Ο Δήμαρχος Αθηναίων ανέφερε τις προηγούμενες ημέρες πως είναι ένα έργο ιδιαίτερα σημαντικό για την πόλη και ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «έχει περάσει από 40 κύματα αυτός ο δρόμος. Είναι κλειστός από το 2020. Είναι έργο με μεγάλη σημασία, μικρός δρόμος με μεγάλη αξία».

Η Λίνα Μενδώνη ανέφερε τώρα από τη μεριά της πως «σήμερα ο Χάρης Δούκας όχι απλώς αποδέχεται και θαυμάζει τον δρόμο, που ολοκληρώνει την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, αλλά τον υιοθετεί ως δικό του, λησμονώντας ότι ο φορέας υλοποίησης του έργου, η Ανάπλαση Α.Ε., τελεί -από το 2024- υπό την εποπτεία πέντε Υπουργείων, ανάμεσα στα οποία και το Υπουργείο Πολιτισμού».

Αναλυτικά η δήλωση της υπουργού Πολιτισμού για τον Χάρη Δούκα και τη Βασιλίσσης Ολγας: «Εχει ιδιαίτερη σημασία, που ο Δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας δηλώνει υπερήφανος και ευτυχής για την ολοκλήρωση του έργου της οδού Βασιλίσσης Ολγας. Ένα έργο το οποίο, ο Δήμαρχος όχι απλώς αρνιόταν αλλά και πολέμησε, καθώς το έργο αντέβαινε στο προεκλογικό του όραμα για την Αθήνα. Χαίρομαι, γιατί σήμερα ο Χάρης Δούκας όχι απλώς αποδέχεται και θαυμάζει τον δρόμο, που ολοκληρώνει την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, αλλά τον υιοθετεί ως δικό του, λησμονώντας ότι ο φορέας υλοποίησης του έργου, η Ανάπλαση Α.Ε., τελεί -από το 2024- υπό την εποπτεία πέντε Υπουργείων, ανάμεσα στα οποία και το Υπουργείο Πολιτισμού.

Ο σχεδιασμός του έργου ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990. Η υλοποίηση του έργου ήταν στις προτεραιότητες του Δημάρχου Κώστα Μπακογιάννη. Το Υπουργείο Πολιτισμού συνέπραξε, τότε, με τον Δήμο της Αθήνας, καθώς η διαμόρφωση της Βασιλίσσης Ολγας αναδεικνύει μείζονες αρχαιολογικούς και ιστορικούς τόπους της πόλης. Οι εργασίες για την διαμόρφωση του δρόμου έφεραν στο φως πολύ σημαντικές αρχαιότητες, που συμπληρώνουν την εικόνα των Αθηνών στη μετάβαση τους από την κλασική αρχαιότητα στη ρωμαϊκή περίοδο. Η ανάδειξή τους καθιστά τον «πολυτροπικό δρόμο» της Αθήνας ένα από τα πλέον πολύτιμα τοπόσημα στη μεγάλη ιστορική διαχρονία της πρωτεύουσας».

Τι απάντησε ο Χάρης Δούκας

Τις κατηγορίες προς το πρόσωπό του από την υπουργό Πολιτισμού δεν άφησε αναπάντητες ο Δήμαρχος Αθηναίων.

Πιο συγκεκριμένα ο κ. Δούκας με ανάρτησή σου στο Χ ανέφερε:

“Η Υπουργός Πολιτισμού έχει επιλεκτική μνήμη.

Ξεχνά ότι ο αρχικός σχεδιασμός Μπακογιάννη προέβλεπε ότι η Βασιλίσσης Όλγας θα ήταν πεζόδρομος.

Ενώ απαίτηση των Αθηναίων και προγραμματική μας δέσμευση ήταν η μετατροπή της σε πολυτροπικό δρόμο ήπιας κυκλοφορίας, για να σταματήσει η ταλαιπωρία των πολιτών.

Όπως και έγινε. Καλό Πάσχα σε όλους!”

Η Υπουργός Πολιτισμού έχει επιλεκτική μνήμη.

Ξεχνά ότι ο αρχικός σχεδιασμός Μπακογιάννη προέβλεπε ότι η Βασιλίσσης Όλγας θα ήταν πεζόδρομος.

Ενώ απαίτηση των Αθηναίων και προγραμματική μας δέσμευση ήταν η μετατροπή της σε πολυτροπικό δρόμο ήπιας κυκλοφορίας, για να σταματήσει η… pic.twitter.com/qKkpKm9wF4

— Haris Doukas (@h_doukas) April 9, 2026

Πρόκειται για ένα εμβληματικό κτήριο στην ιστορική συνοικία του Φραγκομαχαλά, στο κέντρο της πόλης, το αρχικό κέλυφος του οποίου κατασκευάστηκε στον 19ο αιώνα. Το κτήριο αποτελεί εκλεκτικιστικό δείγμα, με νεομπαρόκ, νεοκλασικά και πολλά στοιχεία γαλλικής αρχιτεκτονικής. Αρχικά, το 1840, χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία του Jake Abbott. Από το 1863 χρησιμοποιήθηκε ως υποκατάστημα της Οθωμανικής Τραπέζης, στη Θεσσαλονίκη. Ανασχεδιάστηκε το 1890 από τους μηχανικούς Baruch και Amar. Toν κήπο του κοσμούν τα αγάλματα της Οικονομίας και της Τραπεζικής Πίστης.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εγκαινιάζοντας το Ωδείο, δήλωσε:

«Η αποκατάσταση του κτηρίου του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης ήταν μία προτεραιότητα, που θέσαμε, όταν αναλάβαμε το Υπουργείο Πολιτισμού, το 2019. Με χρηματοδότηση 5.500.000 ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το κτήριο αποκαταστάθηκε πλήρως. Εντάσσεται στον στρατηγικό σχεδιασμό του Υπουργείου Πολιτισμού, που αφορά στην αποκατάσταση και ανάδειξη ιστορικών κτηρίων-μνημείων, στον αστικό ιστό των πόλεων, ιδιοκτησίας ή λειτουργίας του Υπουργείου Πολιτισμού και των εποπτευόμενων Οργανισμών του, με απόδοση νέων χρήσεων -όπου απαιτείται- και την ένταξή τους στην πολιτιστική ζωή των τοπικών κοινωνιών. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σημαντικό μνημείο της πόλης, το οποίο διασώθηκε από την πυρκαγιά του 1917, αποτελώντας αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής και πολιτιστικής ταυτότητας της Θεσσαλονίκης. Το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης, φέτος συμπληρώνει 111 χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας και προσφοράς στον σύγχρονο μουσικό πολιτισμό της χώρας μας. Σήμερα, το αποδίδουμε πλήρως ανακαινισμένο, σύγχρονο, λειτουργικό και καθολικά προσβάσιμο. Το Κρατικό Ωδείο πραγματικά, επιστρέφει στο σπίτι του. Οι σπουδαστές και οι δάσκαλοί τους επιστρέφουν σε έναν χώρο πλήρως λειτουργικό, σύγχρονο και προσβάσιμο, που θα υποστηρίξει άριστα την εκπαιδευτική διαδικασία και θα αποτελέσει τη ζωντανή κυψέλη μουσικής δημιουργίας για την πόλη της Θεσσαλονίκης. Ένα αποκατεστημένο ιστορικό κτήριο όταν συνδέεται με τη γνώση, τη δημιουργία και τον πολιτισμό, αποκτά νέα ζωή και συμβάλλει ουσιαστικά στην πολιτιστική και κοινωνική δυναμική της Θεσσαλονίκης. Αυτό περιμένουμε από το μοναδικό κρατικό Ωδείο, στην Ελλάδα».

