Ωστόσο, μπορεί κανείς να αντιτείνει ότι αυτό που κάνει το θάρρος αξιοθαύμαστο δεν είναι η απουσία φόβου, αλλά η ικανότητα να δρούμε παρά τον φόβο μας. Οι πυροσβέστες που ρισκάρουν τη ζωή τους για να σώσουν άλλους αποκαλούνται «θαρραλέοι» όχι επειδή δεν φοβούνται τον κίνδυνο, αλλά επειδή προχωρούν παρά τον φόβο τους. Άρα γεννάται το ερώτημα: είναι το θάρρος ζήτημα αφοβίας ή σωστής διαχείρισης του φόβου;

Ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης ασχολήθηκε με αυτό το δίλημμα διερευνώντας την αρετή του θάρρους. Στα «Ηθικά Ευδήμια» αναφέρει αρχικά ότι ο γενναίος είναι «αφόβος» (άφοβος). Στη συνέχεια όμως εξετάζει την άποψη ότι αν οι γενναίοι αντιμετωπίζουν πράγματα που φοβίζουν τους άλλους, αλλά οι ίδιοι δεν τα βρίσκουν τρομακτικά, «δεν υπάρχει τίποτα αξιοσέβαστο σε αυτό». Για να κατανοήσουμε πώς ο Αριστοτέλης ισορρόπησε ανάμεσα στις δύο θέσεις, αξίζει να εξετάσουμε τη θεωρία του για τις αρετές και τα συναισθήματα.

Στα «Ηθικά Νικομάχεια», το πιο γνωστό έργο του για την καλή ζωή, ο Αριστοτέλης εξηγεί ότι οι ηθικές αρετές είναι καταστάσεις χαρακτήρα που αποκτώνται με τη συνήθεια και μας ωθούν να αισθανόμαστε και να δρούμε με άριστο τρόπο σε διάφορα συναισθήματα και δραστηριότητες της ζωής. Είτε πρόκειται για θυμό είτε για ευχαρίστηση, οι αρετές βοηθούν στο να αισθανόμαστε τα κατάλληλα συναισθήματα στη σωστή ένταση, τη σωστή στιγμή, προς τα σωστά αντικείμενα ή πρόσωπα και για τους σωστούς λόγους. Μπορεί να φαίνεται παράξενο αν θεωρούμε τα συναισθήματα ως ανεξέλεγκτες φυσικές αντιδράσεις. Ο Αριστοτέλης όμως πιστεύει ότι μπορούμε να μάθουμε να αισθανόμαστε σωστά μέσα από εξάσκηση.

Το θάρρος ως ενδιάμεση κατάσταση

Η αρετή του θάρρους στον Αριστοτέλη ρυθμίζει τα συναισθήματα του φόβου και της αυτοπεποίθησης. Όπως όλες οι ηθικές αρετές, βρίσκεται ανάμεσα σε δύο άκρα: την υπερβολή και την έλλειψη. Ο γενναίος βρίσκεται στη μέση μεταξύ ενός δειλού, που φοβάται υπερβολικά (και στερείται αυτοπεποίθησης), και ενός ριψοκίνδυνου, που έχει υπερβολική αυτοπεποίθηση. Σε αντίθεση με τον δειλό που μπορεί να φοβάται υπερβολικά ή λανθασμένα πράγματα, ο γενναίος φοβάται όσα πρέπει, όταν πρέπει και όσο πρέπει.

Ο Αριστοτέλης δεν θεωρεί ότι το θάρρος είναι απλώς η αντιμετώπιση κάθε τρομακτικού πράγματος ούτε ότι η δειλία είναι απλώς ο φόβος πολλών πραγμάτων. Υποστηρίζει μάλιστα πως είναι λανθασμένο να μην φοβάσαι καθόλου – για παράδειγμα, τη ντροπή. Το θάρρος αφορά συγκεκριμένο αντικείμενο φόβου: τον κίνδυνο θανάτου ή σοβαρού τραυματισμού – ιδιαίτερα δε τη γενναιότητα μπροστά σε έναν ευγενή θάνατο, όπως αυτός στον πόλεμο.

Η έμφαση στον ευγενή θάνατο ίσως μοιάζει παρωχημένη σήμερα, αλλά αναδεικνύει ένα βασικό στοιχείο της αρετής: τα κίνητρα των ενάρετων ανθρώπων. Οι ενάρετοι δρουν χάριν αυτού που ο Αριστοτέλης αποκαλεί «καλόν» – το ευγενές ή ωραίο. Μπορεί κάποιος να δείχνει αφοβία στη θάλασσα ή απέναντι σε μια ασθένεια – κάτι αξιοθαύμαστο – αλλά δεν επιδεικνύει θάρρος αν δρα μόνο επειδή αυτό είναι χρήσιμο και όχι γιατί είναι καλό καθαυτό.

