Την περασμένη εβδομάδα, ο οίκος αξιολόγησης S&P ήταν ο τελευταίος που έπλεξε το εγκώμιο της χώρας, καθώς αναθεώρησε τις προοπτικές της χώρας σε “θετικές”. Αυτό συνέβη στο πλαίσιο της ανάληψης από τις ελληνικές αρχές “μιας ευρείας κλίμακας ατζέντας διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και της αντιμετώπισης μακροχρόνιων σημείων συμφόρησης”, η οποία ενίσχυσε την ανάπτυξη πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης και είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Οι θετικές προοπτικές αντανακλούν την προσδοκία μας ότι το αυστηρό δημοσιονομικό καθεστώς θα συνεχίσει να ωθεί τη μείωση του λόγου του δημόσιου χρέους, ενώ η ανάπτυξη θα συνεχίσει να ξεπερνά τις αντίστοιχες της Ελλάδας στην ευρωζώνη.

• Πράγματι, τα νέα στοιχεία που δημοσίευσε η Eurostat τη Δευτέρα έδειξαν ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος σε σχέση με το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 10,8 ποσοστιαίες μονάδες στο 162% το 2023.

Η ελληνική οικονομία αναπτύχθηκε κατά 2% το 2023, ξεπερνώντας τη συρρίκνωση της Γερμανίας κατά 0,3%. Από το 2019, πριν από την πανδημία, η χώρα αναπτύχθηκε με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό από τον αντίστοιχο της ευρωζώνης. Την περασμένη εβδομάδα το ΔΝΤ δήλωσε ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 2% και φέτος και θα συνεχίσει να ξεπερνά τον μέσο ρυθμό ανάπτυξης της νομισματικής ένωσης για τα επόμενα δύο χρόνια.

Οι ισχυροί αριθμοί του τουρισμού – οι οποίοι συμβαδίζουν με τη βελτίωση της αγοράς εργασίας και την ανάκαμψη της κατανάλωσης – βοηθούν. Το ίδιο και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην άρση των εμποδίων στην ανάπτυξη, όπως η αύξηση της ψηφιακής πρόσβασης στις δημόσιες υπηρεσίες, η επιτάχυνση των δικαστικών αποφάσεων και η βελτίωση της διαφάνειας και των δημόσιων οικονομικών.

Όπως δήλωσε στη FTAV ο οικονομολόγος της BNP Paribas Guillaume Derrien:

Η ανανεωμένη πολιτική σταθερότητα και η απότομη δημοσιονομική εξυγίανση καθιστούν την Ελλάδα πολύ πιο ελκυστική χώρα για επενδύσεις από ό,τι στο παρελθόν.

Ωστόσο … Η τελευταία ανάκαμψη έχει μόλις ελαφρώς ανεβάσει το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ τα τελευταία δύο χρόνια – και όχι αρκετά για να τους βγάλει από τη θέση τους ως τους φτωχότερους ανθρώπους στην ευρωζώνη.

Αυτό είναι κάτι σχετικά νέο για την Ελλάδα, καθώς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ήταν παρόμοιο με αυτό του μέσου όρου της ΕΕ μέχρι το 2009. Έκτοτε, σε 10 χώρες το βιοτικό επίπεδο αυξήθηκε πάνω από αυτό της Ελλάδας, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να είναι η δεύτερη φτωχότερη χώρα στην ΕΕ μετά τη Βουλγαρία και η φτωχότερη στο μπλοκ του κοινού νομίσματος

Με το χάσμα με τη Βουλγαρία να μειώνεται απότομα, δεν είναι παράλογο να περιμένουμε ότι η Ελλάδα θα γίνει σύντομα η φτωχότερη χώρα της ΕΕ.

Πώς συμβιβάζονται αυτές οι αντίθετες ιστορίες ισχυρής ανάκαμψης και φτώχειας;

Η απάντηση βρίσκεται στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης και της λιτότητας που ακολούθησε την κρίση του 2010. Οι ελληνικές δαπάνες περικόπηκαν και οι φόροι αυξήθηκαν για να εξασφαλιστεί η διάσωση από το ΔΝΤ και την ΕΕ, συμπιέζοντας τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά και κατεδαφίζοντας την οικονομία. Η έκταση της οικονομικής ζημίας ήταν εξαιρετική για καιρό ειρήνης.

Η ελληνική οικονομία συρρικνώθηκε σχεδόν κατά 30% από την κορυφή έως κάτω. Το 2016, οι καταναλωτικές δαπάνες μειώθηκαν κατά 24% σε σχέση με το 2007, οι κρατικές δαπάνες μειώθηκαν κατά 20% και οι επενδύσεις κατέρρευσαν κατά 65%. Την ίδια περίοδο, η μεταποιητική δραστηριότητα μειώθηκε σχεδόν στο μισό, το λιανικό εμπόριο και η επαγγελματική δραστηριότητα συρρικνώθηκαν κατά σχεδόν το ένα τρίτο. Η ανεργία εκτοξεύθηκε σε ιστορικά υψηλό επίπεδο, σχεδόν στο 30%.

• Ως αποτέλεσμα, η ελληνική οικονομία είναι σήμερα περίπου 19% μικρότερη από ό,τι το 2007 – παρά την ισχυρή ανάκαμψη της χώρας μετά την πανδημία – ενώ η οικονομία της ΕΕ στο σύνολό της έχει αυξηθεί κατά 17%.

Το οικονομικό πλήγμα είναι σχεδόν πρωτοφανές στη σύγχρονη εποχή, συγκρίσιμο μόνο με τη Μεγάλη Ύφεση των ΗΠΑ τη δεκαετία του 1930, σημειώνει ο Γιώργος Λαγαρίας επικεφαλής οικονομολόγος της Mazars Wealth Management.

Οι πραγματικοί μισθοί μειώνονταν σταθερά μέχρι το 2022, την τελευταία διαθέσιμη τιμή στη βάση δεδομένων του ΟΟΣΑ, και είναι μειωμένοι κατά 30% σε σχέση με τα προ της χρηματοπιστωτικής κρίσης επίπεδα, αφήνοντας τη χώρα με έναν από τους χαμηλότερους μέσους μισθούς μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών.

Ο κατασκευαστικός τομέας – σημαντικός μοχλός ανάπτυξης πριν από την κρίση – έχει σχεδόν εξαλειφθεί. Οι επενδύσεις σε κατοικίες, οι οποίες αντιπροσώπευαν πάνω από το 10% του ΑΕΠ στο αποκορύφωμα της φούσκας του 2008, έχουν έκτοτε κατρακυλήσει στο 2% του ΑΕΠ, το χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης. Όπως λέει ο Derrien της BNP: ” Η Ελλάδα έχει πλέον ένα λιγότερο ανισόρροπο μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης -κάτι που είναι θετικό- αλλά η πτώση της οικοδομικής δραστηριότητας δεν έχει ακόμη εξισορροπηθεί πλήρως από την επέκταση σε νέους τομείς.

Υπάρχουν επίσης ανησυχίες για τις μακροπρόθεσμες οικονομικές προοπτικές της χώρας. Ο κ. Λαγκάριας υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη με περιορισμένη μόχλευση* -που είναι η περίπτωση της Ελλάδας- θα παραμείνει υποτονική και προβλέπει ότι θα χρειαστούν πολλά χρόνια “επίμονων μεταρρυθμίσεων” για να επιστρέψει η Ελλάδα στο σημείο που βρισκόταν το 2007. Οι χαμηλές επενδύσεις και η υποτονική παραγωγικότητα συνεχίζουν επίσης να περιορίζουν το οικονομικό δυναμικό της Ελλάδας, σύμφωνα με τον Derrien. Στην τελευταία του έκθεση για τη χώρα, το ΔΝΤ αναφέρει επίσης την κλιματική αλλαγή ως κίνδυνο – καθώς το 90% των τουριστικών υποδομών της χώρας και το 80% των βιομηχανικών δραστηριοτήτων βρίσκονται σε περιοχές που εκτίθενται σε υψηλούς κλιματικούς κινδύνους – και τα ολοένα και πιο θλιβερά δημογραφικά στοιχεία. Οι γεννήσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν σε χαμηλό εννέα δεκαετιών το 2022, επιδεινώνοντας τη γήρανση και τη συρρίκνωση του πληθυσμού της χώρας, καθώς πολλοί νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα κάθε χρόνο.

Συνολικά, η οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας θα πρέπει να πανηγυριστεί, αλλά θα πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο μιας αξιοσημείωτης οικονομικής κρίσης που την έχει αφήσει σε μια τρύπα από την οποία μπορεί να χρειαστεί μια ολόκληρη γενιά για να βγει.

*Η μόχλευση είναι ένα επενδυτικό μοντέλο σύμφωνα με το οποίο απαιτείται από τον επενδυτή να καταβάλει μόνο ένα μέρος της συνολικής αξίας της θέσης που επιθυμεί να λάβει. Ο πάροχος του προϊόντος υπό μόχλευση είναι εκείνος που δανείζει το υπόλοιπο ποσό.

Oι 70 μερίδες φαγητό που ετοίμαζε πέρσι η οργάνωση STEPS έχουν γίνει 230 φέτος, γεγονός που αντικατοπτρίζει την τεράστια αύξηση των αναγκών του πληθυσμού που εξυπηρετεί η οργάνωση, αστέγους ή ανθρώπους που ζουν σε συνθήκες επισφαλούς στέγης, Ελληνες και μη, κάθε ηλικίας, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε ο Τάσσος Σμετόπουλος, συντονιστής των δράσεων δρόμου της οργάνωσης. Αυξημένος είναι ο αριθμός των προσφύγων και των ανθρώπων που βρίσκονται στη διαδικασία εξέτασης ασύλου, που αναζητούν τη στήριξη της οργάνωσης Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, όπως παρατήρησε η συντονίστρια της Κοινωνικής Υπηρεσίας, Βασιλική Κατριβάνου.

Σύμφωνα με την Εκθεση των Ανθρώπων που Βιώνουν Φτώχεια 2023, που συνέταξε το Δίκτυο, έχει αυξηθεί κατακόρυφα το ποσοστό των επισιτιστικά επισφαλών νοικοκυριών που καταναλώνουν τρόφιμα χαμηλού κόστους και χαμηλής ποιότητας, με υψηλή περιεκτικότητα σε ενέργεια, λίπος και ζάχαρη και χαμηλής θρεπτικής αξίας, ενώ πολύ ευάλωτες ομάδες κινδυνεύουν να βρεθούν σε κατάσταση ακραίας αποστέρησης. Η έκθεση καταγράφει τον αποσπασματικό τρόπο με τον οποίο ασκείται κοινωνική πολιτική, κυρίως επιδοματικού χαρακτήρα, με αποτέλεσμα να παίρνονται μέτρα λειψά, βραχυχρόνια και μόνο για τις επείγουσες ανάγκες.

• Η έκθεση καταγράφει επίσης αύξηση των νοικοκυριών που δεν έχουν πρόσβαση σε επαρκή ενέργεια για να ικανοποιήσουν τις πιο βασικές ανάγκες για επαρκή θέρμανση και ψύξη, μαγείρεμα, φωτισμό και χρήση οικιακών συσκευών, φαινόμενο που καταγράφεται ως «ενεργειακή φτώχεια».

Σύμφωνα με την έκθεση, η ενεργειακή φτώχεια δεν περιορίζεται στα χαμηλά εισοδήματα, αλλά τα φτωχά στρώματα είναι περισσότερο ευάλωτα:

• Περίπου τα μισά φτωχά νοικοκυριά (50,7%) είχαν δυσκολία ανταπόκρισης στην πληρωμή πάγιων λογαριασμών (ρεύμα, νερό, φυσικό αέριο κ.λπ.) το 2022, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στα μη φτωχά νοικοκυριά ήταν 30,1%, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, η οποία καταγράφει ότι περίπου ένας στους τέσσερις ανθρώπους (2.722.000 άτομα ή 26,3% του πληθυσμού) που ζουν στην Ελλάδα βρισκόταν το 2022 σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Από την έκθεση «Χαρτογραφική απεικόνιση της φτώχειας: μελέτη προσέγγισης του φαινομένου στο Δήμο Αθηναίων» των Σοφίας Καραγιαννίδου και Μαρίας Κουτσαυλή υπό την επίβλεψη των Αγγελικής Παιδακάκη και Αντιγόνης Φάκκα από το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, κατά τη διάρκεια της πρακτικής τους άσκησης στο Ελληνικό Δίκτυο για την Καταπολέμηση της Φτώχειας

«Η πίεση για αποπληρωμή των υψηλών λογαριασμών ενέργειας σε συνδυασμό με τους μειωμένους μισθούς και συντάξεις, καθώς και η ακρίβεια στην αγορά τροφίμων έχουν άμεσα αποτελέσματα την περικοπή στην αγορά των αναγκαίων για την επιβίωσή τους προϊόντων και τη συσσώρευση χρεών. Η θέση τους δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο όταν οι συνθήκες που ζουν στα σπίτια τους επιβαρύνουν τη σωματική και ψυχική τους υγεία», σημειώνει η έκθεση.

Στην εκδήλωση παρουσιάστηκε η μελέτη «Χαρτογραφική απεικόνιση της φτώχειας: μελέτη προσέγγισης του φαινομένου στον Δήμο Αθηναίων» που πραγματοποίησαν η Σοφία Καραγιαννίδου και η Μαρία Κουτσαυλή, η οποία καταγράφει τη δύσκολη κατάσταση διαβίωσης σε συγκεκριμένες περιοχές της Αθήνας, όπως και την ανάγκη περαιτέρω μελέτης και συλλογής δεδομένων, προκειμένου να υπάρξει εμβάθυνση της κοινωνικής πολιτικής στις συγκεκριμένες περιοχές. Με βάση τα κριτήρια της θέρμανσης, της κατοχής Ι.Χ., της πρόσβασης στο διαδίκτυο και των τετραγωνικών μέτρων που αντιστοιχούν σε ένα άτομο σε κάθε νοικοκυριό, στη δυτική Αθήνα παρουσιάζεται συγκέντρωση των χαμηλών τάξεων και στην ανατολική συγκέντρωση κατοίκων με υψηλό κοινωνικοοικονομικό προφίλ. Η μελέτη καταγράφει επίσης συγκέντρωση μεγάλου ποσοστού πολύ χαμηλού κοινωνικοοικονομικού προφίλ κατά μήκος του άξονα Πατήσια – Πλ. Αττικής – Πλ. Αμερικής- Πλ. Βάθη και έντονο διαχωρισμό εντός του εμπορικού τριγώνου.

• Ζοφερή είναι η εικόνα και στην επαρχία, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε η πρόεδρος της Ενωσης Κυριών Δράμας, Αλίκη Τσιαμούρα: Το πρώτο δεκάμηνο του 2023 η οργάνωση υποστήριξε 2.000 περιπτώσεις στην περιοχή, έναντι 1.500 περιπτώσεων ολόκληρο το 2022, με τη μεγαλύτερη αύξηση να αφορά μονογονεϊκές οικογένειες, γηραιότερους και οικογένειες με παιδιά.

«Την τελευταία δεκαετία το ζήτημα της φτώχειας παίρνει διαφορετικές διαστάσεις, καθώς σε αυτό έχουν συμβάλει απανωτές επείγουσες κρίσεις οικονομικές, υποδοχής και ένταξης, υγείας και κλιματικές, για την αντιμετώπιση των οποίων τα μέτρα που εφαρμόζονται δεν επαρκούν για να συγκρατήσουν την εμβάθυνση των ανισοτήτων και τη δημιουργία νέων τύπων ανθρώπων που βιώνουν φτώχεια. Ετσι, ο ρόλος των οργανώσεων που προσφέρουν υπηρεσίες για την αντιμετώπιση του φαινομένου χρειάζεται επίσης να επαναπροσδιοριστεί και στον μητροπολιτικό Δήμο της Αθήνας αλλά και σε εθνικό επίπεδο», σημείωσε η πρόεδρος του Δικτύου, Μαριανέλλα Κλώκα.

Όλα καλά μέχρι εδώ. Δεν είναι όμως.

Και αυτό γιατί μια έρευνα από το εξωτερικό και πιο συγκεκριμένα από την Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία, ήρθε για να αποδείξει ότι αν ένα ζευγάρι, αυτή την περίοδο στην Ελλάδα, ανοίξει το δικό του σπιτικό κινδυνεύει να πέσει κάτω από το όριο της φτώχειας.

Η χώρα μας στη συγκεκριμένη έρευνα βρίσκεται στην 3η χειρότερη θέση στην Ευρώπη, όσον αφορά τα νοικοκυριά που είναι εκτεθειμένα σε φτώχεια και κοινωνικό αποκλεισμό. Με τη Ρουμανία να έχει την πρωτιά και τη Βουλγαρία να ακολουθεί. Ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι ο μ.ό. της Ευρώπης στον συγκεκριμένο τομέα είναι στο 21,7%, με την Ελλάδα να έχει ποσοστό 28%!

Τα πράγματα γίνονται πολύ χειρότερα για τα ζευγάρια που αποκτούν τουλάχιστον ένα παιδί. Τότε, το ποσοστό εκτοξεύεται στο 31,7% με τη Ρουμανία να είναι η μοναδική χώρα που μας περνάει στο συγκεκριμένο κομμάτι. Αναλυτικά μπορείτε να δείτε ολόκληρη την έρευνα εδώ.

Το πιο παράξενο μετά την ανάγνωση της συγκεκριμένης έρευνας, είναι αυτό που προείπαμε. Ότι ενώ τα στοιχεία δείχνουν μια ολοκληρωτική φτωχοποίηση των νοικοκυριών, το αφήγημα από την κυβέρνηση είναι ότι όλα πάνε καλά, δεν χρειάζονται αυξήσεις μισθών για την αντιμετώπιση της κρίσης και «Παιδιά ανοίξτε σπίτι, θα σας βοηθάμε».

Η αλήθεια είναι ότι αν κάποιο ζευγάρι ανοίξει σπίτι και αποφασίσει να κάνει παιδί, έχει 32% πιθανότητα να… πεινάσει!