Το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης στεγάζεται στο κτήριο, από το 1987, με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού. Το έργο υλοποιήθηκε από την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Κεντρικής Μακεδονίας, του Υπουργείου Πολιτισμού, με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Το κτήριο του ΚΩΘ έχει ανακηρυχθεί μνημείο από το 1977. Το έργο της συντήρησης και της αποκατάστασής του το αναβάθμισε ενεργειακά και το θωράκισε αντισεισμικά, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις και κανονισμούς, και επιπλέον αντιμετώπισε όλα τα κτιριολογικά και λειτουργικά ζητήματα με νέες ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις, συστήματα πυρασφάλειας και πυρόσβεσης.

Λόγω της ιδιαίτερης χρήσης του, υλοποιήθηκαν εγκαταστάσεις ακουστικής και φωτισμού. Δημιουργήθηκε στούντιο ηχογραφήσεων υψηλών προδιαγραφών, το οποίο διαθέτει εξοπλισμό τελευταίας τεχνολογίας. Οι αίθουσες διδασκαλίας διαρρυθμίστηκαν εκ νέου, ώστε να εξυπηρετούν όλες τις ανάγκες ενός σύγχρονου εκπαιδευτικού ιδρύματος. Παράλληλα, υλοποιήθηκαν εργασίες συντήρησης των μορφολογικών στοιχείων του κτηρίου. Τέλος, επιλύθηκαν θέματα προσβασιμότητας, τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά, με την εγκατάσταση αναβατορίου και ανελκυστήρα που καλύπτει όλα τα επίπεδα του κτηρίου.

Στα εγκαίνια, μεταξύ άλλων, παραβρέθηκαν ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κ.κ. Φιλόθεος, ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης και ο αντιπεριφερειάρχης Πολιτισμού Χρήστος Μήττας.

Όπως ενημερώνει ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, το έργο, που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, με προϋπολογισμό 327.000 ευρώ, αφορούσε στον σχεδιασμό και την επιστημονική τεκμηρίωση για τη δημιουργία της Σχολής, του πρώτο δημοσίου εκπαιδευτικού ιδρύματος στη χώρα μας με αποκλειστικό αντικείμενο την επαγγελματική εκπαίδευση τεχνικών κινηματογράφου και οπτικοακουστικών μέσων.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η ολοκλήρωση των μελετών σηματοδοτεί το πρώτο και καθοριστικό βήμα για την ίδρυση της Κρατικής Σχολής Κινηματογραφίας και Οπτικοακουστικών Μέσων. Η Σχολή εντάσσεται στη συνολική πολιτική του υπουργείου Πολιτισμού για την ενίσχυση του οπτικοακουστικού τομέα και πρόκειται να αποτελέσει έναν από τους βασικούς πυλώνες της στρατηγικής μας για την ανάπτυξη της κινηματογραφικής και οπτικοακουστικής δημιουργίας. Μέσα από τη λειτουργία της, επιδιώκουμε την ενίσχυση της επαγγελματικής εκπαίδευσης, την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και τη βελτίωση της ποιότητας της ελληνικής παραγωγής. Στόχος μας είναι η δημιουργία ενός σύγχρονου δημόσιου εκπαιδευτικού ιδρύματος υψηλού επιπέδου, που να παρέχει εξειδικευμένη γνώση και πρακτική κατάρτιση, ώστε να συμβάλλει ουσιαστικά στη διεθνή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οπτικοακουστικής δημιουργίας».

Το έργο περιλάμβανε την εκπόνηση μελετών για τον καθορισμό του σκοπού, της δομής και των βασικών χαρακτηριστικών της Σχολής, καθώς και την ανάπτυξη αναλυτικών προγραμμάτων σπουδών σε ειδικότητες της κινηματογραφικής και οπτικοακουστικής παραγωγής. Προσδιορίστηκαν, επίσης, οι απαραίτητες τεχνικές, εκπαιδευτικές και κτιριακές υποδομές, καθώς και ο εξοπλισμός για τη λειτουργία της Σχολής, σύμφωνα με σύγχρονα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά πρότυπα.

Όπως σημειώνεται στην ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, η Κρατική Σχολή Τεχνικών Κινηματογραφίας και Οπτικοακουστικών Μέσων θα παρέχει εξειδικευμένη επαγγελματική εκπαίδευση σε βασικούς τομείς, όπως η κινηματογραφική παραγωγή, η διεύθυνση φωτογραφίας, το μοντάζ, η ηχοληψία, το post production και το animation, συνδυάζοντας τη θεωρητική κατάρτιση με την πρακτική εφαρμογή.

Η ίδρυση της Σχολής αναμένεται να σηματοδοτήσει τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου δημόσιου συστήματος επαγγελματικής εκπαίδευσης στον οπτικοακουστικό τομέα, ενισχύοντας το ανθρώπινο δυναμικό και την ποιότητα της ελληνικής κινηματογραφικής και οπτικοακουστικής παραγωγής. Το υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στα επόμενα στάδια για την υλοποίηση της Σχολής, αξιοποιώντας τα αποτελέσματα των μελετών και διασφαλίζοντας τη δημιουργία ενός σύγχρονου δημόσιου εκπαιδευτικού ιδρύματος που θα εξυπηρετεί πλήρως τη συνολική δημόσια πολιτική για τον κινηματογραφικό και οπτικοακουστικό τομέα.

Αντικείμενο  του προγράμματος, το οποίο ξεκίνησε το 2023, ήταν η τεκμηρίωση, προστασία και ανάδειξη των ταφικών μνημείων τα οποία έχουν χαρακτηριστεί  ως ιστορικά διατηρητέα τμήματα του κοιμητηρίου. Στο πρόγραμμα  εκτελέστηκε η  ολοκληρωμένη καταγραφή και τεκμηρίωση των μνημείων, μέσω της γεωμετρικής αποτύπωσης τους, της αξιολόγησης της κατάστασης διατήρησής τους και της διατύπωσης προδιαγραφών για  τη συνέχιση της χρήσης τους, ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική προστασία του μνημειακού συνόλου. Κεντρική στόχευση του προγράμματος είναι η ήπια και διακριτική αναβάθμιση των κοιμητηρίων, ανάδειξη της ιδιαίτερης ταυτότητας του χώρου τους, μέσω της αποκατάστασης της αναγνωσιμότητας της δομής τους και της ενίσχυσης της λειτουργικότητας τους  για τον επισκέπτη, με απόλυτο σεβασμό στην ιστορική μνήμη και στην αρχιτεκτονική  φυσιογνωμία τους.

