Περισσότεροι από 172.000 άνθρωποι διαγνώστηκαν με φυματίωση το 2023, είτε επρόκειτο για νέα κρούσματα είτε για υποτροπές, επίπεδα αντίστοιχα με του 2022, σύμφωνα με την έκθεση του ΠΟΥ Ευρώπης ο οποίος καλύπτει 53 χώρες, πολλές από τις οποίες βρίσκονται στην κεντρική Ασία.

Μόνο στην ΕΕ και τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο σχεδόν 37.000 άνθρωποι διαγνώστηκαν πέρυσι με την ασθένεια αυτή, 2.000 περισσότεροι σε σχέση με το 2022, κατέληξε έρευνα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Ασθενειών (ECDC).

Τα παιδιά κάτω των 15 ετών αποτελούσαν το 4,3% του συνόλου των κρουσμάτων της φυματίωσης στην ΕΕ/ΕΟΧ, “ γεγονός που σημαίνει αύξηση για τρίτη συναπτή χρονιά”, επεσήμαναν οι δύο αυτοί οργανισμοί υγείας σε ανακοίνωσή τους.

Τα αποτελέσματα της έκθεσης δείχνουν ότι η εξάπλωση της φυματίωσης “ συνεχίζεται” στην περιοχή, με τις υγειονομικές υπηρεσίες να επισημαίνουν ότι “ είναι απαραίτητα άμεσα μέτρα δημόσιας υγείας προκειμένου να ελεγχθεί και να περιοριστεί το αυξανόμενο βάρος της φυματίωσης”.

“ Η εξάλειψη της φυματίωσης δεν είναι ένα όνειρο, είναι μια επιλογή. Δυστυχώς το τρέχον βάρος της φυματίωσης και η ανησυχητική αύξηση του αριθμού των φυματικών παιδιών μάς θυμίζουν ότι οι πρόοδοι για την αντιμετώπιση αυτής της ασθένειας που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευτεί παραμένουν εύθραυστες”, δήλωσε ο Χανς Κλούγκε περιφερειακός διευθυντής του ΠΟΥ Ευρώπης.

Ο Κλούγκε πρόσθεσε ότι “ ακόμη και πριν από τις πρόσφατες μειώσεις στη διεθνή αναπτυξιακή βοήθεια, ο κόσμος ήταν αντιμέτωπος με έλλειμμα 11 δισεκ. δολαρίων στην παγκόσμια μάχη κατά της φυματίωσης”.

Η Πάμελα Ρέντι -Γουάγκνερ διευθύντρια του ECDC, υπογράμμισε ότι “ είναι ζωτικής σημασίας η Ευρώπη να επικεντρωθεί εκ νέου στην πρόληψη και σε μια γρήγορη και αποτελεσματική θεραπεία”.

Οι οργανισμοί υγείας επεσήμαναν εξάλλου ότι η πολυανθεκτική φυματίωση (TB-MR) παραμένει “ σημαντική πρόκληση” για την περιοχή.

“ Με την αύξηση των κρουσμάτων της φυματίωσης που είναι ανθεκτική στα φάρμακα, το κόστος της σημερινής αδράνειας θα το πληρώσουμε όλοι αύριο”, υπογράμμισε η Ρέντι- Γουάγκνερ.

Ο ΠΟΥ Ευρώπης και το ECDC επέμειναν στην ανάγκη να ενισχυθούν οι προσπάθειες εντοπισμού και θεραπείας της φυματίωσης.

Παράλληλα υπογράμμισαν την ανάγκη να επεκταθεί η πρόσβαση “ σε θεραπευτικά σχήματα πιο σύντομα και για χρήση από στόματος, καθώς έχει αποδειχθεί πως είναι υποσχόμενα για τη βελτίωση των αποτελεσμάτων σε ασθενείς που πάσχουν από φαρμακοανθεκτική φυματίωση”.

Στην Ελλάδα, προ της πανδημίας COVID-19 (2004-2019), με βάση το σύστημα υποχρεωτικής δήλωσης νοσημάτων, δηλώνονταν ετησίως κατά μέσο όρο 570 περιπτώσεις ενεργού φυματίωσης, με υπολογιζόμενη μέση επίπτωση 5,2 περιπτώσεις ανά 100.000 πληθυσμού. Ωστόσο, λόγω της σημαντικής υποδήλωσης, η πραγματική επίπτωση της φυματίωσης στην Ελλάδα υπολογίζεται μεγαλύτερη.

Η διαχρονική τάση στον ετήσιο συνολικό αριθμό κρουσμάτων ενεργού φυματίωσης παραμένει πτωτική στο γενικό πληθυσμό, αλλά σταθερά ανοδική μεταξύ των αλλοδαπών και των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων (π.χ. διαμένοντες σε δομές φιλοξενίας, ηλικιωμένοι και ασθενείς με ανοσοκαταστολή). Όσον αφορά τον αριθμό των κρουσμάτων σε Έλληνες, η ηλικιακή ομάδα με τον υψηλότερο επιπολασμό είναι αυτή των ατόμων >65 ετών.

