεις στην αντλία και πλαφόν στα περιθώρια κέρδους.

Αποθέματα υπό πίεση

Ο επικεφαλής της TotalEnergies, Patrick Pouyanné, περιέγραψε την αγορά ως «αποδιαρθρωμένη», επισημαίνοντας τις έντονες επιπτώσεις στις τιμές καυσίμων και τη δυσαρέσκεια των πολιτών.

Παράλληλα, εταιρείες του κλάδου προειδοποιούν για απώλεια έως και 2-3 εκατ. βαρελιών ημερησίως από την αγορά, με την πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα να έχει ουσιαστικά εξαντληθεί.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς ανακοίνωσε σχέδια έκτακτης ανάγκης, αποκλείοντας ωστόσο ένα οριζόντιο πακέτο στήριξης, δίνοντας έμφαση στην ευελιξία των παρεμβάσεων.

Ανησυχία και για το φυσικό αέριο

Πέρα από το πετρέλαιο, αυξάνεται η ανησυχία και για την αγορά φυσικού αερίου, καθώς η Ευρώπη καλείται να αναπληρώσει τα αποθέματά της ενόψει χειμώνα, σε ένα περιβάλλον αυξημένης ζήτησης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα κράτη-μέλη να κινηθούν άμεσα για την ενίσχυση των αποθεμάτων, υπογραμμίζοντας ότι, αν και δεν υπάρχει άμεση απειλή επάρκειας, οι τιμές αυξάνονται με ταχύ ρυθμό.

Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν ήδη αυξηθεί πάνω από 70% από την έναρξη της σύγκρουσης, ενώ τα αποθέματα παραμένουν σε ασυνήθιστα χαμηλά επίπεδα, μόλις στο 28%.

Το συνολικό σκηνικό καταδεικνύει ότι η ενεργειακή κρίση αποκτά πλέον παγκόσμιες διαστάσεις, με τις εξελίξεις να επηρεάζουν άμεσα την οικονομία, την καθημερινότητα των πολιτών και τη γεωπολιτική ισορροπία.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η Δύση, και ειδικά η Ευρώπη, βασίζεται πλέον σε μεγάλο βαθμό στο φυσικό αέριο για την κάλυψη των ενεργειακών της αναγκών.

Το αέριο χρησιμοποιείται τόσο για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας όσο και για θέρμανση και βιομηχανική χρήση, γεγονός που το καθιστά κρίσιμο καύσιμο για τη λειτουργία της οικονομίας.

Η εξάρτηση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί τουλάχιστον έως το 2050, παρά την αυξανόμενη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Την ίδια στιγμή, ορισμένες χώρες του Βορρά έχουν προχωρήσει σε ένα πιο διαφοροποιημένο ενεργειακό μοντέλο. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικά εργοστάσια, υδροηλεκτρικά έργα και ανανεώσιμες πηγές, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη τεχνολογιών αποθήκευσης όπως οι μπαταρίες, τους επιτρέπει να μειώνουν την εξάρτηση από το φυσικό αέριο. Αυτό δημιουργεί μια ενεργειακή ανισορροπία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου οι χώρες του Νότου παραμένουν πιο ευάλωτες.

Η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης δεν απειλείται πλέον τόσο από την έλλειψη πετρελαίου, όσο από τη διαθεσιμότητα φυσικού αερίου. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν περιορίσει τις ροές από παραδοσιακούς προμηθευτές, όπως η Ρωσία, ενώ η εξάρτηση από χώρες του Κόλπου αυξάνεται. Παράλληλα, οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν επαρκούν για να καλύψουν τα ενεργειακά ελλείμματα της Ευρώπης.

Η αδυναμία κάλυψης ενός πιθανού ελλείμματος της τάξεως του 35% δημιουργεί έντονη ανησυχία, ιδιαίτερα για τις χώρες του Νότου, που βασίζονται περισσότερο σε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο. Η ανάπτυξη νέων τερματικών σταθμών LNG στις ΗΠΑ ή στην Ευρώπη θα μπορούσε να βελτιώσει την κατάσταση, όμως το υψηλό κόστος και οι οικονομικές αβεβαιότητες καθιστούν τέτοιες επενδύσεις δύσκολες στο άμεσο μέλλον.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη αν ληφθεί υπόψη ότι τα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται μόλις στο 25% της χωρητικότητας. Αυτό σημαίνει ότι ο επόμενος χειμώνας ενδέχεται να συνοδευτεί από αυξημένες τιμές ενέργειας, περιορισμούς στην κατανάλωση και πιέσεις στα ενεργειακά συστήματα.

Συνολικά, η ενεργειακή κρίση του σήμερα δεν είναι απλώς μια κρίση καυσίμων, αλλά μια κρίση μετάβασης. Η Ευρώπη καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην άμεση ανάγκη για ενεργειακή επάρκεια και στη μακροπρόθεσμη στροφή προς βιώσιμες μορφές ενέργειας. Η επιτυχία αυτής της μετάβασης θα καθορίσει όχι μόνο την οικονομική της σταθερότητα, αλλά και τη γεωπολιτική της ανεξαρτησία.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ- Ενεργειακός Αναλυτής

Οι διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι οι τιμές των ορυκτών καυσίμων θα παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ιδίως στο φυσικό αέριο. Ακόμη και σε περίπτωση γρήγορης λήξης της σύγκρουσης και αποκατάστασης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Χορμούζ, η προσφορά ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο αναμένεται μειωμένη λόγω των ζημιών στις υποδομές.

Παρότι δεν υπάρχει πλήρης εικόνα για το μέγεθος των καταστροφών από τις επιθέσεις μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, θεωρείται δεδομένος ο αντίκτυπος στην παγκόσμια προσφορά, με τις αγορές να προεξοφλούν ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ.

Ήδη, οι τιμές του πετρελαίου Brent ξεπέρασαν τα 110 δολάρια/βαρέλι, ενώ το φυσικό αέριο στην αγορά του Άμστερνταμ ξεπέρασε τα 60 ευρώ/MWh, μετά τις επιθέσεις στο κοίτασμα South Pars και σε εγκαταστάσεις σε Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Σαουδική Αραβία.

Το πλήγμα αναμένεται εντονότερο στο φυσικό αέριο, καθώς –σύμφωνα με το Reuters– η εξαγωγική ικανότητα του Κατάρ (περίπου 20% της παγκόσμιας προσφοράς) θα μειωθεί κατά 17% για τα επόμενα 3-5 χρόνια. Η αγορά είναι πιο ευάλωτη, λόγω έλλειψης εφεδρικής παραγωγής και στρατηγικών αποθεμάτων, σε αντίθεση με το πετρέλαιο όπου υπάρχει δυνατότητα αποδέσμευσης αποθεμάτων.

Αναλυτές της Citi προβλέπουν άνοδο του Brent στα 120 δολάρια βραχυπρόθεσμα, με πιθανή υποχώρηση στα 70-80 δολάρια έως το 2026. Σε ένα πιο αρνητικό σενάριο, η τιμή θα μπορούσε να φτάσει τα 150 δολάρια, ξεπερνώντας το ιστορικό υψηλό του 2008.

Αντίστοιχα, η Goldman Sachs εκτιμά ότι ενδέχεται να σημειωθεί νέο ρεκόρ τιμών, εάν συνεχιστούν οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Χορμούζ.

Πιο συγκρατημένες εμφανίζονταν οι προβλέψεις της Fitch Ratings, οι οποίες όμως έχουν πλέον ξεπεραστεί, καθώς βασίζονταν σε χαμηλότερες τιμές πριν τη νέα κλιμάκωση.

Αντίστοιχα, και το βασικό σενάριο της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θεωρείται πλέον παρωχημένο, καθώς προέβλεπε μέση τιμή πετρελαίου 81,3 δολάρια για το 2026 και φυσικού αερίου 46,4 ευρώ.

Η ΕΚΤ εξετάζει πλέον πιο δυσμενή σενάρια, όπου η διαταραχή στην προσφορά ενέργειας θα συνεχιστεί έως το 2026, με μείωση έως και 40%–60% στη διέλευση από τα Στενά του Χορμούζ. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι τιμές θα παραμείνουν πολύ υψηλές, με αργή ομαλοποίηση ακόμη και μετά το τέλος της σύγκρουσης.

Η ενεργειακή εταιρεία QatarEnergy ανέστειλε την παραγωγή LNG στα συγκροτήματα Ras Laffan και Mesaieed, εγκαταστάσεις που αντιπροσωπεύουν περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς, μετά από επίθεση drone σε δεξαμενή ύδατος. Η διακοπή αυτή αφαιρεί κρίσιμο όγκο από μια ήδη περιορισμένη αγορά.

BIG: Goldman Sachs warns that if the Strait of Hormuz is shut for a month, European gas prices could jump up to 130%.

— Clash Report (@clashreport) March 2, 2026

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η αναστολή των εξαγωγών από το Κατάρ απειλεί περίπου το 15% των εισαγωγών LNG, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό για φορτία κυρίως από τις ΗΠΑ και οδηγώντας σε επιθετικότερες προσφορές στις διεθνείς αγορές. Παράλληλα, διαχειριστές δεξαμενόπλοιων LNG διέκοψαν τις διελεύσεις μέσω των Στενών του Ορμούζ, περιορίζοντας περαιτέρω τις ροές από βασικούς παραγωγούς της Μέσης Ανατολής. Το Στενό αποτελεί κομβική θαλάσσια αρτηρία για τις ενεργειακές εξαγωγές και οποιαδήποτε διακοπή αυξάνει άμεσα το risk premium στις τιμές.

Οι κίνδυνοι εντείνονται από τα σχετικά χαμηλά επίπεδα αποθηκευμένου φυσικού αερίου στην ΕΕ, που βρίσκονται κάτω από το 31%, σε σχέση με περίπου 40% την ίδια περίοδο πέρυσι. Η χαμηλότερη βάση αποθεμάτων μειώνει τα περιθώρια απορρόφησης εξωτερικών σοκ και αυξάνει την ευαισθησία της αγοράς σε διαταραχές προσφοράς.

Η συνδυαστική πίεση από την απώλεια παραγωγής από το Κατάρ, οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα και τα χαμηλά ευρωπαϊκά αποθέματα δημιουργεί ένα σκηνικό έντονης μεταβλητότητας, με την ευρωπαϊκή αγορά να εισέρχεται σε περίοδο αυξημένου ενεργειακού κινδύνου ενόψει της επόμενης χειμερινής περιόδου.

Με την έναρξη των συναλλαγών ο δείκτες υποχώρησαν κατά 1,96% στο Παρίσι, κατά 1,99 στην Φρανκφούρτη, κατά 2.13 στο Μιλάνο και κατά 0,55% στο Λονδίνο.

Παράλληλα, η τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου εκτινάχθηκε καθώς οι πολεμικές επιχειρήσεις υπονομεύουν τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου από την περιοχή του Κόλπου και κυρίως από το Κατάρ.

Με το άνοιγμα των αγορών, τα Ολλανδικά Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης Φυσικού Αερίου TTF κατέγραφε αύξηση 20%, έπειτα από άλμα στο 22% και στα 38,885 ευρώ, πάντως σε χαμηλότερο επίπεδο από την εκτίναξη που είχε σημειωθεί τον Ιανουάριο λόγω του κύματος ψύχους.

Η στρατηγική σημασία του Κάθετου Διαδρόμου

Στην εκδήλωση για το πρώτο έτος λειτουργίας του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας του Λευκού Οίκου, ο εκτελεστικός διευθυντής Τζάροντ Έιγκεν χαρακτήρισε την Ελλάδα ως ένα από τα πλέον κρίσιμα σημεία εισόδου για τον λεγόμενο «Κάθετο Διάδρομο». Ο διευθυντής δήλωσε συγκεκριμένα πως «η Ελλάδα αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία εισόδου για τον κάθετο διάδρομο. Έχουμε συνεργαστεί στενά με την ελληνική κυβέρνηση για την επέκταση των τερματικών εισαγωγής και ακόμη και για πλωτές εγκαταστάσεις επαναεριοποίησης. Η Ελλάδα υπήρξε εξαιρετικά υποστηρικτική, από τον πρωθυπουργό και τον υπουργό Ενέργειας έως τις ιδιωτικές εταιρείες που συνεργάζονται μαζί μας».

Όπως σημειώνει η ΕΡΤ, ο Τζάροντ εξήγησε ότι η ελληνική συμμετοχή είναι κρίσιμη, αλλά το όραμα του κάθετου διαδρόμου εκτείνεται πέρα από τα ελληνικά σύνορα «η Ελλάδα μπορεί να εισάγει αέριο, αλλά για να φτάσουμε στο επιθυμητό επίπεδο ροής, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι το αέριο μπορεί να περάσει μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και προς τα βόρεια». Αναφερόμενος στις πρόσφατες επισκέψεις και συναντήσεις στην Ελλάδα, υπογράμμισε την ισχυρή δέσμευση της χώρας: «Έχουμε καταλάβει από την κυβέρνηση και τον ιδιωτικό τομέα ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη να συνεργαστεί σε όλα τα επίπεδα. Το επόμενο βήμα είναι οι συζητήσεις με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουκρανία, για να καταστήσουμε τον κάθετο διάδρομο ισχυρό και αποτελεσματικό».

Μίλησε τέλος για δεσμεύσεις διάρκειας δέκα έως είκοσι ετών και είπε ότι προγραμματίζεται νέα συνάντηση «στα τέλη Φεβρουαρίου» στις Ηνωμένες Πολιτείες με την ίδια ομάδα χωρών, πριν από τη CERAWeek στο Χιούστον, με στόχο περαιτέρω συμφωνίες.

Οικονομικές δεσμεύσεις και το ραντεβού του Φεβρουαρίου

Παρά την πολιτική στήριξη, οι ΗΠΑ επισημαίνουν την ανάγκη για μεγαλύτερη εμπορική συμμετοχή ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του Διαδρόμου. Στο πλαίσιο αυτό, ανακοινώθηκε μια κρίσιμη υπουργική διάσκεψη που θα πραγματοποιηθεί στην Ουάσιγκτον στις 24 Φεβρουαρίου 2026, με τη συμμετοχή του Έλληνα υπουργού Ενέργειας και των ομολόγων του από τις χώρες της διαδρομής. Στόχος της συνάντησης είναι η άρση των ρυθμιστικών εμποδίων και η υπογραφή μακροχρόνιων συμφωνιών διάρκειας 10 έως 20 ετών, οι οποίες θα καταστήσουν τον Κάθετο Διάδρομο μια ανταγωνιστική εναλλακτική λύση. Η παρουσία της αμερικανικής αναπτυξιακής τράπεζας DFC στις συνομιλίες υπογραμμίζει τη διάθεση των ΗΠΑ να παράσχουν οικονομικές εγγυήσεις για την ολοκλήρωση των απαραίτητων υποδομών.

Επενδυτικό κρεσέντο και έρευνες υδρογονανθράκων

Η ενεργειακή αναβάθμιση της Ελλάδας συμπληρώνεται από σημαντικές εξελίξεις στον τομέα της εξόρυξης,καθώς στις 16 Φεβρουαρίου αναμένεται στην Αθήνα κλιμάκιο της Chevron για την οριστικοποίηση των συμβάσεων έρευνας σε τέσσερα θαλάσσια blocks σε Κρήτη και Πελοπόννησο. Η κίνηση αυτή, σε συνδυασμό με την επικείμενη αναβάθμιση του FSRU Αλεξανδρούπολης, τοποθετεί την Ελλάδα στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενεργειακού χάρτη. Η αμερικανική διοίκηση, μέσω του Νταγκ Μπέργκαμ, κατέστησε σαφές ότι η «ενεργειακή αφθονία» των συμμάχων αποτελεί εθνική προτεραιότητα για την Ουάσιγκτον, βλέποντας στην Αθήνα τον πιο αξιόπιστο εταίρο για τη μεταφορά της αμερικανικής ισχύος στην ευρωπαϊκή ήπειρο.