Η πρόταση ακολουθεί τις αρχές του «μνημειακού μινιμαλισμού», όπου οι νέες κατασκευές δεν θα  «ανταγωνίζονται» τα ιστορικά στοιχεία στη μορφολογία τους.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Το παλαιότερο τμήμα του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου, έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο, καθώς αποτελεί μοναδικό δείγμα ταφικής αρχιτεκτονικής και γλυπτικής τέχνης του 19ου αι. στον ελλαδικό χώρο, ενώ, παράλληλα, αποτυπώνει τις ιστορικές, κοινωνικές και πολιτιστικές δομές της Ερμούπολης, την περίοδο της οικονομικής ακμής της. Στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος Υπουργείου Πολιτισμού και Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, η επί τόπου έρευνα στο κοιμητήριο και στο αστικό περιβάλλον της Ερμούπολης επέτρεψε την πρωτογενή καταγραφή της παθολογίας των μνημείων και της υπάρχουσας κατάστασης, επί της οποίας στηρίζεται το στρατηγικό σχέδιο  του Υπουργείου Πολιτισμού για την αποκατάσταση του κοιμητηρίου. Η αρχιτεκτονική πρόταση δεν επιχειρεί να μεταμορφώσει το κοιμητήριο, αλλά να το αποκαλύψει, να το προστατεύσει, να το αναδείξει. Ο στόχος μας είναι με ήπιες, στοχευμένες επεμβάσεις και σύγχρονα σχεδιαστικά εργαλεία, να επανέλθει στην καθημερινότητα η μνημειακή και ιστορική ταυτότητα του κοιμητηρίου, καθιστώντας το έναν ανοιχτό τόπο μνήμης, πολιτισμού και ήρεμης περιήγησης για τον επισκέπτη και τον κάτοικο της Ερμούπολης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το βρετανικό κοιμητήριο με τους  στρατιωτικούς  τάφους της Κοινοπολιτείας, όπως  και το καθολικό κοιμητήριο της Παναγίας του Καρμήλου καθώς συνθέτουν ένα ενιαίο πολιτιστικό σύνολο ιδιαίτερης ιστορικής και αρχιτεκτονικής σημασίας».

Στο πλαίσιο του προγράμματος πραγματοποιήθηκε συστηματική διάγνωση των δομικών, αρχιτεκτονικών και καλλιτεχνικών προβλημάτων διατήρησης και η αξιολόγηση εφικτών επεμβάσεων αποκατάστασης και ανάδειξης. Τα προβλήματα καταγράφηκαν συνολικά, αλλά και για κάθε μνημείο χωριστά. Στα μαυσωλεία διαπιστώνονται θραύσεις, ενώ στις επιτύμβιες πλάκες  υπάρχουν νεότερες επεμβάσεις. Για την αντιμετώπισή τους προτείνεται ήπια συντήρηση  έως και στοχευμένη αποκατάσταση,  με σύγχρονες τεχνικές και συμβατά υλικά με τα αυθεντικά στοιχεία των μνημείων. Στο στρατηγικό σχέδιο προστασίας και ανάδειξης του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου αναπτύσσονται πέντε κατευθύνσεις:

1. Προστασία και συντήρηση των ταφικών μνημείων και του περιβάλλοντος χώρου τους, από δομοστατική, λειτουργική, πλαστική και αρχιτεκτονική άποψη, στο ευρύτερο πλαίσιο  της ανάδειξής τους.

2. Επαναπροσδιορισμός του χαρακτηρισμού του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου. Επέκταση της προστασίας και στα γειτονικά κοιμητήρια, το βρετανικό και το καθολικό της Παναγίας του Καρμήλου που ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αι. Είναι το μεγαλύτερο από τα έξι καθολικά κοιμητήρια της Σύρου περιλαμβάνοντας σημαντικά ταφικά μνημεία, με καλλιτεχνική και ιστορική αξία. Οι παλαιότερες επιτύμβιες στήλες, στον τάφο της Τερέζας Carbone και του προξένου της Γαλλίας στη Σύρο, Pierre Alis Augustin Guerin, είναι του 1857. Η συνύπαρξή του με το ορθόδοξο κοιμητήριο αναδεικνύει τη θρησκευτική πολυμορφία της Ερμούπολης. Κοντά βρίσκεται και το βρετανικό κοιμητήριο, που  δημιουργήθηκε- βάσει των  σχεδίων του αρχιτέκτονα Sir John James Burnet- την περίοδο της οικονομικής και εμπορικής της ανάπτυξης, τον 19ο αι. λόγω της  πολυπληθούς παρουσίας Βρετανών, στην Ερμούπολη. Περιλαμβάνει πολιτικό τμήμα που ιδρύθηκε το 1921  αλλά και στρατιωτικό της Κοινοπολιτείας, για την απόδοση τιμής  στους νεκρούς του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

3. Εκπόνηση μελετών για μεμονωμένα ταφικά μνημεία και σύνολα από την οπτική της ιστορίας της τέχνης, της αρχιτεκτονικής, της κοινωνικής, ιστορικής και πολιτιστικής διάστασης.

4. Ένταξη του κοιμητηρίου στον χάρτη της Ερμούπολης, ως πολιτιστικός προορισμός. 

5. Ανάδειξη των σχέσεων του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου με την πόλη, και ιδιαίτερα με την εκκλησία του Αγίου Νικολάου και τα Βαπόρια.

Η αρχιτεκτονική πρόταση βασίζεται στις -διεθνώς- αναγνωρισμένες αρχές συντήρησης και ανάδειξης μνημειακών χώρων, αντλώντας  παραδείγματα καλών πρακτικών από ευρωπαϊκά εμβληματικά νεκροταφεία. Η πρόταση ανάδειξης του κοιμητηρίου περιλαμβάνει  τρεις διακριτούς τομείς, καθένας εκ των οποίων διαθέτει ιδιαίτερα τυπολογικά, μορφολογικά και ιστορικά χαρακτηριστικά, τα οποία αναδεικνύονται με στοχευμένες ήπιες επεμβάσεις. Ο χώρος εισόδου διαμορφώνεται ως υπαίθριος εκθεσιακός χώρος, όπου επανεντάσσονται ιστορικές επιτύμβιες πλάκες και λιθανάγλυφα. Οι τοίχοι λειτουργούν ως εκθεσιακές επιφάνειες και τοποθετούνται ενημερωτικές πινακίδες για την ιστορία και τη δομή του χώρου. Σχεδιάζεται διακριτικός αρχιτεκτονικός φωτισμός με στόχο την ανάδειξη των μνημείων και τη διατήρηση της ατμόσφαιρας μνήμης και περισυλλογής.

Στον χαιρετισμό της η Λίνα Μενδώνη ανέφερε: «Τα Καβάφεια, ήδη από το 1983, είχαν την ουσιαστική -υλική και ηθική- υποστήριξη από το Υπουργείο Πολιτισμού. Ο Κωστής Μοσκώφ, ο τόσο ιδιότυπος και επιδραστικός διανοούμενος, ως Μορφωτικός Σύμβουλος της Ελληνικής Πρεσβείας, στο Κάιρο, συνέβαλε τα μέγιστα στη διεύρυνση των Καβαφείων και στην εδραίωσή τους, ως σημείου πολιτιστικής αναφοράς.

Τα Καβάφεια αναβιώνουν σήμερα, μετά από επτά χρόνια αδράνειας, χάρη στις σύντονες προσπάθειες της Ελληνικής Πρεσβείας. Ο θεσμός επέστρεψε δυναμικά, με τη φιλοδοξία να αναζωογονήσει τους ελληνοαιγυπτιακούς πολιτιστικούς δεσμούς. Οι κυβερνήσεις μας εργάζονται συστηματικά για την περαιτέρω ενίσχυση των διμερών σχέσεών μας, σε όλα τα πεδία. Στον πολιτισμό, ιδιαίτερα, οι δεσμοί μας είναι εξαιρετικά ισχυροί και ερείδονται τόσο στη μακραίωνη κοινή μας κληρονομιά όσο και στη σύγχρονη δημιουργία».

Στην απονομή των φετινών βραβείων από την Υπουργό Πολιτισμού, τιμήθηκαν η ποιήτρια Ιμάμ Μερσάλ και ο πεζογράφος Αντέλ Εσμάτ από την Αίγυπτο, ο ποιητής και πανεπιστημιακός Νάσος Βαγενάς και ο πεζογράφος Αλέξης Πανσέληνος, από την Ελλάδα. Ο καθηγητής Δημήτρης Δασκαλόπουλος έλαβε το ειδικό βραβείο για τη σημαντική συμβολή του στις καβαφικές σπουδές, και για τη συνεχή συνεισφορά του στη διοργάνωση των Καβαφείων, από το 1984 έως σήμερα.

Η τελετή πραγματοποιήθηκε στην Όπερα του Καΐρου, παρουσία του Αρχιεπισκόπου Σιναίου κ.κ. Συμεών, του Πρέσβη της Ελλάδας στο Κάιρο Νικολάου Παπαγεωργίου, της Πρέσβεως της Κυπριακής Δημοκρατίας Πόλυς Ιωάννου, λογοτεχνών, ακαδημαϊκών και μελών της ελληνικής κοινότητας.

Τα «Καβάφεια 2026» ξεκίνησαν με τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Κωνσταντίνου Καβάφη από τη Λίνα Μενδώνη, στον κήπο της πρεσβευτικής κατοικίας. Είναι έργο του Αιγύπτιου γλύπτη Nathan Doss και δωρεά του Αιγυπτιώτη Αντωνίου Καζαμία, Προέδρου του Ελληνικού Κέντρου Καΐρου.

Όπως τόνισε η Υπουργός, «τα αποκαλυπτήρια της προτομής του μεγάλου Αλεξανδρινού ποιητή αποτελούν πράξη υψηλού συμβολισμού και ουσιαστικής πολιτιστικής σημασίας. Ο Καβάφης, Έλληνας της Αιγύπτου και ταυτόχρονα οικουμενική μορφή των γραμμάτων, συνέδεσε με τον βίο και το έργο του τις δύο του πατρίδες, αναδεικνύοντας τη δημιουργική όσμωση των πολιτισμών μας. Η γενναιόδωρη δωρεά του Αντώνη Καζαμία αποτελεί έμπρακτη απόδειξη της διαχρονικής παρουσίας και προσφοράς της ελληνικής κοινότητας της Αιγύπτου, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διατήρηση και προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Η παρουσία της προτομής στην Πρεσβεία τιμά τη μνήμη του ποιητή και υπενθυμίζει τους ισχυρούς πολιτιστικούς δεσμούς και τη διαχρονική φιλία μεταξύ των δύο χωρών».

Εθνικό Μουσείο Αιγυπτιακού Πολιτισμού

Στο Εθνικό Μουσείο Αιγυπτιακού Πολιτισμού στο Κάιρο, η Υπουργός ξεναγήθηκε από τον Διευθύνοντα Σύμβουλο El Tayeb Abbas. Το Μουσείο παρουσιάζει, με σύγχρονη μουσειολογική προσέγγιση, την ιστορία του αιγυπτιακού πολιτισμού από τα προϊστορικά χρόνια έως τη σύγχρονη εποχή, αναδεικνύοντας τη συνέχεια και την πολυμορφία του, μέσα από σπάνια μνημεία και τεκμήρια μεγάλης ιστορικής αξίας. Κύριο έκθεμα είναι οι 22 μούμιες των Φαραώ, οι οποίες παρουσιάζονται σ΄ ένα ψηφιακό περιβάλλον. Κατά τη διάρκεια της συνάντησης συζητήθηκαν και οι πολλαπλές δυνατότητες πραγματοποίησης αμοιβαίων εκθέσεων με τα ελληνικά μουσεία.

Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου, στο Παλαιό Κάιρο

Η Λίνα Μενδώνη επισκέφθηκε την Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου στο Παλαιό Κάιρο, η οποία ανήκει στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και ξεναγήθηκε από τον πανοσιολογιώτατο π. Κωνσταντίνο. Οι αγιογραφίες, στο καθολικό του ναού, είναι έργα του Κωνσταντίνου Παρθένη. Ο χώρος της ιστορικής Μονής υπήρξε αρχικά ρωμαϊκό φρούριο, όπου μαρτύρησε και αποκεφαλίστηκε ο Άγιος Γεώργιος, το 303 μ.Χ. Ο σημερινός ναός οικοδομήθηκε, στις αρχές του 20ού αιώνα, ως ροτόντα, καθότι εδράζεται σε εντυπωσιακά διατηρημένο τριώροφο ρωμαϊκό πύργο κυκλικής κάτοψης του 1ου αιώνα μ.Χ., καθιστώντας το μνημείο μοναδικό, συνδυάζοντας τη ρωμαϊκή και τη νεότερη εκκλησιαστική αρχιτεκτονική. Η πρώτη εκκλησία που κτίστηκε στον χώρο του ρωμαϊκού φρουρίου χρονολογείται τον 10ο αιώνα.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη καθ’ όλη τη διάρκεια της διήμερης επίσημης επίσκεψής της, στο Κάιρο, συνοδευόταν από τον Πρέσβη της Ελλάδας κ. Νικόλαο Παπαγεωργίου, τη Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Ολυμπία Βικάτου και υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠΠΟ.

Το υπουργείο Πολιτισμού έχει κινήσει ήδη τις σχετικές διαδικασίες απόκτησής τους εφόσον διαπιστωθεί ότι είναι αυθεντικές, αν και, όπως και το ίδιο λέει στην ανακοίνωσή του, είναι πολύ πιθανό να είναι.

Ο Βέλγος πωλητής των φωτογραφιών, ο οποίος έληξε τη δημοπρασία στο ebay, δήλωσε πως αυτός θα αποφασίσει σε ποιον θα καταλήξουν οι φωτογραφίες και το ερώτημα είναι εάν θα χαρακτηριστούν τεκμήρια πολέμου. Σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να διεκδικηθούν, αφού απαγορεύεται να γίνουν αντικείμενο εμπορίου.