Ειδικά στην αποδρομή της πανδημίας COVID-19, καταγράφεται σημαντική αύξηση των μεταδοτικότερων μορφών φυματίωσης (εκτεταμένη πνευμονική φυματίωση, παρουσία σπηλαίου στους πνεύμονες).

Μεταξύ των συνδυασμένων παρεμβάσεων, που απαιτούνται για την ανάσχεση της ανάδυσης της φυματίωσης, η απρόσκοπτη πρόσβαση στην κατάλληλη αντιφυματική αγωγή είναι αναγκαία για τη θεραπεία των πασχόντων και για την πρόληψη της διασποράς της φυματίωσης στην κοινότητα. Σημαντικό ποσοστό ασθενών με ενεργό φυματίωση ξεκινούν αντιφυματική αγωγή, αλλά τη διακόπτουν πριν την ολοκλήρωσή της, με κίνδυνο υποτροπής της μεταδοτικής νόσου και ανάπτυξης αντοχής στα βασικά αντιφυματικά φάρμακα.

Με γνώμονα την προστασία των ασθενών, αλλά και της δημόσιας υγείας κατά την αποδρομή της πανδημίας COVID-19, στην Ελλάδα, όπως και σε παγκόσμια κλίμακα, απαιτείται η επανασυγκρότηση των δράσεων Δημόσιας Υγείας για την ανάσχεση της φυματίωσης, με πρώτο βήμα τη διασφάλιση της ολοκληρωμένης θεραπευτικής αντιμετώπισης των κρουσμάτων.

Κυρίως η νόσος πλήττει τις χώρες με χαμηλό κοινωνικοοικονομικό status. Ενθαρρυντικό στοιχείο αποτελούν τα νέα βραχύτερα σχήματα που εγκρίθηκαν πρόσφατα, τόσο για τη λανθάνουσα όσο και για την ενεργό Φυματίωση.

Τα παραπάνω αναφέρει ο Πρόεδρος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας (ΕΠΕ) και Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, κ. Στέλιος Λουκίδης, επισημαίνοντας σχετικά με την ειδικότητα του Πνευμονολόγου και την αντιμετώπιση της νόσου, ότι «Η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρία θεωρεί ότι η Φυματίωση πρέπει να παραμείνει αναπόσπαστο μέρος της ειδικότητας μας όπως την ορίζει και ο τίτλος της ως Πνευμονολογία-Φυματιολογία. Στο πλαίσιο αυτό, τα τελευταία χρόνια ενισχύει με κλινικές υποτροφίες τα αντιφυματικά τμήματα μεγάλων νοσοκομείων, με σκοπό την ανάδειξη Πνευμονολόγων με επιστημονική δεξιότητα στη Φυματίωση. Η επιστημονική αυτή δραστηριότητα αφορά στην παρούσα φάση το αντιφυματικό Ιατρείο του Πανεπιστημιακού νοσοκομείου Λάρισας, το αντίστοιχο τμήμα στο Γενικό νοσοκομείο Παπανικολάου και το αντιφυματικό τμήμα του ΓΝΝΘΑ H Σωτηρία».

24 Μαρτίου – Παγκόσμια Ημέρα κατά της Φυματίωσης: «Ναι! Μπορούμε να τελειώσουμε τη Φυματίωση!»

Ο κ. Κωνσταντίνος Γουργουλιάνης, Καθηγητής Πνευμονολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, επισημαίνει με αφορμή την ημέρα αυτή ότι: «το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας κατά της Φυματίωσης (24 Μαρτίου 2023), είναι “Ναι! Μπορούμε να τελειώσουμε τη Φυματίωση!”, με στόχο να εμπνεύσει ελπίδα, να ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις να λάβουν μέτρα υγιεινής και πρόληψης,  να διαδώσει τις νέες συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για υιοθέτηση κοινών οδηγιών για τη θεραπεία και βέβαια να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των χωρών για την καταπολέμηση της επιδημίας, της Φυματίωσης.  Παράλληλα, ο ΠΟΥ απευθύνει έκκληση για δράση, προτρέποντας τα κράτη μέλη να επιταχύνουν την ανάπτυξη νέων βραχύτερων από του στόματος θεραπευτικών σχημάτων για την ανθεκτική στα φάρμακα Φυματίωση».  

Η ενίσχυση της προβολής και η εξασφάλιση πολιτικών δεσμεύσεων θα αποτελέσουν τις κύριες προτεραιότητες στη Συνάντηση για τη Φυματίωση στα Ηνωμένα Έθνη στις 22 Σεπτεμβρίου 2023.