Θάρρος και κίνητρο: Γιατί πράττουμε;

Το αριστοτελικό θάρρος είναι πολύ πιο συγκεκριμένο από μια απλή κυριαρχία πάνω στον φόβο σε επικίνδυνες περιστάσεις. Ένας στρατιώτης που μένει στη θέση του λόγω φόβου τιμωρίας ή ντροπής δεν είναι πραγματικά γενναίος· αντίθετα, ο πραγματικά γενναίος μένει επειδή εκείνη τη στιγμή είναι καλό να το κάνει. Ο γενναίος έχει κάτι να χάσει (την ευτυχισμένη, ενάρετη ζωή του), αλλά έχει επίσης κάτι σημαντικό να κερδίσει: την πραγματοποίηση μιας καλής πράξης («καλόν»). Το ίδιο ισχύει σε σύγχρονα παραδείγματα: μια ακτιβίστρια που αγωνίζεται για πολιτικά δικαιώματα απέναντι στην καταπίεση ή ένας πυροσβέστης που σώζει ζωές με κίνδυνο της δικής του επειδή έτσι πρέπει.

Άρα τι ισχύει; Το θάρρος απαιτεί αφοβία ή σωστή διαχείριση του φόβου; Στα «Ηθικά Ευδήμια», ο Αριστοτέλης λέει πως ο γενναίος είναι «αφόβος» απέναντι σε όσα προκαλούν καθολικό τρόμο – μπορεί να νιώθει λίγο ή σπάνια φόβο και μόνο μπροστά σε μεγάλο κίνδυνο. Στα «Ηθικά Νικομάχεια», χαρακτηρίζει τον γενναίο ως «τύπο άφοβου» (άφοβος) και άφοβο (αδεής) ενώπιον ενός ευγενούς θανάτου. Ίσως λοιπόν η κατάλληλη ποσότητα φόβου είναι… καμία.

Η πολυπλοκότητα του θαρραλέου ανθρώπου

Παρόλο που οι θαρραλέοι άνθρωποι πλησιάζουν όσο γίνεται στην ανθρώπινη αφοβία, ο Αριστοτέλης παραδέχεται ότι φοβούνται όχι μόνο όσα υπερβαίνουν τις ανθρώπινες δυνάμεις αλλά και όσα βρίσκονται εντός αυτών. Όπως γράφει (μετάφραση Susan Sauvé Meyer):
«Οι γενναίοι θα φοβηθούν τέτοια πράγματα, αλλά με τον σωστό τρόπο· θα τα αντέξουν όπως υπαγορεύει η λογική. Σκοπός τους είναι το καλόν… Όσοι αντέχουν και φοβούνται τα σωστά πράγματα για τους σωστούς λόγους, με τον σωστό τρόπο και τη σωστή στιγμή – κι αντίστοιχα όσοι παίρνουν κουράγιο από τα σωστά πράγματα – αυτοί είναι οι πραγματικά γενναίοι.»

Αυτή η παραχώρηση είναι καίρια στη σκέψη του Αριστοτέλη: αναγνωρίζει πως οι γενναίοι όντως βιώνουν φόβο κατά την πράξη τους και δείχνει έτσι την πολυπλοκότητα της θεωρίας του. Δεν λέει απλώς ότι οι θαρραλέοι αντέχουν καλά τον φόβο τους· υποστηρίζει ότι δεν θεωρούν κάθε τρομακτικό εμπόδιο λόγο αποφυγής της ενάρετης πράξης. Αντίθετα, ο γενναίος υπακούει στη λογική και αντιμετωπίζει όσα φοβάται με τον ενδεδειγμένο τρόπο χάριν του καλού.

Ο ρόλος του φόβου στη λήψη αποφάσεων

Οι αναγνώστες συχνά δυσκολεύονται με την περιγραφή αυτή· η ιδέα πως ο θαρραλέος «αντέχει» τα τρομακτικά κάνει πολλούς να πιστεύουν ότι βιώνει εσωτερική πάλη – κάτι που ο ίδιος ο Αριστοτέλης αρνείται για τους ενάρετους ανθρώπους. Επιμένει πως «αν αντέχεις τα τρομακτικά κι αυτό σου προκαλεί χαρά – ή έστω δεν σου προκαλεί λύπη – τότε είσαι γενναίος». Για τον Αριστοτέλη ο φόβος δεν πρέπει ούτε να καταπιέζεται ούτε να οδηγεί σε εσωτερική σύγκρουση· αντίθετα, ενσωματώνεται στην πράξη μέσω της σωστής προοπτικής και αξιοποίησης προς έναν ευγενή σκοπό.

Ο φόβος μπορεί να επικεντρώσει το μυαλό στα απαραίτητα βήματα για αποφυγή κινδύνου. Για τον φιλόσοφο, το ενάρετο είδος φόβου δεν μας οδηγεί είτε στην τυφλή αποφυγή είτε στην απερίσκεπτη έκθεση στον κίνδυνο· μάλλον μας ωθεί στις κατάλληλες προφυλάξεις (όπως η χρήση πανοπλίας) κατά την επιδίωξη ενός ευγενούς στόχου. Οι γενναίοι δεν χρειάζεται να παλεύουν με μια έντονη επιθυμία φυγής από έναν ευγενή θάνατο· αντιθέτως, ο φόβος τους επισημαίνει τους κινδύνους ώστε να λάβουν συνετά μέτρα ενεργώντας όπως υπαγορεύει η λογική.

Θαρραλέοι άνθρωποι σε έναν κόσμο γεμάτο κινδύνους

Σε αντίθεση με ένα χάλκινο άγαλμα όπως η Fearless Girl, o θαρραλέος άνθρωπος στον Αριστοτέλη δεν είναι άτρωτος. Αναγνωρίζει επώδυνα πως επιλέγοντας το σωστό μπορεί να χάσει σημαντικά αγαθά – ακόμη και τη ζωή του. Αυτό που ξεχωρίζει τους γενναίους είναι πως προτιμούν το καλόν ακόμα κι αν αυτό κοστίσει άλλα αγαθά στη ζωή τους.

Ο Αριστοτέλης μας δείχνει έτσι κάτι δύσκολο αλλά αξιοθαύμαστο: έναν τρόπο διαχείρισης του φόβου ώστε η φυσική μας τάση φυγής από τον πόνο ή τη ζημία μετατρέπεται σε λογική προώθηση της αρετής. Το μάθημα αυτό αφορά όχι μόνο τα πεδία μάχης αλλά και δύσκολες αποφάσεις στην καθημερινότητα – ακόμη και στη διαφύλαξη της πολιτικής κοινότητας.

Ο ανεκπαίδευτος φόβος ωθεί συχνά τους πολίτες στην αναζήτηση ασφάλειας εις βάρος της δικαιοσύνης· γι’ αυτό τύραννοι ανέκαθεν εκμεταλλεύονται τον φόβο για να εδραιώσουν την εξουσία τους. Αν θέλουμε μια πολιτική κοινότητα ικανή για τις απαραίτητες θυσίες απέναντι στην αδικία, τότε κάποιοι πρέπει να γνωρίζουν πώς να φοβούνται σωστά.

Πηγή: psyche.co

Αν τη δείτε σε μικρή οθόνη, μεγάλο μέρος της μαγείας χάνεται. Όμως, σε ένα σκοτεινό κινηματογράφο, όπως έκαναν κάποτε θεατές σε όλη την Αμερική, το αποτέλεσμα είναι τρομακτικό. Αυτό συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλός μας συμπληρώνει τα κενά. Όταν λείπει το φως, φανταζόμαστε τα χειρότερα.

Υπάρχουν βάσιμες επιστημονικές εξηγήσεις για τον φόβο του σκοταδιού σε παιδιά και ενήλικες: τα μάτια μας πραγματικά μας «ξ+εγελούν». Ακόμη κι όταν κλείσουμε τα φώτα, διακρίνουμε αχνά χρώματα και σχήματα να κινούνται. Σε χαμηλό φωτισμό, η περιφερειακή όραση γίνεται πιο έντονη και η φαντασία μας εύκολα δημιουργεί μάγισσες, τέρατα ή άλλες απειλές που καραδοκούν στο σκοτάδι.

Το Popular Science μίλησε με τον Δρ. Scott E. Brodie, καθηγητή κλινικής οφθαλμολογίας στο Columbia University Medical Center, για την επιστήμη πίσω από το φαινόμενο της όρασης στο σκοτάδι.

Πώς ο εγκέφαλος και τα μάτια μας «δημιουργούν» εικόνες στο σκοτάδι

Είναι δελεαστικό να θεωρούμε πως όσα βλέπουμε μέσω του αμφιβληστροειδούς μας είναι η πραγματικότητα. Όπως εξηγεί ο Brodie, «νομίζουμε ότι η όρασή μας είναι πιστή — ότι βλέπουμε αυτό που υπάρχει πραγματικά». Όμως αυτό δεν ισχύει πάντα, καθώς η νευρολογία και η βιοχημεία της όρασης μπορούν να μας ξεγελάσουν.

Υπάρχει ένας απλός τρόπος να διαπιστώσουμε τα όρια του οπτικού μας συστήματος: οι οπτικές ψευδαισθήσεις. Ο Γερμανός ερευνητής Michael Bach παρουσιάζει πολλές τέτοιες ψευδαισθήσεις στην ιστοσελίδα του, όπως το χρώμα που εμφανίζεται ξαφνικά στο Benham’s Top ή τις χρωματικές μεταεικόνες στο Hinton’s Lilac Chaser.

Για ένα απλό πείραμα στο σπίτι, κλείστε τα μάτια σας και πιέστε απαλά με το δείκτη σας την άνω άκρη του οστέινου κόγχου του ματιού. Μετακινήστε την πίεση προς το μάτι και έπειτα πλάγια. Θα δείτε έναν μαύρο κύκλο με φωτεινό περίγραμμα να κινείται αντίθετα από το δάχτυλό σας.

Όπως εξηγεί ο Brodie, «αυτό είναι ένα παράδειγμα όπου βλέπετε κάτι φωτεινό χωρίς να υπάρχει φως — απλώς η μηχανική παραμόρφωση του αμφιβληστροειδούς ενεργοποιεί νευρικά κύτταρα που ο εγκέφαλος ερμηνεύει ως αυτό το κυκλικό μοτίβο».

Τι είναι τα φωσφαίνια και οι κλειστοί-οφθαλμοί ψευδαισθήσεις;

Το συγκεκριμένο φαινόμενο ονομάζεται φωσφαίνια (phosphenes), από τις ελληνικές λέξεις «φως» και «φαίνω». Τα φωσφαίνια προκαλούνται συνήθως από μηχανική πίεση ή εξωτερικά ερεθίσματα αλλά εμφανίζονται και μετά από τραυματισμό — αν έχετε δει ποτέ «αστεράκια» μετά από χτύπημα στο κεφάλι, αυτό συμβαίνει στην πραγματικότητα.

Ακόμα κι όταν σβήσουν τα φώτα, ο αμφιβληστροειδής συνεχίζει να λειτουργεί. Σε χαμηλό φωτισμό, ενεργοποιούνται περισσότερο τα ραβδία — φωτοϋποδοχείς ευαίσθητοι στο φως — που βρίσκονται κυρίως στην περιφέρεια του αμφιβληστροειδούς, ενισχύοντας την περιφερειακή όραση.

Στο σκοτάδι, όπως σημειώνει ο Brodie, «ο αμφιβληστροειδής είναι σχεδόν το ίδιο ενεργός όσο και στο φως», απλώς κυριαρχούν διαφορετικά κύτταρα (off cells). Μικρές ή κβαντικές μεταβολές μπορούν να ενεργοποιήσουν τους νευρώνες παρότι δεν υπάρχει καθόλου φως γύρω.

Έτσι, λόγω χημικών και νευρολογικών διεργασιών, μπορούμε να «βλέπουμε» πράγματα που δεν υπάρχουν πραγματικά — όπως τυχαίες εκλάμψεις χρώματος ή φωτός όταν έχουμε κλειστά μάτια (γνωστά ως closed-eye visualizations ή CEV).

Eigengrau: Το «γκρι» του απόλυτου σκοταδιού

Σε αντίθεση με αυτό που πιστεύουμε, όταν βρισκόμαστε σε πλήρες σκοτάδι ή κλείνουμε τα μάτια μας, δεν βλέπουμε μαύρο αλλά μια ειδική σκιά γκρι που αποκαλείται eigengrau («εγγενές γκρι»). Ο όρος προέρχεται από τα γερμανικά και καθιερώθηκε από τον φυσικό Gustav Fechner, που τον μελέτησε τον 19ο αιώνα μέσω πειραμάτων για την ανθρώπινη αντίληψη του φωτός.

Ο λόγος που δεν βλέπουμε απόλυτο μαύρο είναι λόγω του λεγόμενου «οπτικού θορύβου» — σήματα από το οπτικό νεύρο που ο εγκέφαλος ερμηνεύει ως λάμψεις φωτός. Πρόκειται για στατικό θόρυβο του ίδιου μας του συστήματος όρασης.

Όπως λέει ο Brodie, «το συμπέρασμα είναι ότι υπάρχει θόρυβος στο οπτικό σύστημα, που γίνεται κυρίαρχη αίσθηση όταν απουσιάζει το φως». Δεν σημαίνει ότι υπάρχει μόνο στο σκοτάδι· απλώς όταν δεχόμαστε πολλές πληροφορίες από το περιβάλλον, δεν τον αντιλαμβανόμαστε τόσο έντονα.

Όταν οι αισθήσεις μας υπερλειτουργούν στο σκοτάδι

Υπάρχουν όμως κι άλλοι παράγοντες πέραν της όρασης που κάνουν το σκοτάδι να φαίνεται πιο τρομακτικό. Όταν δεν λαμβάνουμε πολλά οπτικά ερεθίσματα, οι υπόλοιπες αισθήσεις γίνονται πιο ευαίσθητες: ακούμε κάθε μικρό θόρυβο στη νύχτα πολύ πιο έντονα.

Παράλληλα, νιώθουμε αυξημένη επίγνωση του ίδιου μας του σώματος — μπορούμε να καταλάβουμε πού βρίσκονται τα χέρια μας χωρίς να τα βλέπουμε. Αυτό συμβαίνει χάρη στην ιδιοδεκτικότητα (proprioception), που επιτρέπει στον εγκέφαλο να παρακολουθεί τη θέση και την κίνηση του σώματος.

Την επόμενη φορά λοιπόν που θα νιώσετε ανησυχία στο σκοτάδι, προσπαθήστε να εστιάσετε στις άλλες αισθήσεις σας, παραμείνετε ψύχραιμοι και θυμηθείτε ότι τα μάτια σας μπορούν πράγματι να σας ξεγελάσουν.

Αυτό το άρθρο αποτελεί μέρος της σειράς “Ask Us Anything” του Popular Science, όπου απαντώνται οι πιο περίεργες και καυστικές ερωτήσεις των αναγνωστών. Έχετε κι εσείς κάποια απορία; Στείλτε τη!

Πηγή: popsci.com

Αυτό που για τους μεγαλύτερους είναι απλώς μια ρουτίνα λίγων λεπτών, για τους νέους μετατρέπεται σε σκηνή μικρής δοκιμασίας. Το «πήγαινε να βάλεις βενζίνη» μπορεί να ακούγεται απλό, όμως για αρκετούς 20χρονους μοιάζει με mini challenge, γεμάτο άβολες στιγμές και νευρικότητα. Και ναι — η «φοβία της μάνικας» είναι πλέον επίσημα εδώ, γιατί, όπως φαίνεται, ακόμα και η πιο απλή καθημερινή πράξη μπορεί να γίνει πεδίο άγχους στη ζωή της Gen Z.

Μια πρόσφατη έρευνα της βρετανικής πλατφόρμας Cazoo σε 2.000 οδηγούς δείχνει πως το 62% των νέων 18-24 ετών νιώθει άγχος στο πρατήριο καυσίμων, όταν το αντίστοιχο ποσοστό στο σύνολο των οδηγών δεν ξεπερνά το 39%. Οι φόβοι τους; Μήπως βάλουν λάθος καύσιμο, μήπως δεν χειριστούν σωστά τη μάνικα, μήπως τους κοιτάζουν περίεργα οι γύρω.

Πίσω όμως από αυτή την «τεχνική ανασφάλεια» κρύβεται κάτι πιο βαθύ: η φοβία του δημόσιου λάθους. Η γενιά που μεγάλωσε με τα κινητά στο χέρι, όπου κάθε βήμα μπορεί να καταγραφεί και να κριθεί, φοβάται μην «εκτεθεί».

Το αποτέλεσμα; Σχεδόν οι μισοί Gen Z παραδέχονται ότι οδηγούν μέχρι να αδειάσει τελείως το ρεζερβουάρ, ενώ ένας στους τέσσερις έχει ήδη μείνει από καύσιμα στο δρόμο. Δύο στους τρεις, μάλιστα, ζητούν βοήθεια από φίλους, γονείς ή συντρόφους για να τους «ξελασπώσουν» στο πρατήριο.

Το φαινόμενο δεν είναι τυχαίο. Τα τελευταία χρόνια, όλο και λιγότεροι νέοι αποκτούν δίπλωμα οδήγησης· συγκριτικά με τη δεκαετία του ’80, οι 17-20 ετών με πλήρη άδεια έχουν σχεδόν μειωθεί στο μισό. Η ψηφιακή εξάρτηση και η αυτοματοποιημένη καθημερινότητα έχουν περιορίσει τη σχέση τους με το πραγματικό αυτοκίνητο — και την εμπειρία της… «βενζινάδικης ζωής».

Όπως εξηγούν οι ειδικοί, «δεν είναι μόνο το κόστος των καυσίμων. Είναι η έλλειψη αυτοπεποίθησης και η κοινωνική πίεση να μη φανείς άπειρος».

Και κάπως έτσι, το βενζινάδικο για τη Gen Z δεν είναι απλώς ένας σταθμός ανεφοδιασμού — είναι ένας καθρέφτης ανασφάλειας.

Η φοβία της μάνικας μπορεί να ακούγεται αστεία, αλλά αποκαλύπτει πολλά για τη γενιά που μεγάλωσε online: πιο συνδεδεμένη από ποτέ, αλλά με λιγότερη πρακτική εμπειρία. Και ίσως, τελικά, η νέα εποχή του οδηγού να μην είναι μόνο αυτόματη — αλλά και… αγχωμένη.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Όπως σημειώνει το Bloomberg, σε σχετική του ανάλυση, ο Ντόναλντ Τραμπ νιώθει ότι απειλείται, όλη την ώρα. «Νομίζω ότι όλα είναι απειλή», είπε πρόσφατα στο Economic Club του Σικάγο. «Δεν υπάρχει τίποτα που να μην αποτελεί απειλή».

“Απειλείται από το παγκόσμιο εμπόριο και τη διπλωματία. Απειλείται από μια ανεξάρτητη Federal Reserve.Τον απειλεί η Κίνα (αλλά όχι η Ρωσία). Απειλείται από την ψήφο και τους ψηφοφόρους. Απειλείται από μετανάστες, εργάτες χωρίς χαρτιά και έγχρωμους. Απειλείται από τις γυναίκες, τα αναπαραγωγικά δικαιώματα και την Kamala Harris .Απειλείται από την επιβολή του νόμου, τα σχολεία, τα μέσα ενημέρωσης, την κυβέρνηση, τις μεγάλες πόλεις, τη μεγάλη τεχνολογία, τα γεγονότα, την ευγένεια, τα μικρόβια, τον καιρό, τους καρχαρίες και τους ανεμόμυλους.”, γράφει στην έκδοση του Σαββατοκύριακου το διεθνές πρακτορείο.

Και συνεχίζει:

Είπε (ο Τραμπ) ότι θέλει το Υπουργείο Δικαιοσύνης να στοχεύσει ανθρώπους και θεσμούς που θεωρεί ως αντιπάλους και θα εξαπολύσει τον στρατό να συλλάβει Αμερικανούς πολίτες που έχει χαρακτηρίσει ως « εχθρός από μέσα ». Θέλει να απελάσει περισσότερους από 10 εκατομμύρια μετανάστες . Σχεδιάζει να κλειδώσει τα εμπορικά κανάλια με τεράστιους δασμούς και να γυρίσει την πλάτη στους Ευρωπαίους και Ασιάτες συμμάχους . Είναι έτοιμος να συνεχίσει να εφοδιάζει τα δικαστήρια με νομικούς που επιτρέπουν την ακύρωση του νομικού προηγούμενου – σε βάρος της υγείας και της αυτονομίας των γυναικών – και να καθιστούν τους προέδρους σε μεγάλο βαθμό απρόσβλητους από το κράτος δικαίου . Έχει ζητήσει τον « τερματισμό » του Συντάγματος για την ανατροπή εκλογικών αποτελεσμάτων που δεν τον ικανοποιούν (και έχει ήδη υποδαυλίσει μια εξέγερση ).

Είτε ο Τραμπ κερδίσει είτε όχι στις 5 Νοεμβρίου, ο Τραμπισμός είναι εδώ για να μείνει. Έχει δείξει στο GOP ότι είναι ένας πονηρά αποτελεσματικός δρόμος προς την εξουσία. Αλλά ο Τραμπισμός είναι επίσης εδώ για να μείνει γιατί οι εκδοχές του ήταν πάντα εδώ, πολύ πριν ο Τραμπ κατέβει μια κυλιόμενη σκάλα Trump Tower το 2015 για να δηλώσει την πρώτη του προεδρική υποψηφιότητα.

Η επισήμανση έχει τον χαρακτήρα μιας συλλογικής ψυχοθεραπείας, και μάλιστα ιδιαίτερα επώδυνης εάν αναλογιστεί κανείς τις ευθύνες πολιτικών συστημάτων αλλά και ενός εκάστου εξ’ ημών για την ύπαρξη και γιγάντωση του φαινομένου.

“Οι τραμπικοί χαρακτήρες έχουν επιπλεύσει στο πολιτικό και κοινωνικό τοπίο για μεγάλο μέρος της ιστορίας (σσ. της Αμερικής αλλά όχι μόνο). Ο Τραμπ και οι συνταξιδιώτες του έχουν αποκτήσει δύναμη επειδή είναι κάτι περισσότερο από απλές πονηρές πράξεις, προσαρμοσμένες στις ανάγκες και την παράνοια του κοινού. Έχουν εξασφαλίσει τη θέση τους γιατί είναι επίσης μια αντανάκλαση των ανθρώπων που φλερτάρουν. Ναι, ο Τραμπ είμαστε εμείς.”, γράφει το Bloomberg.

Πριν φτάσει στην Τρίτη 5 Νοεμβρίου, συστηματικά και μεθοδικά, ο Ντόναλντ Τραμπ και οι υποστηρικτές του σε ολόκληρο το εύρος της δημόσιας αμερικανικής σφαίρας προλειαίνουν το έδαφος για την αμφισβήτηση του εκλογικού αποτελέσματος στην περίπτωση που είτε νικήσει η Κάμαλα Χάρις, είτε το αποτέλεσμα είναι οριακό. Όλα είναι απειλή, όλα είναι φόβος. Παντού υπάρχουν εχθροί και υπονομευτές, παντού υπάρχουν εκείνοι που θέλουν να υποκλέψουν την “πραγματική” βούληση του ενός και ανυπέρβλητοι “λαού”. Καμία διαδικασία δεν μπορεί να νομιμοποιηθεί εάν δεν καταλήγει σε αυτό που “εξ ΄ορισμού” θεωρείται “λαϊκό”, σε αυτό που ο τηλε-ευαγγελιστής έχει ήδη ανακηρύξει σωστό, δίκαιο και δημοκρατικό.

Μικρά “MAGA” παντού- και καθ΄ ημάς

Ο τραμπισμός είναι, λοιπόν, κάτι πολύ περισσότερο από ιδεολογία, κάτι μεγαλύτερο από την φιγούρα που τον εκπροσωπεί στην Αμερική του Τραμπ, είναι μηχανισμός του ίδιου του ανθρώπινου μυαλού που οι τραμπικοί χαρακτήρες απλώς τον έχουν ξεκλειδώσει. Το MAGA (Make America Great Again) είναι μία ιδεολογική, πολιτική αλλά και ψυχολογική και μεταφυσική μήτρα που γεννά ένστικτα και σύνδρομα, που τρέφεται με εχθρούς και απειλές. Τα “MAGA” συμβαίνουν εδώ και καιρό σε διαφορετικές εκδοχές στην Ευρώπη, συμβαίνουν και στην Ελλάδα, ακόμα και τούτη την ώρα. Υπήρξαν τα προηγούμενα χρόνια, υπάρχουν και σήμερα. Υπήρξαν σε μεγάλο εύρος του πολιτικού φάσματος, είναι λάθος να θεωρούνται μόνο τέκνα της υπερδεξιάς και της ακροδεξιάς. Μικροί τραμπικοί χαρακτήρες, άλλοτε γοητευτικοί και επικοινωνιακοί, άλλοτε γραφικοί και καρικατούρες υπάρχουν και στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό ως επικεφαλής τοξικών “στρατών” που μηχανεύονται εχθρούς, απειλές και φόβους. Όμως, δεν είναι καθόλου …friendly, παρότι έτσι φαίνονται μπροστά σε απογοητευμένα, οργισμένα και αποσβολωμένα κοινά. Και τα “Καπιτώλια” είναι ο ναός τους.

Συχνά τρέφονται από την αμηχανία των πολλών, την συλλογική παραίτηση, τη νωχέλεια των θεσμών, τα λάθη και την επανάπαυση των ψυχραιμοτέρων. Και όταν οι τελευταίοι διαισθανθούν τον κίνδυνο που επέρχεται, όταν αντιληφθούν (καθυστερημένα) τα σφάλματα που διέπραξαν, συνήθως αντιδρούν ανόητα, κυνικά και αντιδεοντολογικά, με αποτέλεσμα να ρίχνουν ακόμα περισσότερο νερό στον μύλο αυτού του τραμπικού μηχανισμού.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Όπως ορθώς επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Φίλης το σοκ που υποστήκαμε στη θέα της σορού του μικρού Αϊλάν ήταν μια μικρή ρωγμή στον συνειδησιακό μας χρόνο που χτίστηκε γρήγορα και ξεχάστηκε, όπως σκληρά και κυνικά θα χτιστεί κι αυτή η νέα μεγάλη ρωγμή που προκάλεσαν οι χαμένες ψυχές στα βάθη της Μεσογείου (φρέαρ των Οινουσσών).

10.Θα (το) έχουμε ξεχάσει σε λίγες μέρες, όπως τον μικρό Αϊλάν, ο οποίος ξεβράστηκε στην ακτή σαν σακούλα απορριμμάτων και μας “στοίχειωσε”. Είμαστε ευαίσθητοι όσο το ζήτημα δεν μας ακουμπάει. Εν συνέχεια γινόμαστε σκληροί έως και αναίσθητοι, γιατί η καλλιέργεια του φόβου👇🏼

— Constantinos Filis (@confilis) June 16, 2023

Ορισμένοι που έσπευσαν να εκμεταλευτούν πολιτικά τις πιθανές αμέλειες ή ακόμα και σκοπιμότητες στην τραγωδία της Πύλου κάνουν το ίδιο λάθος. Ο φόβος έχει νικήσει προ πολλού και στις κάλπες το πιθανότερο είναι πως θα επικρατήσει της ανθρωπιάς. Το αντιμεταναστευτικό ρεύμα έχει σαρώσει σχεδόν παντού στην Ευρώπη, η Ελλάδα δεν είναι όαση. Μόλις προ ημερών, μια νέα δημοσκόπηση στην Γερμανία εμφάνισε το ακροδεξιό και ρατσιστικό AfD δεύτερο, πάνω από τους κυβερνώντες σοσιαλδημοκράτες του Σολτς και αρκετά κοντά στους Χριστιανοδημοκράτες. Σε πολλές χώρες το αντιμεταναστευτικό ρεύμα κυβερνά ή συγκυβερνά. Και το προσφάτως εκπονηθέν -μετά από προσπάθειες πολλών ετών- σύμφωνο μετανάστευσης της ΕΕ επιχειρεί να συγκεράσει πολιτικές σε μια συνισταμένη αδράνειας και αφήνει οριστικά στην άκρη την αλληλεγγύη.

Αυτή την τάση την ενισχύουν -άθελά τους ή εμμονικά- όσοι καταγγέλλουν γενικώς τους φράχτες. Η επίσημη άποψη πως ο φράχτης είναι ένα εργαλείο, χρήσιμο σε ορισμένες περιοχές, δεν επιλύει, όμως, το πρόβλημα, είναι πολύ πιό κοντά στην πραγματικότητα. Το μεταναστευτικό, όμως, δεν σταματά στους φράχτες. Ξεκινά από τις εστίες (πολέμου, φτώχειας, κλιματικής κρίσης, ανισοτήτων) που δημιουργούν τις προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές, δίνει την σκυτάλη στα οργανωμένα κυκλώματα των διακινητών που σε αρκετές περιπτώσεις υποθάλπονται από κυβερνήσεις (Τουρκία) ή “φυλάρχους” (Χαφτάρ στην Ανατολική Λιβύη), και καταλήγει στην αδρανή Ευρώπη.

Ο ΟΗΕ, αδύναμος και χωρίς συνοχή, μιλά για ασφαλή περάσματα. Σωστό αλλά αποσπασματικό.

Ας αφήσουμε -όσοι το πράττουν- το μεταναστευτικό έξω από την προεκλογική ατζέντα, όσοι ελπίζουν στο συναίσθημα και το σοκ θα βρούν μπροστά την ψήφο του φόβου. Ας βρούμε,όμως, έναν τρόπο να συμφωνήσουμε σε μία εθνική πολιτική και να την διεκδικήσουμε στην Ευρώπη. Μπορεί να έχει αποτέλεσμα κάτι τέτοιο. Δύσκολο, ίσως απίθανο. Θα έχει μείνει, ωστόσο, η προσπάθεια να αμβλύνουμε τον διχασμό μας ανάμεσα σε αιθεροβάμονες και κυνικούς. Και πάλι, ίσως…

Με ανάρτησή του στο Facebook, αναφέρεται στην κούραση των περιορισμών λόγω του ιού, στα αποτελεσματικά εμβόλια, των οποίων τις θετικές επιπτώσεις θα δούμε σύντομα, ενώ επισημαίνει πως πρέπει να σταματήσει η τρομολαγνεία και η καλλιέργεια του φόβου. Αντ΄αυτού αναφέρει ότι αυτό που χρειάζεται είναι «η συνεχής και αντικειμενική ενημέρωση για την πανδημία και τις επιστημονικές εξελίξεις».

Η ανάρτησή του:

«Ζούμε με τον ιό για ένα περίπου χρόνο. Με φόβο και πολλούς περιορισμούς. Είναι λογικό να έχουμε κουραστεί. Να μη θελουμε άλλους περιορισμούς. Να θελουμε να επιστρέψουμε στην κανονικότητα των κοινωνικών μας σχέσεων, στη δυνατότητα να ταξιδεύουμε, να βλέπουμε τους φίλους μας, να επισκεπτόμαστε τα αγαπημένα μας μέρη.

Τώρα όμως έχουμε αρκετά αποτελεσματικά εμβόλια. Υπάρχουν καθυστερήσεις στην παραγωγή τους και στη διανομή τους. Αλλά τους επόμενους μήνες τα προβλήματα αυτά θα ξεπεραστούν. Και θα αρχίσουμε να βλέπουμε τις θετικές επιπτώσεις των εμβολιασμών και στη χώρα μας και σε άλλες χώρες. Μέχρι τότε όμως πρέπει να συνεχίσουμε να προσέχουμε και να εφαρμόζουμε προσεκτικά τα μέτρα προστασίας της υγείας μας και της υγείας των δικών μας ανθρώπων, της υγείας όλων των Ελλήνων πολιτών.

Με συνεχή εγρήγορση και προσαρμογή των πολιτικών ανάλογα με την εξέλιξη της πανδημίας στη χώρα μας.

Αρκετά όμως με τη συνεχή τρομολαγνεία και την καλλιέργεια του φόβου. Δεν βοηθά σε τίποτα. Αυτό που χρειάζεται είναι η συνεχής και αντικειμενική ενημέρωση για την πανδημία και τις επιστημονικές εξελίξεις.

Οι επόμενοι μήνες θα είναι μήνες ελπίδας, όχι φόβου».