Με τον κάτοχο των φωτογραφιών, στη Γάνδη όπου εδρεύει, πρόκειται να συναντηθούν τις επόμενες ημέρες οι εμπειρογνώμονές του Υπουργείου Πολιτισμού, οι οποίοι έχουν έλθει σε επαφή μαζί του και έχουν συμφωνήσει να μελετήσουν από κοντά τα ιστορικά τεκμήρια, προκειμένου να αποτιμήσουν την αυθεντικότητά, τη νομιμότητα της προέλευσης και την αξία της συλλογής η διεκδίκηση της οποίας, ωστόσο, δεν αποτελεί απλή υπόθεση καθώς υπάρχουν αρκετά νομικά εμπόδια.

Ερώτημα αν υπάχουν και άλλα ντοκουμέντα

Ένα άλλο ζήτημα, εφόσον αποδειχθεί και τυπικά ότι οι φωτογραφίες δεν είναι πλαστές, είναι το αν υπάρχουν και άλλα ντοκουμέντα από τη σκοτεινό αυτό κεφάλαιο της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδας. Ο πωλητής των φωτογραφιών είναι γνωστός στους κύκλους των συλλεκτών για τα ιστορικά τεκμήρια που έχει κατά καιρούς βγάλει στη δημοσιότητα προς πώληση.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι φωτογραφίες φέρονται να προέρχονται από άλμπουμ που είχε φτιάξει ο Γερμανός υπολοχαγός Χέρμαν Χόιερ και είναι απορίας άξιον το αν οι κληρονόμοι του -από τους οποίους πιθανολογείται ότι ο συλλέκτης αγόρασε όλο το άλμπουμ- είχαν διατηρήσει όλες τις φωτογραφίες που είχε τραβήξει.

Σε κάθε περίπτωση, επειδή οι φωτογραφίες αποτυπώνουν έγκλημα πολέμου, θεωρείται μάλλον απίθανο ακόμα και να επιδειχθούν- αν δεν έχουν καταστραφεί.

Στο μεταξύ και ενώ το Υπουργείο Πολιτισμού έχει δρομολογήσει ήδη τις διαδικασίες για την απόκτηση των φωτογραφιών, όπως έκανε γνωστό χθες ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, το ΚΚΕ πρόκειται να καταθέσει άμεσα συγκεκριμένη πρόταση για την αξιοποίηση αυτών των ντοκουμέντων, καθώς έχει ανακοινώσει ότι «θα πρέπει με ευθύνη του κράτους τα ντοκουμέντα αυτά να αποκτηθούν και να αποδοθούν εκεί που ανήκουν, στο μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, στον Δήμο Χαϊδαρίου και στο ΚΚΕ, για να είναι προσιτά στον λαό και τη νεολαία ως πηγή ιστορικής γνώσης και έμπνευσης για το σήμερα και το αύριο».

Παράλληλα αύριο, το αρμόδιο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων θα εξετάσει το θέμα του χαρακτηρισμού ως μνημείου των φωτογραφικών τεκμηρίων, ένας χαρακτηρισμός που κρίνεται απαραίτητος για τη διεκδίκησή της φωτογραφικής συλλογής από το ελληνικό κράτος.

Στον χαιρετισμό της η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εστίασε στο τεράστιο μετασχηματιστικό δυναμικό της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, όταν αυτή ενσωματώνεται αποτελεσματικά σε ολιστικές στρατηγικές διαχείρισης και αξιοποίησης, όχι μόνο σε κεντρικό, αλλά και σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Χαρακτηριστικά ανέφερε πως «η περίπτωση της Καστοριάς θεωρώ ότι είναι εξόχως χαρακτηριστική. Μετά από μια περίοδο παρατεταμένης οικονομικής κρίσης και γεωπολιτικών μεταβολών με βαριές συνέπειες σε εργασιακό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, ο Πολιτισμός μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα ανάκαμψης και βιώσιμης ανάπτυξης. Επενδύοντας στο εξαιρετικά πλούσιο και μοναδικό συνδυαστικά πολιτιστικό και φυσικό της κεφάλαιο, πιστεύω ακράδαντα ότι η Καστοριά μπορεί να επιτύχει οικονομική πρόοδο, κοινωνική συνοχή και ευημερία».

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε πως: «τα τελευταία επτά χρόνια υπό την καθοδήγηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, το Υπουργείο Πολιτισμού έχει επενδύσει στην Καστοριά. Έχει ολοκληρωθεί μια σειρά από έργα και είναι σε εξέλιξη ακόμη, έργα προϋπολογισμού πάνω από 10 εκατ. ευρώ. Ήδη έχουν παραδοθεί πολλά εκκλησιαστικά βυζαντινά μνημεία». Εστίασε στο κτήριο «Ξενία» το οποίο, όπως είπε, «θα αποτελέσει την επέκταση του εξαιρετικού Βυζαντινού Μουσείου της Καστοριάς. Οι μελέτες για την αποκατάστασή του ολοκληρώνονται μέχρι το τέλος Μαΐου του 2026 και το Υπουργείο Πολιτισμού έχει τους πόρους για να προχωρήσει στη δημοπράτηση αμέσως μετά».

Επίσης, η Υπουργός Πολιτισμού τόνισε ότι «η πολιτιστική κληρονομιά δεν υφίσταται in vitro. Το ότι πρέπει να διατηρείται αναλλοίωτη, δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραμένει στατική. Τα μουσεία, τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί χώροι συνδέονται με την κοινωνία. Απαιτούν συντήρηση και ανάδειξη, προκαλούν πολιτιστική, παιδευτική και οικονομική δραστηριότητα. Εντάσσονται δυναμικά στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Πολιτιστική κληρονομιά αποκομμένη από την κοινωνία είναι κληρονομιά “σχολάζουσα”. Αντιθέτως, όσο πιο οργανικά εντάσσεται στον καθημερινό βίο τόσο μεγαλύτερο γίνεται το κοινωνικό αποτύπωμά της».

Τα Καραβαγγέλεια είναι ένας ετήσιος πολιτιστικός και ιστορικός θεσμός, που διοργανώνεται από την Ιερά Μητρόπολη Καστορίας σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Ο θεσμός τελεί υπό την καθοδήγηση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Καστορίας κ. Καλλινίκου. Δεν πρόκειται απλώς για έναν φόρο τιμής στον θρυλικό Γερμανό Καραβαγγέλη (1866-1935), αλλά για μια ζωντανή γέφυρα που συνδέει το ένδοξο παρελθόν με τις σύγχρονες αναπτυξιακές και πολιτιστικές προοπτικές του τόπου.

Κεντρικός άξονας των φετινών Καραβαγγελείων είναι η ανάδειξη των πνευματικών, ιστορικών και πολιτιστικών δεσμών της Καστοριάς και των Μετεώρων, καθώς και η προβολή της Καστοριάς ως τόπου προσκυνηματικών περιηγήσεων (θρησκευτικού τουρισμού), μέσα από τη συνεργασία Εκκλησίας, Πολιτείας και τοπικών φορέων.

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε παρουσία των Σεβασμιώτατου Μητροπολίτου Καστορίας κ. Καλλινίκου, Σεβασμιώτατου Μητροπολίτου Σταγών και Μετεώρων κ. Θεοκλήτου, Σεβασμιώτατου Μητροπολίτου Φθιώτιδος κ. Συμεών, Σεβασμιώτατου Μητροπολίτου Φλωρίνης, Πρεσπών και Εορδαίας κ. Ειρηναίου, Επισκόπου Τανάγρας, κ. Αποστόλου, Βουλευτού Καστοριάς Μαρίας Αντωνίου, Δημάρχου Καστοριάς Γιάννη Κορεντσίδη και Αντιπεριφερειάρχη Καστοριάς Δημήτρη Σαββόπουλου.

Παράλληλα, οι δύο Υπουργοί παρέστησαν και χαιρέτησαν  στην έναρξη του σεμιναρίου συντήρησης το οποίο πραγματοποιείται από εμπειρογνώμονες του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού, στη Σχολή Καλών Τεχνών, του Μαυροβουνίου και είχε αποφασιστεί στη συνάντηση της Λίνας Μενδώνη και της Ταμάρα Βούγιοβιτς, στην Αθήνα.

Η Υπουργός Πολιτισμού του Μαυροβουνίου, κατά την έναρξη του σεμιναρίου -παρουσία στελεχών του Υπουργείου της, του Εθνικού Μουσείου και της Σχολής Καλών Τεχνών- καλωσορίζοντας την Ελληνίδα Υπουργό και το κλιμάκιο του Υπουργείου Πολιτισμού, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Μουσείου, υπογράμμισε: «Οι σημερινοί μας φιλοξενούμενοι, έρχονται από την χώρα, η οποία μέσω των ειδικών και των επιστημονικών ερευνών και της διεθνούς συνεργασίας, συμβάλει στην προστασία όχι μόνον της δικής της πολιτισμικής κληρονομιάς, αλλά της ευρωπαϊκής και της παγκόσμιας. Αυτό είναι το παράδειγμα που θέλει να ακολουθήσει και το Μαυροβούνιο, μέσω των δικών του προγραμμάτων. Αυτός είναι  ο λόγος που είμαστε μαζί εδώ σήμερα, για να επιβεβαιώσουμε ότι η συνεργασία με τους ελληνικούς θεσμούς σημαίνει την άμεση μεταφορά  εμπειρίας και γνώσης και την προσέγγιση της βιώσιμης διαχείρισης των πολιτιστικών πόρων. Όταν μιλάμε για την Ελλάδα, μιλάμε για την χώρα, από τις σημαντικότερες στον κόσμο, για την πολιτισμική της κληρονομιά, χάρη στην πλούσια της ιστορία χιλιάδων ετών. Μιλάμε για τη χώρα  με την  βαθιά επιρροή στον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο πολιτισμό. Στη διάρκεια της επίσκεψης μου στην Ελλάδα, επισφραγίστηκε με την Υπουργό Λίνα Μενδώνη η ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας μας στον πολιτισμό, ειδικά στην προστασία των πολιτιστικών αγαθών και την θεσμική ανταλλαγή γνώσεων. Ήδη, έχουμε τα απτά αποτελέσματα».

Η Λίνα Μενδώνη, στον δικό της χαιρετισμό, δήλωσε ότι «η παρουσία μας, σήμερα, στο Τσετίνιε, την βασιλική και πολιτιστική πρωτεύουσα του Μαυροβουνίου, για τη διμερή μας συνεργασία και την έναρξη του σεμιναρίου συντήρησης, υποδηλώνει την ισχυρή βούληση της Ελλάδας -και του Υπουργείου Πολιτισμού- να υποστηρίξει την προσπάθεια του Υπουργείου Πολιτισμού του Μαυροβουνίου για ολοκληρωμένη προστασία της πολιτιστικής του κληρονομιάς, των αρχαιολογικών χώρων, των μνημείων, των Μουσείων του. Σήμερα, ξεκινά η υλοποίηση αυτών που συμφωνήσαμε με την Υπουργό Ταμάρα Βούγιοβιτς, στην Αθήνα, τον Ιούνιο. Η Ελλάδα έχει προηγμένη γνώση και εμπειρία στην ολιστική προστασία της πολιτιστικής της κληρονομιάς, ενώ διαθέτει διεθνώς το πληρέστερο, ίσως, ανάλογο θεσμικό πλαίσιο, και με χαρά θα μοιραστεί γνώσεις, εμπειρία και καλές πρακτικές, με το Μαυροβούνιο. Την Ελλάδα και το Μαυροβούνιο συνδέουν, εκτός από τους πολιτικούς, στενοί ιστορικοί και πολιτιστικοί δεσμοί. Η συνεργασία των δύο Υπουργείων Πολιτισμού και των πολιτιστικών οργανισμών των δύο χωρών είναι ακόμη πιο σημαντική, με δεδομένη την ενταξιακή προοπτική του Μαυροβουνίου στην ευρωπαϊκή οικογένεια».

Κλιμάκιο συντηρητών, υπό την Διευθύντρια Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων Μαρία Μερτζάνη, θα παραμείνει στο Τσετίνιε, την παλαιά πρωτεύουσα της χώρας, επί μία βδομάδα, προκειμένου να διδάξει τεχνικές συντήρησης σε σπουδαστές του αρμόδιου πανεπιστημιακού τμήματος του Μαυροβουνίου, αλλά και για να προβεί σε μελέτες και εργασίες συντήρησης εικόνων, από κοινού με τους Μαυροβούνιους συναδέλφους τους.  Ξεχωριστή θέση, μεταξύ των έργων που θα μελετηθούν, κατέχει η Παναγία της Μονής Φιλέρημου, που πήραν μαζί τους οι Ιππότες του Τάγματος Αγίου Ιωάννη, φεύγοντας από τη Ρόδο, μετά την κατάκτηση του νησιού από τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή. Μετά από μακρά περιπλάνηση  και πολλές περιπέτειες κατέληξε στο Μαυροβούνιο. Η Λίνα Μενδώνη, κατά την επίσκεψή  της στο Εθνικό Μουσείο του Μαυροβουνίου, στο Τσετίνιε, όπου και εκτίθεται,   δήλωσε: «Η εικόνα της Παναγίας Φιλερήμου αποτελεί ισχυρό σύμβολο της φιλίας μεταξύ των δύο λαών μας, συμβολίζοντας και την ισχυρή πολιτιστική συνεργασία των δύο χωρών, που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη».

Οι δύο Υπουργοί αποφάσισαν την υπογραφή διμερούς συμφωνίας, για την πρακτική άσκηση φοιτητών ή νέων επαγγελματιών, σε θέματα συντήρησης, στην Ελλάδα. Επίσης, η Λίνα Μενδώνη και η Ταμάρα Βούγιοβιτς συμφώνησαν στη διενέργεια κοινών αρχαιολογικών προγραμμάτων και στη συνεργασία στον τομέα των εναλίων αρχαιοτήτων σε συγκεκριμένες περιοχές του Μαυροβουνίου. Επίκειται η υπογραφή συμφωνίας για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης των αρχαιοτήτων και των πολιτιστικών αγαθών, γενικότερα. Η Ταμάρα Βούγιοβιτς εξέφρασε την πλήρη υποστήριξή της χώρας της στο ελληνικό αίτημα για την οριστική επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα και στο Μουσείο της Ακρόπολης.

Συμφωνήθηκε, επίσης, το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας να παρέχει την  υποστήριξή του στο Υπουργείο Πολιτισμού και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Μαυροβουνίου, κατά  την διαδικασία της αναθεώρησης του θεσμικού του πλαισίου για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, δεδομένου ότι ο ελληνικός αρχαιολογικός νόμος, είναι από πληρέστερους, διεθνώς. Η Ταμάρα Βούγιοβιτς υπογράμμισε πως «η ελληνική εμπειρία είναι πολύτιμη στο Μαυροβούνιο, για την προστασία και την ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων από τον υπερτουρισμό και την ασύμμετρη ανάπτυξη, όπως η παλιά πόλη του Κότορ, η οποία έχει ενταχθεί στο Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, και στην οποία η Λίνα Μενδώνη, συνοδευόμενη από την ομόλογό της, ξεναγήθηκε από τον Δήμαρχο Βλάντιμιρ Γιόκιτς. Ομοίως, ξεναγήθηκε στις ανασκαφές στην ελληνιστική και ρωμαϊκή πόλη Ρίσαν (Ρύζον), γνωστό αρχαιολογικό χώρο για τα ψηφιδωτά της.  Εκτός από τον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς, οι δύο Υπουργοί υπογράμμισαν τις δυνατότητες συνεργασίας στον σύγχρονο πολιτισμό, όπως το θέατρο, ο κινηματογράφος και η μουσική. Η Λίνα Μενδώνη κάλεσε τους επικεφαλής των κρατικών καλλιτεχνικών οργανισμών του Μαυροβουνίου να επισκεφθούν την Ελλάδα, ώστε να συνομιλήσουν με τους Έλληνες ομόλογούς τους.

H Λίνα Μενδώνη, συνοδευόμενη από την Ταμάρα Βούγιοβιτς, επισκέφθηκε την πόλη Νίκσιτς, η οποία έχει αναδειχθεί ως Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, για το 2030. Στη σύσκεψη εργασίας, την οποία οργάνωσε ο Δήμαρχος Μάρκο Κοβάσεβιτς, η Υπουργός Πολιτισμού προσκάλεσε τους αρμόδιους για την διοργάνωση του 2030, να επισκεφθούν την Ελευσίνα και να συνεργαστούν με τον οικείο Δήμο και τους αρμόδιους της  Εταιρείας, Eleusis 2023. Τέλος, οι δύο Υπουργοί επισκέφθηκαν το ιστορικό Μοναστήρι του Τσετίνιε (15^ος αι.), όπου τις υποδέχθηκε ο  Ηγούμενος της Μονής Επίσκοπος Διόκλειας Παΐσιος.  

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, σε όλη την διάρκεια της  επίσημης επίσκεψης της στο Μαυροβούνιο, συνοδευόταν από τον Πρέσβη της Ελλάδος στην Ποντγκόριτσα Δημήτρη  Γιολδάση και υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠΠΟ.

Το Ζαγόρι, είναι η 19η εγγραφή ελληνικού μνημείου στον Κατάλογο της UNESCO και η πρώτη πολιτιστικού αγαθού της Ελλάδας, ως πολιτιστικό τοπίο.

Η προσπάθεια συγκρότησης του φακέλου υποψηφιότητας του Ζαγορίου ξεκίνησε το 2014, με Υπουργό Πολιτισμού τον Κωνσταντίνο Τασούλα και Γενική Γραμματέα τη Λίνα Μενδώνη. Από το 2015 ως το 2019 δεν υπήρξε καμία πρόοδος. Τον Σεπτέμβριο του 2019, από την Βίτσα, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε το έναυσμα για την προετοιμασία της κατάθεσης υποψηφιότητας της εγγραφής του Ζαγορίου δια του Υπουργείου Πολιτισμού.

Η αποκάλυψη της πινακίδας για την εγγραφή του Ζαγορίου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO έγινε, την Κυριακή, από τον Πρόεδρο της Βουλής Κωνσταντίνου Τασούλα και την Υπουργό Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, παρουσία του Διευθυντή του Κέντρου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, Lazare Eloundou Assomo, του Περιφερειάρχη Ηπείρου Αλέξανδρου Καχριμάνη, του Δημάρχου Ζαγορίου Γιώργου Σουκουβέλου και πολλών κατοίκων της περιοχής.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, στην ομιλία της, αναφερόμενη στο ιστορικό της προσπάθειας, με την ευτυχή κατάληξη της εγγραφής του Ζαγορίου, στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, σημείωσε: «Εχθές, ο Πρωθυπουργός με την παρουσία του εδώ, ήθελε να σφραγίσει το επιτυχημένο πρώτο βήμα, την εγγραφή του Ζαγορίου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Αυτό γιορτάζουμε και εμείς σήμερα. Τον Σεπτέμβριο 2019, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε αυτή την πλατεία, στη Βίτσα, στο κέντρο του Ζαγορίου, προκειμένου να πει σε όλους εσάς, τους ανθρώπους του Ζαγορίου, ότι η κυβέρνησή του, διά του Υπουργείου Πολιτισμού, θα κατέβαλλε κάθε δυνατή προσπάθεια, ώστε το Ζαγόρι να εγγραφεί στον πιο επίζηλο κατάλογο πολιτισμού της ανθρωπότητας, στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το Ζαγόρι είναι το πρώτο πολιτιστικό αγαθό της πατρίδας μας που εγγράφεται ως πολιτιστικό τοπίο. Το Ζαγόρι, είναι το πρώτο νεώτερο μνημείο της χώρας μας, ανάμεσα στα 19 εγγεγραμμένα μνημεία. Το Ζαγόρι είναι η πλέον ανεπτυγμένη χωρική εγγραφή της Ελλάδας, καθώς περιλαμβάνει 46 οικισμούς και καταλαμβάνει το σύνολο του Δήμου».

Ο φάκελος υποψηφιότητας που συνέταξε το ΥΠΠΟ, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Δήμο Ζαγορίου, προϊόν συστηματικής δουλειάς πολυπληθούς πολυεπιστημονικής ομάδας, προέβαλε την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της περιοχής ως αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ανθρώπου και φύσης, την αυθεντικότητα του τόπου και του τοπίου.

Όπως σημείωσε η Λίνα Μενδώνη, «Για να φτάσουμε στην εγγραφή, τον περασμένο Σεπτέμβριο, στο Ριαντ, χρειάστηκε η συνδρομή και ο κόπος δεκάδων ανθρώπων. Τα στελέχη στο Υπουργείο Πολιτισμού συνεργάστηκαν στενά, σκληρά και μεθοδικά με τα στελέχη και τους συνεργάτες της Περιφέρειας, του Δήμου και σε απόλυτη σύμπνοια και επικοινωνία με τη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπία, στην UNESCO. Στους δεκάδες ανθρώπους που μόχθησαν για να φτάσουμε σε αίσιο τέλος χρωστάμε ευγνωμοσύνη και δικαιολογημένους επαίνους».

Στη συνέχεια η Υπουργός Πολιτισμού αναφέρθηκε για το πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί από δω και πέρα το Ζαγόρι. «Θα είναι λάθος να αντιμετωπίσουμε το Ζαγόρι, ως ένα στατικό μνημείο. Το Ζαγόρι, πρωτίστως, είναι οι άνθρωποί του, που πρέπει να ζήσουν εδώ για να διατηρήσουν το στοιχείο, το οποίο αξιολόγησε η UNESCO και ενέταξε το Ζαγόρι: Την αυθεντικότητα του, που δεν εξασφαλίζεται με τη μουσειακή προσέγγιση μιας ζωντανής περιοχής. Η αυθεντικότητα θα εξασφαλιστεί, από τη στιγμή, που οι άνθρωποι όχι, απλώς, θα θέλουν να μένουν στο Ζαγόρι, αλλά θα επιδιώκουν να γυρίσουν στο Ζαγόρι, να δουλέψουν, να ζήσουν αντλώντας από τις αρχές και τις αξίες, που το δημιούργησαν. Η πολιτεία, το κράτος, η περιφερειακή αυτοδιοίκηση, η τοπική αυτοδιοίκηση, όλοι εμείς, έχουμε την υποχρέωση, παράλληλα με την απόλυτη προστασία, την οποία πρέπει να εξασφαλίζουμε εις το διηνεκές, για να διατηρηθούν αλώβητα τα ιδιαίτερα στοιχεία που έχει το Ζαγόρι, να εκπονήσουμε ένα στρατηγικό σχέδιο βιώσιμης ανάπτυξης.

Και ποιο είναι το βασικό χαρακτηριστικό της βιώσιμης ανάπτυξης; Να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές τουλάχιστον αυτά τα οποία παραλάβαμε. Αυτό. Λοιπόν, το στρατηγικό σχέδιο είναι η αρχή της ουσιαστικής δουλειάς για το Ζαγόρι. Τώρα, αρχίζει η πολλή δουλειά και αυτό πρέπει να συνειδητοποιήσουμε όλοι. Πρέπει να εκπονήσουμε -και κυρίως να εφαρμόσουμε- ένα στρατηγικό σχέδιο που θα εξασφαλίζει τη βιώσιμη ανάπτυξη του. Έχουμε πολλή δουλειά μπροστά μας, αλλά νομίζω ότι όλοι είμαστε παρόντες, θεωρούμε ότι δεν έχουμε δικαίωμα να μην πετύχουμε να διατηρηθεί αλώβητο αυτό το συλλείτουργο φύσης και ανθρώπου».

Το ιστορικό της συγκρότησης και της υποβολής του Φακέλου στην UNESCO

Η περιοχή του Ζαγορίου περιλαμβάνει ένα σύνολο οικισμών εξαιρετικής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, που συνδέονται μεταξύ τους με μοναδικό δίκτυο λιθόστρωτων μονοπατιών και γεφυριών, τα οποία διατηρούνται σε πολύ καλή κατάσταση. Οι οικισμοί που περιλαμβάνουν μεγάλα ή μικρότερα αρχοντικά σπίτια, εκκλησίες διακοσμημένες με μοναδικές τοιχογραφίες, σχολεία στα οποία φοίτησαν γενιές Ζαγορησίων, απέκτησαν τη σημερινή τους ιδιαίτερη αρχιτεκτονική μορφή, στη διάρκεια του 18ου και του 19ου αιώνα. Η ιστορική περίοδος ακμής των χωριών του Ζαγορίου, ήταν το αποτέλεσμα της κινητικότητας των κατοίκων τους, οι οποίοι ασκώντας το εμπόριο στα Βαλκάνια και στην Ευρώπη απέκτησαν οικονομική δύναμη που τους επέτρεψε να επενδύσουν στον τόπο τους, ένα εντυπωσιακό φυσικό περιβάλλον, σχεδόν ανέγγιχτο από το χρόνο, με δάση, πλούσια βιοποικιλότητα, ποτάμια, λίμνες και εντυπωσιακούς γεωμορφολογικούς σχηματισμούς.

Το εγχείρημα για την ανάδειξη του Ζαγορίου ως πολιτιστικό τοπίο στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO υπήρξε σύνθετο, καθώς για πρώτη φορά στη σύνταξη του φακέλου υποψηφιότητας έπρεπε να συνεργαστούν πολλές και διαφορετικές ειδικότητες, όπως αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, ιστορικοί, τοπογράφοι, περιβαλλοντολόγοι, βιολόγοι, δασολόγοι. Παρά τις δυσκολίες επικοινωνίας, λόγω της πανδημίας, η υποβολή του φακέλου στο Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, επετεύχθη, έγκαιρα, τον Ιανουάριο του 2021.

Ακολούθησε η μακρά περίοδος αξιολόγησης του φακέλου από τα συμβουλευτικά όργανα της UNESCO. Η οριστική κρίση και η εγγραφή του Ζαγορίου ως Zagori Cultural Landscape στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, έγινε στις 19 Σεπτεμβρίου 2023, στο πλαίσιο της 45ης Συνόδου της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, στο Ριάντ. Η Εγγραφή του Ζαγορίου αποτελεί μεγάλη επιτυχία της Ελλάδας. Για πρώτη φορά, εγγράφεται στον Κατάλογο ένα πολιτιστικό αγαθό που αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα της νεότερης πολιτιστικής κληρονομιάς, αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ανθρώπου και φύσης.

«Με τον πλούτο που διέκρινε το έργο του, την ευρυμάθειά του και τις ισχυρές απόψεις του, ο Κυριάκος Κατζουράκης υπήρξε από τους καλλιτέχνες που επηρέασαν σημαντικά το σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό. Από τις εικαστικές τέχνες, στη σκηνογραφία και την ενδυματολογία και από τη σκηνοθεσία στη διδασκαλία, ο Κυριάκος Κατζουράκης είχε μία διακριτή ταυτότητα και λόγο. Έχοντας σπουδάσει ζωγραφική κοντά στον Γιάννη Μόραλη και δουλεύοντας με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, τον Παντελή Βούλγαρο και τον Δήμο Θέο στον κινηματογράφο, εξερεύνησε τις διαφορετικές εκφάνσεις τις ελληνικότητας και εμβάθυνε σε αυτήν. Εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους του»

Ο υφυπουργός Πολιτισμού, Νικόλας Γιατρομανωλάκης, έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Πολυσχιδής, πολυτάλαντος, διανοούμενος, πολιτικός, με έντονη κοινωνική ευαισθησία και μια συνεχή και συνεπή παρουσία στο χώρο τόσο των εικαστικών και της φωτογραφίας όσο και του κινηματογράφου, αλλά και της συγγραφής, ο Κυριάκος Κατζουράκης άφησε το στίγμα του σε όλες τις μορφές τέχνης με τις οποίες καταπιάστηκε και ουσιαστικά κατέλυσε τα στεγανά μεταξύ των τεχνών. Ο ίδιος είχε πει ‘Μου αρέσει που γράφω: ζωγράφος – σκηνοθέτης. Και τα δύο σημαίνουν εικαστικός’. Στο επίκεντρο του έργου του υπήρξε πάντα ο άνθρωπος, η σωματικότητα, το πάσχον σώμα, το ερωτικό σώμα, η ανθρώπινη μορφή σε όλες της τις διαστάσεις και καταστάσεις, αλλά και η μνήμη. Θα τον θυμόμαστε σαν μια μορφή στο μνημειώδες Τέμπλο του.

Θερμά συλλυπητήρια στους φίλους και στους οικείους του».