Σύμφωνα με στοιχεία της επιστημονικής Ομάδας Εργασίας «Φυματίωση και Λοιμώξεις από Μη Φυματικά Μυκοβακτηρίδια»* της ΕΠΕ, η  Φυματίωση ευθύνεται για περίπου 1,6 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως μέσα στο 2021, αποτελεί την 2η αιτία θανάτου από λοιμώδες αίτιο μετά τη λοίμωξη COVID-19 και την 13^η αιτία θανάτου συνολικά. To 2021 περίπου 10,6 εκατομμύρια ασθενείς νόσησαν από Φυματίωση, με το 10% των ασθενών να είναι παιδιά.Η πολυανθεκτική Φυματίωση παραμένει μια απειλή για την δημόσια υγεία, καθώς πέρα από τις δυσκολίες στον χειρισμό της, μόνο το 1/3 των ασθενών είχε πρόσβαση στην κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή μέσα στο 2020.

Παρά το γεγονός ότι ο αρχικός στόχος για μείωση της επίπτωσης της φυματίωσης επιτεύχθηκε κατά το ήμισυ (10%) την πενταετία 2015-2020 και ότι υπήρξε ανάσχεση της περαιτέρω μείωσης κατά την πανδημία της COVID-19, ο τελικός στόχος για σημαντικό περιορισμό (End TB Strategy) σε παγκόσμιο επίπεδο μέχρι το 2030 παραμένει εφικτός. Άμεσες προτεραιότητες προς αυτήν την κατεύθυνση αποτελούν η επικαιροποίηση και επανενεργοποίηση των εθνικών στρατηγικών και προγραμμάτων για την εξάλειψη της φυματίωσης στην μετά COVID-19 εποχή και η ορθολογιστική κατανομή των πόρων υγείας προς την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία της νόσου στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος που αφορούν στο 98% τον καταγεγραμμένων περιπτώσεων φυματίωσης. Ενθαρρυντικό στοιχείο αποτελούν τα νέα βραχύτερα σχήματα που εγκρίθηκαν πρόσφατα, τόσο για τη λανθάνουσα όσο και για την ενεργό Φυματίωση από ευαίσθητα και ανθεκτικά στελέχη.

Η ιστορία της Φυματίωσης μέχρι και σήμερα – Ημερίδα στη Λάρισα

Η ημερίδα για την Φυματίωση που διοργανώνουν η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία και η Πνευμονολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, το Σάββατο 18 Μαρτίου 2023, στη Λάρισα* περιλαμβάνει δύο ενότητες:

• Στην πρώτη ενότητα – επιστημονικό μέρος – θα μιλήσουν οι :Xαράλαμπος Μόσχος, Πνευμονολόγος – Φυματιολόγος, Επιμελητής Α’ Αντιφυματικού Τμήματος – Μονάδα Ανθεκτικής Φυματίωσης, ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία «Συνήθη διαγνωστικά και θεραπευτικά λάθη στη Φυματίωση»,Ειρήνη Γερογιάννη, Πνευμονολόγος, Διευθύντρια ΕΣΥ «Λανθάνουσα Φυματίωση» και Κατερίνα Μανίκα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας – Φυματιολογίας ΑΠΘ «Η Φυματίωση στην εποχή της πανδημίας». Την ενότητα θα συντονίσουν οι: Στ. Λουκίδης, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠ, Πρόεδρος ΕΠΕ και Κωνσταντίνος Γουργουλιάννης Καθηγητής Πνευμονολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και θα σχολιάσει ο Απόστολος Παπαβασιλείου, Πνευμονολόγος – Φυματιολόγος, Διευθυντής Αντιφυματικού Τμήματος – Μονάδα Ανθεκτικής Φυματίωσης, ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία.
• Στη δεύτερη ενότητα της ημερίδας – θεατρικό αναλόγιο- με τη συνεργασία του Θεσσαλικού Θεάτρου θα ακολουθήσει θεατρική αφήγηση κειμένων για τη Φυματίωση στην Ελλάδα από τους ηθοποιούς: Θανάση Ζέρβα, Μαρσέλα Λένα και Κυριακή Σπανού. Μουσική Επιμέλεια: Kυριακή Σπανού, Τραγούδι: Αλέξανδρος Τσιώνας, Ήχος – Φως: Νίκος Γεωργάκης, Γιώργος Γκόλαντας. Συμμετέχουν επίσης οι: Eιρήνη Γερογιάννη, Κων/νος Ι. Γουργουλιάνης, Αθανάσιος Κυρίτσης, Γαρυφαλλιά-Ειρήνη Περλεπέ.   

*Λάρισα (Μύλος του Παππά) – Θέατρο Κώστας Τσιάνος

**Επιστημονική Ομάδα Εργασίας “Φυματίωση και Λοιμώξεις από Μη Φυματικά Μυκοβακτηρίδια”: Υπεύθυνοι: Λουκέρη Αγγελική, Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος, Επικουρική Επιμελήτρια Αντιφυματικού Τμήματος – Μονάδα Ανθεκτικής Φυματίωσης, ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία, Κατερίνα Μανίκα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας – Φυματιολογίας ΑΠΘ. Συντονιστής εκ μέρους του ΔΣ της ΕΠΕ : Χαράλαμπος Μόσχος, Πνευμονολόγος – Φυματιολόγος, Επιμελητής Α’ Αντιφυματικού Τμήματος – Μονάδα Ανθεκτικής Φυματίωσης, ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία.